און איצט זאָג איך, לאָמיר איבערגיין צו ערנסטע פֿאַרברעכנס וואָס זענען באַשיצט דורך געזעץ.
און איצט לאָמיר ווידער רעדן וועגן דער מאָביל־טעלעפֿאָן־לאָבי.
ווידער אַמאָל ציעט אַ באַרימטער רעדנער פֿון דײַטשלאַנד אונדזער אויפמערקזאַמקייט צו דער טויטלעכער טעכנאָלאָגיע, וואָס
איז דורכגעפּושט געוואָרן אָן קיין באַטראַכטונג פֿאַר קונה־שוץ.
און ווי עמעצער וואָס איז גלייך באַטראָפֿן געוואָרן פֿון דער טראַגעדיע, בין איך אַליין באַפֿרײַט געוואָרן פֿון מײַן
אומוויסנדיקייט בײַם ערשטן AZK, און נאָך הונדערטער שלאָפֿלאָזע נעכט צוליב דער טויטברענגנדיקער טעכנאָלאָגיע,
בין איך דעמאָלט באַפֿרײַט געוואָרן פֿון מײַן פּײַניקונג.
איך זאָג, ביטע טראָגט דאָס וויסן פֿון אונדזער קומענדיקן רעדנער צו די עקן פֿון דער ערד, ווײַל שפּעטער אָדער פריער,
בין איך איבערצײַגט, וועט עס באַװירקן יעדן מענטש דאָ אונטן, און אויף פֿילע פֿאַרשיידענע ניוואָען.
און מיר זאָגן, ווי שטענדיק, אַז נאָר צוזאַמען קענען מיר מאַכן אַ סוף צו דעם העכסט קרימינעלן און
קאָרומפּירנדיקן השפּעה וואָס די מאָביל־טעלעפֿאָן־לאָבי האָט אויף פּאָליטיק, געזעצגעבונג און די מעדיע.
און איר קענט זען פֿון זײַן קאַריערע־געשיכטע, וועלכער באַמערקנסווערטער מענטש וועט איצט באַלײַכטן די
אומפֿאַרשטענדלעכע נאַטור און די גרייס פֿון דעם פשע.
– קלאַוס שיידסטעגער, געבוירן אין 1954, איז געווען טייל פֿון דער ערשטער גרופּע סטודענטן וואָס האָבן
געלערנט זשורנאַליזם אין דער אוניווערסיטעט פֿון דארטעמונד.
- נאָך דעם וואָס ער האָט פֿאַרענדיקט אַן אינטעגרירטן סטאַזש בײַם וועסטדײַטשער רונדפֿאָנק אין קעלן, איז ער אַריבערגעצויגן קיין
פֿראַנקרײַך אויף פֿיר יאָר ווי אַ פֿרילאַנס־שרײַבער און האָט אין 1982 פּראָדוצירט זײַן ערשטן דאָקומענטאַר־פֿילם.
אַ פּאָרטרעט פֿונעם ענגלישן שרײַבער אַנטאָני בורגעס.
- אין מיטן 1980ער יאָרן האָט ער געגרינדעט אַ טעלעוויזיע־אַגענטור אין זײַן היימשטאָט עסען און האָט גענוצט זײַן אייגענע קאַמערע און
סטודיאָ־אויסרוסטונג צו פּראָדוצירן נייעס, באריכטן און דאָקומענטאַרן פֿאַר די ציבורדיקע בראָדקאַסטערס ARD
און ZDF, ווי אויך פֿאַר RTL און SAT.1. שפּעטער איז דער קולטור־קאַנאַל ARTE צוגעגעבן געוואָרן צו דער רשימה.
ער צושטעלט גרייט־צו־שידור פּאָרטרעטן פֿאַר דעם קאַנאַל אין קאָ־פּראָדוקציע מיט ARD, NDR, BR, MDR און ZDF.
- אין 2006 איז זײַן ערשטער טיפֿער באַריכט וועגן מאָביל־קאָמוניקאַציעס איבערגעטראָגן געוואָרן ווי אַ
באַשטעלטע פּראָדוקציע פֿון דער פֿראַנצויזישער שטאַט־בראָדקאַסטער FR2, מיטן טיטל "מאָביל־טעלעפֿאָנען אין געריכט".
– דער דײַטשער קאָ־פּראָדוקציע־פּאַרטנער MDR, וואָס איז אַ מיטגליד פֿון ARD, שניידט די פּראָגראַם אָן קאָנסולטאַציע און בראָדקאַסטירט
זי אונטערן טיטל "דער האַנדיקריג" (דער מאָביל־טעלעפֿאָן־מלחמה) אָן צו מעלדן דאָס אין דער מאָרגן־פּראָגראַם.
דער 50-מינוטיקער פֿילם גיט אַן אַרײַנבליק אין דעם לעגאַלן קאַמף וואָס פֿירן פּאַציענטן מיט מוח-טומאָרן קעגן דער
גאַנצער מאָביל-טעלעפֿאָן-אינדוסטריע אין די פֿאַראייניקטע שטאַטן.
- צען יאָר שפּעטער איז שיידסטעגערס ערשטע קינאָ־דאָקומענטאַר אַרויסגעקומען אונטערן טיטל "אַ דאַנק פֿאַרן רופֿן –
מאָביל־טעלעפֿאָנען קענען זײַן געפֿערלעך פֿאַר אײַער געזונט", - אין 2018 איז
נאָכגעפֿאָלגט געוואָרן דורך אַ בוך וועגן דעם זעלבן טעמע.
- זײַן נײַסטער פֿילם, "די דיגיטאַלע דילעמע", וועט אַרויסקומען אין מײַ 2024.
דער פֿילם האָט אַרויסגערופֿן אַ גרויסן אויפֿרעג בײַ אַ פֿאָרויס־פֿאָרשטעלונג אינעם אייראָפּעיִשן פּאַרלאַמענט
אין בריסל, און איז איצט פֿאַראַנען אָנלײַן אויף פֿיר שפּראַכן און קען געזען ווערן אין אויסגעקליבענע קינאָס.
- קלאַוס שיידסטעגער איז דער איניציאַטאָר פֿון אַ שטודיע וועגן מאָביל־טעלעפֿאָנען, וואָס מאַכט אַ שטורעם אין
אינטערנאַציאָנאַלע וויסנשאַפֿטלעכע קרײַזן ווי אַ באַזע פֿאַר פֿאַרשיידענע אינטערנאַציאָנאַלע קלאָגעס.
הײַנט רעדט ער וועגן "30 יאָר לאָבייִרן קעגן קריטישע פאָרשונג פֿון מאָביל־טעלעפֿאָנען".
עס איז אַ כּבֿוד צו האָבן אײַך דאָ בײַ אונדז.
און איצט וועלן מיר אויפמערקזאַם הערן און מיט גרויס חשק וואַרטן אויף וואָס קומט. אַ דאַנק אַז איר זענט דאָ.
אַ דאַנק, אַ דאַנק.
יאָ, זייער אימפּרעסיוו. אַ גרויסן דאַנק פֿאַר דער איינלאַדונג.
די סאַסעק־משפּחה וועט שווער צו גלייכן זײַן.
וואָס איר האָט דאָ איז טאַקע עפּעס באַזונדערס.
און יאָ, איך בין כּמעט פּונקט צוואַנציק יאָר באַטייליקט אין דעם פעלד.
און ווײַל איך בין אַ געטריינטער טעלעוויזיע־זשורנאַליסט און רעפּאָרטער, האָב איך געמיינט אַז איך זאָל אויך
אַרײַננעמען עטלעכע עלעמענטן פֿון פֿאַרשיידענע פֿילמען.
קודם־כּל, אפֿשר אַ קורצע הקדמה. וואָס פּונקט איז לאָבייִנג?
אין מײַן פֿאָרשונג האָב איך געלערנט אַז עס איז אַ זייער גרויס האָטעל קעגן איבער דעם ווייסן הויז
אין וואַשינגטאָן, בערך 400 מעטער ווי דער קראָ גייט.
זשורנאַליסטן, פּאָליטיקער, אַדוואָקאַטן און איינפֿלוסרײַכע מענטשן טרעפֿן זיך דאָרט זינט די 1950ער יאָרן.
און דער לאָבי האָט גלייך געפֿירט אין דעם האָטעל־באַר.
און אין דעם הינזיכט, נאָך צוויי אָדער דריי דזשין־און־טאָניקס – מאָל אפילו פֿיר – איז דער פאָקוס געווען נאַטירלעך אויף דער השפּעה
און, אין אַ זין, אויף דעם פּאָטענציעל פֿאַר מאַניפּולאַציע דורך די אינדוסטריע, וואָס איז טאַקע געווען שעדלעך פֿאַר די קאַנסומערס.
און דאָס איז מיר געוואָרן זייער, זייער קלאָר, ווען איך האָב געפֿאָרשט די טעמע פֿון מאָביל־טעלעפֿאָן־פֿאָרשונג.
לאָז מיך נעמען אײַך אויף אַ קליינע רייזע אין דער פאַרגאַנגענהייט אין אָנהייב. נאָר כדי איך קען שאַרפֿן אײַערע חושן.
מיר געדענקען אַז עס איז געווען אַ אמתע עוואָלוציע.
אין אָנהייב זענען די זאַכן געווען אומגלויבלעך טייַער. און דערפֿאַר האָבן בלויז זייער פּריווילעגירטע מענטשן געקענט זיי נוצן.
די הײַנטיקע צוואַנציק־יאָריקע וועלן דאָס כּמעט נישט געדענקען. אפֿשר וועלן זיי נאָך
געפֿינען אַלטע מאָדעלן בײַם הויז פֿון זייער טאַטע.
אָבער דאָס וואָס שפּעטער איז געוואָרן דער אַלע־אין־איין־מאָדעל, דער סמאַרטפֿאָן, וואָס אויך אָפפערט אומגלויבלעכע
מעגלעכקייטן, האָט געדויערט איבער 30 יאָר צו אַנטוויקלען.
