WEBVTT

00:07.160 --> 00:13.880
Kwaye ngoku ndithi, masigqithele
kulwaphulo-mthetho olungephi olukhuselweyo ngumthetho.

00:13.880 --> 00:18.280
Kwaye ngoku masithethe kwakhona ngolobbi lweefowuni eziphathwayo.

00:18.280 --> 00:27.103
Kwakhona, isithethi esaziwayo esivela eJamani sitsalela
ingqalelo yethu kule teknoloji ibulalayo, ethyhalelwe

00:27.103 --> 00:31.879
phambili ngaphandle kokukhathalela ukhuseleko lwabathengi.

00:31.879 --> 00:40.367
Kwaye njengomntu ochaphazeleke ngqo sesi siganeko, nam
ndakhululwa ebumnyameni bam ngexesha le-AZK yokuqala,

00:40.367 --> 00:50.320
yaye emva kwamakhulu obusuku ndingalali ngenxa yobu buchwepheshe
butyhelayo, ndakhululwa kuxinzelelo lwam ngelo xesha.

00:50.320 --> 00:56.926
Ndithi, ncedani niphathe ulwazi lwesithethi sethu esilandelayo
kumanqam ekumisa umhlaba, kuba kungekudala

00:56.926 --> 01:03.280
okanye kamva, ndiqinisekile, luza kuchaphazela wonke
umntu apha emhlabeni, nakumgangatho ahlukeneyo.

01:03.280 --> 01:09.908
Kwaye njengesiqhelo, sithi kuphela xa sisebenzisana sinokuphelisa
impembelelo yobugebenga nobungcolisayo eninzi

01:09.908 --> 01:15.879
enayo iqela eliphembelela ngenxa yeefowuni
eziphathwayo kwezopolitiko, kumthetho nasemajukujukwini.

01:15.879 --> 01:23.602
Kwaye ungabona kwimbali yomsebenzi wakhe ukuba
ngubani lo mntu ubalaseleyo ngoku oza kukhanyisa

01:23.602 --> 01:29.980
ngendalo nobukhulu obungaqondakaliyo bolu lwaphulo-mthetho.

01:32.239 --> 01:41.120
-UKlaus Scheidsteger, wazalwa ngo-1954, wayeyinxalenye yeqela
lokuqala labafundi bezobuntatheli kwiYunivesithi yaseDortmund.

01:41.120 --> 01:48.624
- Emva kokugqiba i-internship edityanisiweyo eWestdeutscher
Rundfunk eCologne, wafudukela eFrance iminyaka emine engumbhali

01:48.624 --> 01:55.640
ozimeleyo waza wavelisa ifilimu yakhe yokuqala yobungqina
ngo-1982. Umzobo wombhali waseNgilani u-Anthony Burgess.

01:55.640 --> 02:02.893
- Phakathi kweminyaka yoo-1980, waseka i-arhente kamabonakude
kwidolophu yakowabo yase-Essen waza wasebenzisa ikhamera yakhe

02:02.893 --> 02:09.035
kunye nezixhobo zase-studio ukuvelisa iindaba, iingxelo kunye
neefilimu ezibonisa imveli kumajelo osasazo

02:09.035 --> 02:15.879
lukawonke-wonke i-ARD ne-ZDF, kwakunye ne-RTL ne-SAT.1. Kamva,
ithelevishini yenkcubeko i-ARTE yongezwa kolu luhlu.

02:15.879 --> 02:24.400
Ubonelela ngemifanekiso ekulungele ukusasazwa, esiveliswe
ngokubambisana ne-ARD, i-NDR, i-BR, i-MDR kunye ne-ZDF.

02:24.400 --> 02:29.575
- Ngo-2006, ingxelo yakhe yokuqala enzulu malunga nonxibelelwano
lweeselula yasasazwa njengemveliso eyayalelwe

02:29.575 --> 02:34.680
ngumthasatha kamabonakude waseFrentshi i-FR2,
enesihloko esithi "Iifowuni eziphathwayo enkundleni".

02:34.680 --> 02:41.610
- Iqabane laseJamani lokuvelisana i-MDR, elilungu le-ARD, ligqiba
inkqubo ngaphandle kokubonisana kwaye liyisasaza phantsi

02:41.610 --> 02:48.199
kwesihloko esithi "Der Handykrieg" (IMfazwe YeeFowuni
Eziphathwayo) ngaphandle kokuyibhengeza kwinkqubo yasekuseni.

02:48.199 --> 02:54.333
Le filimu yemizuzu engama-50 inika ukuqonda ngomlo wasemthethweni
owawulwa zizigulana ezinomhlaza wengqondo ngokuchasene

02:54.333 --> 02:58.039
nalo lonke ishishini leefowuni eziphathwayo eUnited States.

02:58.039 --> 03:05.049
-Kwiminyaka elishumi kamva, i-documentary yokuqala kaScheidsteger
yasekhuselweni yaphuma phantsi kwesihloko esithi "Enkosi

03:05.049 --> 03:11.599
ngokufowuna – Iifowuni eziphathwayo zinokuba yingozi kwimpilo
yakho", -yalandelwa ngo-2018 yincwadi engomxholo ofanayo.

03:11.599 --> 03:17.319
- Ifilimu yakhe yamva nje, "The Digital
Dilemma", iza kukhutshwa ngoMeyi 2024.

03:17.319 --> 03:22.040
Le filimu yenze ingxokozelo enkulu kakhulu kudliwanondlebe lwayo
lokuqala kwiPalamente yaseYurophu

03:22.040 --> 03:26.719
eBrussels, kwaye ngoku iyafumaneka kwi-intanethi
ngeelwimi ezine nakwiicinema ezikhethiweyo.

03:26.719 --> 03:33.335
- UKlaus Scheidsteger ngumqali wophononongo lwefowuni ephathwayo
olubangela ingxokozelo kwiinkundla zenzululwazi zamazwe

03:33.335 --> 03:36.919
ngamazwe njengesiseko sezikhalazo ezahlukeneyo zamazwe ngamazwe.

03:36.919 --> 03:44.060
Namhlanje uthetha nge- "Iminyaka engama-30 yokuphembelela
ngokuchasene nophando olubalulekileyo lwefowuni ephathwayo".

03:48.960 --> 03:54.520
Kuliwonga ukuba nani apha nathi.

03:54.520 --> 03:59.360
Kwaye ngoku siza kumamela ngenyameko kwaye silindele
ngolangazelelo oko kuza kulandela. Enkosi ngokuba lapha.

03:59.360 --> 04:01.840
Enkosi, enkosi.

04:01.840 --> 04:06.840
Ewe, kuyachukumisa kakhulu. Enkosi kakhulu ngesimemo.

04:06.840 --> 04:10.520
Indlu kaSasek iya kuba nzima ukuyilinganisa.

04:10.520 --> 04:14.159
Into onayo apha ikhethekile ngokwenene.

04:14.159 --> 04:30.480
Ewe, ndiye ndabandakanyeka kulo
mmandla kangangeminyaka engama-20 kanye.

04:30.480 --> 04:36.987
Kwaye njengoko ndingentatheli nombhali weendaba
kamabonakude oqeqeshiweyo, ndiye ndacinga ukuba

04:36.987 --> 04:40.959
mandifake nezinye izinto ezivela kwiifilimu ezahlukeneyo.

04:40.959 --> 04:45.920
Okokuqala, mhlawumbi ngeningeniso
elifutshane. Yintoni kanye kanye ukuphembelela?

04:45.920 --> 04:53.545
Kuphando lwam, ndifumanise ukuba kukho ihotele
enkulu kakhulu ephesheya kweWhite House eWashington,

04:53.545 --> 04:57.319
malunga neemitha ezingama-400 ngomgama othe tye.

04:57.319 --> 05:06.160
Iintatheli, oosopolitiki, amagqwetha kunye nabantu
abanempembelelo bebedibana apho ukususela kwiminyaka yoo-1950.

05:06.160 --> 05:10.959
Kwaye iholo yasiqhuba ngqo kwibhari yehotele.

05:10.959 --> 05:19.325
Kwaye ngale ngqondo, emva kweziselo ezibini okanye ezithathu
ze-gin and tonic – ngamanye amaxesha kwanane – ingqwalasela

05:19.325 --> 05:25.182
yayikwiimpembelelo, kwaye, kwinqanaba
elithile, nakumathuba okukhohliswa lishishini,

05:25.182 --> 05:28.319
nto leyo eyayibangela umonakalo kubathengi.

05:28.319 --> 05:36.240
Kwaye oku kwacaca kakhulu kum xa ndandisenza
uphando ngesihloko sophando lweefowuni eziphathwayo.

05:36.240 --> 05:43.480
Ndivumele ndikuse kuhambo olufutshane olusinga kwixesha
elidlulileyo ekuqaleni. Ukuze nje ndikroze iimvakalelo zakho.

05:43.480 --> 05:47.519
Sikhumbula ukuba bekukho inkqubela yokwenene.

05:47.519 --> 05:52.970
Ekuqaleni, ezi zinto bezibiza kakhulu
ngokugqithisileyo. Ngenxa yoko, yayingabantu

05:52.970 --> 05:56.360
abakhethekileyo kuphela ababekwazi ukuzisebenzisa.

05:56.360 --> 06:00.676
Abantu abaneminyaka engama-20 namhlanje
abazukukhumbula oku kwaphela. Mhlawumbi

06:00.676 --> 06:03.079
basenokufumana iimodeli ezindala ekhayeni likatata wabo.

