Na exposé oyo ekoya, avoka moko ya mayele mingi akotalela mpe akondimisa likambo oyo etungisaka, oyo Dr Michael
Brunner alobelaki, na ndenge ya mozindo mpe ya kosalela.
Etali mingi mpenza makama oyo bitimoli ya mibeko ya OMS mpe boyokani na yango ya pandemi mpe IHR, elingi koloba
Mibeko ya Mokili Mobimba ya Bokolongono, ezali kotiela biso.
Motuna etikali: tozali kokutana na likama ya boyangeli ya makasi ya bokolongono?
Liboso tóbenga mondule mosusu oyo na AZK ya 21 na makanisi na ye ya mayele oyo ekokómisa biso na motuya, tótala CV na ye.
Dr Beate Sibylle Pfeil, abotami na 1967, azali avoka ya Allemagne mpe molukiluki ya bonsomi oyo ayebi makambo malamu na makambo
etali bituluku ya bato ya bikolo mosusu na kati ya Eropa.
Oyo etali mingi mpenza mibeko ya moboko, mibeko ya bikolo na bikolo mpe mibeko ya Eropa.
Akómisi nkombo na ye monene na mosala na ye na nzela ya masolo ebele mpe mikanda ya ntina, bakisa mpe
lokola mokomi-moninga ya buku ya minene oyo ezali na biteni ebele mpo na bituluku ya bikolo.
Azalaki mokambi-mokomi monene banda 2008 kino 2016.
Banda 2019, azali moko ya bakambi-bakomi ya zulunalo European Journal of Minority Issues (EJM).
Atángaki mibeko na Iniversite ya Heidelberg mpe alongaki ekzamɛ na ye ya mibale ya Leta na Freiburg.
Na mobu 2002, azwaki diplome na ye ya mibeko na lokumu na Iniversite ya Innsbruck.
Asalaki mosala mpe asalaki bolukiluki na Institut ya South Tyrol mpo na bituluku ya bikolo na boumeli ya mibu ntuku mibale.
Na kati na yango, mibu 17 lokola molandi ya mokambi ya siansi.
Kobanda 2017 kino 2023, azalaki membre Allemand ya komite ya ba experts mpo na Charte Européenne ya Nkota ya
Bitúká to ya Bato ya Moke, oyo ezali boyokani ya mokili mobimba ya Conseil de l'Europe.
Kobanda 2017 kino 2022, azalaki Vice-Présidente ya Centre Européen pour les Questions des Minorités na Flensburg.
Mosala na ye ya sikoyo etali mingi mibeko mpo na coronavirus, bakisa mpe mibeko ya OMS na ndenge ya mibeko.
Azali membre ya Lisanga ya Basambisi mpe Baprokilere ya Botali ya Makasi, Lisanga ya Minganga mpe Bato ya Siansi mpo na
Bokolongono, Bonsomi mpe Demokrasi, Baavoka ya Lipanda, Baavoka mpo na Mwangisi, Lisanga ya Misala ya Lisanga
ya Mokili Mobimba mpo na Bokolongono, mpe Lisanga ya Minganga oyo Elembi Ndai ya Hippocrate.
Lelo, Dr Beate Pfeil azali kolobela OMS, boyokani ya pandemi mpe mibeko ya bokolongono ya mokili mobimba.
Boni, tozali kokutana na likama ya boyangeli ya makasi ya bokolongono?
Boyeyi bolamu, Dokotolo Beate Pfeil. Matondi mpo na kokabola boyebi na yo na biso.
Matondi mingi. Zala likonga oyo bakati. Matondi.
Nakozala na likama mingi lelo, kasi na likama mingi te koleka OMS.
Mpe nalingi kobanda na kopesa matondi ya motema na moninga na ngai ya mosala, Mongombo Brunner, mpo na motó ya likambo na
ye ya kitoko, mingi mpenza mpo ezalaki mpenza lokumu oyo ekufaka te ya bomoto nde etindaki ngai nakota na kelasi ya mibeko.
Fraze oyo ya liboso ya Mobeko-likonzi ya Allemagne ezalaki ntango nyonso elendiseli na
ngai na boumeli ya boyekoli na ngai ya mibeko.
Mpe soki nalobeli OMS lelo, nakanisi ete esengeli te biso nyonso tózala baavoka. Soki totali likambo yango na kotalela
lokumu ya bomoto mpe tosali évaluation ya OMS na kotalela yango na lolenge wana, biyano mosusu ekoki koya yango moko.
Na oyo ekolanda, nalingi kotya makanisi mingi na ba traités mibale ya ntina ya OMS, elingi koloba Mibeko ya
Mokili Mobimba mpo na Bokolongono mpe Traité ya Pandemi.
Kasi liboso, tólobela makambo oyo esalelamaka déjà na OMS.
Mpo makambo oyo tomonaki na bambula ya Corona banda 2020, mpe likambo oyo esengeli kolobela yango makasi mpenza, ezali na
boyokani na boyangeli ya OMS oyo ezalaki déjà, nakoki koloba.
Yango wana, likambo ya liboso, sango ya sika ya OMS.