און אין דער זעלבער צײַט איז אויך געווען אַ סיבה פֿאַר לאָביסטן צו אַרײַנמישן זיך אין אַ נײַער אַנטוויקלנדיקער אינדוסטריע.
און אַזוי האָב איך דעם הערן איינגעלאָדן, ווײַל לאַרי קינג האָט אין די ערשטע 90ער יאָרן געהאַט אַ גוטע 100 שטאַטן מיט זײַן שאָו.
דאָרט איז זײַן שאָו געוויזן און פארקויפט געוואָרן.
און, כמובן, האָט ער געהאַט אַן ענלעכן השפּעה, וואָס מע קען פֿאַרגלײַכן מיט דער השפּעה פֿון איוואָ סאַסעק.
ער האָט טאַקע אַרומגעפֿאָרן די גאַנצע וועלט און האָט שטענדיק געהאַט אינטערעסאַנטע געסט.
און איין טאָג, שפּעט אין 1992 און אָנהייב 1993, איז אַ מאַן פֿון פֿלאָרידאַ אויף זײַן פּראָגראַם געקומען און האָט געזאָגט:
"מײַן פֿרוי איז געשטאָרבן פֿון אַ מוח־טומאָר. און איך שרײַב דאָס צו איר אָפֿטער באַניץ פֿון אַ מאָביל־טעלעפֿאָן."
און דער טומאָר האָט זיך אַנטוויקלט אין דעם אָרט, וווּ זי האָט שטענדיק געהאַלטן איר
מאָביל־טעלעפֿאָן. און איצט קלאָג איך מאָטאָראָלאַ.
מאָטאָראָלאַ איז געווען דער מאַרק־פֿירער אין יענער צײַט. און נאָך דער לאַרי קינג־שאָו האָט דער אַקציע־פּרײַז פֿון
מאָטאָראָלאַ אַ געפֿערלעכן אַראָפּגאַנג אויף דער בורסע גענומען.
זיי האָבן פאַרלוירן 10% פֿון דער ווערט פֿון זייערע אַקציעס אין אַ וואָך. דאָס איז געווען אין 1992/93.
ווי אַ פֿילממאַכער, האָב איך די גרויסע זכיה שטענדיק צו קענען זוכן מענטשן וואָס האָבן
געמאכט געשיכטע און וואָס האָבן עפּעס צו זאָגן.
און דערפֿאַר לאָז איך עס שטענדיק בײַ די מומחים.
דאָס מיינט אַז איך בין אויך נישט שפּירעוודיק. כאָטש, ווי איך וועל שפּעטער דערציילן, פּאַסירט עס בכל־זאת.
אָבער איך וועל אָנהייבן מיט עמעצער פֿון װיענע. און שפּעטער וועט ער אין דעם קורצן ווידעא־קליפּ ווערן אויסגעטוישט
דורך אַ וויסנשאַפֿטלער פֿון וואַשינגטאָן שטאַט אוניווערסיטעט.
און נאָר צו געבן אײַך אַ קליינעם געשמאַק און נעמען אײַך אויף אַ קליינער רייזע צוריק צו די ערשטע טעג פֿון מאָביל־קאָמוניקאַציע.
אפֿשר שפּיל דעם ווידעא־קליפּ.
אין אָנהייב איז מאָביל־טעלעפֿאָן־טעכנאָלאָגיע געווען אַ עליטע־טעכנאָלאָגיע.
דאָס מיינט אַז אַ זייער קליינע גרופּע פֿון דער באַפעלקערונג האָט גענוצט די טעכנאָלאָגיע. און כּמעט
איבער נאַכט איז זי געוואָרן אַ מאַס־טעכנאָלאָגיע.
און דער פֿענאָמען האָט נישט נאָר מיך איבערראַשט, נאָר אויך די עקאָנאָמיע.
ווײַל זיי האָבן פֿאָרויסגעזען אַ זייער קליינע צאָל פּאָטענציעלע קאַסטאַמערז. און הײַנט איז דאָס די גאַנצע מענטשלעכע ראַסע.
עס איז איבערראַשנדיק אַז, כאָטש מיקראָװאַװ־שטראַלונג ווערט גענוצט פֿאַר איבערשיק־טעכנאָלאָגיע, האָבן די אמעריקאנער
אויטאריטעטן נישט געפֿונען פּאַסיק צו בעטן אַ טעכנישע ריזיקאָ־אָפּשאַצונג פֿון דעם פאַבריקאַנט.
דער פּיאָניר פֿון מאָביל־טעלעפֿאָנען, מאָטאָראָלאַ, האָט אַרײַנגעבראַכט מאָביל־טעלעפֿאָנען אויפֿן מאַרק אָן
דער דערלויבעניש פֿון די רעגולאַטאָרישע אויטאָריטעטן.
ווען די ערשטע וויסנשאַפֿטלעכע שטודיעס וועגן מעגלעכע געזונט־ריזיקן זאָלן ווערן פֿאַרעפֿנטלעכט אין
מיטן די 1990ער יאָרן, איז עס געוואָרן אומבאַקוועם.
אַ מאַנשאַפֿט אונטער דער פֿירונג פֿון פּראָפֿעסאָר הענרי לײַ פֿון וואַשינגטאָן־אוניווערסיטעט האָט געפֿונען
אַזוי־גערופֿענע דנ״אַ־שטריקל־ברעכן אין עקספּערימענטן מיט חיות.
דער פּרעקורסאָר צו קענסער איז געווען קלאָר זעבאַר אונטערן עלעקטראָן־מיקראָסקאָפּ.
איין מסקנא איז אַז ראַדיאָ־וואַלען־פֿעלדער קענען שעדיקן די דנ״א.
פֿאַרשטייט זיך, ווען די דנ״א ווערט געשעדיקט, פּרוּווט די צעל די שעדיקן צו פאַרריכטן. אָבער, בעת דעם
פּראָצעס פּאַסירן טעותן, וואָס פירן צו גענעטישע מוטאַציעס.
און, כמובן, קען דאָס פירן צו דער אַנטוויקלונג פֿון קענסער.
די וויסנשאַפֿטלעכע געפֿינען, וואָס האָבן געשטעלט אַ סכנה פֿון דער פּערספּעקטיוו פֿון דער ערשטער מאָביל־טעלעפֿאָן־פֿאַבריקאַנט
Motorola, זענען פאָרגעשטעלט געוואָרן אויף אַ אינדוסטריע־פרייַנדלעכן אופֿן דורך די
מאַסטער־מאַניפּולאַטאָרן, די לאָביי־אַגענטור Burson-Marsteller.
זיי האָבן זייער קליענט Motorola פאָרגעשטעלט דעם אַזוי גערופענעם "וואַרגאַמע־מעמאָ" . אַ סטראַטעגיע־פּאַפּיר מיט אינסטרוקציעס ווי
צו אַראָפּשפּילן די שטודיע און דיסקערידיטירן די וויסנשאַפֿטלער.
פּינקטלעך, דאָס איז אַ קליינער אויסצוג פֿון דעם אַזוי גערופענעם מלחמה־שפּיל־פּלאַן.
עס גייט אַזוי ווייט אַז זיי זאָגן אַז מענטשן וואָס געפֿינען עפּעס זאָלן זיך אַליין האָבן אַ פּראָבלעם.
מען דאַרף זיך פֿרעגן וואָס טאַקע ווערט דאָרטן פֿאָרשט.
עס איז נאָך אַ יונגע דיסציפּלין, און מיר מוזן פשוט אַליין דורכפֿירן די פאָרשונג.
און צו טאָן דאָס, האָבן זיי געבראַכט דעם מענטש, ד״ר דזשאָרדזש קאַרלאָ.
עס איז געווען זייער אינטערעסאַנט פֿאַר מיר אין אָנהייב, ווײַל ער האָט געשריבן אַ בוך. ער איז אין 1993 אויסגעקליבן געוואָרן דורך די
אינדוסטריע צו אַנטדעקן, מיט אַ בודזשעט פֿון 25 ביז 30 מיליאָן אַמעריקאַנער דאָלאַר איבער פינף
ביז זעקס יאָר, אַז עס איז נישט קיין פּראָבלעם.
און ער איז טאַקע געהאַלטן געוואָרן פֿאַר אינדוסטריע־פֿרײַנדלעך.
אין יענער צײַט – געבוירן אין 1953, אַזוי אַלט 40 יאָר – איז ער געווען אַ אַמביציעזער יונגער וויסנשאַפֿטלער, וואָס האָט שוין
דורכגעפֿירט עטלעכע פאָרשונגען, למשל פֿאַר די מיליטער, און וואָס האָט אויך געהאַט לעגאַלע עקספּערטיז. ער האָט
געלערנט מעדיצין און געזעץ, אַזוי איז ער געווען אַ זייער אַמביציעזער יונגער מענטש אין יענער צײַט.
און דאַן האָבן זיי געשטיצט דעם פאַלשן פֿערד.
אגב, די ערשטע זאַך וואָס ער האָט אַנטדעקט מיט זײַן אייגענער פֿירמע, WTR (Wireless Technology Research), איז
אַז מענטשן מיט פּייסמייקער האָבן פּראָבלעמען ווען זיי טראָגן אַ מאָביל־טעלעפֿאָן אויף זייער גוף.
דאָס איז שוין געווען דער פאַל אין מיטן די 1990ער יאָרן. וואָס האָט די אינדוסטריע געטאָן?
זיי האָבן דאָס באַמערקט און האָבן די פּייסמייקער־פֿאַבריקאַנטן געבעטן צו טוישן זייער
פֿרעקווענץ. אַזוי איז עס שטענדיק זייער לאַכדיק.