06:03.079 --> 06:12.632
Kodwa le nto kamva eyaba yile modeli yezinto
ezininzi, i-smartphone, enika amathuba amangalisayo nayo,

06:12.632 --> 06:17.399
kuthathe iminyaka engaphezu kwama-30 ukuba iphuhliswe.

06:17.399 --> 06:29.560
Kwaye ngaxeshanye, kwakukho nesizathu sokuba abalobi
bangene phakathi kushishino olutsha olusaphuhlayo.

06:29.560 --> 06:41.279
Ngoko ke ndamemela le ndoda, kuba uLarry King wayenazo iimfuziselo
ezili-100 zelizwe kwinkqubo yakhe ekuqaleni kweminyaka yoo-90.

06:41.279 --> 06:44.480
Kulapho umboniso wakhe wawuboniswa khona, wathengiswa.

06:44.480 --> 06:52.920
Kwaye, ewe, wayenempembelelo
ehambelanayo, enokuthelekiswa naleyo ka-Ivo Sasek.

06:52.920 --> 06:59.680
Wayenene wahamba ihlabathi lonke
kwaye wayesoloko eneeendwendwe ezinomdla.

06:59.680 --> 07:06.197
Kwaye ngenye imini, ekupheleni kuka-1992/ekuqaleni kuka-1993,
indoda yaseFlorida yavela kwinkqubo yayo yaza yathi,

07:06.197 --> 07:13.000
'Umfazi wam usweleke ngenxa yomhlaza wengqondo. Kwaye
ndikubalela oko ekusebenziseni kwakhe rhoqo ifowuni ephathwayo.'

07:13.000 --> 07:20.319
Kwaye ithumba lavela kwindawo ebisoloko ibamba kuyo
ifowuni yakhe. Kwaye ngoku ndimangalela iMotorola.

07:20.319 --> 07:26.586
IMotorola yayiyinkokeli yentengiso ngelo xesha. Kwaye
emva kweLarry King Show, ixabiso lezabelo zeMotorola

07:26.586 --> 07:29.720
lehla kakhulu ngendlela eyingozi kwimarike yezabelo.

07:29.720 --> 07:38.959
Baphulukene ne-10% yexabiso lezabelo zabo
kwisithuba seveki. Loo nto yayingowe-1992/93.

07:38.959 --> 07:45.304
Njengomqambi weefilimu, ndinethamsanqa
elikhulu lokusoloko ndikwazi ukukhangela

07:45.304 --> 07:49.240
abantu abenze imbali nabane nto abanokuyithetha.

07:49.240 --> 07:53.360
Yiyo loo nto ndisoloko ndikhetha ukuyiyekela kwiingcali.

07:53.360 --> 07:58.720
Oko kuthetha ukuba nam andikho sesichengeni. Nangona
kunjalo, njengoko ndiza kufika kuloo nto kamva, yenzeka kunjalo.

07:58.720 --> 08:08.034
Kodwa ndiza kuqala ngomntu waseVienna. Kwaye kamva,
uza kuthathathelwa indawo kwisicatshulwa esifutshane

08:08.034 --> 08:12.959
sevidiyo ngusosayensi waseWashington State University.

08:12.959 --> 08:23.240
Kwaye nje ukunika umnandi kancinci nokukusa kuhambo olufutshane
ukubuyela kwiintsuku zokuqala zonxibelelwano lweeselula.

08:23.240 --> 08:25.319
Mhlawumbi dlala isiqendu sevidiyo.

08:25.319 --> 08:31.879
Ekuqaleni, itekhnoloji yefowuni ephathwayo
yayiyitekhnoloji yabantu abakhethekileyo.

08:31.879 --> 08:40.181
Oku kuthetha ukuba iqelana elincinci kakhulu labantu
elisebenzise obu buchwepheshe. Kwaye phantse ngobusuku obunye,

08:40.181 --> 08:44.440
buye baba bubuchwepheshe obusetyenziswa ngabantu abaninzi.

08:44.440 --> 08:51.279
Kwaye esi siganeko asimangalanga mna
kuphela, simangalise nqo nobuquqo-mali.

08:51.279 --> 09:04.399
Kuba bebelindele inani elincinci kakhulu labathengi
abanokubakho. Kwaye namhlanje, ngulo lonke uluntu.

09:04.399 --> 09:11.447
Kuyamangalisa ukuba, nangona imitha ye-microwave isetyenziswa
kubuchwepheshe bokuthumela umthwalo,

09:11.447 --> 09:19.840
abasemagunyeni base-US ababonanga kufanelekile ukucela
uvavanyo lobungozi lobuchwepheshe kumvelisi.

09:19.840 --> 09:24.366
Ingqila yeefowuni eziphathwayo iMotorola
yazisa iifowuni eziphathwayo kwimarike ngaphandle

09:24.366 --> 09:28.720
kwemvume evela kwiziphathimandla ezilawulayo.

09:28.720 --> 09:34.827
Xa izifundo zenzululwazi zokuqala ngeengozi
ezinokubakho kwimpilo zaziza kupapashwa

09:34.827 --> 09:38.720
phakathi kweminyaka yoo-1990, izinto zaba ngxamiseko.

09:38.720 --> 09:44.666
Iqela elikhokelwa nguNjingalwazi Henry Lai
waseWashington University liye lafumanisa oko kubizwa

09:44.666 --> 09:48.320
ngokuba kukwaphuka kwemicu ye-DNA kuvavanyo lwezilwanyana.

09:48.320 --> 09:56.919
Isiphumo sangaphambili somhlaza sasibonakala
ngokucacileyo phantsi kwe-elektron microscope.

09:56.919 --> 10:04.120
Esinye isiphelo sesokuba imimandla
yamaza eradio inokonakalisa i-DNA.

10:04.120 --> 10:10.101
Kakade ke, xa i-DNA yonakele, iseli izama
ukulungisa loo monakalo. Noko ke, kwenzeka iimpazamo

10:10.101 --> 10:15.879
ngeli xesha, nto leyo ekhokelela kutshintsho lwemfuza.

10:15.879 --> 10:20.639
Kwaye, ewe, oku kunokukhokelela ekuphuhlisweni komhlaza.

10:20.639 --> 10:28.393
Iziphumo zenzululwazi, ebezisongela ngokwembono yomenzi wokuqala
weefowuni eziphathwayo uMotorola, zavezwa

10:28.393 --> 10:36.000
ngendlela enobuhlobo neshishini ngabaziqhulu
bokukhohlisa, i-arhente yokuphembelela iBurson-Marsteller.

10:36.000 --> 10:45.464
Banikezela umxhasi wabo uMotorola ngeMemo ekuthiwa yiWargame
. Iphepha lobuchule elinemiyalelo yokuba inkcukacha-zifundo

10:45.464 --> 10:52.919
ingathotywa njani kwaye izazinzulu zingatyhafiswe njani.

10:52.919 --> 11:00.600
Kanye, ngoko ke eso sisicatshulwa esincinci
kwesi sicwangciso sithi somdlalo wemfazwe.

11:00.600 --> 11:07.919
Kufikelela kwinqanaba lokuba bathi
abantu abafumana into mabazifumanele ingxaki.

11:07.919 --> 11:12.159
Kufuneka umntu azibuze ukuba yintoni
kanye kanye kuphantsi koluphando apho.

11:12.159 --> 11:20.480
Isengumkhakha osakhulayo, kwaye kufuneka
saziqhubele phambili uphando ngokwethu.

11:20.480 --> 11:26.320
Kwaye ukuze benze oko, bazisa le ndoda, uGqr George Carlo.

11:26.320 --> 11:34.037
Kwakunomdla kakhulu kum ekuqaleni kuba wayebhale incwadi.
Wonyulwa lishishini ngo-1993 ukuze afumanise,

11:34.037 --> 11:41.828
ngohlahlo-lwabiwo-mali lwezigidi ezingama-25 ukuya
kwezingama-30 zeedola zaseMelika kwisithuba seminyaka

11:41.828 --> 11:47.600
emihlanu ukuya kwemithandathu, ukuba akukho ngxaki.

11:47.600 --> 11:52.200
Kwaye wayenjenjalo, wayethathwa njengomntu onobuhlobo neshishini.

11:52.200 --> 12:02.357
Ngelo xesha – ezalwe ngo-1953, ngoko eneminyaka engama-40 ubudala
– wayengusonzululwazi oselula onamabhongo owayesele enze uphando,

12:02.357 --> 12:09.413
umkhosi umzekelo, kwaye wayenobuchule
obusemthethweni. Wayefunde ubugqirha nomthetho, ngoko

12:09.413 --> 12:13.600
wayeyindoda eselula enamabhongo kakhulu ngelo xesha.

12:13.600 --> 12:16.399
Kwaza ke baxhasa iqela elingalunganga.

12:16.399 --> 12:26.801
Kanti ke, into yokuqala ayifumanisayo ngekhampani yakhe,
i-WTR (Wireless Technology Research), yeyokuba abantu

12:26.801 --> 12:32.759
abaneepacemaker baba neengxaki xa bephethe ifowuni ephathwayo.

12:32.759 --> 12:38.039
Kwakusele kunjalo phakathi
kweminyaka yoo-1990. Wenza ntoni umcimbi?

12:38.039 --> 12:43.585
Bayaqaphela oku baza bacela abavelisi
be-pacemaker ukuba bayitshintshe imvamisa yabo.

12:43.585 --> 12:47.039
Ngoko ke kuhlala kube yinto ehlekisayo kakhulu.

