WEBVTT 00:00.554 --> 00:03.877 Ka la 1 Tlhakubele 2020, ho ile ha qala ho sebetsa Molao o bitswang wa Tshireletso 00:03.877 --> 00:06.406 kgahlanong le Maselese naheng ya Jeremane. 00:06.406 --> 00:10.494 E le karolo ea boikarabello ba ho fana ka bopaki ba tšireletso khahlanong le maselese, batsoali ba na le 00:10.494 --> 00:15.078 khetho ea ho ba teng kopanong ea therisano le bolaoli bo loketseng ba bophelo bo botle. 00:15.078 --> 00:22.179 Lipuisano tsena li ikemiselitse ho kgolisa batswadi ka bohlokwa ba ente eo ho buuwang hore ke ya kankana. 00:22.179 --> 00:28.323 Lipolelo tse kang "Mokento o tla senya ngoana oa hau hanyenyane ho feta ha a ka tšoaetsoa ke maselese", "Maselese a ntse a 00:28.323 --> 00:34.770 fokotseha haesale ho hlahisoa mokento", "Ngoana oa hau a ke ke a tšoaetsoa ke maselese hobane bohle ba kentselitsoe", "Mokento o 00:34.770 --> 00:40.612 kenya letsoho boits'iruellong ba sechaba [(=boitshireletso ba sehlopha: setjhaba se (boholo) sireleditswe kgahlanong 00:40.612 --> 00:45.002 le lefu le tshwaetsanang.)!" le "Tsohle ke tsa saense!" 00:45.002 --> 00:50.466 Tlhahisong ea hae ea hajoale le e rutang, Ngaka Gerd Reuther o hanyetsa liqoso tse ngata tse entsoeng ke ba 00:50.466 --> 00:56.478 bitsoang baeletsi ba ente ea masoebe, 'me o hlalosa hore na hobaneng mafu a bongoaneng a le bohlokoa. 00:56.478 --> 01:05.392 Maselese, jwaloka mafu a mang a bongoaneng, a etsa hore mafu a mang a se be atile haholo ha motho a se a holile. 01:05.392 --> 01:13.111 Sena se bolela hore, ka kakaretso, ho feta mafung a bongoaneng ho thusa ho sireletsa bophelo bo botle. 01:13.111 --> 01:22.860 Ka hona, ho tiile hore ho thothomela le ho inela, mohlala, li ka fela ho bana hang ha ba se ba kile ba tšoaetsoa ke maselese. 01:22.860 --> 01:34.189 Hona joale ho na le litlaleho tse bontšang hore mafu a 32 a sa foleng a ntlafala kapa a nyamela ka mor'a tšoaetso ea maselese. 01:34.189 --> 01:41.583 Ka lilemo tse ngata, Sepetlele sa Bana se Basel se ne se bakela ka boomo mafu a maselese ho bakuli ba nang le lefu la nephrotic 01:41.583 --> 01:48.511 syndrome, e leng lefu la liphio, hobane ho ne ho tsebahala hore kamora tšoaetso ea maselese, lefu la nephrotic syndrome 01:48.511 --> 01:56.650 le fela ntle le kalafo efe kapa efe, e leng ntho e ka 'nang eaba e ne e lekile ho le phekola ka lilemo pele ho moo. 01:56.650 --> 02:04.165 Ho ba le Multiple sclerosis hamorao bophelong ho fumaneha haholoanyane ho batho ba sa kang ba tshwarwa ke 02:04.165 --> 02:12.760 mafu a bongoaneng a jwalo ka maselese, ho feta ho ba sa kang ba a tshwarwa kapa ba entilweng. 02:12.760 --> 02:19.549 Hape re tseba ho tswa dinaheng tse ntseng di hola hore bana ba moo ha ba amehe habonolo ke ditshila le malaria 02:19.549 --> 02:23.747 haeba ba kile ba tshwarwa ke sefuba sa mahlaku e sa le bana. 02:23.747 --> 02:26.416 Batswadi ha ba utlwe seo hangata! 02:26.416 --> 02:33.322 Iphe nako ea ho shebella nehelano eohle ea Dr Gerd Reuther 'me u tsebise batsoali, bolaodi ba hau ba tsa bophelo 02:33.322 --> 02:39.025 bo botle, lingaka kapa boradipolotiki sebakeng sa heno. 02:39.025 --> 02:41.994 Kea leboha ka kenyelletso. 02:41.994 --> 02:46.666 E, re thetsoa ka litsela tse ngata, joalokaha u boletse: 02:46.666 --> 02:54.517 Re akheloa nalaneng, nalaneng ea bongaka, empa hape le khafetsa mabapi le lintlha tsa 'nete tsa bongaka ba mehleng ena. 02:54.517 --> 02:59.636 Ba neng ba sa batle ho dumela pele, jwale ba bone, haholoholo ka ntlha ya coronavirus, hore haele 02:59.636 --> 03:02.783 hantle tlhahisoleseding ya semmuso ha e a tshepahala. 03:02.783 --> 03:10.236 Mme sena esale e le nnete ka nako e telele jwale bakeng sa sohle se buuwang mabapi le ente. 03:10.236 --> 03:21.955 Mme ke ka lebaka leo kajeno ke ratang ho bua ka ente ea maselese le lefu la maselese, le fetotsoeng letšoao la 03:21.955 --> 03:34.721 tlhokomeliso, joalokaha eka maselese ke lefu le tebileng haholo le ka atisang ho baka mathata a matla esita le lefu. 03:34.721 --> 03:44.136 Mme... – Ntjhafatse hanyane, ke hloka ho fetohela ponts'ong ho fihlela seo se nyamela, e, ho lokile. 03:44.136 --> 03:52.304 Kahoo, ho tloha qalong, e, - ...e leng boemo boo, ehlile, qalong bo nang le ponahalo e 03:52.304 --> 03:57.492 tšosang ho bohle ka lebaka la matšoao a letlalong. 03:57.492 --> 04:02.780 Ho hlakile hore motho o kula ha ho na le dithempereitjhara tse phahameng. 04:02.780 --> 04:10.373 Empa taba ena e hlile e qala ka tlhahisoleseding e sa tšepahaleng ho hang e hasoang ke mecha ea litaba, 'me, ka 04:10.373 --> 04:17.055 bomalimabe, le ke mekhatlo ea semmuso, ho kenyeletsoa le Mokhatlo oa Lefatše oa Bophelo. 04:17.055 --> 04:24.934 Haufinyane tjena, WHO e fane ka polelo e reng boemo bo tebile haholo, e leng hore ho qhoma ha lefu la maselese 04:24.934 --> 04:32.804 linaheng tse potileng lefatše ho eketsehile ho tloha ho 36 ho ea ho 57, e leng keketseho ea liperesente tse 50. 04:32.804 --> 04:42.265 Mme ho ka be ho bile le diketsahalo tse dimilione tse 10.3 tsa maselese lefatsheng, ka mafu a 107,500. 04:42.265 --> 04:49.159 Sena se lekane ho o siya o ferekane hanyane, hobane RKI e nna e phatlalatsa (e hasa) palo – eo re tlang ho kgutlela ho 04:49.159 --> 04:55.805 yona hamorao – eo hape e fosahetseng: lefu le le leng ka hara batho ba 1,000 ba tshwaeditsweng ke maselese. 04:55.805 --> 05:04.180 Empa ha o ka bala dipalo, seo se ka bolela lefu le le leng bakeng sa mafu a 100 a maselese. Hoo ho ka etsahala jwang? 05:04.180 --> 05:10.359 Mme pale yohle e ba e makatsang le ho feta ha o sheba tlhahisoleseding ya moraorao ya bohlokwa e tswang ho WHO. 05:10.359 --> 05:16.742 Lilemong tse 25 tse fetileng, ente e pholositse maphelo a batho ba limilione tse 60. 05:16.742 --> 05:26.344 Ha o re, mohlala, mafu a 100,000 ka selemo, ka dilemo tse 25, seo e ka ba mafu a dimilione tse 2.5. 05:26.344 --> 05:31.103 Mme ente e ka be e pholositse maphelo a dimilione tse 60 jwang? 05:31.103 --> 05:33.820 Kahoo, ho hlakile hore ho na le ho sa lokang. 05:33.820 --> 05:43.453 Mme ha o ka ipha nako ya ho bala ka hloko kgatiso e qaqileng ya WHO, o tla bona hore WHO ha e a ka ya 05:43.453 --> 05:52.687 itshetleha ka datha ya temoho, empa e bolela kgatisong ena hore datha ya temoho e ne e sa lekana. 