Na nsima, motuna ezali ya koyeba makambo nini tokoki kokutana na yango soki mbongwana na Mibeko ya Mokili Mobimba ya Bokolongono,
oyo endimamaki na ndenge ya kokamwa na mokolo ya 1 Yuni 2024, ekoti mpenza na mosala, ezala na nse ya mibeko ya
mokili mobimba mpe mbala mosusu ata na nse ya mibeko ya mboka.
Na nsima, na likambo ya misato, nalingi kolobela boyokani ya pandemi, oyo balakisaki kaka
mbula oyo kasi bandimi yango naino mobimba te.
Nalingi kolimbola yango mokuse sima.
Mpe na nsima, na eteni ya minei, nakosukisa makanisi na ngai mpo na sikoyo.
Point ya mitano etali kotala makanisi ndenge na ndenge: nini ekoki kosalema sima na OMS mpe na ba plans na yango?
Mpe likolo ya nyonso, motuna moko oyo nakanisi etali biso nyonso: tokoki kosala nini? Biso, bana mboka mokomoko.
Iyo, likambo ya yambo. Mpo na OMS mpe mabunga na yango ya moboko, nakoloba boye mpo na sikoyo.
Wana ezali libunga ya système oyo ekoki kobongwana te.
OMS esalemaki na 1948 lokola lisanga ya bikolo.
Mpe malembe malembe kasi na bosolo, kobanda na katikati ya bambula 1980, mokakatano moko ebimaki, ndambo
moko ya ntina ezalaki ete Amerika ekangisaki misolo na yango ya bokambi na katikati ya bambula wana.
Ezali normal ete ba organisations ya boye efutama na misolo oyo bikolo-membres na yango bipesaka mbala na
mbala, mpe misolo wana etiyamaka te mpo na ntina moko boye.
Na katikati ya bambula 1980, na bosengi ya Etats-Unis, bikolo-bandimi mpe bakangaki misolo na bango ya bondimi.
Mpe bongo ebandaki... Na nsima, na nkuku, na kimya mpe na nyɛɛ, likama ebandaki kokamata nzela na yango.
Lelo oyo, pene na 85 likolo ya nkama ya budget ya OMS etali na makabo ya bolingo malamu, oyo
mingi na yango etiyamaka mpo na makambo ya sikisiki.
Bapesimibeko oyo, oyo sikoyo bazali bapesimibeko ya OMS, ezali mpe na kati na yango bikolo oyo efutaka kaka mbongo ya
bokoti na bango te, kasi epesaka mpe misolo mosusu na OMS.
Na mawa, nakoki koloba ete Allemagne ezali ndakisa ya malamu mpenza na likambo oyo.
Bongo mbongo na biso ya mpako ekendeke na OMS ebele mpenza.
Mpe sikoyo lokola Amerika elongwe, mbala mosusu Allemagne nde azali mokonzi ya bapesi-lisungi.
Na sima, ezali mpe na kati ya bapesimibɔngo ba organisations internationales ya leta, mpe sikoyo
tokomi na likambo moko ya kizungu: bato ebele ya bomoko.
Sikawa ezali, ndenge nalimboli na nse ya likonga ya misato, boyekoli moko ya sika ya kitoko mingi
uta na Italie, te, uta na Australie, na Italie te.
Batalaki makabo oyo bapesaki na OMS mpo na ntina moko boye – atako ezali kaka na ba kompani mwambe ya nkisi kati na yango –
kasi bibongiseli mpe mangomba mosusu nyonso oyo ezali ya leta te mpe oyo epesaka makabo na OMS mpo na ntina moko
boye, lokola bolukiluki oyo emonisi yango polele, ezali na matomba pene na 100% oyo etali makambo ya nkisi.
Babengaka yango pharmaceutique compatible.
Mpe oyo mibale ya liboso ezali Fondation Gates mpe lisanga Gavi ya mangwele.
Na likambo oyo, nalingi kobakisa lisusu likanisi ya liboso: bakeli ya OMS bazalaki na likanisi moko ntango bakomaki na
Article 37 ya Mibeko-Mokonzi ya OMS ete, na kati ya misala na bango, Mokambi-Monene mpe basali basengeli te
koluka to koyamba mitindo uta na leta to bokonzi moko boye.
Mpe oyo etali ba gouvernements to bakonzi ya Leta, etali lisusu koleka mpo na mibeko ya kotosa oyo ewuti na industrie
pharmaceutique to na bibongiseli oyo bikangami na yango.
Yango elingi koloba ete OMS ezali kobuka mobeko-moboko na yango moko na makabo oyo etiyami na
ntina moko boye, mpe ezali lisusu na malako mosusu.
Na nsima, tozali na mokakatano mosusu na sima ya makabo oyo ya OMS, oyo esengeli totia likebi mingi:
Soki, na ndakisa, Bundestag ya Allemagne elobaki ete, ɛɛ, esengeli kaka tómata lisusu makabo ya bikolo-bandeko, bongo tolingaki
kosilisa na pɛtɛɛ likambo ya kotalela industrie ya nkisi.