12:47.039 --> 12:53.119
Kwaye ke, ngokusekelwe kwezi ziphumo,
ezathi kamva zadalulwa elubala, wona ngokwakhe

12:53.119 --> 12:56.120
wabhekana nengxaki, ingxaki yakhe yokuqala.

12:56.120 --> 13:02.948
Bathe, kulungile, yayiyimbutho weshishini
waseWashington, i-CTIA, owawuyalela olu phando waza

13:02.948 --> 13:06.399
wenza olu phononongo lwenzeke ngemali yoluntu.

13:06.399 --> 13:10.120
Bathe, akunakwenzeka, mfo, akusekho mali.

13:10.120 --> 13:19.039
Kwakufuneka alwe kakhulu ukuze azikhusele, kwaye
ke, enkosi kuThixo, wakwazi ukubuyela endleleni.

13:19.039 --> 13:29.441
Kwaye ke, ewe, ukuba unokutsho njalo, naye
wayeyifumana imali kude kube ngunyaka ka-1999. Kwaye

13:29.441 --> 13:36.000
ekupheleni komsebenzi wakhe, wafunyaniswa engekho ngxamiseko.

13:36.000 --> 13:39.279
Kwaye ke ndaba nethamsanqa lokwazi lo mntu.

13:39.279 --> 13:48.559
Kwaye wayengummeleli, masithi, wento eyayisenzeka
ngasemva ngokuphathelele kwimisebenzi yokuphembelela.

13:48.559 --> 13:52.279
Kwaye la ngamanyathelo asasebenzayo nanamhlanje.

13:52.279 --> 13:56.799
Ngoko ke, uye wahlaziswa kakhulu.

13:56.799 --> 14:03.799
Emva koko, isayensi ethengwe kwizigaba zakhe ezixhasana
noshishino ayizange imsebenzele, kodwa yabenza abanye.

14:03.799 --> 14:11.919
Emva koko kukuzibhengeza ngokwalathisa amashishini
ngokunoxanduva, ukuze kuxhamle umthengi nobuchwepheshe obutsha.

14:11.919 --> 14:18.265
Kwaye ke izikhundla ezifanelekileyo zazaliswa
ngabantu babo okanye abantu abanamakhonkco

14:18.265 --> 14:22.159
kushishino, kuba babethembele kumntu ongafanelekanga.

14:22.159 --> 14:32.822
Kwaye seso isizathu ndifake i-WHO kwintetho yam. Kuba
i-WHO ayinakuyihoya le meko intsha yonxibelelwano

14:32.822 --> 14:39.519
lweeselula neziphumo zayo ezinokubakho kukhathalelo lwempilo.

14:39.519 --> 14:45.440
Kwaye seso isizathu sokuba baqalise le
projekthi kuthiwa ye-EMF yamazwe ngamazwe.

14:45.440 --> 14:53.312
Umlawuli wayenguGqr Michael Repacholi wase-Australia. Wathi emva
koko wadluliselwa eGeneva. Ndamyendela ngelo

14:53.312 --> 15:01.799
xesha kuba wayethe watsala umdla wam ngokukodwa.
Ndiza kukubonisa loo nto kwisicatshulwa esifutshane.

15:01.799 --> 15:03.759
Nceda dlala ividiyo elandelayo.

15:03.759 --> 15:10.382
UGqirha wase-Australia uMichael Repacholi wayethathwa
njengobungqina obona bubalulekileyo babagxeki beefowuni

15:10.382 --> 15:16.519
eziphathwayo kuba uphando lwakhe, olupapashwe
ngo-1995, lwabonisa ukwanda kokuvela komhlaza kwiimpuku

15:16.519 --> 15:19.679
ezazichanabekiswe kwimitha yeefowuni eziphathwayo.

15:19.679 --> 15:29.879
Ngoku le ndoda yayihleli kwi-WHO yaye yayithandabuza
uphando lwayo. Eneneni yayizenzela umdlalo wemfazwe.

15:29.879 --> 15:36.013
Uphando lwam lwalujongene neempuku ezazisesichengeni
sokufumana i-lymphoma. Kwaye safumanisa ukwanda

15:36.013 --> 15:40.000
okuqhubekayo kwe-lymphoma okubangelwa yimikhondo yamaza e-radio.

15:40.000 --> 15:48.679
Emva koko sichitha iinyanga ezintandathu sizama ukuqonda
ukuba yintoni esiyenze kakubi. Kuba sasingenakuzicacisela.

15:48.679 --> 15:52.000
Kwaye nanamhlanje asikwazi ukwenza oko.

15:52.000 --> 15:58.559
Ufumana ingxaki, kodwa kude kube namhlanje akanakufumanisa
ukuba ivela phi, kwaye ngenxa yoko akukho ngxaki.

15:58.559 --> 16:04.960
Ukusetyenziswa kolwimi oluhambelanayo kwenziwa
kwangqalile kwaye kwamanyanzeliswa kwihlabathi jikelele.

16:04.960 --> 16:09.200
Asinabo nabuphi na ubungqina bokuba
iifowuni eziphathwayo azikhuselekanga.

16:09.200 --> 16:16.117
Phantsi kwelefulethi ye-WHO, i-Australian
yahanjwa ilizwe lonke ukusukela ngo-1997 ukuya

16:16.117 --> 16:20.840
ku-2006, isasaza iindaba ezilungileyo: "Akukho ngxaki".

16:20.840 --> 16:27.632
UGqr Michael Repacholi wayezithembe kakhulu. Kaloku,
wayengumkhulumeli osemthethweni we-WHO wezonxibelelwano

16:27.632 --> 16:32.779
eziphathwayo. Kodwa wenza iimpazamo. Imali, imali, imali.

16:34.600 --> 16:43.480
Imali evela kwishishini kufuneka ibekwe
kwingxowa eyodwa phambi kokuba inikwe i-WHO.

16:43.480 --> 16:51.919
Kwathi ke, ekugqibeleni la mfo ulungileyo watyhilwa
njengomthetheleli nomcancisi obhatalelwa ngamashishini.

16:51.919 --> 17:01.299
Emva koko wathatha umhlalaphantsi kwi-WHO kwaye
ukusukela ngoko usebenza ngasemva njengomcebisi kweli shishini.

17:05.680 --> 17:10.559
Ngethuba lakhe engumphathi weprojekthi
eGeneva, wenze umsebenzi omhle kakhulu.

17:10.559 --> 17:16.559
Ishishini elikhulayo lonxibelelwano
lweeselula lathimba ihlabathi ngesantya esiphezulu.

17:16.559 --> 17:21.781
Kwathatha iminyaka elishumi elinesibini ukufikelela kwinani
lokuqala lezigidi ezili-bhiliyoni zezixhobo zocingo lweselula

17:21.781 --> 17:25.967
kwihlabathi jikelele, kodwa isigidi sesibini
sezigidi ezili-bhiliyoni sathatha iminyaka emithathu

17:25.967 --> 17:28.680
kuphela, isigidi sesithathu seminyaka emibini, njalo njalo.

17:28.680 --> 17:37.819
Namhlanje, zininzi iikhontrakthi zefowuni ephathwayo
kunabemi kwilizwe laseNtshona – umsebenzi ugqityiwe.

17:41.480 --> 17:46.119
Ewe, lwaluhambo olufutshane olusinga kwi-WHO.

17:46.119 --> 17:51.440
Kanti ke, ekuqaleni le ndoda
yayifuna kakhulu umsebenzi kaGeorge Carlo.

17:51.440 --> 17:55.559
Kodwa ngoku, njengoko benditshilo, sele evelile, enkosi Thixo.

17:55.559 --> 18:06.349
Kodwa xa sele kumiselwe uluvo lokuba akukho ngxaki,
uluvo olungena kakuhle ngokwendalo kumazwe ajolise

18:06.349 --> 18:13.119
kushishino kwaye anobuhlobo nalo, kunzima kakhulu ukululungisa.

18:13.119 --> 18:17.119
Abantu bahlala bendibuza, kodwa akukho nto ikhoyo.

18:17.119 --> 18:21.680
Kanye, amajelo eendaba ahlala exela
into eyahlukileyo amaxesha ngamaxesha.

18:21.680 --> 18:29.409
Ngoko ke, ukuthetha njalo, leli linyathelo
elilandelayo, apho isayensi iboniswa

18:29.409 --> 18:34.079
ngokungeyonyani kwaye iziphumo zitshintsho-tshintshwa.

18:34.079 --> 18:39.079
Kwaye ngoku siza kungena nzulu
kancinci kwimbali yaseJamani ne-Ostriya.

18:39.079 --> 18:45.359
Kuba bekukho uphando olwaxhaswa ngemali
ngamaYurophu, olwaziwa ngokuba yiReflex Study.

18:45.359 --> 18:49.039
Kwaye apha, kananjalo, kunokubonwa ipateni efanayo.

18:49.039 --> 18:57.279
Iinzululwazi nabaphandi abangathandekiyo
kufuneka balwe nabo. Okanye kubekwe amacebo omlo ngabo.

18:57.279 --> 19:02.880
Ndikwenze kwakhona inqaku elifutshane ngalo mbandela ngawe.

19:02.880 --> 19:08.119
Ngelishwa, uNjingalwazi Franz Adlkofer akasenaku.

19:08.119 --> 19:13.750
Kodwa yindoda enkulu yophando, eyathi eneneni
ekuqaleni, xa sadibana okokuqala, ukuba wonke

19:13.750 --> 19:16.720
umntu okwimeko yam wayesithi akukho nto ikhoyo.