05:52.687 --> 06:06.383 Ka hona ba ile ba amohela datha ka bobona mme ba e etsa mohlala ka lenaneo la khomphutha, e leng lenaneo le bitswang Measles CFR. 06:06.383 --> 06:12.334 Mme ho hlakile hore lenaneo lena ha le a ka la kenya lefu le le leng ho batho ba 1,000, empa lefu le le 06:12.334 --> 06:15.437 leng ho ba 100. Le likhakanyo tse ling tse 'maloa. 06:15.437 --> 06:23.736 Leha ho le joalo, palo eohle ea linyeoe tsa maselese tse tlalehiloeng mona ha e nepahala ho hang. 06:23.736 --> 06:29.292 Mme seo se sebetsa hape, ha re sheba Europe ka tekanyo e nyenyane hanyane. 06:29.292 --> 06:37.531 Ka hona, mohlomong ho lokela ho hlakisoa hape hore Europe ha se Europe ho Mokhatlo oa Lefatše oa 06:37.531 --> 06:41.519 Bophelo, empa ke Europe ea matla a Bophirimela. 06:41.519 --> 06:49.409 E kenyeletsa Greenland, Europe e fihla ho Bering Strait, ntho e 'ngoe le e 'ngoe ho fihlela Vladivostok, 'me u ka bona le 06:49.409 --> 06:57.152 Iseraele e nyane, eo ha e le hantle e se nang kamano le Europe, empa le eona e kenyelelitsoe sebakeng sa Europe. 06:57.152 --> 07:04.328 Kahoo, haeba o bala lihlooho tsa litaba tse kang "Keketseho e kholo ea linyeoe tsa maselese Europe," e ka 07:04.328 --> 07:11.240 'na eaba ho bile le linyeoe tse 'maloa tse ling Israel kapa sebakeng se seng naheng e nyane. 07:11.240 --> 07:17.792 Empa hoo e ka ba "Europe", eseng linaha tsa European Union. 07:17.792 --> 07:20.255 Empa ho etsahalang kannete ka hare ho European Union? 07:20.255 --> 07:28.118 Ka 2023, ho bile le mafu a 2,361 a maselese linaheng tse 30 tsa EU. 07:28.118 --> 07:33.585 Ketsahalo ea 5.2 ho baahi ba milione e le 'ngoe. 07:33.585 --> 07:43.410 Kahoo ka 'nete ha se lefu le tloaelehileng, empa ho e-na le hoo, joalokaha re tseba merianeng, ke lefu le sa tloaelehang haholo. 07:43.410 --> 07:50.169 Haholo-holo ha o sheba ka papiso le tlhaloso eo European Union e e behileng bakeng sa mafu a 07:50.169 --> 07:54.183 sa tloaelehang ho tšehetsa indasteri ea meriana. 07:54.183 --> 07:59.047 Etsoe, e bile indasteri ea meriana e ileng ea batla lilemong tse 'maloa tse fetileng hore e be eona e nang le boikarabello 07:59.047 --> 08:01.410 ba meriana ea mafu a sa tloaelehang ho tloha qalong. 08:01.410 --> 08:08.488 O hloka maemo a kgethehileng, ebe o ile wa tlameha ho fumana tlhaloso – ke bokudi bo sa tlwaelehang? 08:08.488 --> 08:17.772 Lefu le sa tloaelehang ka hara European Union ke lefu le amang batho ba sa feteng ba 5 ho ba 10,000. 08:17.772 --> 08:21.074 Ha re shebeng maselese. 08:21.074 --> 08:31.446 Maselese e ne e ntse e tla ba lefu le sa tloaelehang Europe le ha, Jeremane, re ne re se na mafu a pakeng tsa 50 08:31.446 --> 08:37.180 le 500 ka selemo, empa re na le mafu a maselese a 41,500. 08:37.180 --> 08:40.120 Leha ho le jwalo, e ne e ntse e tla ba lefu le sa tlwaelehang. 08:40.120 --> 08:48.380 Sena se bolela hore nnete ke hore maselese ha e le hantle ke lefu le sa tloaelehang haholo. 08:48.380 --> 08:53.160 Mme ana ke dipalo tseo re nang le tsona hona jwale, ho tloha ka 2001 ho isa ho 2018. 08:53.160 --> 09:00.097 O ka bona ka ho hlaka ka ho le letshehadi: ka 2001 ho bile le diketsahalo tse 6,000, mme ka 2008 ho bile le tse 500. 09:00.097 --> 09:08.738 Mme jwale, ka 2020, ha ente e qobelloang e ne e qala, ho bile le diketsahalo tse 50. 09:08.738 --> 09:14.339 Kahoo seo se bolela hore re bua ka palo e nyenyane haholo ea liketsahalo mona. 09:14.339 --> 09:20.677 Hape hoa thahasellisa hore hona jwale, ka 2020, ho bile le diketsahalo tse 50 tsa ente e qobelloang... – 09:20.677 --> 09:26.035 e leng lentswe le nepahetseng haholoanyane, kaha ha ho a lokela ho buuwa ka boikarabelo. 09:26.035 --> 09:29.433 Ho tshwana le ho phetha boikarabelo. Ke qobello. 09:29.433 --> 09:34.488 Empa ka molao, seo ha e le hantle se buuoang mona ke khatello ea ho entoa. 09:34.488 --> 09:39.434 Moo motho a lokelang ho bolela hore ntshetsopele ena feela dilemong tse 20 tse fetileng e bontsha 09:39.434 --> 09:43.011 moo tlhokeho ya yona e leng teng ka lebaka la maemo. 09:43.011 --> 09:52.713 Phetolo e hlollang ka ho fetisisa lilemong tse 20 tse fetileng e bile ho theoha ho tloha ho 6,000 ho isa ho 766 09:52.713 --> 09:57.949 pakeng tsa 2001 le 2003. Mme ho ile ha etsahala'ng moo? 09:57.949 --> 10:03.027 Sekgahla sa ente ha se a fetoha. Ha ho so be le qobello ya ho enta. 10:03.027 --> 10:07.817 Che, se etsahetseng ke hore ho ile ha thehwa boikarabelo ba ho tlaleha diketsahalo tsa maselese, e leng 10:07.817 --> 10:10.769 ntho e bonahalang e se nang kelello ha o qala ho e sheba. 10:10.769 --> 10:17.821 Seo se bolela hore ha ke qobella dingaka ho tlalehela ba boholong ba tsa bophelo bo botle ka diketsahalo tsa 10:17.821 --> 10:25.089 maselese, palo ya diketsahalo e theoha ho isa ho diperesente tse leshome. Hoo ho ka etsahala jwang? 10:25.089 --> 10:31.527 Tlhaloso e le 'ngoe feela, ka pono ea ka, ke hore mohlomong ana ke lipalo tsa 'nete. 10:31.527 --> 10:38.964 Empa lipalo tsa pele, e leng 6,000 le ho feta lilemong tsa bo-1990, ha lia ka tsa nepahala. 10:38.964 --> 10:46.855 Ho hlakile hore li iqapetsoe, hobane ke ka eng e 'ngoe motho a ka hlalosang taba ea hore hang ha lingaka li fuoa kotlo ka ho 10:46.855 --> 10:55.505 se tlalehele ba boholong ba tsa bophelo bo botle ka lefu lena, palo ea batho ba tšoaelitsoeng e theoha ka tšohanyetso? 10:55.505 --> 11:04.721 Seo se ke ke sa ba nnete. Kahoo, jwalo ka ha re bone dinyeoeng tse ding, re tlameha ho nahana hore dipalo tsena 11:04.721 --> 11:11.240 di qapilwe ke Setsi sa Robert Koch ka mashome a dilemo. 11:11.240 --> 11:17.226 Ho tloha ha tlhokahalo ea ho tlaleha e qala ho sebetsa, ho hlahile ketsahalo e 'ngoe e sa bonahaleng lipalong tsena, e leng 11:17.226 --> 11:20.480 hore lilemo tse mahareng tsa bakuli ba maselese lia nyoloha. 11:20.480 --> 11:27.164 Matsatsing ana, halofo ya diketsahalo tsohle tsa maselese e etsahala ho batho ba ka hodimo ho dilemo tse 20. 11:27.164 --> 11:34.359 Seo se bolela hore ho na le se fetohileng. Mme motho o tlameha hape ho nahana hore sena se bakoa ke liente. 11:34.359 --> 11:39.546 Ka lilemo tse makholo, maselese e ne e se lefu le amang batho ba baholo. 11:39.546 --> 11:43.554 Tsena e ne e le liketsahalo tse sa tloaelehang haholo. Ho e-na le hoo, e ne e le bothata ba qaleho. 