Te, Esalemi kala, na nkuku mpe na kimya, kosangisa mpe kotia na bibongiseli boyokani kati na ba leta mpe bato ya bomoto na nsima
ya makambo, na nzela ya ebongiseli oyo ya bokosi, nakoki koloba, ya boyokani kati na leta mpe bato ya bomoto, oyo batunaka mituna
lisusu te, esika, ndakisa, na GAVI to CEPI, OMS esanganaka na ba guvɛnɛmá, na Fondation Gates oyo
eyebani mingi mpe, yeba ete, na basali ya mangwele.
Unicef, Banque Mondiale mpe ba ONG misusu bazali mpe na kati ya GAVI.
Commission européenne mpe bibongiseli mosusu ya bolukiluki basungi CEPI, oyo ezali na programme ya kobimisa
mangwele mpo na kolonga mitindo nyonso na mikolo 100.
Na kotalela ya mibeko, oyo endimami te ata moke mpo ete ba Leta – mpe awa tozongi na likanisi ya moboko ete ba Leta ezali mpo na
kosalela bato – mpe bato moko moko, kati na yango lokumu mpe bonsomi ya moto, mpe ba kompanyi ya bato bango moko,
oyo ekoki kutu koluka matabisi na ndenge endimami na mibeko.
Kasi ntango makambo mibale yango esangani mpe bibongiseli ya Leta ekomi kotalela misolo ya bato na
bato oyo elukaka matomba, wana tozali déjà na likama.
Mpe likambo oyo mobimba, oyo esili kokangama na OMS mpe oyo ata depite moko te ya Parlement ya Allemagne, na ndakisa,
akanisaki yango naino te kino sikoyo – tosengeli kolakisa bango likambo oyo – ezali bozangi ya polele ya solo na OMS.
Tozali kaka te na boyokani oyo kati na Leta mpe ba kompani ya bato bango moko, esika bango mibale basanganaka, kasi tozali mpe,
ndenge baninga na biso ya mayele balakisaki, na kotambola-tambola ya bato oyo esukaka te kati na GAVI, Fondation Gates mpe OMS.
Lisusu, Fondation Gates epesaka, mbala moko mpe na nzela ya bibongiseli mosusu oyo
esungaka, pene na 20 likolo ya nkama ya budget ya OMS.
Mpe Mongombo Gates, oyo na ngambo moko amimonisaka lokola moto ya bolingo malamu, kasi na ngambo mosusu azwaka
matomba na mbongo nyonso oyo euti na makabo wana oyo balobaka.
Bongo sikoyo tozali na matata ya matomba ebele. Ntango moto oyo babengi expert ya OMS asalaki na kompani ya nkisi mpe na mbala
moko azongi na OMS to azongi kosala na GAVI, wana tozali na matata ya matomba ebele mpenza. Mpe likambo ezali
oyo: balobelaka matata wana polele te, mpe na mbala moko balobaka ete esengeli kobatela ba données.
Sima, likambo ya mibale: ba contrats na bapesi-lisungi ya OMS, epai wapi moto akoki mbala mosusu komona ntina nini
bapesi-lisungi yango bamipesaka, ekoki koloba ete, "Tosengi bino bosalela mangwele na biso ya ModRNA, ezali mpenza malamu, mingi
mpenza na oyo etali matabisi, soki te tokopesa bino eloko moko te, yango wana tosengi bino bokumisa yango,"
mpe, likambo ya kokamwa, bakontra wana mpe emonisami na polele te, epesami na bato nyonso te.
Mpe likambo oyo eleki kitoko ezali lolenge moko babengi 'Emergency Use Listing Procedure', oyo OMS ebimisaki na 2022.
Ba kompani ya nkisi bakoki kosenga sikoyo kuna ete nkisi mpe mangwele oyo basalaka etalelama, liboso na lolenge moko ya
komeka, liboso eyebana malamu soki ezali solo virus nini ya pandemi oyo balobaka ezali ya likama nde ezali lisusu
kopalangana, Elingi koloba, mbala ya liboso na lolenge ya likanisi, na kosaleláká bisika ya kozela, mpe na eteni ya mibale,
tango pandemi oyo babengi bongo ekokóma, na kosaleláká ba mikrobe mpenza oyo etali yango. Bankisi mpe mangwele wana etalelamaka,
mbala ya liboso na komite ya liboso mpe na sima na komite mosusu.
Kasi sikoyo, likambo ya nsoni eleki monene ebimi: OMS azali komitika lotomo ya kozwa ekateli ye moko nini akosala to akosala
te na makambo oyo bato ya mayele bakomi na ba lapolo na bango, mpe lisusu azali komitika
lotomo ya kozwa ekateli ya kobimisa yango to te.
OMS ezali na bokonzi mobimba likolo ya ba résultats ya ba rapports ya bato ya mayele.
Oyo mpe ezali skandale oyo emonaná naino te, mpe na nsima tomitunaka mpo na nini bato ebele bazali sikoyo konyokwama na
mabe ya mangwele, ya mangwele ya coronavirus, oyo babengaka bongo, mpe na biteni mosusu
bayebi naino te ete yango ekoki kozala ntina.