19:16.720 --> 19:19.359
Waza ke wathi, kulungile, masiyibonise.

19:19.359 --> 19:23.599
Ngoko ke, masifumanise ukuba zikhona na iingxaki zempilo.

19:23.599 --> 19:28.200
UNjingalwazi Franz Adlkofer wayeza kuba lixhoba
elilandelayo elibalaseleyo lomdlalo wemfazwe.

19:28.200 --> 19:32.857
Ezinamaphulo-phofu alishumi elinesibini ezivela
kumazwe asixhenxe, walungelelanisa uphando

19:32.857 --> 19:35.599
olubizwa ngokuba yiReflex, olwaxhaswa ngemali yi-EU.

19:35.599 --> 19:41.719
Iqela elikhokelwa nguNjingalwazi Hugo Rüdiger liphinde
latshona ukuzisa iziphumo ezamkelekileyo kwishishini,

19:41.719 --> 19:45.119
ezivela kwiilabhoratri zeYunivesithi yezonyango yaseVienna.

19:45.119 --> 19:53.640
Sibonise, ngokusekelwe kwidatha ye-reflex, ukuba imimandla
ye-electromagnetic enomtshukumo ophezulu inokonakalisa iijini.

19:53.640 --> 20:05.119
Asisakwazi ukuqiniseka ukuba akusayi kubakho monakalo onokubeka
esichengeni impilo yabantu abasebenzisa iifowuni eziphathwayo.

20:05.119 --> 20:11.630
Okwangoku, asinakuyichitha ithuba lokuba izinga
lokufunyanwa kwezitho zentloko liza kunyuka

20:11.630 --> 20:15.279
kakhulu kwisithuba seminyaka eli-15 ukuya kuma-20.

20:15.279 --> 20:21.870
Masithathe nzulu ngoku izilumkiso malunga
nemimandla ye-electromagnetic, singalindi

20:21.870 --> 20:25.920
eminye iminyaka engama-40 side sifane sibone into.

20:25.920 --> 20:32.766
I-AUVA, umbutho we-inshorensi yeengozi waseVienna, wabona
iziphumo zophononongo lwe-Reflex ngenkxalabo kwaye

20:32.766 --> 20:36.759
wafuna ukuyalela i-MedUni Vienna ukuba iphinde olu phononongo.

20:36.759 --> 20:41.000
Ngoku isicwangciso somdlalo
wemfazwe sasifuneka ngokungxamisekileyo.

20:41.000 --> 20:46.759
Ngo-2008, iphephancwadi leendaba elidumileyo
laseJamani, i-DER SPIEGEL, lityhole uNjingalwazi Rüdiger, ngoku

20:46.759 --> 20:49.799
othathe umhlalaphantsi, ngokwenziwa kwamaxwebhu obuxoki.

20:49.799 --> 20:55.400
Umfanekiso nesihloko bezibonisa ukuba le profesa
ibinobudlelwane bothando nomncedisi waselebhu.

20:55.400 --> 21:00.334
Le skrokro kuthiwa yobuqhophololo ityhilwe
yisazi ngenzululwazi yezinto eziphilayo esivela

21:00.334 --> 21:05.720
eBremen ekude, esithathwa njengesixhasayo ishishini.

21:05.720 --> 21:12.071
Ngokutsho kwe-SPIEGEL, iziphumo zophononongo, kuquka
nokwaphuka kwemicu ye-DNA, yayisisihibe nje esenziwe ngumncedisi

21:12.071 --> 21:16.039
waselebhu owayemthanda kakhulu njengentlanga unjingalwazi wakhe.

21:16.039 --> 21:22.140
Ngesiquphe, izazinzulu nomsebenzi wazo zaba luthuli.

21:23.759 --> 21:28.559
Ewe, yile ndlela imidlalo yemfazwe esebenza kakuhle ngayo.

21:28.559 --> 21:32.200
Ndizakuthatha iVienna kwakhona,
njengoko sikwanazo neendwendwe zase-Austria.

21:32.200 --> 21:42.079
Kwisilayidi elandelayo, ndinomxholo omncinci
ovela kwinqaku elikwimagazini yezopolitiko iProfil.

21:42.079 --> 21:44.720
Yeso isipili esincinci, ndisoloko ndisitsho.

21:44.720 --> 21:52.382
Kwaye intatheli enye, intatheli yezesayensi uTina
Goebel, yaye yenze uphando olunzulu ngesigigaba

21:52.382 --> 21:57.200
seReflex yaza yafikelela kwizigqibo ezahluke ngokupheleleyo.

21:57.200 --> 22:06.556
Ngoko ke wafumanisa ukuba izazinzulu zalapha azizange zenze
ubuqhophololo, kodwa kwabakho uxinzelelo oluvela ngaphandle

22:06.556 --> 22:10.880
olwafakwa, umzekelo, kumncedisi waselebhu njalo njalo.

22:10.880 --> 22:22.119
Ngoko ke, obu yayingungcoliseko lwe-radiation, iphulo
elingcolileyo eliqaliswe ngumlweli-mvo owaziwayo waseBremen.

22:22.119 --> 22:25.599
Iza kuphinda ivele kwimeko eyahlukileyo.

22:25.599 --> 22:32.348
Olu ngcoliseko lwe-radiation, endilufumene lunomdla
kakhulu kwimeko yontanga wam oyintatheli,

22:32.348 --> 22:36.920
ngokwendalo lunezinye iinkalo ngokuphathelele kwiziphumo zalo.

22:36.920 --> 22:41.000
Ndaphinda ndambuza ngaloo nto.

22:41.000 --> 22:43.640
Ifilimu elandelayo, nceda.

22:43.640 --> 22:50.440
Esinye isiphumo esingalindelekanga sokudlala imidlalo yomkhosi
ngobuchule ekungafanelanga ukuba siphantsiswe kukugrogrisa.

22:50.440 --> 22:56.836
Ngubani onokufuna ukujongana neshishini
elinamandla onke nelomeleleyo ngokwezimali, ngenxa

22:56.836 --> 23:00.319
nje yokuba kuchongwe ingozi enokubakho kwimpilo?

23:00.319 --> 23:08.040
Ndikwazi nabaphandi ababebandakanyeke ngokwenene koku, abathi
abasayi kuphinda benze naluphi na uphando malunga nomitha wefowuni

23:08.040 --> 23:15.279
eziphathwayo, kuba ukuba bafumanisa ukuba uyingozi kwimpilo,
iqela elinamandla elizithethelelayo liza kubatshabalalisa.

23:15.279 --> 23:22.079
Ngoko ke, kukho iinkxalabo ngokwenene kwicala
lezazinzulu ezingasafuni nokusondela kolu phando.

23:22.079 --> 23:29.339
Oku kuye kwaba yimbambano kuba boyika ukuba baya
kutshabalaliswa, kungekuphela nje ngokwezenzululwazi, kodwa

23:29.339 --> 23:33.160
nakubomi babo buqu kwezinye iimeko, njengoko kwenzeka eVienna.

23:33.160 --> 23:40.759
Enyanisweni, ipateni ibonakala
ngokucacileyo ukususela kwimemo yeWargame ka-1994.

23:40.759 --> 23:47.186
Bonke oosonzululwazi abafumene ingxaki ngemisolsa
ye-microwave evela kwiifowuni zethu eziphathwayo

23:47.186 --> 23:50.400
nee-smartphones, baye bafumana ingxaki ngokwabo.

23:50.400 --> 23:54.680
Iindlela zokudlala imidlalo yomkhosi zisekhona nanamhlanje.

23:54.680 --> 24:01.979
NaseVienna, kusahleli ukungonwabi, nangona umqali wolu qhathu
kuthiwa lwenziwe ngoku egwetyiwe

24:01.979 --> 24:09.279
enkundleni kwaye umsebenzi wenzululwazi wabaphandi
baseVienna uqinisekisiwe kumazwe ngamazwe.

24:09.279 --> 24:21.319
Isikhalazo sophando saseVienna sasisabelo esivela
kumntu endingamenza umlobi waseJamani. Wenza izityholo.

24:21.319 --> 24:28.570
Okokuqala, kwaphakanyiswa impikiswano yezifundiswa,
eyathi emva koko yajika yaba yingxoxo enzulu kakhulu,

24:28.570 --> 24:33.599
ngenjongo nje yokukhohlisa nokwala iziphumo zophando ezithile.

24:33.599 --> 24:41.039
Kwiminyaka esixhenxe kamva, ndingatsho
ngentliziyo ecocekileyo ukuba indoda yafunyanwa inetyala.

24:41.039 --> 24:46.799
Loo nto sisithuko esikhohlakeleyo.
Ezi zityholo zingqineke zingenasiseko.

24:46.799 --> 24:58.000
Kwaye kubo bonke ababe nesiphikwa engqondweni ukuba kukho into
engahambanga kakuhle, ngoku singatsho ukuba yonke into ilungile.

24:58.000 --> 25:01.079
Siza kuqhubeka nokubeka iliso kule datha.

25:01.079 --> 25:08.515
Sisandula ukugqiba iprojekthi yokulandelela,
eyisivumele ukuba siqinisekise kwaye sandise

25:08.515 --> 25:11.839
okufunyenweyo kwiprojekthi yokuqala enkulu.

25:11.839 --> 25:19.119
Asikokuba i-DNA ebuthathaka yaphuka kwezinye iiseli nje kuphela.