11:43.554 --> 11:47.812 Haeba seo se se sa le joalo, joale ho tlameha ho be le ntlha e itseng e susumetsang. 11:47.812 --> 11:56.248 Mme lebaka le le leng feela le utlwahalang ha jwale ke kengwa tshebetsong ha ente. 11:56.248 --> 12:01.437 Leha ho le joalo, boemo bohle ke hore lefu lena le fumaneha ka seoelo haholo. 12:01.437 --> 12:09.824 Mme ha o ka bala hore ngaka e tloaelehileng e ba le dikopano le bakudi tse ka bang 200,000 ka kakaretso dilemong tse 30 tsa 12:09.824 --> 12:15.620 mosebetsi, jwale ngaka e tlwaelehileng e tla tlameha ho sebetsa dilemo tse 150 hore e 12:15.620 --> 12:20.011 bone ketsahalo e le nngwe feela ya maselese. 12:20.011 --> 12:24.875 Leha ho le jwalo, sena se tolokwa e le "kotsi e kgethehileng ya bophelo bo botle". 12:24.875 --> 12:32.107 Ke ntho e nyonyehang, hobane Molao oa Tšireletso khahlanong le Tšoaetso o bolela hore tšokelo ea phetisetso ke: lefu le 12:32.107 --> 12:38.184 tšoaetsanoang le, ka lebaka la mefuta ea lona e mpe ea tsoelopele ea bongaka le mokhoa oa lona oa ho 12:38.184 --> 12:42.312 ata, le ka behang sechaba ka kakaretso kotsing e kholo. 12:42.312 --> 12:51.228 Potso ke hore, sena se ka etswa jwang bakeng sa lefu le sa tlwaelehang haholo, mme ho ya ka datha ya semmuso, 12:51.228 --> 12:57.156 le sa tlwaelehang ho ba le maemo a mabe kapa a bolaeang? 12:57.156 --> 13:02.580 Ha e le hantle, seo ha se khonehe. Empa karolo ena ea Molao oa Tšireletso Khahlanong le Tšoaetso e 13:02.580 --> 13:08.960 sebelisitsoe ho lokafatsa khatello e sa tobang ea ho entoa khahlanong le maselese naheng ea Jeremane. 13:08.960 --> 13:16.638 Hase bohle ba amehang. Joalokaha ke bona mona li-monitoreng, boholo ba bona ba tsoaletsoe pele ho 1971, ha re ka 13:16.638 --> 13:21.265 rialo, 'me ka hona ba rua molemo oa ho tsoaloa pele ho nako. 13:21.265 --> 13:24.882 Motho a ka nna a nahana hore ho na le motho ea sa tšoaetsuoeng. 13:24.882 --> 13:31.218 Leha ho le jwalo, mang kapa mang ya tswetsweng kamora la 31 Tshitwe 1970 o tlameha ho fana ka bopaki ba 13:31.218 --> 13:37.234 hore o kile a ba le lefu la maselese kapa hore ebe o ne a ka be a entilwe kgahlanong le lona. 13:37.234 --> 13:44.362 Sena se sebetsa ho bana ba kereche le ba sekolo, basebetsi ba ditshebeletso tsa setjhaba, ba tswetsweng ka 1971 13:44.362 --> 13:49.125 kapa pele ho moo, le basebetsi bohle ba tsa bophelo bo botle. 13:49.125 --> 13:55.610 Hobane ho nahanoa, kapa bonyane ho fanoa ka maikutlo, hore ho na le kotsi e phahameng 13:55.610 --> 13:59.822 haholo ea maselese litsing tsena tsa sechaba. 13:59.822 --> 14:03.726 Mme o tlameha ho sheba hore na seo se sebetsa kannete. 14:03.726 --> 14:10.768 Ho latela tlhahisoleseding e tsoang ho Lekgotla la Federale ka 2020, batho ba ka bang dimilione tse 11 naheng ya 14:10.768 --> 14:18.654 Jeremane ba tlameha ho paka hore ba na le masole a mmele a kgahlanong le sewa sa mathe ka lebaka la ho kula kapa ente. 14:18.654 --> 14:25.032 Taba ea hore ho paka boits'ireletso khahlanong le lefu la vaerase ke taba e sa hlakang hakaalo ke 14:25.032 --> 14:29.457 pale e 'ngoe, eo re tla e tšohla hanyane hamorao. 14:29.457 --> 14:39.132 Empa ha re shebeng sena: pakeng tsa 2014 le 2018, ho bile le ho qhoma ha moriana makhetlo a 430 ka batho ba 3,178 ba 14:39.132 --> 14:48.307 tšoaelitsoeng ke oona, eo e leng karolo ea bone feela e etsahetseng litsing tsena tsa sechaba moo basebetsi ba 14:48.307 --> 14:53.598 tlamehang ho fana ka bopaki ba ho sireletsoa ke mokento. 14:53.598 --> 15:01.473 Liperesente tse ling tse 75 tsa linyeoe li etsahetse libakeng moo ente e ntseng e se tlamo. 15:01.473 --> 15:09.089 Sena se boetse se bontsha hore seo se kenngwang tshebetsong mona ke dikomiti tse ipitsang ditsebi tsa Robert 15:09.089 --> 15:17.579 Koch Institute, STIKO le balaodi ba tsa bophelo bo botle, ha se mokgwa o nang le kelello ho hang. 15:17.579 --> 15:21.141 Boemo ka kakaretso mohlomong bo tsebahala hantle. 15:21.141 --> 15:27.430 Maselese e ne e tloaelehile haholo. Tsena ke mafu a maselese mona. 15:27.430 --> 15:32.753 Ke ka lebaka leo ke buang ka palo ea mafu eseng palo eohle ea linyeoe, hobane, joalokaha ke hlalositse 15:32.753 --> 15:35.991 pejana, tlhokahalo ea ho tlaleha e qalile feela ka 2001. 15:35.991 --> 15:42.368 Pele, ho ne ho se na tlhokahalo ea ho tlaleha. Sena se bolela hore palo ea sebele ea linyeoe pele ho sena ha e tsejoe hantle. 15:42.368 --> 15:48.886 Hobane, ha o ya morao nakong, e ne e le ntho e tlwaelehileng hore batho ba bangata ba neng 15:48.886 --> 15:52.243 ba na le mahlahahlaha ba se ke ba bona ngaka. 15:52.243 --> 15:56.094 Ha ke ne ke na le maselese ke sa le ngoana, le nna ke ne ke le hae. 15:56.094 --> 16:02.477 Eo e ne e le tlhahlobo ea 'mè, 'me a re, "Joale o tla lula feela betheng matsatsi a seng makae ebe o tsoha hape 16:02.477 --> 16:05.438 ha o se o phetse hantle." 'Me ho ne ho le joalo feela. 16:05.438 --> 16:09.407 Ehlile, seo ha se bonahale dipalopalong. Ke ka lebaka leo ho shwang. 16:09.407 --> 16:19.396 Empa ho fumaneha hore mehleng ya bo-1960, ho ne ho na le mafu a pakeng tsa 100 le 200 a neng a belaellwa hore ke a maselese. 16:19.396 --> 16:25.580 Ke re ho thwe hobane kamano e hlakileng ha e a tiiswa. 16:25.580 --> 16:36.197 Mme ha ente ya maselese e ne e qala ho sebediswa ka 1974, mme ka 1976 letsholo la ho fedisa maselese le matlafatswa, dipalo 16:36.197 --> 16:41.404 tsena di ne di se di theohile haholo ho ya ka tlase ho 40. 16:41.404 --> 16:49.622 Sena se bolela hore mokhoa oa ho ntse ho theoha ha mahlaba le mafu a mahlaba o ne o se o ntse o le teng pele ho moo. 16:49.622 --> 16:55.271 Ha ho na kamano ea sesosa le sephetho ho hang lipakeng tsa liente tsena le seo. 16:55.271 --> 16:58.396 Empa ho na le ntho e 'ngoe e khahlang ka lipalo-palo. 16:58.396 --> 17:04.669 Nahana hape ka polelo ena e tsoang ho RKI: lefu le le leng ho batho ba sekete ba tšoaelitsoeng. 17:04.669 --> 17:14.130 Lilemong tsa bo-1960 le bo-1970, pele ho kenyelletso ea ente ea maselese, ho bile le tsoalo ea batho ba 800,000. 