און דאַן, לויט די געפֿונדן, וואָס שפּעטער זענען פּובליק געמאכט געוואָרן, האָט ער אַליין
אַ פּראָבלעם באַגעגנט, זײַן ערשטן פּראָבלעם.
זיי האָבן געזאָגט, גוט, עס איז געווען די אינדוסטריע־פֿאַרבאַנד אין וואַשינגטאָן, CTIA, וואָס האָט עס באַשטעלט
און טאַקע געמאַכט די שטודיעס מעגלעך מיט ציבורדיקע מיטלען.
זיי האָבן געזאָגט, עס איז נישט מעגלעך, יינגל, נישט מער געלט.
ער האָט טאַקע געמוזט זיך שטאַרק קעמפן צו זיך פאַרטיידיקן, און דאַן, דאַנק גאָט, האָט
ער געקענט צוריקקומען אויף דעם ריכטיקן וועג.
און דאַן, יאָ, אויב איר ווילט, האָט ער אויך באַקומען דאָס געלט ביז 1999. און בײַם סוף פֿון זײַן
קאַריערע האָט מען אים געהאַלטן פֿאַר ניט־האַלטבאַר.
און אַזוי האָב איך געהאַט די זכיה צו באַקענען דעם מענטש.
און ער איז געווען, אַזוי צו זאָגן, אַ רעפּרעזענטאַנט פֿון וואָס איז אויך געשען הינטער די
קוליסן אין טערמינען פֿון לאָביי־אַקטיוויטעטן.
און דאָס זענען מאָסן וואָס נאָך הײַנט זענען גילטיק.
אַזוי איז ער שטאַרק דיסקרעדיטירט געוואָרן.
דערנאָך האָט די וויסנשאַפֿט, וואָס ער האָט געקויפֿט פֿון זײַנע אייגענע אינדוסטריע־פֿרײַנדלעכע רייען, פֿאַר אים
נישט געאַרבעט, אָבער פֿאַר אַנדערע האָט זי יאָ געאַרבעט.
דערנאָך זיך־פּראָמאָציע דורך אַ פאַראַנטוואָרטלעכע אינדוסטריעלע אָריענטירונג לטובֿת דעם קונה און אינאָוואַטיווע טעכנאָלאָגיע.
און דאַן זענען די רעלעוואַנטע פּאָזיציעס אָנגעפילט געוואָרן דורך זייערע אייגענע מענטשן אָדער דורך מענטשן מיט
אינדוסטריעלע פֿאַרבינדונגען, ווײַל זיי האָבן אים געשטיצט און דערמיט דעם פאַלשן פֿערד אויסגעקליבן.
און דערפֿאַר האָב איך די WHO אַרײַנגענומען אין מײַן פּרעזענטאַציע. ווײַל די WHO קען נישט איגנאָרירן
דעם נײַעם פֿענאָמען פֿון מאָביל־קאָמוניקאַציע און זײַנע מעגלעכע קאַנסעקווענצן פֿאַר געזונטהייט־זאָרג.
און דערפֿאַר האָבן זיי אָנגעהויבן דעם אַזוי גערופענעם אינטערנאַציאָנאַלן EMF־פּראָיעקט.
דער דירעקטאָר איז געווען ד״ר מיכאַיל רעפּאַטשאָלי פֿון אויסטראַליע. דערנאָך איז ער אַריבערגעפֿירט געוואָרן קיין זשענעװע.
איך האָב אים דעמאָלט באַזוכט, ווײַל ער האָט באַזונדערס מײַן אויפמערקזאַמקייט געצויגן.
איך וועל אײַך דאָס ווײַזן אין אַ קורצן קליפּ.
ביטע שפּילט דעם ווייַטער ווידעא.
דער אויסטראַלישער ד״ר מיכאַיל רעפּאַטשאָלי איז געהאַלטן געוואָרן דער הויפּט־עדות פֿון די קריטיקער פֿון מאָביל־טעלעפֿאָנען, ווײַל
זײַן שטודיע, פֿאַרעפֿנטלעכט אין 1995, האָט געוויזן אַ העכערונג אין דער אַנטוויקלונג פֿון קענסער בײַ מויזן וואָס
זענען אויסגעזעצט געוואָרן צו מאָביל־טעלעפֿאָן־שטראַלונג.
יעצט האָט דער מענטש זיך געזעצט בײַ דער WHO און האָט זײַן אייגענע שטודיע אונטער פֿראַגע געשטעלט. ער
האָט למעשה דורכגעפֿירט קריגסשפּיל אויף זיך אַליין.
מײַן שטודיע האָט אַרײַנגענומען מײַזן וואָס זענען געווען פּרעדיספּאָזירט צו לימפֿאָמע. און מיר האָבן
אַנטדעקט אַ שטענדיקן וואַקסן אין לימפֿאָמע, וואָס איז געפֿירט געוואָרן דורך ראַדיאָ־וואָלען־סיגנאַלן.
דערנאָך האָבן מיר זעקס חדשים פֿאַרבראַכט צו פּרוּוון אויספֿינען וואָס מיר האָבן טעות געמאַכט.
ווײַל מיר פשוט האָבן נישט געקענט זיך דאָס דערקלערן.
און מיר קענען דאָס נאָך הײַנט נישט טאָן.
ער געפֿינט אַ פּראָבלעם, אָבער ביז הײַנט קען ער נישט אויספֿינען פֿון וואַנען עס קומט, און דערפֿאַר איז נישטאָ קיין פּראָבלעם.
די פֿאַרבונדענע שפּראַך־באַניץ איז סטאַנדאַרדיזירט און מאַנדאַטירט געוואָרן וועלטווייט.
מיר האָבן גאָר קיין בײַװײַז אַז מאָביל־טעלעפֿאָנען זענען אומזיכער.
אונטער דער WHO־פֿלאַג האָט דער אויסטראַלישער פֿון 1997 ביז 2006 אַרום דער וועלט געזעגלט און
די גוטע נײַעס פֿאַרשפּרייט: "קיין פּראָבלעם".
ד״ר מיכאַיל רעפּאַטשאָלי האָט זיך זייער זיכער געפֿילט. נאָך אַלעס, ער איז געווען דער אָפיציעלער
ספּאָקסמאַן פֿאַר מאָביל־קאָמוניקאַציע בײַ דער WHO. אָבער ער האָט געמאַכט טעותן. געלט, געלט, געלט.
די מיטלען וואָס קומען פֿון דער אינדוסטריע מוזן ווערן אַרײַנגעלייגט אין אַ באַזונדערן פֿאָנד, איידער מען
גיט זיי איבער צו דער וועלט־געזונטהייט־אָרגאַניזאַציע.
און אַזוי איז עס געשען אַז דער גוטער מענטש איז סוף־כּל־סוף אַנטפּלעקט געוואָרן ווי אַ אַדוואָקאַט
און טריוויאַליזירער, באַצאָלט דורך דער אינדוסטריע.
ער האָט שפּעטער זיך פּענסיאָנירט פֿון דער וועלט־געזונטהייט־אָרגאַניזאַציע און זינט דעמאָלט אַרבעט
ער הינטער די קוליסן ווי אַ אינדוסטריע־קאָנסולטאַנט.
בשעת זײַן צײַט ווי פּרויעקט־מאַנאַגער אין זשענעװע, האָט ער געטאָן אַ גרויסע אַרבעט.
די וואַקסנדיקע אינדוסטריע פֿון מאָביל־קאָמוניקאַציע האָט די וועלט מיט אַ שטורעם און מיט אַ שנעלן טעמפּאָ איבערגענומען.
עס האָט געדויערט צוועלף יאָר צו דערגרייכן דעם ערשטן ביליאָן מאָביל־טעלעפֿאָן־פֿאַרבינדונגען וועלטווײַט, אָבער
דער צווייטער ביליאָן האָט געדויערט בלויז דרײַ יאָר, דער דריטער ביליאָן צוויי יאָר, און אַזוי ווײַטער.
הײַנט זענען מער מאָביל־טעלעפֿאָן־קאָנטראַקטן ווי איינוואוינער אין דער מערבֿדיקער וועלט – מיסיע אויסגעפֿירט.
יאָ, דאָס איז געווען אַ קליינע אויספֿאָר אין די WHO.
אגב, דער מענטש האָט אָריגינעל זייער געוואָלט די שטעלע פֿון דזשאָרדזש קאַרלאָ.
אָבער איצט, ווי איך האָב געזאָגט, איז ער אַנטדעקט געוואָרן, דאַנק גאָט.
אָבער אַמאָל די מיינונג אַז עס איז נישט קיין פּראָבלעם איז באַשטעטיקט געוואָרן, אַ מיינונג וואָס פּאַסט זיך
נאַטירלעך זייער גוט צו אינדוסטריע־אָריענטירטע און אינדוסטריע־פריינדלעכע לענדער, איז זייער שווער זי צו ריכטיקן.
מענטשן פֿרעגן מיר שטענדיק, אָבער דאָרט איז גאָרנישט.
גאַנץ ריכטיק, די מעדיע האַלט צו מעלדן עפּעס אַנדערש פֿון צײַט צו צײַט.
אַזוי איז, אַזוי צו זאָגן, די קומענדיקע שטאַפּל, וווּ וויסנשאַפֿט ווערט פאַלש פאָרגעשטעלט און די רעזולטאַטן ווערן מאַניפּולירט.
און איצט וועלן מיר אַ ביסל טיפער אַרײַנגיין אין דייטש-אָסטרישער געשיכטע.
ווײַל עס איז געווען אַ אייראָפּעיש-געפֿינאַנצירטע שטודיע, די אַזוי גערופענע רעפֿלעקס-שטודיע.
און דאָ קען מען אויך באַמערקן דעם זעלבן מוסטער.
אומבאַקוועמע וויסנשאַפֿטלער און פֿאָרשער מוז מען באַקעמפֿן. אָדער זיי מוז מען דורכפֿירן מלחמה־שפּילן.