25:19.119 --> 25:26.240
Namhlanje, siyazi nokuba kutheni isaphuka.
Singakwazi ukuchaza indlela esebenza ngayo sele kwiseli.

25:26.240 --> 25:36.039
Ngokwembono yenzululwazi, olu luphumo
olubalulekileyo ekubekeni iinyaniso ngendlela ekholisayo.

25:36.039 --> 25:43.820
Kuyabonakala ukuba ukudlala imidlalo yemfazwe e-Austria
kukwathetha ukutolikwa ngobubi nokugqwetha iinyaniso,

25:43.820 --> 25:52.640
njengakule meko yophando lwe-AUVA olukhokelwa nguNjingalwazi
Mosgöller lumbutho wolwelo lwezoshishino i-FMK waseVienna.

25:52.640 --> 25:59.768
Le pateni yokutolikwa gwenxa ngabom isoloko isetyenziswa
ngokugqithisileyo, umzekelo xa kupapashwa iindaba zobuxoki

25:59.768 --> 26:07.640
kwijenali yezonyango yase-Austria i-Ärzteblatt, apho kuphela xa
kujongwe ngokusondeleyo kuvela ukuba yintengiso ehlawulelweyo.

26:07.640 --> 26:12.299
Kodwa izinto ziya zisiba nzima
kancinci kancinci kubaphathi abaziingcali.

26:13.960 --> 26:16.460
Ewe!

26:23.240 --> 26:30.508
– Ewe, ewe, zezo zinto uqaphela kuphela xa ujonga
kabini, kwaye umthengi oqhelekileyo akayiqondi nokuba

26:30.508 --> 26:34.319
kusenokubakho intengiso ehlawulelweyo ngasemva kwayo.

26:34.319 --> 26:39.599
Kodwa la ngamathuluzi esisebenza
ngawo. Loo nto ingumhlaba onongendi.

26:39.599 --> 26:53.906
Kwaye ngoku kwabakho enye into eyayenza izinto zibe nzima, kanye
yokuba i-arhente ye-WHO yomhlaza, i-IARC

26:53.906 --> 27:08.759
(i-Arhente yeHlabathi yoPhando ngoMhlaza), ezinze eLyon,
yayibanga njenge-carcinogen yodidi lwe-2b ngo-2011.

27:08.759 --> 27:20.452
Le dabi nayo yadalulwa elubala, kwaye ngamabona-ndenzile,
indoda eyabangela ihlazo laseVienna ayizange yamkelwe kwikomiti

27:20.452 --> 27:25.960
yezazi ngenxa yobudlelwane bayo obusondeleyo neshishini.

27:25.960 --> 27:28.599
Wade wavakalisa umsindo wakhe ngale nto esidlangalaleni.

27:28.599 --> 27:36.204
Kwaye ishishini ngokwendalo lizama ukuthomalalisa
olu luhlu, kodwa ke kwapapashwa izifundo ezithe

27:36.204 --> 27:42.599
vetshe ezaqinisekisa urhaniso lomngcipheko womhlaza.

27:42.599 --> 27:49.277
Oku kuqinisekiswe zizifundo ezibini
ezihambelanayo, nezifundo ezibini zophando ezinkulu,

27:49.277 --> 27:53.720
esinye siseMelika nesinye siseBologna, e-Itali.

27:53.720 --> 28:05.246
Kwaye isiqendu sefilimu esilandelayo endikukhethele sona, ukuze
yonke le nto ibonakale ngakumbi, sichaza olu phononongo nendlela

28:05.246 --> 28:11.720
ekuchaswa ngayo. Ngoko ke, ncedani niyinandiphe le filimu.

28:11.720 --> 28:18.369
Kwakhona yayiyijenali yorhwebo iMicrowave News eyaba yeyokuqala
ukunika ingxelo ngophononongo lwe-NTP yaza

28:18.369 --> 28:25.519
yakhumbuza abafundi ukuba ukwaphuka kwemicu ye-DNA kwakusele
kufunyenwe kwiminyaka engaphezu kwama-20 eyadlulayo.

28:25.519 --> 28:30.574
Omnye wabahleli bofundo lwe-NTP ukhupha
isilumkiso esingxamisekileyo kwaye ubiza

28:30.574 --> 28:35.400
ukuba kuthatyathwe amanyathelo ngoko nangoko.

28:35.400 --> 28:41.427
Ngenxa yokusetyenziswa kakhulu kweefowuni
eziphathwayo, nokuba yingozi encinci nje eyonyukileyo

28:41.427 --> 28:44.599
ingaba neziphumo ezimbi kakhulu kwimpilo yoluntu.

28:44.599 --> 28:50.317
Okwangoku, abasemagunyeni kwezempilo
bakarhulumente kufuneka bakhuthaze amanyathelo othintelo,

28:50.317 --> 28:53.359
ingakumbi kubantwana nakwizifazane ezikhulelweyo.

28:53.359 --> 29:02.799
Ingozi ingaphakama ebantwaneni ngenxa yokungenela
okukhulu kunye nokuba buhlungu ngakumbi kwengqondo esakhulayo.

29:02.799 --> 29:05.039
Singafunda zithini izifundo?

29:05.039 --> 29:11.726
Akufanelanga sisacinge ukuba naziphi na iitekhnoloji ze-wireless
ezikhoyo okanye ezizayo, kuquka i-5G, zikhuselekile

29:11.726 --> 29:19.180
ngaphandle kovavanyo olufanelekileyo. Ukungazivavanyi
kuya kuba yinto engahambelaniyo nemigaqo yokuziphatha.

29:21.000 --> 29:29.146
Malunga nexesha elinye nophando lwe-NTP, kwenziwa uphando
lwexesha elide kwizigcawu namagundane eBologna, e-Itali, olwaqala

29:29.146 --> 29:37.160
nalo ngo-2005, olunika imiqondiso engxamisekileyo yophuhliso
lwezibungu ezinqabileyo ngenxa yomitha wefowuni ephathwayo.

29:37.160 --> 29:42.799
Njengoko bekulindelekile, zombini ezi
zifundo ngoku zijongene nokugxekwa okukhulu.

29:42.799 --> 29:50.359
Iqela eliphembelelayo i-ICNIRP liyaphinda lizama
ukuthomalalisa iziphumo, lisithi ziye zahlelwa.

29:50.359 --> 29:56.140
Inkokeli yophando lwase-Itali ibona umdlalo wemfazwe ngolu hlobo:

29:58.680 --> 30:06.599
Into enye kuphela esiyifanayo yeyokuba
izifundo zizimele. Kwaye oko kubaluleke kakhulu.

30:06.599 --> 30:12.359
Sifumene iziphumo ezifanayo. Kwaye ndithi, asikokwenzakala.

30:12.359 --> 30:22.240
Kwaye basityhola ngokupapasha iziphumo
ezinokubeka esichengeni uzinzo loluntu lwethu.

30:22.240 --> 30:26.319
Sivuya kakhulu ukuba nazo zonke ezi zixhobo.

30:26.319 --> 30:30.799
Kwaye ngoku sisasaza uloyiko phakathi kwabantu?

30:30.799 --> 30:34.000
Hayi, asifuni ukusasaza uloyiko.

30:34.000 --> 30:40.640
Ndifuna ukukhuthaza ishishini ukuba lenze ngenkonzo yoluntu.

30:40.640 --> 30:46.920
Kuba ngesiqhelo thina bathengi sisebenzela uluntu.

30:46.920 --> 30:49.920
Kwaye ndingathanda ukutshintsha le ndlela yokucinga.

30:49.920 --> 30:55.200
Kodwa uxanduva lwale tshintsho alukho kum.

30:55.200 --> 31:06.213
Ukuba kuvela ukuba iimvavanyo zezilwanyana nazo zibonisa iimpawu
ezicacileyo, njengoko kubonakala ngokweengxelo

31:06.213 --> 31:18.480
zokuqala, ke akukho enye inketho ngaphandle kokuyibeka kwiQela
1. Kungenjalo, oku kungaphikisana nemigqaliselo ye-IHC .

31:18.480 --> 31:29.680
Phantsi kwezi meko, ukufakwa kwiQela 1, oko kukuthi,
enobungozi bokubangela umhlaza ebantwini, akunakuphepheka.

31:29.680 --> 31:40.559
Ewe, lo ngumbono weengcali. Kwaye ngasemva, kukho
nezinye izifundo eziya zisixhasa ngakumbi lo mbono.

31:40.559 --> 31:46.039
Umbuzo ngulo, siza kuchatshazelwa njani thina njengabathengi?

31:46.039 --> 31:50.119
Siyazi na ukuba zithi ntoni ezi zifundo?

31:50.119 --> 31:54.200
Hayi, namajelo eendaba nawo adlala indima enkulu apha.

31:54.200 --> 32:01.434
Sinomdlalo ophindwe kabini obaluleke kakhulu
neshishini, kanye njengoko kunjalo kwicandelo lam

32:01.434 --> 32:06.359
lonxibelelwano lweeselula, njengoko kwakunjalo nge-coronavirus.

32:06.359 --> 32:14.334
Ndingathi iifayile ze-RKI zinto enye, kodwa i-Federal Office for
Radiation Protection ifana kakhulu ne-RKI, ngokuba

32:14.334 --> 32:21.839
nayo iyazifihla izinto – kwaye ikhusela imitha
ye-radiation, kodwa ngelishwa ayikhuseli abathengi!