17:14.130 --> 17:22.730 Sena se bolela hore ho tsoa matselong ana a 800,000, haeba kaofela ba ne ba entetsoe kapa haeba sekhahla sa mafu a 17:22.730 --> 17:31.104 kankanyana e ne e le 0.1%, joale bana ba bangata haholo ba ne ba lokela ho shoela kankanyana, hobane kankanyana 17:31.104 --> 17:38.638 e ne e le lefu le atileng haholo la bongoaneng leo bana ba bangata ba neng ba e-na le lona. 17:38.638 --> 17:45.564 Mme hape, ho ka be ho sa ka ha eba le mafu a fokolang hakana a 50, 100 kapa 150 haeba ngoana a le mong ho ba sekete 17:45.564 --> 17:49.240 ba tshwaeditsweng ke maselese a ne a hlile a hlokahetse. 17:49.240 --> 17:55.906 Kahoo le mona, re boela re bona hape hore lipalo li ntse li bapaloa ka bolokolohi bo boholo, e leng palo ea 1 ho ba 1,000, e 17:55.906 --> 18:01.336 sa tšehetsoeng ka bopaki bakeng sa linaha tse tsoetseng pele indastering ho latela lintlha tsohle tse 18:01.336 --> 18:04.896 bokelletsoeng lilemong tse mashome tse 'maloa tse fetileng. 18:04.896 --> 18:12.309 Mme Lekgotla la Molaotheo la Federale le nkile karo ya 1 ho ba 10,000 kahlolong ya lona. 18:12.309 --> 18:19.479 Bonyane lilemong tse 'maloa tse fetileng ho tloha ka 2018 ho isa ho 2024, palo ea linyeoe tsa maselese, ho kenyeletsoa mafu le 18:19.479 --> 18:24.771 tšenyo e sa feleng, maselese a le ka letsohong le lets'ehali 'me rubella e le ka letsohong le 18:24.771 --> 18:28.135 letona, ke lipalo-palo tsa semmuso tse tsoang ho RKI. 18:28.135 --> 18:34.865 Kahoo o a bona, ka dilemo tse tsheletseng, ha ho ya hlokahetseng, ha ho na tshenyo ya ka ho sa feleng. 18:34.865 --> 18:42.116 Kahoo, ena ha se lefu le ka behang sechaba kotsing ka tsela efe kapa efe. 18:42.116 --> 18:52.043 Sena se bolela hore tšebeliso ea karolo ea taolo ea tšoaetso e bontšitsoeng pejana e ke ke ea fumanoa lipalong ka kakaretso. 18:52.043 --> 18:58.914 Ha re sheba morao haholoanyane, ho tsoa linyeoeng tse 7,092 tsa maselese, mafu a mararo feela 18:58.914 --> 19:02.715 ke a tlalehiloeng hore a bakiloe ke maselese. 19:02.715 --> 19:09.629 Empa ehlile, potso ke hore, na kannete maselese e ne e le sesosa? 19:09.629 --> 19:21.590 Nka bolela feela haeba maselese a ile a fela ka bo ona mme motho a hlokahala ntle le tšusumetso efe kapa efe e tsoang kalafong. 19:21.590 --> 19:29.942 Nka re, e, ka nnete, maselese e ne e le se bakang lefu ho batho. 19:29.942 --> 19:36.395 Empa hang ha ke sebetsana le ho sebetsana le likotsi, ehlile ho fapane. 19:36.395 --> 19:41.277 Ka hona, kamehla ke na le monyetla oa hore motho a ka be a hlokahetse ka lebaka la lefu le neng 19:41.277 --> 19:45.065 le le teng, empa hape le ka lebaka la phekolo. 19:45.065 --> 19:54.325 Mme ka mora moo ho sebediswa le meriana e kenellang mmele, esita le tabeng ya maselese, ha boemo ba ngwana bo ntse bo mpefala. 19:54.325 --> 19:59.174 Ak'u nahane feela kamoo ho neng ho le joalo mane United States, moo ba neng ba re motho e mong o 19:59.174 --> 20:01.387 hlokahetse ka lebaka la maselese a tsoang ho bana. 20:01.387 --> 20:06.817 E, ngoana ea joalo o ntse a phehloa ka mochini. Ho se ho hlakile hore bokuli bo ne bo shebahala bo fapane haholo. 20:06.817 --> 20:13.640 Empa haeba ke thusa motho ho hema, seo se bolela hore ke mo thethefatsa ka li-opioid, ke mo phutholoha, mohlomong ke mo fa 20:13.640 --> 20:18.842 remdesivir – ka mantsoe a mang, meriana e sa tsebahaleng haholo e loantšang vaerase e nang le 20:18.842 --> 20:21.535 litla-morao tse tebileng – joale leha ho le joalo. 20:21.535 --> 20:23.607 Empa ha ke tlamehe le ho ya hole jwalo. 20:23.607 --> 20:31.457 Hantle, ke tloaelo e tloaelehileng kajeno, haholo-holo lipetlele, ho theola feberu hang-hang, leha e le e nyenyane. 20:31.457 --> 20:36.980 Haholoholo ha feberu e nyoloha haholo ka maselese, ho sebediswa meriana e theolang feberu. 20:36.980 --> 20:43.418 Mme eseng ka marapo a ho tlama maqaqailana kapa mohlomong aspirini eo re e tloaetseng, empa kajeno, esita 20:43.418 --> 20:50.123 le bakeng sa bana, ho sebediswa meriana e matla ho feta, mohlala, diclofenac kapa ibuprofen. 20:50.123 --> 20:56.304 Mme mona, ho tswa ho Arzneimittel-Telegramm (Molaetsa wa Meriana), o ka bala ka hare ho dipampiri tsa ditlhahiso tsa 20:56.304 --> 21:02.379 tshebediso hore dintho tsena tse pedi, tse sebedisetswang ho theola feberu, di ka baka hlooho e opang, ho nyekelwa 21:02.379 --> 21:06.277 ke pelo, ho hlatsa esita le meningitis e se nang tshwaetso. 21:06.277 --> 21:16.556 Ka mantsoe a mang, meningitis ke se nkoang e le bothata bo bolaeang kapa sesosa sa ts'ebetso e mpe ea seoa sa 21:16.556 --> 21:22.864 sefuba, e lebisang ho meningitis ebe ho latela encephalitis. 21:22.864 --> 21:26.668 Mme sena se a kgonahala ka meriana ena feela, mohlala. 21:26.668 --> 21:32.803 Mme ha ke tsebe le ketsahalo e le 'ngoe moo, ha ho e-ba le lefu, ho ileng ha lekoa ho khetholla 21:32.803 --> 21:36.504 hore na litlamorao tsa kalafo li bile le seabo. 21:36.504 --> 21:43.731 Hoo ho itlelang feela; ho phatlalatswa hore maselese a bolaile motho. 21:43.731 --> 21:49.423 Mme qetellong, mohlomong ho tla fumaneha hore ha ho na motho ya kileng a shwa ke maselese. 21:49.423 --> 21:58.010 Ho na le diphuputso tse mmalwa tse hlakisang hore ntle le phokotso ya feberu, mmele o ka kgona ho sebetsana 21:58.010 --> 22:02.368 hantle le tsela ya tlhaho ya bokudi, bonyane ho bana. 22:02.368 --> 22:12.095 Le hore feberu ena e phahameng qetellong ya bokudi e hlokeha ka ho feletseng bakeng sa pholo e phethahetseng. 22:12.095 --> 22:19.743 Mme hape nka rata ho qotsa Moprofesa oa Univesithi Graninger, eo ba bang ba lona, haeba le le Ma-Austria, le ka mo tsebang. 22:19.743 --> 22:26.624 Moprofesa Graninger, eo, ka tsela, a ntseng a phela le kajeno, eo e neng e le mosebetsi-'moho le 'na AKH e Vienna, eo e 22:26.624 --> 22:33.299 neng e le setsebi se tummeng lefatšeng ka bophara sa mafu a tšoaetsanoang ka lilemo tse 30, o ile a re ka nako eo: 22:33.299 --> 22:37.900 Batho kajeno ha ba sa kgona ho ba le feberu e loketseng – ke yona qeto e tshosang. 22:37.900 --> 22:41.498 Bokgoni ba ho hlahisa mocheso o ka hare ke mokgwa wa rona wa kgale ka ho fetisisa wa ho 22:41.498 --> 22:43.678 itshireletsa ho ya ka ntshetsopele ya tlhaho. 22:43.678 --> 22:53.251 Hape ho bohlokoa haholo bakeng sa ts'ebetso le ho phela ha mafu hore feberu e hlile e hlahelle. 