Bongo sikoyo, tozali na OMS oyo ezali déjà konyokwama na ba erreurs ya minene na système na yango mobimba na kati ya ezalela
oyo, mpe sikoyo likambo ya monene mpenza ebimi, oyo etali ete moto moko azali na bokonzi koleka ndelo na kati ya OMS.
Mpe wana nde Mokambi-Monene, ndenge toyebi. Mongombo Tedros ye moko azali mpe kaka na nse ya miso ya bibongiseli ya
ntomo ya bomoto mpo na mbeba ya etumba mpe bongo na bongo.
Tedros oyo, oyo azali na bokonzi ya démocratie ata moke te, akoki déjà kosakola oyo babengi ba états
d'urgence ya bokolongono oyo etali mokili mobimba.
Mpe na likanisi wana, akoki kobimisa oyo babengi toli, mpe tomonaki mbano ya misala
ya bokonzi ya Mongongu Tedros na mobu 2020.
Ndenge biso nyonso toyebi, yango esangisaki masɛngami ya mangwɛlɛ mpe ya komekama, ba examen ya monganga, ba traitement, kolanda
bato oyo bazalaki pene na moto ya bokono, komikabola, confinement, mipeko na mibembo mpe na mombongo, mpe bongo na bongo.
Sikawa, moto oyo atalelaka bosolo ya makambo akoki koloba, ɛɛ, kasi Tedros asengeli kotalela mpe makambo mosusu ya solo,
ndenge elobami na Mibeko ya Mokili Mobimba mpo na Bokolongono.
Iyo, mpe na nsima avoka alobaka na esengo ete, 'Iyo, tozali na liste molai ya bamaladi, mpe soki ezali kuna mpe epalangani
mbangu na mokili mobimba, bongo akoki kosakola état d'urgence.'
Anglais, ekomisami na nkombo ya mokuse PHEIC, likambo ya likama mpo na kolongono ya bato na mokili mobimba – nini boye!
Mpe tango apesi toli, na ndakisa, mpo na mibeko ya mangwele ya mobimba to ya esika moko boye, asengeli kotalela soki ezali na
kati ya ndelo, asengeli kotala soki mpenza ekosalisa mpo na kokanga maladi ya bopalangani na mokili
mobimba, nini makama na yango ya pembeni ekoki kozala, mpe bongo na bongo; asengeli kosala nyonso.
Iyo, ezali na mokanda, kasi – mpe likambo oyo eyebani mingi te, tii lelo eyebani mingi te – bilembeteli ya siansi
mpe bokokani ezali na ntina mingi awa, mpe mokanda oyo bakomi yango ezali ata motuya ya langi na yango te.
Mpo atako Tedros azali na komite ya likama oyo epesaka ye toli, epesaka ye toli kaka mpe ezali na lipanda te.
Bandimi na yango baponamaka na Tedros ye moko mpe akoki mpe kolongola bango soki esengeli.
Na bokeseni na oyo babengi Leta ya mibeko-mokonzi oyo tozali koluka sikoyo,
ebongiseli ya bokengi oyo ezali na bonsomi ezali te.
Yango nyonso elingi koloba nini?
Tozali na matata ya matomba ebele.
Tozali na likama monene ya ete M. Tedros asalela bokonzi na ye na ndenge ya pamba, asalela yango mabe, mpe atinda makambo na ndenge
na ye moko, mpo bato ya ndenge na ndenge bakoki kozala bazali koyemba ye na nsima mpo na
makambo oyo eleki mosika bilembetele mpe bosembo.
Yango wana liloba "likama ya bokonzi ya libanda" etangami mpe awa, na moto nyonso.
Mpe oyo ezali na suka ya molongo oyo ezali likambo ya mabe koleka: likama, oyo esili kokoma likambo ya solo banda kala, ya
bobukami monene ya makoki ya moboko, kati na yango lotomo ya bomoi, ya bomoko ya
nzoto mpe, solo, ya kolongono ya nzoto ya moto.
Yango, mpe esengeli koloba yango ntango nyonso, ezali OMS ya lelo.
Nini tokoki kozela na mikolo mizali koya ntango mibeko oyo ya bokolongono ya mokili mobimba, oyo sikoyo ezali pene ya kondimama
– lokola nalobaki, na mobu eleki, mpe sikoyo eleko ya kotɛmɛla esili mpo na pene na bikolo
nyonso; yango ezalaki na mokolo ya 19 sanza ya nsambo.
Ba Etats bazalaki na likoki ya kotɛmɛla OMS na ntina na bokoti na nguvu ya mibeko oyo ya
mokili mobimba ya bokolongono, kobanda na mobu 2024.
Bongo, OMS ya kala elingaki kosalela version ya liboso.
Na mawa, kaka mikili moke nde esalelaki date ya suka oyo ya mokolo ya 19 sanza ya nsambo. Tokolobela yango na mozindo sima.
Bamosusu basengeli sikoyo, na nse ya mibeko ya mokili mobimba, kosalela IGV oyo soki basalaki yango nanu te, mpe ekokota
na nguvu na mokili mobimba na mokolo ya 19 sanza ya libwa.
Elobi nini?