32:21.839 --> 32:32.408
Kwaye ngoku sisandul' ukuva ukuba i-ICNIRP, iKomishoni yeHlabathi
yoKhuselo kwiMitha eNgeyiyo i-Ionising,

32:32.408 --> 32:43.279
ngokwenene ngumbutho ekufanele uqinisekise ukuba
ukhuseleko lwemitha kubathengi lusebenza kumazwe ngamazwe.

32:43.279 --> 32:49.060
I-ICNIRP isekelwe phi? Isekwe kwi-Ofisi
yeFederal yoKhuselo lweRadiyeshini eMunich kwaye

32:49.060 --> 32:52.279
ixhaswa ngemali ngabahlawuli berhafu baseJamani.

32:52.279 --> 33:00.839
Bade bayifumana isekretariyathi khona
simahla, kwaye yimanyano yelobby yasimahla, masithi.

33:00.839 --> 33:07.559
Oku kuchazwe ngokucacileyo kule ngxelo
ngamaLungu amabini ePalamente yaseYurophu.

33:07.559 --> 33:13.400
Omnye nguMichèle Rivasi, esiza kuthetha ngaye kamva.

33:13.400 --> 33:22.742
Kwaye omnye yiprofesa yaseJamani yefiziksi, uProfesa Klaus
Buchner. Bayihlanganisile le nkcazelo baza bakwazi ukutyhila

33:22.742 --> 33:32.319
ungquzulwano lwezinto ezunqwenelekayo phakathi kophantse
onke amalungu ale komiti, iKomiti yeHlabathi yoKhuselo lweMitha.

33:32.319 --> 33:41.440
Kwaye yiyo kanye leyo ingxaki: kwiizikhundla
eziphambili, kukho abantu abakhusela amashishini kunabathengi.

33:41.440 --> 33:49.799
Kwaye seso isizungu seengxaki zethu. Kwaye seso
isizathu sokuba kungekho namnye kuthi oxelelwe ngokwaneleyo.

33:49.799 --> 33:58.400
Kwaye yiyo loo nto kubaluleke ngakumbi ukuba kubekho
imibutho efana nale kunye namathuba okuveza inyaniso.

33:58.400 --> 34:07.819
Kuba akukho enye indlela. Ngokwenene
sidinga imbono entsha ngokupheleleyo ngeenyaniso.

34:15.800 --> 34:18.440
Kwaye njengoko benditshilo, iyaba nzima ngakumbi nangakumbi.

34:18.440 --> 34:23.360
Isilayidi esilandelayo yeyo kubizwa ngokuba luphando lwe-STOA.

34:23.360 --> 34:35.058
Oku kwagunyaziswa nguGqirha wase-Itali uFiorella Belpoggi kuba
uphando lwakhe kwi-Ramazzini Institute lubonisa izinga eliphezulu

34:35.058 --> 34:43.922
lobuchule, obusoloko bufunwa kwakhona e-United
States njengobungqina obungundoqo kwezinye iinkalo

34:43.922 --> 34:48.400
ezahlukeneyo ezinxulumene nokuveliswa komhlaza.

34:48.400 --> 34:54.840
Ufana nomntu wokuqala ehlabathini kwicandelo lophando lomhlaza.

34:54.840 --> 35:04.199
Ngenxa yoko, iPalamente ye-EU yamyalela ukuba
aqhube olu phononongo lubizwa ngokuba yi-STOA.

35:04.199 --> 35:10.719
Le yiPhaneli yeKamva leNzululwazi nobuChwepheshe.

35:10.719 --> 35:15.599
Singayibiza le njengovavanyo lobuchwepheshe.

35:15.599 --> 35:19.360
Kwaye ibe yintoni isiphumo sezi zinto?

35:19.360 --> 35:28.519
Ndingathanda nokucebisa isicatshulwa esifutshane, kuba i-5G
eneneni, ukuba ungatsho njalo, yinto eyenziwe yaba yingxokozelo.

35:28.519 --> 35:35.679
Kwaye oko kulungile ngokwenene kwimeko ekhathazekileyo
ngeselfowuni, kuba badlulele kancinci ngamanyathelo nembono yabo.

35:35.679 --> 35:46.563
Kodwa iziphumo azizange ziqale nge-5G. Kodwa mhlawumbi
ndingazishwankathela ngokufutshane iingongoma eziphambili

35:46.563 --> 35:52.880
ngomlomo phambi kokuba ndivumele uNjingalwazi Paul enze ingxelo.

35:52.880 --> 36:05.480
Bahlolisise izifundo ezingama-800 esele zikho baza bathi,
"Kumanywe ngoko nangoko ukwandisa, kwaye kufundiswe uluntu."

36:05.480 --> 36:11.239
Kwaye ndithetha ukuthi, ingaba
siyifundile loo nto ndaweni ithile? Hayi nyhani.

36:11.239 --> 36:16.840
Kodwa la ngokwenene ngamanyathelo
anokuba yinguqu enkulu ekukhuseleni abathengi.

36:16.840 --> 36:19.440
Zitywinwa phantsi kwegobolondo.

36:19.440 --> 36:23.199
Kwaye yiloo nto kanye isiphumo somdlalo wemfazwe.

36:23.199 --> 36:31.639
Kwaye kwesi sihloko, ndiphinde ndamva umphandi
wezonyango waseMelika uNjingalwazi Paul, onolwazi olunzulu.

36:31.639 --> 36:36.940
Ndingathanda ukudlala loo nto ngokulandelayo.

36:40.159 --> 36:48.813
Kufuneka siphinde siqwalasele yonke le ngxaki ngokwezinto
esizifumeneyo, oko kukuthi amaza kunomathotholo anokuba nefuthe

36:48.813 --> 36:57.253
elikhulu kwingqondo nakwinkqubo yemithambo-luvo, anokonakalisa
i-DNA yeeseli zethu, abangele uxinzelelo lwe-oxidative,

36:57.253 --> 37:04.692
olunxulumene nezifo ezininzi ezingapheliyo, aqalise
iimpendulo zehomoni, kwaye anokuba nefuthe kwinkqubo

37:04.692 --> 37:10.719
yokuzala, nto leyo ke enokubangela umonakalo owandlayo.

37:10.719 --> 37:16.320
Kwaye uqikelelo lwam kukuba i-5G
iza kuzikhulisa zonke ezi ziphumo.

37:16.320 --> 37:21.519
Kwaye ke kukho umhlaza, othi
ngokuqinisekileyo ibe yingxaki enkulu.

37:21.519 --> 37:28.913
Xa ujonga zonke iinyaniso, i-5G iyoyikeka ngokukodwa. Ngoku,
njengoko usenokwazi, icebo kukufaka izigidi

37:28.913 --> 37:35.880
zezi zantye ezintsha ngaphandle kokuba kwenziwe
novavanyo olunye lokhuseleko lwezinto eziphilayo.

37:35.880 --> 37:39.619
Kwaye oko kubhadane ngokupheleleyo.

37:42.760 --> 37:54.719
Ewe, ingakumbi ngenxa yophando, oluhlala lubonisa
iipateni ezifanayo, ndiye ndacinga nokuba singenza ntoni.

37:54.719 --> 37:59.440
Ngoko mhlawumbi singenza into ngeendlela ezisemthethweni?

37:59.440 --> 38:04.975
Ndingakuxelela ukuba eMelika kukho iimeko
ekuthiwa ziimeko zethumba lwengqondo, eziya

38:04.975 --> 38:07.840
kungena kunyaka wazo wama-25 kunyaka ozayo.

38:07.840 --> 38:10.159
Kufana ncam neTobacco Road.

38:10.159 --> 38:14.320
Ngoko ke, le nto sayifumana ngetabaka, siyayifumana naphaya.

38:14.320 --> 38:20.239
Kusoloko kukho abagwebi abatsha; abagwebi bayatshintshwa.

38:20.239 --> 38:24.320
Kukho nabo ke abajongwa njengabathambekeleyo.

38:24.320 --> 38:30.639
Emva koko kuza kubakho ezinye amaphepha angama-10,000
amatsha ajoliswe kumgwebi omtsha osuka kweli shishini.

38:30.639 --> 38:36.800
Ishishini liqeshe iifemu zomthetho ezingama-40 ukuzithethelela.

38:36.800 --> 38:43.960
Kwaye sele kungunyaka wama-25, ngoko
ke sisikhumbuzo. Kwaye oko kumangalisa.

38:43.960 --> 38:48.719
Ngokwenene kufuneka silungelelanise ukhuseleko
lwabathengi ngendlela eyahluke ngokupheleleyo.

38:48.719 --> 38:57.000
Kwaye apha sinayo kwakhona le phakheji inye,
nto leyo ebikwacaca nakwi-WHO kwezinye iintetho.

38:57.000 --> 39:01.159
Abathengi, masithi, bayakhohliswa.

39:01.159 --> 39:04.119
Kwaye oku akunakusiyaqhubeka.

39:04.119 --> 39:08.920
Kungenxa yoko le nto bendicinga, kunye nabantu abacinga
ngokufanayo, ingaba singathatha amanyathelo asemthethweni?

39:08.920 --> 39:14.119
Emva koko sayalela ukuba kwenziwe uphando ngeselfowuni.

39:14.119 --> 39:25.639
Sikwazile ngokwenene ukuqokelela imali yokuhlanganisa
abona bantu bagqwesileyo, abane-ubuchule kwezinto ezinje.

39:25.639 --> 39:30.960
Kwaye sasungula isifundo esibizwa ngokuba yi-ATHEM-3.