22:53.251 --> 23:01.929 Mme ho jwalo ka ha ho ntse ho le jwalo. Graninger e ne e se ngaka ya meriana ya setso le hanyenyane, empa e ne e le ngaka e nang le 23:01.929 --> 23:09.084 boiphihlelo ya setso e ileng ya bua sena, empa eo, e le karolo ya moloko o moholo, e neng e boetse e elellwa 23:09.084 --> 23:13.071 hore ho fokotsa feberu ho ka ntsha motho kotsi e kgolo. 23:13.071 --> 23:19.369 Mme haeba o kopanya sena le meriana e kang diclofenac kapa ibuprofen, o ka baka 23:19.369 --> 23:23.884 tshenyo e menahaneng habedi, e ka fihlang lefung. 23:23.884 --> 23:33.858 Mme ha re sheba kotsi pakeng tsa seoa sa masoebe le ente ea sona ho latela lipalo tsa semmuso, re bona hore re sebetsana 23:33.858 --> 23:39.384 le mohopolo o se nang kelello ho hang oa ente e qobelloang. 23:39.384 --> 23:43.489 Re na le liketsahalo tse 50 ho isa ho tse 100 ka selemo Jeremane. 23:43.489 --> 23:46.634 Austria e ne e ka aroloa ka leshome kamehla. 23:46.634 --> 23:53.516 Haufi le halofo ea linyeoe tsena joale ke tsa bana, ke hore, linyeoe tsa bana tse pakeng tsa 25 le 250. 23:53.516 --> 23:59.032 Mme jwale re ka ba le lefu le le leng bakeng sa diketsahalo tse pakeng tsa 5,000 le 10,000. 23:59.032 --> 24:05.394 Ke sona seo dipalopalo di se bontshang ha e le hantle, ha mafu ana, a ka etsahalang a bakilwe 24:05.394 --> 24:09.246 ke phekolo, a ntse a balwa e le mafu a maselese. 24:09.246 --> 24:16.240 Sena se bolela hore, ho latela kamoo ho etsahalang kateng ka selemo, re ka ba le lefu la ngoana a le mong 24:16.240 --> 24:21.540 lilemong tse ling le ling tse pakeng tsa 10 le 200. 24:21.540 --> 24:29.504 Joale, ho thoe'ng ka ente ea maselese? Le ba buellang ente baa lumela hore ho tlameha ho be le mafu a le mong 24:29.504 --> 24:33.548 kapa a mabeli ka selemo a bakoang ke ente ea maselese. 24:33.548 --> 24:39.532 Ke liente tse ka bang milione tse fanoang Jeremane. 24:39.532 --> 24:45.860 Mme palo e tlase-tlase e bolelwang ka ente e nngwe le e nngwe ke lefu le le leng ka dienete tse milione. 24:45.860 --> 24:53.409 Lofu le le leng ho isa ho a mabedi, ho ya ka tlhahisoleseding ya semmuso e tswang ho RKI, le hape tlhahisoleseding ya 24:53.409 --> 25:00.537 semmuso e tswang ho RKI: ditlamorao tse 100 tse mpe ka selemo, ho kenyeletsa tshenyo ya ka ho sa feleng. 25:00.537 --> 25:08.976 Seo se lebelletsoe. Ha ho bapisoa le lefu la ngoana a le mong lilemong tse ling le tse ling tse pakeng tsa 10 le 200. 25:08.976 --> 25:17.846 Ha ho lekanyetsa melemo le mathata, ha ho setsebi sa bongaka se nang le boikarabelo, kapa kannete leha e le 25:17.846 --> 25:28.184 ralipolotiki ofe kapa ofe ea nang le boikarabelo, a ka khethang ente, 'me haholo-holo ente e tlamang. 25:28.184 --> 25:34.950 Hobane ho mpefala le ho feta: sefefo se fana ka masole a 'mele a bophelo bohle. 25:34.950 --> 25:41.036 Sena se bolela hore motho ea kileng a tšoaetsoa ke maselese a ke ke a hlola a tšoaetsoa ke ona hape. 25:41.036 --> 25:47.594 E tshwana le matetetso. Motho ofe kapa ofe ya kileng a ba le matetetso ha a sa tla hlola a e ba le yona hape. 25:47.594 --> 25:50.472 Empa dintho di shebahala di fapane kamora ente. 25:50.472 --> 25:56.780 Ha ho na ente e le 'ngoe, haeba motho a lumela katlehong ea liente ka kakaretso, 'me ha ho le e 'ngoe ea tsona e 25:56.780 --> 26:02.995 leng meriana e thehiloeng bopaking hobane ha li e-s'o lekoa ka liphuputso tse nepahetseng tsa placebo. 26:02.995 --> 26:23.332 Joale le ba buellang ente ba tlameha ho lumela hore ente e baka maemo a tlase a masole a 'mele ho feta ho ba le lefu ka bo lona. 26:23.332 --> 26:26.917 Mme, ehlile, mafu a ka boela a hlaha hape. 26:26.917 --> 26:35.990 Mme jwale rea hlokomela hore palo ya batho e entetsweng ka dilemo kapa mashome a dilemo e na le boitshireletso 26:35.990 --> 26:43.667 bo fokolang ho feta palo ya batho moo bongata ba bona bo nang le boitshireletso ba tlhaho. 26:43.667 --> 26:50.495 Ka sebele! Hobane boitshireletso ba mmele ha bo a phethahala, ha e le hantle, le haeba bo ka fihlellwa ho hang. 26:50.495 --> 26:56.836 Bo-'mè ba entetsoeng ba na le maemo a tlase a masole a 'mele, ka hona ba fetisetsa masole a 26:56.836 --> 27:00.542 fokolang ho bana ba bona e le tšireletso ea pele. 27:00.542 --> 27:11.172 Sena se bolela hore, ho latela dintlha tsena, tse netefaditsweng hape ke Setsi sa Robert Koch, ho hlakile hore nka se 27:11.172 --> 27:17.087 fokotse kapa hona ho fedisa maselese kapa mafu a mang ka ente. 27:17.087 --> 27:26.348 Ka lehlakoreng le leng, haeba ke na le sekhahla se phahameng sa ente kapa esita le ente e tlamang, ke hlahisa mafu a macha 27:26.348 --> 27:32.950 khafetsa a ke keng a hlaha sechabeng seo ha e le hantle se tšoaelitsoeng khafetsa ke lefu lena, 27:32.950 --> 27:37.592 hobane ho seng joalo ho ba le boitšireletso ba tlhaho. 27:37.592 --> 27:41.444 Mme seo se ka lemohuoa ka maemo ana a li-antibody. 27:41.444 --> 27:47.764 Mme maemo ana a di-antibody, ehlile, jwalo ka ha ba bolela, ke thetso e itseng, e leng ntho ya bohlokwa hape ho e tseba. 27:47.764 --> 27:56.432 Hobane, jwalo ka ha ke boletse qalong, haeba motho a sa batle ho entoa tlasa tlhokahalo ena ya ente naheng ya Jeremane, 27:56.432 --> 28:04.794 a ka nka teko ya masole a mmele ho bontsha hore o na le masole a mmele a lekaneng mme ha a hloke ho entoa. 28:04.794 --> 28:12.144 Empa li-antibody tsena li supa eng? Rea tseba hore ka liteko tsena tsa IgG ELISA, esita le motho ea kileng a tšoaetsoa ke 28:12.144 --> 28:18.705 maselese o na le maemo a tlase hakaalo hoo, ho latela liphetho tsa tlhahlobo, a hlileng a lokelang ho entoa, 28:18.705 --> 28:23.395 leha ho se ho pakiloe hore o kile a tšoaetsoa ke maselese. 28:23.395 --> 28:28.936 Sena se bolela hore re se re bona hore taba ena kaofela ha e na moelelo. 28:28.936 --> 28:35.874 Mme ho hlakile ka ho phethahala, hobane ho ya ka tlhaloso ya semmuso, mona re sebetsana le "lefu la vaerase". 28:35.874 --> 28:42.819 Mme mafu a vaerase a lwantshwa haholo-holo ke masole a selula a mmele, eseng ke di-antibody. 28:42.819 --> 28:48.182 Mme ha ke lekanya masole a mmele, e leng ntho e neng e se na thuso le ka coronavirus, jwale ha ke 28:48.182 --> 28:51.203 na tlhahisoleseding ka boitshireletso ba mmele. 28:51.203 --> 28:58.646 Empa ho se ho ntse ho le joalo hore, ka khatello ena e sa tobang ea ho enta Jeremane, bopaki ba boitšireletso 28:58.646 --> 29:04.953 bo a hlokeha bakeng sa batho ba amehang, leha ho fihlela joale ho ne ho e-s'o bitsoe joalo. 