Tosila kokomisa PHEIC na kati ya IHR ya sikoyo lokola lolenge ya makasi koleka – sikoyo bakobakisa likama ya pandemi – mpe tondimi
– lokola baavoka, tomoni yango mbala moko – ete ezali na makambo mosusu oyo ezali kokomisa yango lisusu makasi –
esengeli kozala ata likama koleka, virus esengeli kozala kopanzana ata mbangu koleka na bikolo ebele.
Likambo ezali ya koleka makoki ya système ya bokolongono.
Likambo ya ntina ezali ete virus oyo, ndenge bazali kolakisa yango lokola likambo ya nsomo, ekoki kobebisa bomoi ya bato
mpe nkita, mpe na nsima elobi ete likama monene wana ekoki.
Bongo, oyo mpe ezali skandale oyo emonaná naino te; tribinale ya constitutionnel oyo esalaka malamu, lokola Tribinale
Fédéral Constitutionnel ya Allemagne, esengelaki mpenza kobuka likambo ya boye na biteni-biteni banda na ebandeli.
Bongo, likambo ya mibale: IGV ya sika elobi polele nini mpenza?
Oyo lobby ya ba pharmaceutiques mbala mosusu elingaki mpe elikaki banda kala mingi: makanisi ya sika, lokota ya kitoko ya sika,
biloko ya kolongono ya nzoto oyo ebongi, bakisa mpe, solo, nkisi, ba vaccins ndenge babengaka yango mpe lisusu, oyo ezali
kotungisa ngai mingi, thérapie ya ba cellules mpe ya ba gènes.
Kolanda na oyo toyoki sikoyo epai ya moninga na biso Brody.
Mpe mibeko oyo nyonso ekoki sikoyo kozala likambo ya toli ya lombangu. Kasi ata libanda ya makambo ya
lombangu, TETROS, Mokambi-Monene, akoki kopesa toli.
Oyo nde babengi toli ya libela.
Sikawa, bolukiluki mpe bokólisi ya biloko ya boye esengeli kolandama na makasi, mpe emonani polele mpenza na maloba
ya OMS ete yango ekozala biloko oyo esalemi na nzela ya ARN modulaire, mingi mingi mpo na makambo ya mangwele.
Bolukiluki mpe bokólisi esengeli kolendisa yango makasi, mpe bisika ya sika ya kobimisa biloko esengeli kotongama na mokili
mobimba, mpo ete, ndenge toyokaki sikoyo mpe na Genève, mokakatano na COVID-19 ezalaki ete bikolo oyo ezali na nzela ya
bokólisi emonanaki lokola ete ezalaki na nzela ya kokoka te mpo na kozwa matomba wana nyonso. Awa nde mobeko ya
bosembo, to mpe bokaboli ya ndenge moko, ekoti na mosala.
Mpe bosangani, na nse ya bendele ya bosangani, elingi koloba ete bikolo ya bozwi esengeli ebimisa mbongo na mabenga na bango
mpo ete bikolo ya babola ekoka kobimisa biloko ebele koleka.
Mpe lokola nalobaki liboso, liste ya bosaleli ya lombangu ezali déjà, yango elingi koloba ete OMS ezali déjà komeka kosala
bopusi monene likolo ya bakonzi ya mibeko na mokili mobimba.
Mpe bayebi-mayele balimbolaki ngai ete: kosala mangwele oyo babengi ModRNA esangisaka ntango nyonso
lolenge moko ya bolukiluki ya kobakisa makasi ya virus.
Yango elingi koloba ete ba mikrobe ya bokono ya pandemi, oyo bazali sikoyo koluka na makasi na mokili mobimba mpo ete ezali
mpe na matomba mingi, ebongolami na mayele ya bato na laboratoire, elingi koloba, mbongwana yango esalemaka na maboko
ya moto mpo ete bakoka kosala mangwele mpenza mpo na yango.
Bato ya mayele bazali na makanisi ekeseni na ntina na likama ya likambo oyo.
Nayoki Dr Wodarg, sima nayoki Prof. Wiesendanger.
Nazali expert na likambo oyo te, yango wana nakoki kosambisa te.
Nazali komona kaka ete pression oyo ezali kosalema awa emonisi polele ete ezali na matomba ya solo oyo etali likambo oyo.
Ezali na bituluku mosusu oyo balingaka komona pandemi ya sika.
Wana nde nakoki kososola na makambo oyo nyonso.
Yango elingi koloba ete tozali komona lisusu ndenge makanisi oyo ya monganga, oyo etali kaka
nkisi ya ba kompani, ezali kokóma makasi koleka.
Bokengi ezali komata.
Prof. Kemmerer alobi na bosembo ete injection oyo ya mod-RNA epesaka mpenza nzela malamu koleka
mpo ba pandémies ekanga makasi na nzoto ya moto.
Na kokitisa makasi ya nzoto ya kobundisa bokono, ba injections oyo esalisaka mpe mpo ba pandémies etambola mbangu koleka.
Yango ekoki kolobama na bosolo nyonso kolanda boyebi ya sikoyo.
Bomoi mpe kolongono ya nzoto bazali na likama monene koleka.
Sikawa, likambo ya misato ya likama mingi ezali koya.