39:30.960 --> 39:35.480
Kwaye mhlawumbi ndingazifunda ngokufutshane iziphumo.

39:35.480 --> 39:46.079
Siye sahlola abantu abahlala kufutshane nesikhululo
seselfowuni kunye nabo bahlala kumgama owaneleyo.

39:46.079 --> 39:51.719
Ngaba kukho umahluko? Kwaye ukuba
kunjalo, zintoni iziphumo zale ngozi yezempilo?

39:51.719 --> 39:55.360
Ndingathanda ukufunda ngokufutshane kwiminitsha:

39:55.360 --> 40:02.664
Zombini ezi ntlobo zophononongo zibonise umahluko obonakalayo
phakathi kwabantu ababebethwaxwa ngamanqanaba

40:02.664 --> 40:09.559
aphezulu okanye aphantsi enxilongo evela
kwi-antenna ezisebenza kule ndawo. Ngoko ke kukho umahluko.

40:09.559 --> 40:18.370
Uhlalutyo lotshintsho lwesantya sentliziyo lunike ubungqina
bokuba akukho mahluko unxulumene nokuchanabeka onokulinganiswa

40:18.370 --> 40:25.449
emini, kodwa ukuchanabeka okukhulu kunye/okanye okungapheliyo
kwiindawo zomazibuthe-mbane ngexesha

40:25.449 --> 40:33.519
lokuphumla ebusuku kunciphisa umsebenzi wokuvuselela
wokulala – kanye le nto sisandul' ukuyiva ku-Ivo.

40:33.519 --> 40:43.841
Uhlalutyo lweekhromosom kwiisampulu zegazi lunike ubungqina bokuba
ukuchanabeka kubangela umonakalo kwi-DNA, nto leyo ekhokelela

40:43.841 --> 40:49.239
ekuqokeleleni komonakalo weekhromosom kule minyaka mingako.

40:49.239 --> 40:56.873
Omabini la maqela ophando afumene unxulumano olubalulekileyo
ngokwezibalo phakathi kweziphumo ezibi zomzimba

40:56.873 --> 41:05.639
nokuchanabeka kwiinkampu zangaphandle zemagnethi nezemitha
eziphezulu ezivela kwizikhululo ezisisiseko zefowuni ephathwayo.

41:05.639 --> 41:11.368
Kwaye zityalwa ngokungakhathali
emaphandleni, nangona sinazo iziphumo ezicacileyo apha,

41:11.368 --> 41:14.199
ezingoku sele zipapashwe kumazwe ngamazwe.

41:14.199 --> 41:20.861
Kwaye sifuna ukujongana nayo ngqo. Ngelishwa,
njengoko ithamsanqa lihle begazi, igqwetha lethu, inkokeli

41:20.861 --> 41:24.320
yethu, ingcaphephe yethu kwezomthetho, igula kakhulu.

41:24.320 --> 41:27.320
Kwaye okwangoku sikhangela iqela lezomthetho.

41:27.320 --> 41:32.599
Masibone ukuba singakwazi na
ukulungelelanisa oku neSwitzerland njalo njalo.

41:32.599 --> 41:40.659
Ngoko ke, zininzi iindlela ezinokwenzeka. Kwaye nathi
sidinga inguqu enkulu kwindlela esicinga ngayo apha.

41:50.480 --> 41:53.440
Emva koko enye ibali lobuqu.

41:53.440 --> 41:58.079
Ngokwexesha, ndisekhona kulungile, ndicinga.

41:58.079 --> 42:07.400
Bendingekayigqibi kakuhle ifilimu yam yokugqibela xa
ndacelwa ukuba ndiyibonise kwiPalamente yaseYurophu eBrussels.

42:07.400 --> 42:10.199
Mhlawumbi wayesele egqibile nge-80 pesenti.

42:10.199 --> 42:18.301
Kwaye kwifilimu, besinabo kanye aba bantu endisandokubakhankanya,
kuquka uMichèle Rivasi noKlaus Buchner,

42:18.301 --> 42:26.480
abatyhile la mabali e-ICNIRP, ukuthambekela kwecandelo
loshishino kwezi ziko ekufanele ukuba zisikhusele.

42:26.480 --> 42:35.480
Besinengcali ye-quantum physics apha eyarekhoda ezinye
iindlela kwezobuchwepheshe, ingakumbi kubuchwepheshe bezibane.

42:35.480 --> 42:41.800
Ngaloo ndlela samenywa ukuba sithathe
inxaxheba kwingxoxo kwiPalamente yaseYurophu.

42:41.800 --> 42:46.599
Bekungafanelanga ukuba wenze lonto – ifilimu ibingekagqitywa
– kodwa ndacinga, kulungile, le yimbeko enkulu kakhulu.

42:46.599 --> 42:53.159
Ibiphelelele nge-80 pesenti. Kwaye
oko kwakusele kuyamangalisa kakhulu.

42:53.159 --> 42:59.639
Ewe, kwaye kwiiveki ezimbini kamva,
u-MEP waseFrentshi uMichèle Rivasi usweleke.

42:59.639 --> 43:05.000
Inencasa ebabayo emva kokuginya, kodwa injalo nje.

43:05.000 --> 43:13.199
Kwaye ke iWargaming yaphendukela kum, ingaveli
kwicandelo lezopolitiko, kodwa ivela phakathi kwamalungu ayo.

43:13.199 --> 43:20.746
Imibutho yokukhusela abathengi (ekuthiwa njalo),
eneneni igxeka unxibelelwano lweselula, ifumanise

43:20.746 --> 43:24.519
ukuba ifilimu entsha kaScheidsteger isendleleni.

43:24.519 --> 43:32.000
Kwaye uScheidsteger akazange asithathele ingqalelo njengequmrhu
lokukhusela abathengi, nto leyo engeyamkelekanga ncam.

43:32.000 --> 43:36.000
Ngoko ke, isidima nezinye izinto nazo zidlala indima, ngelishwa.

43:36.000 --> 43:43.529
Kwaza ke kwalandela isigxeko esivela phakathi
kwethu esithi, ewe, sakha sayibona ifilimu yentengiso

43:43.529 --> 43:47.559
kaScheidsteger yenkampani yetekhnoloji eseRosenheim.

43:47.559 --> 43:51.400
Kwaye mhlawumbi ixhaswe ngabo okanye yinto engavakaliyo enjalo.

43:51.400 --> 44:03.360
Ewe, bendisoloko ndivuma ukuba, njengomqambi weefilimu,
andibeki gama lam kwizinto ezinokusetyenziswa ngokuchasene nam.

44:03.360 --> 44:15.320
Kodwa ke, bazama ukundihlazisa baza bazama
nokuthintela ukugqitywa kwale filimu ixhaswa ngeminikelo.

44:15.320 --> 44:21.760
Emva koko ndaphinda ndabukela le filimu eZurich, eSwitzerland.

44:21.760 --> 44:27.939
Kwaye ndaba nethamsanqa kakhulu, manditsho,
ukuba imibutho yaseSwitzerland yayikho apha,

44:27.939 --> 44:31.239
eyathi ke kum, "Hawu, oku kubaluleke kakhulu."

44:31.239 --> 44:35.639
Kwaye okwangoku senza into malunga
nezigcayiselo zefowuni eziphathwayo apha.

44:35.639 --> 44:39.119
Aba ngabantu ababini abasondeleyo kum.

44:39.119 --> 44:46.719
Okokuqala, kukho umbutho "WIR" kunye noDaniel
Laubscher, umcwangcisi wengingqi onolwazi olunzulu.

44:46.719 --> 44:50.920
Kwaye okwangoku bayalwa nala maqonga ee-antenna enkundleni.

44:50.920 --> 44:57.599
Baza bathi, yiza, masenze into kunye, kuba nathi sikufuphi.

44:57.599 --> 45:07.079
Kwaye manditsho, ukunyaniseka, saba nethuba lokubukela
okokuqala ifilimu ethi "The Digital Dilemma" eSwitzerland.

45:07.079 --> 45:11.199
Saluququzelela oku phantse kanye kunyaka ophelileyo.

45:11.199 --> 45:17.519
Kwaye abahlobo baseSwitzerland abalapho, andizange
ndifumane into efana nale ngaphambili, ngenene benza into entle.

45:17.519 --> 45:20.599
Ngoku sinenguqulelo ezine zeelwimi.

45:20.599 --> 45:27.159
Kwaye ungabukela ifilimu simahla kwiwebhusayithi
ngesiFrentshi, isiNgesi, isiTaliyane nesiJamani.

45:27.159 --> 45:30.159
Le yifilimu enobungqina yemizuzu engama-90.

45:30.159 --> 45:41.119
Kwaye kuyamangalisa ukuba umoya wakudala weManyano
yaseSwitzerland usavakala, ukuba ungatsho njalo.

45:41.119 --> 45:46.619
Asikho nathi, kwaye ngoku ngaphezu kokuba
kwakha kwaba njalo! Sinyaniseke kumgaqo-sikhokelo.

45:53.400 --> 45:57.079
Ewe, kwaza ke kwalandela esinye isothuko kum.

45:57.079 --> 46:03.319
Emva kokuba sendikhe ndaba ngunozakuzaku
wenkampani yetekhnoloji yaye ke ngoko ndisasaza uloyiko

46:03.319 --> 46:06.199
– akunakukholelwa – kwalandela esi sihlo esitsha:

46:06.199 --> 46:08.960
Ngoku ndikunye namaNazi.

46:08.960 --> 46:10.840
Kanye.