29:04.953 --> 29:12.414 Empa ke sona hantle seo molao ona oa seoa o re tšosang ka sona bohle nakong e tlang, bakeng sa mefuta eohle ea mafu. 29:12.414 --> 29:18.923 Ke rona ba molato, mme ha ho na pelaelo, re tlameha ho paka hore ha re na kotsi. 29:18.923 --> 29:25.700 Mme kaha ha ba re tshepe re le baahi, ba re, e, re tshepa feela diteko tseo re di etsang. 29:25.700 --> 29:30.824 Leha ho le jwalo, ha ho na teko e ka pakang hore motho o sireletsehile kgahlanong le lefu lefe 29:30.824 --> 29:35.347 kapa lefe. Ho bohlokwa ho dula o hopotse sena. 29:35.347 --> 29:43.457 Empa re tseba le ho feta moo: ha se feela hore tšireletso khahlanong le ho tšoaetsoa ke maselese hape e sebetsa ka botlalo 29:43.457 --> 29:51.101 (100 peresente) ha o se o kile oa e-ba le maselese, empa maselese, joalo ka mafu a mang a bongoaneng, a bolela hore 29:51.101 --> 29:55.153 mafu a mangata ha a tloaelehe hakaalo hamorao bophelong. 29:55.153 --> 30:02.861 Sena se bolela hore, ka kakaretso, ho feta mafung a bongoaneng ho thusa ho sireletsa bophelo bo botle. 30:02.861 --> 30:12.601 Ka hona, ho tiile hore ho thothomela le ho inela, mohlala, li ka fela ho bana hang ha ba se ba kile ba tšoaetsoa ke maselese. 30:12.601 --> 30:23.951 Hona joale ho na le litlaleho tse bontšang hore mafu a 32 a sa foleng a ntlafala kapa a fela ka mor'a tšoaetso ea maselese. 30:23.951 --> 30:32.148 Ka lilemo tse ngata, Sepetlele sa Bana se Basel se ile sa bakela ka boomo mafu a maselese ho bakuli ba nang le nephrotic syndrome, 30:32.148 --> 30:39.210 e leng lefu la liphio, hobane ho ne ho tsebahala hore kamora tšoaetso ea maselese, nephrotic syndrome e ne e tla 30:39.210 --> 30:46.405 fela ntle le kalafo efe kapa efe, e leng ntho e neng e lekile ho etsoa ka lilemo tse ngata pele ho moo. 30:46.405 --> 30:53.937 Ho ba le Multiple sclerosis hamorao bophelong ho fumaneha haholoanyane ho batho ba sa kang ba tshwarwa ke 30:53.937 --> 31:02.520 mafu a bongoaneng a jwalo ka maselese, ho feta ho ba sa kang ba a tshwarwa kapa ba entilweng. 31:02.520 --> 31:09.667 Hape re tseba hore dinaheng tsa Lefatshe la Boraro, bana ba na le kotsi e fokolang ya ho tshwarwa ke diboko le 31:09.667 --> 31:13.387 malaria haeba ba kile ba tshwarwa ke mahlahare e sa le bana. 31:13.387 --> 31:15.874 Kahoo, ke ntlha ya bohlokwa haholo. 31:15.874 --> 31:24.656 Hobane ha o ka qobella motho ho feta mafung a tlhaho, a kang maselese, a pakiloeng hore a fana ka melemo e mengata 31:24.656 --> 31:32.962 ea bophelo bo botle hamorao bophelong, joale le hoo ke tlolo ea tokoloho ea bona ea ho khetha bophelong. 31:32.962 --> 31:39.205 Eo e re, e, mohlomong re tla o thibela ho tshwarwa ke maselese ka ente, empa ha ho na bonnete. 31:39.205 --> 31:43.411 Jwale re a tseba hore bonyane karolo ya 30 lekgolong ya diketsahalo tsa maselese e hara batho 31:43.411 --> 31:46.102 ba entilweng, mme dipalo di ntse di eketseha. 31:46.102 --> 31:51.301 Hape re tlameha ho bolela hore melemo ena ea bophelo bo botle ha e fanoe ke tšoaetso ea 31:51.301 --> 31:55.608 tlhaho ea maselese kamora ente ea rona ea maselese. 31:55.608 --> 32:02.693 Mme jwale motho o tlameha ho lekanya melemo le mathata, mme ke dumela hore ke ba fokolang ba tla etsa qeto ya ho enta, empa 32:02.693 --> 32:08.337 maemong ao ha e sa le taba ya boikgethelo, empa e ba ya ho ba qobella ho etsa jwalo, leha ho na le 32:08.337 --> 32:13.073 mathata a totobetseng bakeng sa motho ya amehang. 32:13.073 --> 32:24.881 Mme jwalo ka ha ke boletse pejana, kaha jwale re bone phokotseho ya mafu a bana a jwalo ka maselese, re bona keketseho, e nkuwang 32:24.881 --> 32:33.784 hanghang ke Robert Koch Institute kapa WHO e le pitso ya ho nka kgato, ba re, e, hona joale re na le ho 32:33.784 --> 32:38.908 qhoma ha mafu ho bocha, kahoo re hloka ho enta hona joale. 32:38.908 --> 32:45.061 Eo, ehlile, ke karabelo e fosahetseng ka ho feletseng. Ho e-na le hoo, ho qhoma hona ha mafu ao re seng re boetse 32:45.061 --> 32:48.703 re a bona ha ho qojoe, ho latela seo ke se buileng pejana. 32:48.703 --> 32:57.063 Ka palo ea batho e sa tsoe ka tlhaho ka mafu a sefuba 'me e ntse e entoa haholo, boitšireletso ba 'mele 32:57.063 --> 33:05.908 khahlanong le sefuba bo tlameha hore bo be bo fokotseha. 'Me ka lebaka leo, sefuba se boetse se ata hape. 33:05.908 --> 33:12.284 Mme ka hona, seo ha se ka ke sa ba lebaka la ho nka hore maselese ke lefu leo ho lona ente e hlokahalang. 33:12.284 --> 33:16.392 Kahoo re na le lefu le lecha le tšoaetsanoang, 'me sena se sebetsa le ho mafu a mang. 33:16.392 --> 33:19.452 Ebe re fana ka ente ena ka ho sebedisa kokwanahloko e fokoleditsweng. 33:19.452 --> 33:23.366 E dula e fana ka tshireletso e sa phethahalang. 33:23.366 --> 33:32.006 Empa haeba e le kokwanahloko e fokolitsoeng, e ntse e le kokwanahloko ho ea ka meriana 33:32.006 --> 33:37.255 e tloaelehileng, 'me ehlile e ka baka lefu. 33:37.255 --> 33:48.011 'Me nnete ke hore ha ho kae kapa kae lefatšeng moo motho a khethollotsoeng matsatsi a 10 kapa a 14 ka mor'a ho entoa. 33:48.011 --> 33:55.166 Kamora ente, motho o lokollwa hanghang hape sechabeng, ka hona ho hlakile hore dikokwanahloko tsena tse 33:55.166 --> 33:59.080 fokoditsweng matla di ka fetisetswa ho batho ba bang ka tlhaho. 33:59.080 --> 34:05.734 Sena se bolela hore ka ente ka 'ngoe, kotsi ea hore lefu le ata ka tlhaho e eketseha hape. 34:05.734 --> 34:11.968 Sena se bolela hore re tla ba le tshwaetso e ntjha hobane re phatlalatsa dikokwanahloko tse fokolang le 34:11.968 --> 34:17.839 hobane re fana ka tshireletso e fokolang ya mmele ho feta ka mokgwa wa mafu a tlhaho. 34:17.839 --> 34:25.133 Ebe o matlafatsa matsapa a ente, mme ha o etsa jwalo, ho hlaha mafu a mangata a tshwaetsanang le ho feta. 34:25.133 --> 34:30.937 Mme ke sona seo re se boneng hape dilemong tse hlano tse fetileng dinaheng tse mmalwa tse nang le 34:30.937 --> 34:34.764 sekgahla se phahameng sa ente bakeng sa mafu a bana. 34:34.764 --> 34:40.860 Mona, mohlala, o ka bona hape linyeoe tsa maselese sebakeng sa Europe. Tsena ke linyeoe tse tlalehiloeng, e leng 34:40.860 --> 34:47.462 likholomo tse khubelu. Mme o ka bona mola o moputsoa ka holimo, o bontšang ha (feela) tekanyetso e le 'ngoe e fanoe. 