איך האָב אויך פֿאַר אײַך צוגעגרייט אַ קורצן אַרטיקל וועגן דעם טעמע.
ליידער, פּראָפֿעסאָר פֿראַנץ אַדלקאָפֿער איז שוין נישט מיט אונדז.
אָבער אַ גרויסער פֿאָרשער, וואָס טאַקע האָט געזאָגט בײַם אָנהייב, ווען מיר האָבן זיך צום ערשטן מאָל באַגעגנט,
אַז אַלע אַרום מיר האָבן געזאָגט אַז דאָרט איז גאָרנישט.
און דאַן האָט ער געזאָגט, אקעי, לאָמיר עס ווײַזן.
דאַן לאָמיר אויספֿינען צי עס זענען קיין געזונט־פּראָבלעמען.
פּראָפֿעסאָר פֿראַנץ אַדלקאָפֿער איז געווען צו ווערן דער ווייַטער באַרימטער קרבן פֿון דער מלחמה־שפּיל.
מיט אַ גאַנץ צאָל פֿון צוועלף פאָרשונג־גרופּעס פֿון זיבן לענדער האָט ער קאָאָרדינירט אַ אַזוי גערופענע
"רעפלעקס"־שטודיע, געפֿינאַנצירט דורך די אייראפעישע פארייניקונג.
אַ מאַנשאַפֿט אונטער דער פֿירונג פֿון פּראָפֿעסאָר הוגאָ רודיגער האָט ווידער נישט מצליח געווען צו צושטעלן רעזולטאַטן
וואָס די אינדוסטריע האָט אָנגענומען פֿון די לאַבאָראַטאָריעס פֿון דער מעדיצינישער אוניווערסיטעט פֿון װיענע.
מיר האָבן, באַזירט אויף רעפֿלעקס־דאַטן, געוויזן אַז הויך־פֿרעקווענצדיקע עלעקטראָמאַגנעטישע פעלדער קענען שעדיקן גענען.
מיר קענען ניט מער זײַן זיכער, אַז קיין שאָדן וועט נישט פּאַסירן, וואָס קען באַגעפֿערן די געזונט פֿון מאָביל־טעלעפֿאָן־באַניצער.
דערווייַל קענען מיר נישט אויסשליסן די מעגלעכקייט אַז די צאָל פֿאַלן פֿון מוח־טומאָרן וועט זיך
באַדײַטנדיק פֿאַרגרעסערן אין 15 ביז 20 יאָר אַרום.
לאָמיר איצט די עדות וועגן עלעקטראָמאַגנעטישע פעלדער ערנסט נעמען און נישט וואַרטן נאָך 40 יאָר ביז מיר מעגלעך עפּעס וועלן זען.
די אַקצידענט־פֿאַרזיכערונג־אינסטיטוציע AUVA אין װיענע האָט די רעזולטאַטן פֿון דער Reflex־שטודיע מיט באַזאָרגטקייט באַטראַכט
און האָט געוואָלט באַשטיין MedUni Vienna צו רעפּליקירן די שטודיע.
יעצט איז די קריגסשפּיל־סטראַטעגיע דרינגענדיק געווען.
אין 2008 האָט דער באַרימטער דײַטשער נייעס־מאַגאַזין דער שפּיגל באַשולדיקט פּראָפֿעסאָר
רודיגער, וואָס איז איצט פּענסיאָנירט, אין פאַלשונג.
דער בילד און דער קאָפּ האָבן אָנגעוויזן אַז דער פּראָפֿעסאָר האָט געהאַט אַ ראָמאַן מיט אַ לאַבאָראַטאָריע־אַסיסטענטין.
דער אָנגעזאָגטער פֿאַלשמאַרק־סקאַנדאַל איז אַנטדעקט געוואָרן דורך אַ ביאָלאָג פֿון ווײַט ברעמען,
וואָס ווערט באַטראַכט ווי אינדוסטריע־פרייַנדלעך.
לויט שפּיגעל זענען די רעזולטאַטן פֿון דער שטודיע, אַרײַנגערעכנט די DNA־שטרענג־ברעכן, געווען נאָר אַ
פאַבריקאַציע פֿון אַ לאַבאָראַטאָריע־אַסיסטענטין וואָס האָט איר פּראָפֿעסאָר געהייליקט.
איבער נאַכט זענען די וויסנשאַפֿטלער און זייער אַרבעט דיסקעדיטיד געוואָרן.
יאָ, אַזוי אַרבעט וואַרגאַמינג זייער גוט.
איך וועל ווידערהאָבן וויענע, ווײַל מיר האָבן אויך עסטרײַכישע געסט.
אויף דער קומענדיקער סלייד האָב איך אַ קליינע קאָפּע פֿון אַ אַרטיקל אין דער פּאָליטישער זשורנאַל "פּראָפיל".
דאָס איז דער קליינער שפּיגל, איך זאָג שטענדיק.
און אַ זשורנאַליסטין, די וויסנשאַפֿט־זשורנאַליסטין טינאַ געבעל, האָט טאַקע גרונטלעך דעם רעפֿלעקס־סקאַנדאַל
פאָרשט און איז געקומען צו גאָר אַנדערע מסקנות.
אַזוי האָט זי אויסגעפֿונען אַז די וויסנשאַפֿטלער דאָ האָבן נישט באַגאַנגען קיין שווינדל, נאָר אַז אויסערלעכער
דרוק איז אויסגעאיבט געוואָרן אויף, למשל, דעם לאַבאָראַטאָריע־אַסיסטענט און אַזוי ווײַטער.
אַזוי איז דאָס געווען ראַדיאַציע־פֿאַרפּעסטיקונג, אַ שמוציקע קאַמפּאַניע אָנגעהויבן דורך אַ באַוווּסטן לאָביסט פֿון ברעמען.
עס וועט ווידער אויפֿקומען אין אַ אַנדערן קאָנטעקסט.
די ראַדיאַציע־פֿאַרפּעסטיקונג, וואָס איך האָב געפֿונען זייער אינטערעסאַנט אין דעם פאַל פֿון מײַן
מיט־זשורנאַליסט, האָט, נאַטירלעך, אַנדערע דימענסיעס אין טערמינען פֿון אירע קאָנסעקווענצן.
און איך האָב זי ווידער דערוועגן געפרעגט.
דער ווייַטער פֿילם, ביטע.
איין זייַט־ווירקונג פֿון סטראַטעגישער קריגסשפּיל וואָס מען זאָל נישט אונטערשאַצן איז אינטימידאַציע.
ווער וואָלט געוואָלט זיך אָננעמען קעגן אַ גאַנץ־מאַכטיקער, פינאַנציעל שטאַרק אינדוסטריע, נאָר ווײַל אַ
מעגלעכע געזונטהייט־ריזיקע איז אידענטיפיצירט געוואָרן?
איך ווייס אויך פֿון פֿאָרשער וואָס זענען טאַקע באַטייליקט געווען אין דעם און האָבן געזאָגט אַז זיי ווילן קיינמאָל מער פאָרשן
וועגן מאָביל־טעלעפֿאָן־שטראַלונג, ווײַל אויב זיי אַנטדעקן אַז עס איז שעדלעך פֿאַר דער געזונטהייט, וועט דער לאָבי זיי צעשטערן.
אַזוי זענען טאַקע דאגות בײַ די וויסנשאַפֿטלער, וואָס פשוט ווילן נישט מער אָנרירן די פאָרשונג.
דאָס איז געוואָרן אַ הייסע קאַרטאָפֿל, ווײַל זיי האָבן מורא אַז זיי וועלן נישט נאָר וויסנשאַפֿטלעך, נאָר אין עטלעכע פאַלן
אויך פּערזענלעך צעשטערט ווערן, ווי עס איז געווען אין וויענע.
טאַקע, אַ מוסטער איז זינט דעם 1994 וואַרגאַמע־מעמאָ קלאָר דערקענבאַר.
אַלע וויסנשאַפֿטלער וואָס האָבן געפֿונען אַ פּראָבלעם מיט דער מיקראָװאַַל־שטראַלונג פֿון אונדזערע מאָביל־טעלעפֿאָנען
און סמאַרטפֿאָנען, האָבן דערנאָך אַליין אַ פּראָבלעם געהאַט.
די סטראַטעגיעס פֿון קריגסשפּיל זענען נאָך הײַנט פֿאַראַן.
אויך אין ווינער בלײַבט אַ שלעכטער געשמאַק, כאָטש דער אינסטאַגאַטאָר פֿון דער אָנגעזאָגטער פאַלסיפיקאַציע איז איצט אין
געריכט פֿאַרשולדיקט געוואָרן און די וויסנשאַפֿטלעכע אַרבעט פֿון די ווינער פֿאָרשער איז אינטערנאַציאָנאַל באַשטעטיקט געוואָרן.
דער ווינער פאָרשונג־סקאַנדאַל איז געווען אַ רעאַקציע פֿון עמעצער וואָס איך וואָלט גערופן אַ
לאָביסט פֿון דײַטשלאַנד. ער האָט אָנקלאָגן געמאכט.
ערשטנס איז אַ אַקאַדעמישער דיספּיוט אָנגעהויבן, וואָס דערנאָך איז געוואָרן אַ זייער טיפֿער אַרגומענט, פשוט צו
דיסקעדיטירן און אָפּוואָרפֿן באַשטימטע פאָרשונג־פֿונדן.
זיבן יאָר שפּעטער קען איך מיט אַ קלאָרן געוויסן זאָגן אַז דער מענטש איז פֿאַרשולדיקט געוואָרן.
דאָס איז בייזע לשון־הרע. די באַשולדיקונגען זענען באַוויזן געוואָרן אומבאַגרינדעט.
און צו אַלע יענע וואָס נאָך האָבן געהאַט אין זייער הינטערקאָפּ אַז עפּעס איז נישט
געגאַנגען גוט, קענען מיר איצט זאָגן אַז אַלץ איז גוט.