IGV oyo sikoyo ezali na makambo oyo toyokaka banda kala uta na Union Européenne, mpe oyo toyokaka mpe na mikili na biso moko.
Tozali awa na likita ya kotɛmɛla censure.
Mpe moko ya bisaleli ya makanisi ya likama koleka ezali likanisi oyo ya mabe oyo elobaka ete ezali na bokonzi
moko esika moko boye oyo emimonaka na lotomo ya kobundisa bansango ya lokuta mpe ya kobungisa.
Mpe oyo bokonzi ya solo moko, oyo ekamwisaka ngai ntango nyonso ndenge zuzi moko te ya tribinale ya constitution mpe pene
na moto moko te ya mayele na mibeko ya constitution amonisaka yango, ezali mpenza na kowutana na makoki ya moboko.
Lotomo ya moboko ya bonsomi ya koloba mpe ya kelasi esimbami na likanisi ya bopesani ya
makanisi na bonsomi na nzela ya masolo ya bonsomi.
Mpe soki bakangisi yango, bongo bonsomi wana esilá mpenza kozangisa mpema.
Sikawa, likambo oyo elobami kozanga ete bakonzi bapusa makelele.
Etumba mpo na kobundisa sango ya lokuta mpe ya kobungisa na IGV oyo ya sika.
Bakisi na yango lisolo ya likama.
Bongo, ezali na moto mosusu kuna oyo ayebi ndenge esalaka, mpe ndenge likama oyo emonanaka.
Mpe sikoyo ye nde aponaka nini bakoyebisa bato, mpe nini esengeli komonana lokola likama.
Mpe biloko nyonso mosusu ebombami.
Na sima ya likambo oyo, ezali na likanisi moko ya mabe mpenza. Babengaka yango kobundisa ba-infodemi.
Awa lisusu, maloba ya propagande: infodemic, pene na kozala likama lokola pandemi.
Mpe na théorie, ekoki mpe kosalema ete ata sango ebele koleka ekangama.
Nani nde aponaka nini eleki mingi?
Na yango, biso bato tokoki lisusu te kokabola kati na sango oyo tozwaka mpe oyo tozwaka te.
Bongo, ezali na likambo moko oyo esili kosalema banda kala na ndenge ya kokamba bizaleli na OMS, kasi kaka kuna te.
Bato bakondimaka lisusu te kotosa mibeko mosusu na nzela ya nguya ya kondimisa mpe misala ya malamu ya bibongiseli ya leta – oyo
elingaki kozala kitoko mingi – kasi nde na nzela ya manipulation ya makanisi na bango mpo na kotinda bango básala ndenge balingi.
Bongo, mposa ya bilembeteli ya siansi ezali lisusu te, yango ezali malamu mpo na baoyo
balingaka kosalela bokonzi to koluka matomba.
Likambo oyo ezali kokóma makasi mpo ete OMS esali boyokani na bakompanyi nyonso ya minene ya tekinoloji ya numériki.
Mpe nani, soki ntembe ezali, akoki mpe kotindika bango nini bámona lokola ya solo mpe nini lokola ya lokuta.
Na kokamwa, na kokamwa, bango mpe bazali polele te.
Bongo, na mokuse, oyo ezali bokangami ya bonsomi, ya makanisi, ya sango, mpe lisusu ya bapanzi-sango, bapanzi-sango ya bonsomi,
ba media ya bonsomi, oyo emonisaka makanisi ya bokeseni.
Mpe, solo mpenza, mpe oyo ezali likambo ya liwa, bonsomi ya kelasi.
Sima, likambo moko ya suka ya ntina mingi: nini mosusu ezali na kati ya IGV?
Sikawa bazali kotinda bikolo etonga ebongiseli ya ekolo mobimba ya IHR, oyo ekozala na mokumba moko ya kosalela mibeko ya IHR,
mpe lisusu na nivo ya boyangeli ya katikati, na ndakisa na Allemagne na nivo ya leta federal to na nivo ya
engumba, ebongiseli ya bokolongono bisika nyonso esengeli komibongisa to, nakoloba, komipesa na kolanda mibeko ya OMS.
Na ntango ya ntembe, batalaka lisusu te soki yango ezali na ntina mpe, likolo ya nyonso, soki
eyokani na mobeko-likonzi mpe na ntomo ya bomoto.
Yango wana, ekobakisa pression likolo ya bikolo oyo esalaki boyokani mpo na kotia yango na mosala.
Yango ekozala IGV 2024, oyo nde tokoki kozela.
Boyokani ya pandemi ezali naino mosika, mpe soki chance ezali, ekoki ata kosalelama te.
Oyo mpe ezali na boyokani na makama oyo ya pandemi.
Kasi, boyokani yango moko ya pandemi ezali na ndingisa ata moko te mpo na kotanga tango ya likama.
Likambo ya mawa, tozali déjà na IGV mpo na yango.
Kasi elobi, na ndakisa, ete kontra ezali na nguya na tango ya mpe kati na ba pandɛmi.
Bongo, lisolo ya pandemi nde ezali kotombolama awa.
Tozali na eleko ya bamaladi ya mokili mobimba.