34:47.462 --> 34:54.773 Sena se entsoe khafetsa ka nako e telele, 'me tekanyo ea bobeli e ne e sa fanoe ka tloaelo; sena se 34:54.773 --> 34:59.378 qalile ho khothaletsoa feela lilemong tse 25 tse fetileng. 34:59.378 --> 35:06.308 Mme jwalo ka ha le bona, sekgahla sa mokento wa bobedi jwale se se se nyolohile ho feta diphesente tse 90. 35:06.308 --> 35:12.826 Empa na sena se entse hore mafu a se ke a tlwaeleha haholo? Ho hlakile hore ha ho jwalo. 35:12.826 --> 35:18.339 Mme hape ke tlolomolao e latelang e etswang mona ke moetsamolao. 35:18.339 --> 35:23.336 Ka hona, ho a amoheleha hore kamora ente ea pele, ho ba le boitšireletso ba 'mele ba 35:23.336 --> 35:26.830 liperesente tse 95 ho latela meriana e tloaelehileng. 35:26.830 --> 35:31.677 Ha o ka emela dikgwedi tse ding tse 12 ho isa ho tse 15 ntle le mokento wa bobedi, boitshireletso ba 35:31.677 --> 35:34.458 mmele bo eketseha ho fihla ho diperesente tse 98. 35:34.458 --> 35:38.470 Mme kamora ente ya bobedi, ba re sekgahla sa katleho sa ente se feta diperesente tse 99. 35:38.470 --> 35:49.522 Ha e le hantle, ente ea bobeli ke mohato o sa hlokahaleng ho hang ho batho ba fetang 95 ho ba 100, kapa hantle-ntle 98 ho ba 100, 35:49.522 --> 35:57.319 hobane ho ea ka meriana e tloaelehileng, masole a 'mele a se a holile ka liperesente tse 98 35:57.319 --> 36:01.553 kamora ente ea pele – haeba u ka emela feela. 36:01.553 --> 36:07.999 Leha ho le jwalo, o ntse o fumana ente ya bobedi, e nang le dikotsi tse tshwanang hantle le tsa ente ya pele. 36:07.999 --> 36:14.371 Sena se bolela kotsi ea lefu le le leng ho batho ba milione, le bonyane mafu a tebileng 36:14.371 --> 36:17.847 a 100 ho batho ba milione ka lebaka la sena. 36:17.847 --> 36:23.405 Mme hoo ke leha, ke tlameha ho lumela, batho ba bangata ha ba hlile ha ba di hloke. Ha e le 36:23.405 --> 36:26.648 hantle, maemong a 98 ho a 100, ha di hlokehe. 36:26.648 --> 36:33.569 Empa o ka bona hore batho ha ba batle ho hlahloba hore na ha ho hlokahale; ba mpa ba batla ho e 36:33.569 --> 36:38.766 etsa hape. Le hoo ha se kalafi e nang le kelello. 36:38.766 --> 36:42.905 Mme ha re ntse re le tabeng ena, nka rata ho boela re sheba taba ea "ts'ireletso ea mohlape". 36:42.905 --> 36:49.399 Hoo ke lentswe le leng le tumileng le sebediswang ke ba bangata tsa bongaka, empa boholo ba 36:49.399 --> 36:53.528 bona ba eso ka ba sebetsana le taba eo ho hang. 36:53.528 --> 37:00.041 Mme dikgwele tsena tse tharo di bontsha mesebetsi e meraro ya bohlokwa mabapi le taba ena e seng e entswe. 37:00.041 --> 37:05.117 Mola o moputsoa ke mosebetsi oa Fox oa 1971. 37:05.117 --> 37:11.310 Mosebetsi o senyehileng ka mokhoa oa ts'ebetso, ka hona o thehiloe holim'a likhopolo tsa bohata bo feletseng. 37:11.310 --> 37:16.144 Mme moo o bona boitshireletso ba sehlopha ka tlase, ke lona sebaka sa R. 37:16.144 --> 37:22.006 Kahoo seo se bolela tekanyo ea tšoaetso, e leng hore na lefu le tšoaetsana hakae. 37:22.006 --> 37:26.471 Ua tseba, sena se ne se buuoa khafetsa nakong ea seoa sa coronavirus: "Tekanyo ea 37:26.471 --> 37:30.032 phatlalatso e tlameha ho bolokoa ka tlase ho 1." 37:30.032 --> 37:36.038 Hantle-ntle, e ne e le 2, joalokaha ho boletsoe. Mme le hona ho tšoaetsoe mona, 2. 37:36.038 --> 37:46.334 Kahoo, ka R factor ena ea 2 ea coronavirus, ho latela mosebetsi oa Fox, oo tsohle ho fihlela ka 2020 li neng li thehiloe 37:46.334 --> 37:52.088 ho oona, ho ne ho tla hlokahala masole a 'mele a 50 lekholong. 37:52.088 --> 37:56.330 Ka hona, taba ea liperesente tse 60 kapa tse 80 tseo ho tlalehiloeng ka tsona e fella moo. 37:56.330 --> 38:01.234 Sena ha se na kamano ho hang le phuputso efe kapa efe ea saense. 38:01.234 --> 38:08.564 Leha ho le jwalo, kaha mosebetsi wa Fox le ona o thehilwe hodima dikakanyo tsa bohata bo feletseng, o ile wa 38:08.564 --> 38:15.550 boela wa balwa ke dihlopha tse ding tse pedi tsa diphuputso mona ka 2020. Hape, boleng ba R ke 2. 38:15.550 --> 38:20.280 Sehlopha se seng se fihla ho liphesente tse 10, se seng ho tse 20. 38:20.280 --> 38:27.463 Seo se bolela hore tsena ke liperesente tseo ho tsona o tlamehang ho re, haeba o khothalletsa ente, liperesente tse 10-20 38:27.463 --> 38:34.297 tsa batho naheng e itseng ba tla e enta hobane ha ba batle ho nahana ka taba eo, ba ea ho ngaka 'me ba entoa. 38:34.297 --> 38:38.709 Ha ke hloke mekgwa efe kapa efe ya qobello ho sireletsa mohlape wa ka. 38:38.709 --> 38:45.557 Mme haeba lefu le se le tšoaetsana haholoanyane, re na le boleng bo phahameng haholo ba R bakeng sa masoja, bo hakanyetsoang 38:45.557 --> 38:49.186 ho ba pakeng tsa 15 le 17, e leng ntho e sa boleloang mona. 38:49.186 --> 38:55.106 Leha ho le jwalo, ba ne ba ke ke ba fihlella tshireletso ya 80 kapa 90 lekgolong ya mohlape; ho feta moo, 38:55.106 --> 38:58.580 ba ne ba ka fihlella feela 60 ho isa ho 70 lekgolong. 38:58.580 --> 39:06.285 Mme kaha re ne re se re ntse re na le dipalo tse ka hodimo ho diperesente tse 80 pele ho ente e tlamang, le diphuputso 39:06.285 --> 39:14.647 tsena ha di tshehetse mohopolo wa hore tshireletso ya sehlopha e sebetsa – e leng ntho, ehlile, e tsosang kgang haholo. 39:14.647 --> 39:17.943 Hape ke lentswe le tswang ho tsa bongaka ba diphoofolo, jwalo ka ha o bona: "tshireletso ya mohlape". 39:17.943 --> 39:21.256 Hantle, ke taba e belaetsang... 39:21.256 --> 39:26.718 Jwale le yona e ke ke ya lokafatswa ke mosebetsi ona. 39:26.718 --> 39:32.348 Bothata, leha ho le joalo, ke hore ka sekhahla sa hajoale sa ente, ha re bone feela hore batho ba bangata le ho feta ba 39:32.348 --> 39:37.647 tsofetseng – joalo ka ha ke boletse, ba ka holimo ho lilemo tse 20 hona joale ba etsa halofo ea linyeoe tsohle – 39:37.647 --> 39:42.814 ba ntse ba tšoaetsoa, empa hape le hore boholo ba ba tšoaelitsoeng hona joale ke batho ba entetsoeng. 39:42.814 --> 39:50.885 Kahoo ka ho qhoma ho hong le ho hong, o ka fumana ha o botsa – ba boholong baa qeaqea haholo, empa ka tsela e itseng o ka fumana 39:50.885 --> 39:55.280 hore bonyane karolo ea 30 lekholong ea ba amehileng ba entetsoe. 39:55.280 --> 40:00.263 Ha ho na tšireletso ea mofuta ofe kapa ofe mona. 40:00.263 --> 40:06.347 Motho e mong o kile a hlahloba litlaleho tse 18 tsa ho qhoma ha maselese har'a bana ba sekolo. Likhahla 40:06.347 --> 40:10.260 tsa ente li ne li tloha ho 71 ho isa ho 99.8 lekholong. 