מיר וועלן ווייטער מאָניטאָרן די דאַטן.
מיר האָבן נאָר וואָס פֿאַרענדיקט דעם נאָכפֿאָלג־פּראָיעקט, וואָס האָט אונדז דערמעגלעכט צו באַשטעטיקן און
פֿאַרברייטערן די אויספֿינדונגען פֿונעם ערשטן הויפּט־פּראָיעקט.
עס איז נישט נאָר אַז די סענסיטיווע דנ״א ברעכט אין עטלעכע צעלן.
הײַנט ווייסן מיר אויך פֿאַר וואָס עס צעברעכט. מיר קענען באַשרײַבן דעם צעלולאַרן מעכאַניזם וואָס שטייט הינטער דעם.
פֿון אַ וויסנשאַפֿטלעכן שטאַנדפּונקט איז דאָס אַ וויכטיקע אַנטדעקונג פֿאַרן פאָרשטעלן די פאקטן אויף אַ גלייביקן אופֿן.
וואַרגאַמינג אין עסטרײַך מיינט מסתּמא אויך בייזווילדיקע אויסלייג און פאַרפֿעלשונג פֿון פאַקטן, ווי אין דעם פאַל מיט דער
AUVA־שטודיע, געפֿירט דורך פּראָפֿעסאָר מאָסגאָללער פֿון דער אינדוסטריעלער לאָבי־פֿאַרבאַנד FMK פֿון װיענע.
דער מוסטער פֿון באַוווּסטזיניקער פֿאַלשער אויסלייג ווערט אָפֿט צו עקסטרעמען געבראַכט, למשל ווען פֿאַלשע נײַעס ווערט פֿאַרעפֿנטלעכט
אינעם עסטרײַכישן מעדיצינישן זשורנאַל "אַרצעבלאַט", וואָס בלויז בײַ אַ נענטערער אויפֿמערקזאַמקייט
ווײַזט זיך אַרויס אַז דאָס איז באַצאָלטע רעקלאַמע.
אָבער די זאַכן ווערן לאַנגזאַם ענג פֿאַר די מייסטער־מאַניפּולאַטאָרן.
יאָ!
– יאָ, יאָ, דאָס זענען די סאָרטן זאַכן וואָס מע באַמערקט נאָר ווען מע קוקט אַ צווייט מאָל, און דער דורכשניטלעכער קונה כאַפּט
זיך אַפֿילו נישט אַז הינטער דעם קען זײַן באַצאָלטע רעקלאַמע.
אָבער דאָס זענען די געצייַג מיט וועלכע מיר אַרבעטן. דאָס איז ראַדיאַציע־שמוץ.
און איצט איז געווען נאָך אַ קאָמפּליצירנדיקער פאַקטאָר, נעמלעך אַז די קענסער־אַגענטור פֿון דער וועלט־געזונטהייט־אָרגאַניזאַציע
(WHO), די IARC (אינטערנאַציאָנאַלע אַגענטור פֿאַר פאָרשונג אויף קענסער), וואָס איז באַזירט אין ליאָן, האָט עס
אין 2011 קלאַסיפֿיצירט ווי אַ קאַטעגאָריע 2b קאַרצינאָגען.
די קאַטעגאָריע איז אויך פּובליק געמאכט געוואָרן, און צופֿעליק איז דער מענטש וואָס האָט אויסגעלייזט דעם װיינער סקאַנדאַל
נישט אָנגענומען געוואָרן אין דער עקספּערטן־קאָמיטעט, ווײַל ער האָט געהאַט נאָענטע פֿאַרבינדונגען מיט דער אינדוסטריע.
און ער האָט אפילו עפנטלעך זײַן כּעס אויסגעדריקט.
און די אינדוסטריע פּרוּווט נאַטירלעך צו אַראָפּשפּילן די קלאַסיפֿיקאַציע, אָבער דערנאָך זענען
פֿאַרעפֿנטלעכט געוואָרן ווײַטערדיקע שטודיעס וואָס האָבן באַשטעטיקט דעם חשד פֿון אַ ראַק־ריזיקע.
דאָס איז באשטעטיקט געוואָרן דורך צוויי פּאַראַלעלע שטודיעס, צוויי גרויסע פאָרשונג־שטודיעס,
איין אין אַמעריקע און איין אין באָלאָניע, איטאליע.
און דער ווייַטער פֿילם־קליפּ, וואָס איך האָב פֿאַר אײַך אויסגעקליבן, כּדי די גאַנצע זאַך אַ ביסל מער
קענטיק צו מאַכן, דערקלערט די שטודיע און ווי מען קעגנט זי. אַזוי, ביטע, האָט הנאה פֿונעם פֿילם.
עס איז ווידער געווען דער האַנדל־זשורנאַל Microwave News וואָס האָט ערשטער באריכטעט וועגן דער NTP־שטודיע און
האָט די לייענער דערמאָנט אַז DNA־שטרענג־ברעכן זענען שוין מער ווי 20 יאָר צוריק געפֿונען געוואָרן.
איינער פֿון די קאָאָרדינאַטאָרן פֿון דער NTP־שטודיע גיט אַ דרינגנדיקע וואָרענונג און רופֿט צו אוממיטלבאַרער אַקציע.
צוליב דער ברייטער נוצן פֿון מאָבילע טעלעפֿאָנען, אפילו אַ קליין געוואקסן ריזיקאָ וואָלט
געהאַט ערנסטע השפּעות אויף דער ציבור־געזונטהייט.
אין דערווייל זאָלן די רעגירונגס־געזונטהייט־אויטאָריטעטן פֿאָדערן פּרעווענטיווע מיטלען, בפרט פֿאַר קינדער און שוואַנגערע פֿרויען.
דער ריזיקאָ קען זײַן העכער בײַ קינדער, צוליב גרעסערער דורכדרינגונג און פֿאַרגרעסערטער סענסיטיוויטעט פֿון דעם אַנטוויקלנדיקן מוח.
וואָס קענען מיר לערנען?
מיר זאָלן ניט מער אָננעמען אַז קיין הײַנטיקע אָדער צוקונפֿטיקע וויירלאָזע טעכנאָלאָגיעס, אַרײַנגערעכנט 5G, זײַנען זיכער אָן
געהעריקע טעסטירונגען. זיי נישט צו פּרוּוון וואָלט געווען אומעטיש.
אין דער זעלביקער צײַט ווי די NTP־שטודיע איז אין באָלאָניע, איטאליע, אויך אָנגעהויבן אין 2005, דורכגעפֿירט געוואָרן אַ
לאַנג־צײַטיקע שטודיע אויף ראַטן און מויזן, מיט ערנסטע אינדיקאַציעס פֿון דער אַנטוויקלונג פֿון
זעלטענע גידולן צוליב מאָביל־טעלעפֿאָן־שטראַלונג.
ווי מען האָט דערוואַרט, שטייען ביידע שטודיעס איצט אונטער מאַסיווע קריטיק.
די לאָבי־גרופּע ICNIRP פּרוּווט ווידער אַראָפּצושפּילן די רעזולטאַטן, און באַשטייט אַז זיי זײַנען קאָאָרדינירט.
דער הויפּט פֿון דער איטאַליענישער שטודיע זעט וואַרגאַמינג אַזוי:
די איינציקע זאַך וואָס מיר האָבן געמיינזאַם איז דער פאַקט אַז די שטודיעס זענען זעלבשטענדיק. און דאָס איז זייער וויכטיק.
מיר האָבן די זעלבע רעזולטאַטן. און איך זאָג, נישט דורך צופאַל.
און זיי באַשולדיקן אונדז, אַז מיר פֿאַרעפֿנטלעכן רעזולטאַטן וואָס קענען שטעלן אין סכּנה די סטאַביליטעט פֿון אונדזער געזעלשאַפֿט.
מיר זענען אַזוי פריילעך צו האָבן אַלע די דעוויסעס.
און איצט פֿאַרשפּרייטן מיר מורא צווישן די מענטשן?
ניין, מיר ווילן נישט פֿאַרשפּרייטן מורא.
איך וויל דערמוטיקן די אינדוסטריע צו האַנדלען אין דינסט פֿון דער געזעלשאַפֿט.
ווײַל נאָרמאַלערווייַז זײַנען מיר, די קאָנסומערס, אין דינסט פֿון דער געזעלשאַפֿט.
און איך וואָלט געוואָלט טוישן דעם פּאַראַדיגם.
אָבער די אחריות פֿאַר דעם ענדערונג ליגט נישט בײַ מיר.
אויב עס ווערט קלאָר אַז די עקספּערימענטן אויף חיות ווײַזן אויך קלאָרע אינדיקאַציעס, ווי עס שיינט לויט די ערשטע באריכטן,
איז ניטאָ קיין אַנדערע אָפּציע ווי צו קלאַסיפֿיצירן עס אין גרופּע 1. אַנדערש וואָלט דאָס קעגן די קריטעריעס פֿון דער IHC .
אונטער די דאָזיקע אומשטענדן וואָלט אַ קלאַסיפֿיקאַציע אין גרופּע 1, דאָס הייסט
קאַרצינאָגעניש פֿאַר מענטשן, געווען אומפֿאַרמײַדלעך.
יאָ, דאָס איז די עקספּערטן־מיינונג. און הינטער די קוליסן זענען אויך אַנדערע שטודיעס וואָס שטענדיק מער שטיצן דעם מיינונג.
די פֿראַגע איז, ווי וועלן מיר ווי קאָנסומערס מיט דעם קאָנפראָנטירט ווערן?
צי ווייסן מיר וואָס די שטודיעס זאָגן?
ניין, די מעדיע שפּילן דאָ אויך אַ וויכטיקע ראָלע.