Ndimbola kaka ezali zoonose, oyo na suka esangisi mpe misala ya bato. Liloba ya ntina: bolukiluki ya kobakisa makasi ya bokono.
Yango ekobombama noki mpenza.
Na yango, tozali awa na bokómisi ya solo mpe bokómisi makasi ya botomboli ya biloko oyo ya ntina mpo na kolongono ya nzoto.
Nyonso oyo nalobelaki deja awa na ntina na IGV.
Lisusu, bopesi ya mayele ya tekiniki esengeli kosalema kati na bikolo ya bozwi mpe bikolo ya babola.
Na sima, ezali na Système ya Access na Pathogen mpe Bokaboli Matomba oyo eyebani mingi.
Likambo ezali ete bikolo ya mokili mobimba bazali kobunda na ndenge ya naturel mpo na kozwa biloko ya génétique.
Kasi na nzela oyo, nkisi mpe mangwele ekoki kosalema, oyo ezali lolenge ya mosala oyo ememaka mbongo mingi.
Mpe babola, solo, balingi kozwa na matomba ya bakolo.
Yango ekoki kozala chance mpo na biso, po ete ezali na matata na kati na ntina ya mbongo.
Mpe yango mpe ezali ntina oyo boyokani oyo ya pandemi esili naino te.
Mpe yango wana, ntango bandimaki yango na mobu oyo, pene bamonaki te ete Article 12(2) elobi ete boyokani ekoki
kofungwama kaka mpo na kotia maboko soki bango mibale bandimi na annexe moko ya oyo babengi 'système papal'.
Yango elingi koloba ete tozali na mwa elikya ete kowelana ya kati – ndenge balobaka, soki bato mibale bazali koswana, ya misato
asepeli – mbala mosusu kowelana mpo na mbongo, ekozala na ntina mingi awa mpe ekobikisa biso na boyokani oyo ya pandemi.
Mpe yango ekozala kitoko mingi.
Ya solo, ezali kaka likambo ya kokómisa makasi ba systèmes ya kopesa ndingisa ya lombangu.
Makambo oyo ezalaki liboso na lokasa oyo ya kobakisa – tóbenga yango Liste ya kosalela na
lombangu – sikoyo ezali kolimbolama na mozindo.
Na suka suka, ezali kaka likambo ya kotia na esika moko mombongo monene ya nkisi mpe ya
industrie na mokili mobimba, eloko mosusu te.
Ezali likambo ya kolongono te. Ezali nde likambo ya kozanga kolongono. Bato bakofanda awa.
Bokolongono ya nzoto ya bato mpe bomoko na bango ezali kotiyama na likama mpo na matomba mpe bokonzi.
Mpe na nsima, tozali na likambo ya misato: likanisi ya infodemic na kati ya boyokani ya pandemi ezali kotungisa mingi.
IGV ezali na kati na yango etumba mpo na kobundisa sango ya lokuta mpe ya kobimisa ntembe.
Sikawa, tala likambo mosusu ya kokamwa.
Ezali mpo na kokómisa makasi boyebi ya bato na makambo ya siansi, ya kolongono ya nzoto mpe ya bokono oyo epanzani.
Bongo awa tomoni polele solo oyo OMS azali koloba ete ezali ya ye moko: bato basengeli kosukolama bongo na makambo
etali ba pandémies, santé publique mpe science – kasi kaka ndenge OMS ye moko ayebi maloba wana.
Iyo, mpo, lokola nalobaki, tozali na bokonzi ya kokamba te.
Moyimeli moko ya likolo ya ONU alobaki polele, kozanga ete ONU etelemela, ete OMS ezali, ndenge
toyebi, filiale ya ONU, mpe ete ONU nde nkolo ya siansi.
Sikansi ezali na likambo nini na biloko ya moto, soki okoki?
Ndimbola kaka ezalaka nguya mpe litomba.
Mpe bongo, esengeli koyebisa bato likolo ya bokasi mpe libateli ya biloko ya monganga.
Na yango, likambo oyo endimami lokola ezali ya solo mpe botomboli ya bizaleli malamu ekokoba.
Na sima, ezali na mbongwana mosusu, lolenge ya kolandela oyo ekómisami makasi mpe kokɔtisa mobeko ya One Health oyo ezalaka,
oyo ekangisaka bokolongono ya banyama na bokolongono ya zinga zinga mpe bokolongono ya bato, kopesaka na
OMS bokonzi mosusu oyo ekoki komekama te mpe, solo, mpo na kosimba likanisi oyo ya zoonose.
Elingi koloba ete, bamapandemi ekoki ata mokolo moko te kobimama na maboko ya bato, kasi kaka ntango banyama, mpo na
ntina oyo eyebani te, bakomi na bokono ya makasi mpe ya likama, mpe bokono yango mobimba epalangani na bato.
Kopanzana ya bamaladi kati na banyama na bato, solo, esili kokɔtisa.
Iyo, mpe soki totali lisusu likambo yango mobimba, likanisi ete lokumu ya moto ekoki kobukama
te, likanisi ya makoki ya bomoto, ya bonsomi.
Mpe bongo, soki totali ba traités oyo, likambo ya liboso mpenza ezali ete likama na likambo ya
solo mpo na souveraineté ya ba Etats ekómi monene.