40:10.260 --> 40:15.590 Mme hoo ho hlakile, ha jwale re na le e le nngwe Jeremane, mohlala – mme re na le ente ena e tlamang bakeng sa 40:15.590 --> 40:21.516 bana ba dikolong tsa bana ba banyenyane le ba dikolong – ka hoo o ka nka hore ha ho sa hlokahala hore o botse. 40:21.516 --> 40:27.374 Ehlile kaofela ba entilwe, ho seng jwalo ba ne ba ke ke ba ba sekolong. 40:27.374 --> 40:33.728 Kahoo hoo ho bolela hore dipalo tsena tse phahameng tsa ente ha di thibele letho ho hang. 40:33.728 --> 40:42.294 Ho fapana le hoo, mafu ana a ntse a ata, haholoholo ha o nahana hore ente di a fanoa mme bana ha ba a 40:42.294 --> 40:47.755 kgaolwa, ba ntse ba le ditsing tsa setjhaba le bana ba bang. 40:47.755 --> 40:54.199 Seo se ka baka ho ata ho feta ha masoebe. 40:54.199 --> 41:00.839 Ena ke phuputso e entsoeng ke Goldman le Miller, ba ileng ba e bala ka tsela e fapaneng ka lilemo tse peli 41:00.839 --> 41:06.595 bakeng sa palo e fapaneng ea linaha. Mona, mohlala, e baliloe bakeng sa linaha tse 30. 41:06.595 --> 41:18.674 Mona, o ka bona palo ya meento eo bana ba e fumanang ho X-axis botlaseng, le sekgahla sa mafu a bana ho Y-axis. 41:18.674 --> 41:28.232 Hona ha se ho bolela hore ho na le sesosa le sephetho, empa ke kamano e matla haholo, e leng R 0.70, e leng bohlokoa boemong ba 41:28.232 --> 41:37.743 0.1 lekholong, ho bolelang hore ha liente li ntse li entoa hangata linaheng, sekhahla sa mafu a masea se ba holimo le ho feta. 41:37.743 --> 41:44.723 Ha ho kgonehe ho fihlela qeto ya sesosa ho tswa ho sena. Leha ho le jwalo, haeba kamano 41:44.723 --> 41:48.761 e le hodimo, sesosa se tlameha ho fuputswa. 41:48.761 --> 41:51.173 'Me ha e le hantle, ho lokela ho ba ka tsela e fapaneng. 41:51.173 --> 41:56.194 Ha bana ba entoa liente tse ngata, ba lokela ho ba bophelo bo botle haholoanyane, 'me ho se be bonolo 41:56.194 --> 41:59.522 hore ba ka shoa. Leha ho le joalo, kamano ena ha e eo. 41:59.522 --> 42:06.782 Sena se bolela hore kamano ena e hlile e bontsha hore meento ha e sireletse bophelo bo botle ba 42:06.782 --> 42:11.196 bana, hobane ntle le kamano ho ke ke ha eba le sesosa. 42:11.196 --> 42:17.030 Mme kgokahano ena ya hore meento e ntlafatsa bophelo bo botle ba bana ha e yo. 42:17.030 --> 42:27.063 Mme ditlamorao tsa nnete tsa mekento ena di ka bonwa phuputsong ya mekento e sa tswa etswa ke GSK Engelane – ka nako ya 42:27.063 --> 42:32.174 tebello ya matsatsi a 42, eo e leng nako e kgutshwane haholo. 42:32.174 --> 42:36.831 Kahoo seo se bolela hore mafu a sa foleng a ke ke a fumanoa ho hang. 42:36.831 --> 42:45.000 Empa ha ho na phuputso ea ho shebella e kileng ea etsoa ho masea; ho e-na le hoo, masea a ile a entoa e le karolo ea phuputso. 42:45.000 --> 42:50.977 Kahoo, eo ke taba e belaetsang ka matla ka boitšoaro. 42:50.977 --> 42:59.300 Phesente tse mashome a mahlano tsa masea – e le kamohelo polaneteng ena – ke litla-morao tse sa batleheng. 42:59.300 --> 43:08.564 6.1 peresente ba amehile mesebetsing ea bona ea letsatsi le letsatsi. 2 peresente ba bile le litla-morao tse mpe haholo. 43:08.564 --> 43:15.625 Mme tsohle tseo bakeng sa ente e neng e lokela ho sireletsa masea hamorao bophelong. 43:15.625 --> 43:20.017 10 lekholong ea masea e ile ea tlameha ho ea phaposing ea tšohanyetso. 43:20.017 --> 43:25.892 Na ke ka lebaka leo re entelang? Na ho ntse ho etsoa liphuputso tse kang tsena? Seo se ke ke ha khoneha! 43:25.892 --> 43:34.087 Haeba ente e ka nahanoa ho hang, ka pono ea ka e ka ba feela hobane maemong a sa tloaelehang haholo e ka baka kotsi ho 43:34.087 --> 43:38.923 motho ea amehang, eo mohlomong ho ke keng ha qheleloa ka thoko. 43:38.923 --> 43:43.323 Empa ka lebaka la hore sena se etsahala khafetsa, motho a ka ipotsa feela hore na 43:43.323 --> 43:46.571 tsena ke lintho tse tshabehang tsa mofuta ofe. 43:46.571 --> 43:57.200 Mme ha o ka sheba nako e telele, kamora matsatsi a 180, 3.4 peresente e ne e na le malwetse a matjha a sa foleng. 43:57.200 --> 44:01.855 Ho ke ke ha kgoneha ho bolela esale pele hore na ho tla etsahalang ka bana bana dilemong tse tlang. 44:01.855 --> 44:12.337 Kahoo, ha re akaretseng qeto: Maselese ke lefu la khale la bana le neng le sa tle le ame batho ba baholo. Seo joale se fetohile. 44:12.337 --> 44:23.578 Leha ho le jwalo, ke boemo boo ho seng bonolo hore bo bake mathata a tebileng kapa bo bolae le bana ha bo sa phekolwe. 44:23.578 --> 44:32.764 Ka hona, ke boemo bo ka bang le tšusumetso e ntle bophelong hamorao. 44:32.764 --> 44:38.649 Ha se feela hore o sirelelitsoe khahlanong le maselese, empa hape o na le kotsi e tlase 44:38.649 --> 44:43.049 haholo ea ho tšoaetsoa ke mafu a mang a mangata. 44:43.049 --> 44:50.352 Ke ka lebaka leo ente e sireletsang e reretsoeng ho fana ka tšireletso e itseng e ke keng ea 44:50.352 --> 44:54.265 nkoa ka botebo bakeng sa maselese kapa mafu a mang. 44:54.265 --> 45:02.919 Hobane liente tsena kaofela li ka baka mafu a tebileng a sa lebelloang esita le lefu. 45:02.919 --> 45:12.252 Le haeba sena se sa tloaeleha joalokaha babuelli ba ente ba bolela, kotsi ha e ka lebellisoa maemong a motho ka mong. 45:12.252 --> 45:20.942 Mme se lahlehileng puisanong ena kaofela – ho kenyeletsa le qobello ea ho enta khahlanong le COVID-19 – ke hore, ho fapana 45:20.942 --> 45:30.153 le mekhoa ea phekolo, re lula re bua ka ho phekola batho ba phetseng hantle. Mme ke moo maemo a behiloeng holimo haholo. 45:30.153 --> 45:42.220 Mme haeba jwale le entse ente ena ya maselese tlamo mme le e tshwareletse, jwale setjhaba se tla fetoha setjhaba sa dieleele. 45:42.220 --> 45:50.954 Baahi ba Schildburg, ba ileng ba leka ho tlosa joang leboteng la toropo mme ba tla ka mohopolo oa hore le ka jeoa ke khomo, empa 45:50.954 --> 45:58.664 ba ne ba sa tsebe hore na ba ka palamisa khomo joang leboteng la toropo, eaba ba tla ka mohopolo o babatsehang oa 45:58.664 --> 46:06.105 ho e hula ka thapo hore e nyolohe. Ka bomalimabe, ha khomo e fihla holimo, e ile ea fanyehuoa. 46:06.105 --> 46:13.596 Mme ha e le hantle ke boemo bo tshwanang le boo re nang le bona ka ente ya maselese. 46:13.596 --> 46:14.882 Kea leboha ka tlhokomelo ea lona.