מיר האָבן דעם קריטישן צװײפֿאַכיקן שפּיל מיט דער אינדוסטריע, פּונקט ווי אין מײַן געביט פֿון מאָביל־קאָמוניקאַציעס,
ווי עס איז געווען דער פאַל מיטן קאָראָנאַווירוס.
איך וואָלט געזאָגט אַז די RKI־טעקעס זענען איין זאַך, אָבער דער פֿעדעראַלער ביוראָ פֿאַר ראַדיאַציע־שוץ איז ממש
ווי די RKI, ווײַל זיי באַהאַלטן זאַכן – און זיי באַשיצן ראַדיאַציע, אָבער ליידער נישט די קאַנסומערס!
און איצט האָבן מיר נאָר געהערט אַז די ICNIRP, די אינטערנאַציאָנאַלע קאַמיסיע פֿאַר ניט־יאָניזירנדיקער
שטראַלונג־שוץ, איז טאַקע די אָרגאַניזאַציע וואָס זאָל פֿאַרזיכערן אַז דער שטראַלונג־שוץ
פֿאַר קאַנסומערס אַרבעט אינטערנאַציאָנאַל.
וווּ איז די ICNIRP באַזירט? זי איז באַזירט בײַם פֿעדעראַלן אָפֿיס פֿאַר ראַדיאַציע־שוץ אין מינכן
און ווערט פינאַנצירט דורך די דײַטשישע שטייערצאָלער.
זיי קריגן דאָרט אפילו דעם סעקרעטאַריאַט פֿרײַ, און עס איז אַ פֿרײַע, לאָמיר זאָגן, לאָבי־אַסאָציאַציע.
דאָס איז קלאָר אויסגעצייכנט געוואָרן אין דעם באַריכט דורך צוויי מיטגלידער פֿון דער אייראָפּעישער פּאַרלאַמענט.
איינער איז מישעל ריוואסי, צו וועמען מיר וועלן שפּעטער קומען.
און דער צווייטער איז אַ דײַטשער פּראָפֿעסאָר פֿון פֿיזיק, פּראָפֿעסאָר קלאַוס בוכנער. זיי האָבן די אינפֿאָרמאַציע
צונויפֿגעשטעלט און האָבן געקענט אַנטדעקן אַ אינטערעסן־קאָנפליקט בײַ כּמעט אַלע מיטגלידער פֿון דעם
אינטערנאַציאָנאַלן קאָמיטעט פֿאַר שוץ קעגן ראַדיאַציע.
און דאָס איז פּונקט דער פּראָבלעם: אין שליסל־שטעלעס זענען מענטשן וואָס באַשיצן די אינדוסטריע אַנשטאָט די קאַנסומערס.
און דאָס איז דער וואָרצל פֿון אונדזערע פּראָבלעמען. און דערפֿאַר איז קיינער פֿון אונדז נישט גוט אינפֿאָרמירט.
און דערפֿאַר איז עס נאָך מער וויכטיק אַז עס זענען דאָ אָרגאַניזאַציעס ווי די דאָ און געלעגנהייטן צו אַנטדעקן די אמת.
ווייל עס איז נישט קיין אַנדערער וועג. מיר דאַרפֿן טאַקע אַ גאַנץ נײַע פּערספּעקטיוו אויף די פאקטן.
און ווי איך האָב געזאָגט, עס ווערט טאַקע מער און מער דריקנדיק.
דער קומענדיקער סלייד איז די אַזוי גערופענע סטאָאַ־שטודיע.
דאָס איז באַשטעלט געוואָרן דורך די איטאַליענישע ד״ר פֿיאָרעלאַ בעלפּאָגגי, ווײַל איר פאָרשונג בײַם ראַמאַציני־אינסטיטוט ווײַזט
אַ הויך מדרגה פֿון מומחיות, וואָס אויך ווערט אָפֿט געזוכט אין די פֿאַראייניקטע שטאַטן ווי אַ הויפּט־עדות פֿאַר
פֿאַרשיידענע אַנדערע געביטן פֿאַרבונדן מיט קאַרצינאָגענעז.
זי איז עפּעס ווי די נומער איין אין דער וועלט אין דער קענסער־פֿאָרשונג־סצענע.
און דערפֿאַר האָט דער אייראָפּעיִשער פּאַרלאַמענט איר באַפֿאַלן דורכצופירן די אַזוי גערופענע STOA־שטודיע.
דאָס איז דער פּאַנעל פֿאַר דער צוקונפֿט פֿון וויסנשאַפֿט און טעכנאָלאָגיע.
מיר וואָלטן דאָס גערופֿן אַ טעכנאָלאָגיע־אָפּשאַצונג.
און וואָס איז געווען דער רעזולטאַט פֿון די ענינים?
איך וואָלט אויך געוואָלט פֿאָרלייגן אַ קורצע ציטאַט, ווײַל 5G איז טאַקע, אויב איר ווילט, אַ הייפּ.
און דאָס איז טאַקע גוט פֿאַר דער סצענע וואָס קריטיקירט די מאָביל־טעלעפֿאָנען, ווײַל זיי זענען אַ ביסל
איבערגעגאַנגען מיט די מיטלען און די פּערספּעקטיוון.
אָבער די ווירקונגען האָבן נישט אָנגעהויבן מיט 5G. אָבער אפֿשר קען איך קורץ מינדלעך צוזאַמענפֿאַסן די הויפּט־פּונקטן,
איידער איך לאָז פּראָפֿעסאָר פּאָל מאַכן אַ דערקלערונג.
זיי האָבן 800 עקזיסטירנדיקע שטודיעס אָפּגעשאַצט און געזאָגט: "אוממיטליקער אָפּשטעל פֿון דער אויסברייטונג, דערציִען דעם ציבור."
און איך מיין, האָבן מיר דאָס ערגעץ געלייענט? נישט ממש.
אָבער דאָס זענען טאַקע מיטלען וואָס וואָלטן געווען אַ דורכבראָך פֿאַר קאָנסומער־שוץ.
און זיי ווערן אונטערן טעפּעך געקערט.
און דאָס איז פּונקט אַ מלחמה־שפּיל רעזולטאַט.
און וועגן דעם טעמע האָב איך ווידער געהערט דעם אמעריקאַנער מעדיצינישן פאָרשער פּראָפֿעסאָר פּאָל, וואָס איז זייער געלערנט.
איך וואָלט געוואָלט שפּילן דאָס נעקסט.
מיר דאַרפֿן איבערטראַכטן דעם גאַנצן ענין אין ליכט פֿון אונדזערע געפֿינסן, דאָס הייסט, אַז ראַדיאָ־וואַלן קענען האָבן אַ ריזיקן
השפּעה אויף דעם מוח און דעם נערווער־סיסטעם, שעדיקן אונדזער צעל־DNA, פֿאַרשאַפֿן אָקסידאַטיווער דרוק, וואָס איז פֿאַרבונדן
מיט אַ צאָל כראָנישע חולאות, אויסלייזן הורמאָנאַלע רעאַקציעס און אויך האָבן רעפּראָדוקטיווע
עפֿעקטן, וואָס ווידער קענען פֿאַרשאַפֿן חורבןדיקן שאָדן.
און מײַן פֿאָרויסזאָג איז אַז 5G וועט פֿאַרערגערן אַלע די ווירקונגען.
און דאַן איז דאָ קענסער, וואָס איז זיכער אַ גרויסע פּראָבלעם.
ווען מען קוקט אויף אַלע פאקטן, איז 5G באַזונדערס אַלאַרמירנדיק. איצט, ווי איר מעגליך ווייסט, איז דער פּלאַן צו
אינסטאַלירן מיליאָנען פֿון די נײַע אַנטענעס אָן דורכצופירן אפילו איין ביאָלאָגישע זיכערהייט־טעסט.
און דאָס איז גאָר משוגע.
יאָ, נישט ווייניקסטנס צוליב דער פאָרשונג, וואָס ווידערהאָלט ווײַזט די זעלבע מוסטערן, האָב
איך דאַן אויך באַטראַכט וואָס מיר קענען טאָן.
אַזוי אפֿשר קענען מיר עפּעס טאָן דורך לעגאַלע קאַנאַלן?
און איך קען אײַך זאָגן, אַז אין אַמעריקע זענען די אַזוי גערופענע בראַין־טומאָר־פֿאַלן, וואָס
וועלן קומענדיק יאָר אַרײַנטרעטן אין זייער 25סטן יאָר.
עס איז עפּעס ווי טאָבאַקאָ ראָוד.
וואָס מיר האָבן דערפֿאַרונג מיט טאַבאַק, דאָס דערפֿאַרן מיר דאָ.
עס זענען שטענדיק נײַע ריכטער; ריכטער ווערן אויסגעטוישט.
דערנאָך זענען די וואָס מען האַלט פֿאַר פּאַרטיייִש.
דאַן וועלן זײַן נאָך צען טויזנט נײַע זײַטן פֿאַר דעם נײַעם ריכטער פֿון דער אינדוסטריע.
די אינדוסטריע האָט אָנגעשטעלט 40 אַדוואָקאַטן־פֿירמעס צו זיך פאַרטיידיקן.
און דאָס גייט אַרײַן אין זײַן 25סטן יאָר, אַזוי איז דאָס אַ יאָרטאָג. און דאָס איז ווונדערלעך.
מיר זאָלן טאַקע אָרגאַניזירן קאָנסומער־שוץ אויף אַ גאָר אַנדערש אופֿן.
און דאָ האָבן מיר ווידער דעם זעלבן פּעקל, וואָס איז אויך געווען קלאָר בײַ דער WHO אין די אַנדערע פּרעזענטאַציעס.
די קאַנסומערס ווערן, לאָמיר זאָגן, אויסגענוצט.
און דאָס קען נישט ווײַטערגיין.
דערפֿאַר האָב איך, צוזאַמען מיט גלײַכגעזעלטע, געטראַכט צי מיר קענען נעמען לעגאַלע שריט.