46:10.840 --> 46:18.239
Ewe, wamkelekile kwiklabhu.
Akukholeleki, kodwa kuvela phakathi kwethu. Ewe.

46:18.239 --> 46:20.280
Kwaye oko eneneni kulihlazo kakhulu.

46:20.280 --> 46:24.599
Kwaye kulapho ke apho kufuneka
ngokwenene sizame ukudibanisa imikhosi.

46:24.599 --> 46:33.119
Kwaye ke, kwakhona, enkosi kakhulu
kubaququzeleli, kusapho, usapho kunye nabahlobo.

46:33.119 --> 46:39.019
Kwaye ndiyathemba ukuba nifumene okuthile kumsebenzi wam.

46:42.159 --> 46:46.139
Enkosi kakhulu – enkosi kakhulu

46:50.000 --> 46:54.920
– Enkosi kakhulu! Ngoku ndiza kuphinda isibongozo apha.

46:54.920 --> 46:59.559
Kwaye kungekuphela nje kubantu baseSwitzerland, kodwa
ukusuka kwiManyano yaseSwitzerland ukuya kwihlabathi lonke!

46:59.559 --> 47:11.119
Niyanibongoza, magqwetha, iijaji, abatshutshisi,
nonke nifuna inyaniso, xhasani lo mntu simahla!

47:11.119 --> 47:13.559
Yonke into oyibonayo apha yenziwa ngokuzithandela.

47:13.559 --> 47:16.760
Loo nani ngamawaka abantu abasebenza emini.

47:16.760 --> 47:24.519
Kwaye ngokuhlwa, sivelisa le nkqubo, olu
lwazi, ngexesha lethu lokukhululeka, sisekhefini.

47:24.519 --> 47:29.000
Loo nto itshisa imali engenasiphelo,
ewe. Imali engenasiphelo, ifilimu enjalo.

47:29.000 --> 47:31.840
Ubungcali obu abunakulinganiswa.

47:31.840 --> 47:38.763
Niyanibongoza, magqwetha, ngaphezu kwako konke, nikwimida
engaphambili ngoku – nibizelwe ukuba nigcwalise isikhewu. Asingabo

47:38.763 --> 47:42.280
thina abantu abaqhelekileyo, kuba yonke into ixhomekeke kuthi.

47:42.280 --> 47:49.119
... Qhubeka usebenza noMnu Brunner,
naye, kwaye ubasebenzele simahla.

47:49.119 --> 47:53.800
Yenza konke onako ukuqinisekisa
ukuba iyaphuma, kwaye iyaphumelela.

47:53.800 --> 48:00.380
Ndinqwenelela okuhle kuphela. Kwaye
bukela ezi filimu, bukela ezi filimu!

48:04.840 --> 48:13.719
Imitha yefowuni ephathwayo neyewi-Fi iyabanga ingozi kubantu,
kwizilwanyana nakwindalo. Sifuna iindawo ezingenamitha! ASZA.org

48:13.719 --> 48:23.712
Ngoku ndingathanda ukutsalela ingqalelo yenu ngokufutshane
kwifilimu engomxholo ofanayo, esasazwayo namhlanje

48:23.712 --> 48:32.880
kwi-kla.TV. Yenziwe ngeelwimi ezininzi kwaye
yidocumentary eyothusayo kakhulu emalunga neStockholm.

48:32.880 --> 48:45.119
I-Stockholm ingumvulandlela kwi-5G kwaye ithathwa
njengesona sixeko sinamava angcono e-5G eYurophu.

48:45.119 --> 48:53.059
Kodwa kule documentary, abantu bayathetha,
kwaye ndingakuxelela, yimbonakalo yoyikiso.

48:55.079 --> 49:04.800
Yayiyintlungu egqithisileyo endingazange ndiyive
ebomini bam. Yayiyeyona ntlungu inkulu endakha ndayiva.

49:04.800 --> 49:11.840
Kwaye oko kwenzeka izihlandlo
eziliqela. Ndandicinga ukuba ndiza kufa.

49:11.840 --> 49:17.917
Ngoko ke ndiye ndaqonda unxibelelwano ndaza
ndaqaphela ukuba kukho into engalunganga

49:17.917 --> 49:21.679
nge-antenna. Oku kuyingozi. Kufuneka ndiphume apha.

49:21.679 --> 49:26.564
Ewe, abantu apha bagule kwisithuba seentsuku ezimbalwa. Ukubetha
kwentliziyo ngokukhawuleza, intloko

49:26.564 --> 49:31.400
ebuhlungu, iingxaki zokulala, ukudinwa kakhulu,
ukulahlekelwa yinkumbulo yexesha elifutshane, njl.

49:31.400 --> 49:39.480
Sivile yonke into, kuquka neyivela kuMnu.
Scheidsteger. Kwaye yincwino nje yoncede evela eSweden.

49:39.480 --> 49:47.962
Kwaye ngeli xesha, ndingathanda ukubuyela umva
ngokufutshane ekuqaleni kwale nkomfa, kuba apha,

49:47.962 --> 49:52.159
wonke umntu unokufaka isandla ngendlela yakhe.

49:52.159 --> 49:59.280
Kwaye kunye, yonke into inokwenzeka. Oku kuthetha ukuba
nathi singakwazi ukusasaza lo mkrwelo wocelo loncedo, umzekelo.

49:59.280 --> 50:06.877
Okanye zisasaze iifilimu zikaMnu. Scheidsteger,
kuba abantu balwela ubomi babo apha. Kufuneka

50:06.877 --> 50:10.880
babaleke kumakhaya abo ngenxa yomitha obulalayo.

50:10.880 --> 50:17.206
Kwaye ndithi into efanayo iza kusenzeka kuthi ukuba asiyiyeki le
nto yobuyatha. Kwaye yiyo loo nto ndinicela nonke ukuba ncedani

50:17.206 --> 50:20.320
nincede ekusasazeni ilizwi ngala ma-documentary abalulekileyo.

50:20.320 --> 50:25.400
Kwaye ndingathanda ukuphinda ndikubonise oko. Utata
ukuthethe kwangaphambili, yonke into yentando yakho.

50:25.400 --> 50:31.480
Sikwenza konke oku ngexesha lethu lokuphumla. Ndingathanda
ukunimema nonke, nina iindwendwe zethu, kwanabo kuni basenokuba

50:31.480 --> 50:35.767
balapha okokuqala, ukuba nizimanye nathi.
Umzekelo, ngoLwesithathu ozayo siza kuphinda

50:35.767 --> 50:38.159
sinikezele ngeentshukumo ezenziwayo ngezandla.

50:38.159 --> 50:43.669
Ungazibandakanya kwi-intanethi, nokuba uphi
na. Unganceda. Iqela elinye, umzekelo, liza

50:43.669 --> 50:46.519
kusasaza esi siqwenga see-documentary kunye.

50:46.519 --> 50:54.679
Sizithumela kubantu bezihlobo zonke. Sineendlela zethu.
Senza konke okusemandleni ethu kuba icenzitshwa kakhulu.

50:54.679 --> 51:01.480
Kodwa siza kuqinisekisa nemithombo, kuba imithombo isoloko
inyamalala. Siza kuphanda sikunye. Kukho amaqela ahlukeneyo.

51:01.480 --> 51:09.679
Ungafumana ulwazi oluthe vetshe
ku-www.kla.tv/mitwirken. Apha ungabona amaqela ahlukeneyo.

51:09.679 --> 51:18.268
Zive ukhululekile ukubhala i-www.kla.tv/mitwirken uze ufumane
ithuba lokunikela olikuthandayo nelikutsalayo. Ungathetha

51:18.268 --> 51:22.599
kwakhona nomntu wakho oqhagamshelana naye we-AZK ngale nto.

51:22.599 --> 51:29.599
Banakwazi nokuba ngabameli. Kwaye wonke
umntu angancedisa ngokufaka isandla nto incinci.

51:29.599 --> 51:34.440
Kwaye ukuba ubhalisa apha, uya
kumenywa kwaye ufumane iinkcukacha.

51:34.440 --> 51:39.639
Nabantu abavela e-Afrika bayathatha inxaxheba. Akukhathaliseki
ukuba bavela kumaphi amazwe okanye bathetha ulwimi luni.

51:39.639 --> 51:44.679
Ndicinga ukuba bekukho abantu abamalunga nama-20
apha abavela e-Afrika, kwimimandla eyahlukeneyo.

51:44.679 --> 51:49.920
Ndithi, amaqela obunkokeli ayajonge phambili
ekuboneni nina. Sijonge phambili kuncedo lwenu.

51:49.920 --> 51:56.480
Ngoko ke singenza nje into esebenzayo ukulwa noku
konakala. Siphinde sayiva: oku kungokonakala okukhulu.

51:56.480 --> 52:00.694
Ndiza kudlula ngokukhawuleza kwimihla
yeengokuhlwa ezizayo zabagaleli, kuba

52:00.694 --> 52:03.559
besizenza qho emva kweeveki ezimbini ihlobo lonke.

52:03.559 --> 52:09.987
Kanye ngomhla wama-30 kaJulayi ngo-7 p.m., ngoLwesithathu,
emva koko kanye qho kwiiveki ezimbini ezizayo, ngomhla we-14

52:09.987 --> 52:13.039
ka-Agasti ngo-7 p.m. kunye nomhla wama-27 ka-Agasti ngo-7 p.m.

52:13.039 --> 52:15.760
Sijonge phambili ekuboneni nawe!