און דאַן האָבן מיר באַשטעלט אַ שטודיע וועגן מאָביל־טעלעפֿאָנען.
מיר האָבן טאַקע מצליח געווען צו זאַמלען די געלט, כּדי צונויפֿברענגען די בעסטע מענטשן וואָס
האָבן, לאָמיר זאָגן, די מומחיות פֿאַר אַזעלכע זאַכן.
און מיר האָבן אָנגעהויבן די אַזוי גערופענע ATHEM-3 שטודיע.
און אפֿשר קען איך קורץ אויסלייענען די רעזולטאַטן.
מיר האָבן אונטערזוכט מענטשן וואָס וווינען נאָענט צו אַ מאָביל־טעלעפֿאָן־באַזע־סטאַנציע און די
וואָס וווינען אין אַ באַטײַטנדיקער ווייטקייט.
צי איז דאָ אַ חילוק? און אויב יאָ, וואָס זענען די קאַנסעקווענצן פֿון דעם געזונט־געפֿאַר?
איך וואָלט געוואָלט קורץ לייענען פֿון די פּראָטאָקאָלן:
ביידע טייפּן פֿון שטודיע האָבן געוויזן אַ באַטײַטנדיקן חילוק צווישן מענטשן וואָס זענען אויסגעזעצט געוואָרן צו
רעלאַטיוו הויך אָדער נידעריקע ראַדיאַציע־לעוועלן פֿון די אַנטענעס וואָס דינען דעם געגנט. אַזוי איז דאָ אַ חילוק.
די אַנאַליז פֿון האַרצקלאַפּ־וואַריאַביליטעט האָט געוויזן אַז קיין אויסזעצונג־באַזירטער חילוק קען מען נישט מעסטן במשך דעם טאָג,
אָבער אַז אַקוטע און/אָדער כראָנישע EMF־אויסזעצונג בײַ נאַכט־רו פֿאַרמינערט די רעסטאָראַטיווע פֿונקציע פֿון
שלאָף – פּונקט דאָס וואָס מיר האָבן נאָר געהערט פֿון איבו.
כראָמאָסאָם־אַנאַליז פֿון בלוט־פּראָבעס האָט געוויזן, אַז אויסשטעלונג פֿאַראורזאַכט DNA־שעדיקונג, וואָס פֿירט צו אַ
אָנקלײַבונג פֿון כראָמאָסאָם־שעדיקונג איבער פֿילע יאָרן.
ביידע פאָרשונג־גרופּעס האָבן געפֿונען סטאַטיסטיש באַטײַטנדיקע פֿאַרבינדונגען צווישן שעדלעכע פיזישע ווירקונגען און
אויסזעצונג צו אויסערלעכע הויך־פֿרעקווענצדיקע עלעקטראָמאַגנעטישע פעלדער פֿון מאָביל־טעלעפֿאָן־באַזע־סטאַנציעס.
און זיי ווערן אָן פֿאַראַנטוואָרטלעכקייט געפּלאָנט אין דער לאַנדשאַפֿט, כאָטש מיר האָבן דאָ קלאָרע
רעזולטאַטן, וואָס זענען איצט אינטערנאַציאָנאַל פּובליצירט.
און מיר ווילן עס גלייך אָנגיין. צום באַדויערן, ווי דער מזל האָט עס געוואָלט, איז אונדזער אַדוואָקאַט,
אונדזער פירער, אונדזער לעגאַלער מומחה ערנסט קראַנק.
און מיר זוכן איצט אַ לעגאַלער מאַנשאַפֿט.
לאָמיר זען ביז וועלכן גראַד מיר קענען אפֿשר אפילו קאָאָרדינירן דאָס מיט שווייץ און אַזוי ווײַטער.
אַזוי זענען דאָ אַ צאָל מעגלעכקייטן. און מיר דאַרפֿן דאָ אויך אַ פּאַראַדיגם־שיפט.
דאַן נאָך אַ פּערזענלעכע געשיכטע.
וואָס די צײַט באַטרעפֿט, בין איך נאָך אַלץ בסדר, מיין איך.
איך האָב מײַן לעצטן פֿילם נאָך נישט גאָר פֿאַרענדיקט, ווען מען האָט מיך געבעטן אים צו ווײַזן
אין דעם אייראָפּעיִשן פּאַרלאַמענט אין בריסל.
ער איז אפֿשר געווען צו אַכציק פּראָצענט פֿאַרטיק.
און אין דעם פֿילם האָבן מיר גענוי די מענטשן וואָס איך האָב נאָר דערמאָנט, אַרײַנגערעכנט מישעל ריוואסי און קלאַוס בוכנער, וואָס
האָבן אַנטדעקט די ICNIRP־געשיכטן, די אינדוסטריע־פריינדלעכקייט פֿון די אינסטיטוציעס וואָס זאָלן אונדז באַשיצן.
מיר האָבן דאָ געהאַט אַ קוואַנטום־פיזיקער וואָס האָט רעקאָרדירט אַלטערנאַטיוון אין טעכנאָלאָגיע, נעמלעך ליכט־טעכנאָלאָגיע.
און אַזוי זענען מיר געבעטן צו אָנטיילנעמען אין דער דיסקוסיע אין דעם אייראָפּעיִשן פּאַרלאַמענט.
דו זאָלסט דאָס נישט טאָן – דער פֿילם איז נאָך נישט געענדיקט – אָבער איך האָב געמיינט, גוט, דאָס איז אַזאַ גרויסער כּבֿוד.
עס איז געווען אַכציק פּראָצענט פֿאַרענדיקט. און דאָס איז שוין געווען זייער אימפּרעסיוו.
יאָ, און צוויי וואָכן שפּעטער איז די פֿראַנצויזישע אייראָפּע־פּאַרלאַמענט־מיטגליד מישעל ריוואסי געשטאָרבן.
עס האָט אַ ביטערן נאָכגעשמאַק, אָבער אַזוי איז עס.
און דאַן האָט וואַרגאַמינג זיך קעגן מיר געווענדט, נישט פֿון דער פּאָליטישער ספֿערע, נאָר פֿון אירע אייגענע רייען.
די אַזוי גערופענע קאַנסומער־שוץ־אָרגאַניזאַציעס, וואָס טאַקע קריטיקירן מאָביל־קאָמוניקאַציעס, האָבן
אַנטדעקט אַז אַ נײַער פֿילם פֿון שיידסטעגער איז אויף וועג.
און שיידסטעגער האָט אונדז נישט באַטראַכט ווי אַ קאַנסומער־שוץ־אָרגאַניזאַציע, וואָס איז נישט טאַקע אַקצעפּטאַבעל.
אַזוי שפּילט גאווה און אַזוי ווייטער אויך אַ ראָלע, ליידער.
און דאַן איז געקומען אַ קריטיק פֿון אונדזער אייגענע רייען, אין דער שורה פֿון: יאָ, מיר האָבן אַמאָל געזען אַ רעקלאַמע־פֿילם
פֿון שיידסטעגער פֿאַר אַ טעכנאָלאָגיע־פֿירמע אין ראָזנהיים.
און עס איז מסתּמא געשטיצט דורך זיי אָדער עפּעס אַזוינע נאַרישקייט.
נו, איך האָב שטענדיק צוגעגעבן אַז, ווי אַ פֿילממאַכער, איך לייג נישט מײַן נאָמען צו זאַכן וואָס מע קען דאַן נוצן קעגן מיר.
אָבער נאָך אלץ האָבן זיי פּרוּווירט מיך דיסקעדיטירן און דערנאָך אויך פּרוּווירט צו פאַרהיטן אַז דער פֿילם,
וואָס איז באַזירט אויף תרומות, זאָל נישט ווערן פאַרענדיקט.
דאַן האָב איך נאָך אַמאָל געזען דעם פֿילם אין ציריך, שווייץ.
און איך בין געווען זייער גליקלעך, מוז איך זאָגן, אַז שווייצער אָרגאַניזאַציעס זענען דאָ געווען, וואָס
האָבן מיר דאַן געזאָגט: "בליימי, דאָס איז אַזוי וויכטיק."
און מיר טוען איצט עפּעס וועגן די מאָביל־טעלעפֿאָן־מאַסטן דאָ.
דאָס זענען די צוויי מענער וואָס האָבן זיך צו מיר געקומען.
ערשטנס, איז דאָ די אַסאָציאַציע "WIR" און דניאל לאָובשער, אַ פּלאַנירער פֿון פּלאַץ וואָס איז טאַקע גוט אינפֿאָרמירט.
און זיי קעמפן איצט קעגן די אַנטענע־קאַנסטרוקציעס אין בית־משפט.
און זיי האָבן געזאָגט: "קום, לאָמיר עפּעס צוזאַמען טאָן, ווײַל מיר זײַנען אויך נאָענט."
און איך מוז זאָגן, צו זײַן ערליך, האָבן מיר דאַן געהאַט די פּרעמיערע פֿון דעם פֿילם "די דיגיטאַלע דילעמע" אין שווייץ.
מיר האָבן דאָס כּמעט פּונקט אַ יאָר צוריק אָרגאַניזירט.
און די שווייצער פֿרײַנד דאָרט, איך האָב קיינמאָל נישט דערלעבט עפּעס אַזוי, זיי האָבן טאַקע עפּעס צוזאַמענגעשטעלט.
מיר האָבן איצט פֿיר שפּראַך־ווערסיעס.
און איר קענט קוקן דעם פֿילם אומזיסט אויף דער וועבזײַט אויף פֿראַנצויזיש, ענגליש, איטאַליעניש און דײַטש.
דאָס איז אַ 90-מינוטיקער דאָקומענטאַר-פֿילם.
און עס איז פשוט ווונדערלעך ווי די אַלטע נשמה פֿון דער שווייצער קאָנפֿעדעראַציע איז נאָך אַלץ, אַזוי צו זאָגן, פֿילבאַר.
נישט מיט אונדז, און איצט מער ווי קיינמאָל! נאָר לויט דעם מוטאָ.
יאָ, און דאַן איז געקומען פֿאַר מיר דער ווייַטערדיקער שאָק.
נאָך איך האָב שוין געווען אַ אמבאַסאַדאָר פֿאַר אַ טעכנאָלאָגיע־פֿירמע און דערפֿאַר פֿאַרשפּרייט
מורא – אומגלויבלעך – איז געקומען די נעקסטע באָמבע:
איצט בין איך מיט נאַציס.
פּונקט
און יאָ, ברוכים הבאים צום קלוב. עס איז אומגלויבלעך, אָבער עס קומט פֿון אונדזער אייגענע רייען. יאָ.
און דאָס איז טאַקע זייער בושהדיק.
און דאָרט זאָלן מיר טאַקע פּרוּוון זיך צונויפֿצושטעלן.
און אַזוי, ווידער אַמאָל, אַ גרויסן דאַנק צו די אָרגאַניזאַטאָרן, צו דער משפּחה, משפּחה און פֿרײַנד.
און איך האָף אַז איר האָט געקענט עפּעס געווינען פֿון מײַן אַרבעט.
אַ גרויסן דאַנק – אַ גרויסן דאַנק.
– אַ גרויסן דאַנק! איך וועל איצט דאָ ווידערהאָלן דעם אַפּעל.
און נישט נאָר צו די שווייצער, נאָר פֿון דער שווייצער קאָנפֿעדעראַציע צו דער גאַנצער וועלט!
איך בעט אײַך, אַדוואָקאַטן, ריכטער, פּראָסקיוטאָרן, אַלע וואָס זוכן די אמת, שטיצט דעם מענטש אומזיסט!
אַלץ וואָס איר זעט דאָ, ווערט געטאָן אויף אַ פֿרײַוויליקער באַזע.
דאָס זענען טויזנטער מענטשן וואָס אַרבעטן בײַ טאָג.
און אין די אָוונטן פּראָדוצירן מיר די פּראָגראַמען, דאָס וויסן, אין אונדזער פֿרײַער צײַט, אויף וואַקאַציע.
דאָס קאָסט אַ אומענדיקן סכום געלט, יאָ. אַ אומענדיקן סכום געלט, אַ פֿילם ווי דאָס.
די מומחיות קען נישט ווערן קוואַנטיפיצירט.
איך בעט אײַך, אַדוואָקאַטן, איבער אַלץ, איר זענט איצט אויף דער פראָנט־ליניע – גערופֿן צו טרעטן אין די ליקע.
אַז נישט מיר, די לייעמענטשן, נאָר אַלץ הענגט פֿון אונדז.
... ווייטער אַרבעטן מיט הער ברונער, מיט אים, און דינען זיי אומזיסט.
טאָן אַלץ וואָס דו קענסט, כדי צו זיכער מאַכן אַז עס קומט אַרויס און אַז עס וועט מצליח זײַן.
אַלץ גוטס צו דיר. און זע די פֿילמען, זע די פֿילמען!
מאָביל־טעלעפֿאָן און וויי־פֿי־שטראַלונג שאַטן מענטשן, חיות און די סביבה. מיר דאַרפֿן שטראַלונג־פֿרײַע זאָנען! ASZA.org
איך וואָלט איצט געוואָלט קורץ אײַער אויפמערקזאַמקייט ציען צו אַ פֿילם וועגן דעם זעלבן טעמע, וואָס הײַנט ווערט אויסגעשטראַלט
אויף kla.TV. ער איז געמאכט געוואָרן אין פילע שפּראַכן און איז אַ זייער אַלאַרמירנדיקער דאָקומענטאַר וועגן סטאָקהאָלם.
שטוקהאָלם איז אַ פּיאָניר אין 5G און ווערט באַטראַכט ווי די שטאָט מיט דער בעסטער 5G דערפֿאַרונג אין אייראָפּע.
אָבער אין דעם דאָקומענטאַר האָבן מענטשן זייער וואָרט, און איך קען אײַך זאָגן, עס איז אַ בילד פֿון גרויל.
עס איז געווען אַ עקסטרעם ווייטיק וואָס איך האָב קיינמאָל פריער אין מײַן לעבן נישט געשפּירט. עס איז געווען דער אינטענסיווסטער
ווייטיק וואָס איך האָב קיינמאָל דערפֿאַרונג געהאַט.
און דאָס איז געשען עטלעכע מאָל. איך האָב געמיינט אַז איך וועל שטאַרבן.
אַזוי בין איך אָנגעקומען צו די פֿאַרבינדונגען און האָב פֿאַרשטאַנען אַז עפּעס איז נישט אין אָרדענונג מיט דער
אַנטענע. דאָס איז געפֿערלעך. איך מוז פֿון דאָ אַרויסגיין.
יאָ, מענטשן דאָ זענען אין אַ פּאָר טעג קראַנק געוואָרן. האַרץ־פּאַליטאַציעס, קאָפּווייטיק, שלאָף־שטערונגען,
אויסמאַטשונג, פאַרלוסט פֿון קורצצײַטיקער זכּרון, אאז״ו.
מיר האָבן אַלץ געהערט, אַרײַנגערעכנט פֿון הער שיידשטײַגער. און דאָס איז פשוט אַ קרי פֿאַר הילף פֿון שוועדן.
און אין דעם מאָמענט וויל איך קורץ צוריקקוקן אויף דעם אָנהייב פֿון דער קאָנפֿערענץ, ווײַל
דאָ קען יעדער בײַשטײַערן זײַן קליינעם טייל.
און צוזאַמען איז אַלץ מעגלעך. דאָס מיינט אַז מיר קענען אויך פֿאַרשפּרייטן דעם שריי פֿאַר הילף, למשל.
אָדער פֿאַרשפּרייטן די פֿילמען פֿון מר שיידסטעגער, ווײַל מענטשן דאָ קעמפן פֿאַר זייער לעבן. זיי מוזן אַנטלויפֿן
פֿון זייערע היימען צוליב דער טויטברענגנדיקער ראַדיאַציע.
און איך זאָג אַז דאָס זעלבע וועט פּאַסירן מיט אונדז אויב מיר נישט אָפּשטעלן דעם משוגעת. און דערפֿאַר בעט איך אײַך אַלע צו
העלפֿן פֿאַרשפּרייטן די ידיעה וועגן די וויכטיקע דאָקומענטאַרן.
און איך וויל דאָס ווידער אויסצייגן. טאַטע האָט עס פריער געזאָגט, אַז אַלץ איז פֿרײַוויליק.
מיר טאָן דאָס אַלץ אין אונדזער פרײַער צײַט. איך וויל אײַך אַלעמען, אונדזערע געסט, אפילו די וואָס זענען דאָ צום
ערשטן מאָל, צו זיך אָנשליסן צו אונדז. למשל, קומענדיקן מיטוואך וועלן מיר ווידער אָנבאָטן פּראַקטישע אַקטיוויטעטן.
איר קענט זיך אָנליין אָנשליסן, גלייך וווּ איר זענט. איר קענט העלפֿן. איין גרופּע, למשל,
וועט צוזאַמען פֿאַרטיילן דעם דאָקומענטאַר.
מיר שיקן זיי צו אַלע מינים מענטשן. מיר האָבן סטראַטעגיעס. מיר טאָן וואָס מיר קענען, ווײַל עס איז אַזוי שטאַרק צענזורירט.
אבער מיר וועלן אויך באַזאָרגן מקורות, ווײַל מקורות פֿאַרשווינדן שטענדיק. מיר וועלן צוזאַמען פאָרשן. עס זענען פֿאַרשידענע גרופּעס.
איר קענט מער אינפֿאָרמאַציע געפֿינען אויף www.kla.tv/mitwirken. דאָ קענט איר זען די פֿאַרשיידענע גרופּעס.
פֿילט זיך פֿרײַ צו באַמערקן www.kla.tv/mitwirken און געפֿינען אַ בײַשטײַער־געלעגנהייט וואָס איר האָט ליב און וואָס אײַך ציעט.
איר קענט אויך רעדן דערפֿון מיט אײַער AZK־קאָנטאַקט־פּערזאָן.
זיי קענען אויך דינען ווי מתווכים. און יעדער קען העלפֿן דורך בײַשטײַערן אַ ביסל עפּעס.
און אויב איר רעגיסטרירט זיך דאָ, וועט איר ווערן איינגעלאָדן און באַקומען די דעטאַילן.
מענטשן פֿון אַפֿריקע נעמען אויך אָנטייל. עס מאַכט נישט אויס פֿון וועלכע לענדער זיי קומען אָדער וואָס פֿאַר אַ שפּראַך זיי רעדן.
איך מיין אַז דאָ זענען געווען בערך צוואַנציק מענטשן פֿון אַפֿריקע, פֿון פֿאַרשיידענע געגנטן.
איך זאָג, די פֿירערשאַפֿט־טימס קוקן פאָרויס צו זען אײַך. מיר קוקן פאָרויס צו אײַער הילף.
און אַזוי קענען מיר נעמען פּראַקטישע שריט צו באַקעמפן די אומגערעכטיקייטן. מיר האָבן עס
ווידער געהערט: דאָס זענען גרויסע אומגערעכטיקייטן.
איך וועל שנעל איבערגעבן די דאַטעס פֿאַר די קומענדיקע בייטראגער־אָוונטן, ווײַל מיר האָבן
זיי געהאַט יעדן צוויי וואָכן דעם גאַנצן זומער.
אַמאָל דעם 30סטן יולי בײַ 7 אַבֿנד, מיטוואך; דערנאָך אַמאָל יעדן צווייטן וואָך; דערנאָך דעם 14טן
אויגוסט בײַ 7 אַבֿנד און דעם 27טן אויגוסט בײַ 7 אַבֿנד.
מיר קוקן פאָרויס צו זען אײַך!