Natyeli makasi maloba "na bosolo" mpo ata na mobu 2020, mboka moko te ezalaki na mokumba ya kosalela kaka toli ya OMS.
Kasi basalaki yango.
Basali yango, mpe yango ekamwisaki ngai makasi.
Mpe Mongombo Brunner alimboli na mayele mingi esika mabunga ezali na kati ya bibongiseli na biso ya mibeko.
Na makanisi na ngai, oyo ezangi ezali molimo oyo, soki ezangi, ata mibeko ya kitoko koleka ekoki te kotikala;
molimo oyo mpe ekoki kobongisa mibeko oyo ezali na mabunga.
Tozalaki na bileko, na ndakisa na Allemagne, mpe solo mpenza na bisika mosusu mpe, ntango Cour Constitutionnelle Fédérale ezalaki
kosala mosala malamu mpenza, ezalaki kobanda mpe kosukisa na bonsomi mpe lokumu ya moto moko
moko, mpe kotia yango na esika ya liboso koleka.
Mpe nyonso wana ebungi.
Nazali kokanisa ndenge nakamwaki ntango natángaki mpo na mbala ya liboso na búku ya mateya ya mobeko-likonzi ete mobeko-likonzi
nyonso esimbami na makambo oyo yango moko ekoki te kosala.
Mpe nazalaki ntango nyonso kokanisa ete, ɛɛ, soki ekomami na papie, bakotosa yango.
Bongo wana nde ozali na bosembo ya mwana-kelasi ya mibeko.
Bauti kopesa ngai liteya, kasi moko ya qualité ya likolo mpenza.
Na etumba oyo ya makanisi, na politiki oyo ya bopanzi sango ya lokuta, na Mobeko oyo ya Lisanga ya Mpoto mpo na Misala ya
Numérique, na bokono oyo ya ligboma ya bato ya kotala bosolo ya makambo, tokómaka na kobongolama mobimba ya
bato, longwa na kozala bana mboka bakanisaka na motema moko, kino kokóma batumeli ya kotosa.
Oyo etali biteni nyonso, lokola bokonzi ya leta, bopusi ya mibeko, mpe bongo na bongo.
Mpe kozanga molimo oyo ya lokumu mpe bonsomi ya moto, ata mibeko mpe ekoki lisusu kosala malamu te.
Mongongu Brunner alobaki yango na ndenge ya kitoko, mpe mbala mosusu na esika oyo ebongi tóloba ete brouillon ya
liboso ya Mobeko-likonzi ya Allemagne ezalaki na fraze oyo: Leta ezali mpo na bato, kasi bato te mpo na Leta.
Mpe nyonso wana sikoyo, lokola ye moko alobaki yango na ndenge mosusu ya kitoko, esili kolongwa na ntango oyo.
Na yango, bokonzi ya bikolo ezali kokoba kozala na likama monene uta na OMS, mpe tozali na kozanga bokonzi ya
mobeko-likonzi mobimba, bakisa mpe bazuzi ya mobeko-likonzi.
Nazali komona yango na nsomo, mingi mpenza na Allemagne, mpe lisusu bonyokoli oyo ya politiki oyo ezali kosalema na
mboka na biso – nalingaki kokanisa yango ata mokolo moko te.
Mpe na nsima, solo, likama ekomi monene ya botiami ya bandelo makasi na bonsomi, botiami ya état
d'urgence na ndenge ya mpambampamba, mpe mbala mosusu toli ya libela oyo ekokanga bonsomi.
Mpe lokola na niveau ya OMS bibongiseli ya bokɛngɛli ezali te, bamboka mpe baboyaka
kotalela bibongiseli na bango moko ya bokɛngɛli.
Sima, tozali na likambo mosusu ya ntina, oyo baninga na biso ya mosala Silvia Behrendt na Amrei Müller balobelaki mbala na mbala:
tozali komona ndenge makanisi ya basoda ezali kokɔta malembe malembe na kati ya politiki ya bokolongono,
likambo oyo eyokani na oyo ezali kosalema na mokili mobimba.
Ata soki likambo oyo ekomami te na kati ya ba traités, ezali na likanisi moko ya bokengi ya bokolongono na mokili mobimba: ba
mikrobe oyo epesaka bokono emonanaka lokola monguna ya basoda, likama mpo na bokengi, mpe na yango, esengeli ete eyano moko ya
mbala moko esalema, elingi koloba, ebongiseli moko ya mbala moko etiyamaka mpe, solo, ba mangwele esalelamaka
mpo na kobundisa yango, lokola ezali likambo ya momeseno.
Sikoyo moto moko te azali komituna soki mangwele ezali kobebisa kolongono ya bato.
Mpe lisusu, atako kaka na esika moko, ezali na bokasi ya bokengi ya bato nyonso na nzela ya numériki, mpo ete ba certificats ya
vaccination ya numériki esili kobanda kosalelama, atako ezali kaka yango te, kasi ezali mpe likambo moko
ya ntina mingi na oyo etali bokonzi ya totalitaire.
Na sima, solo, ezali na mibeko ya kolongono ya nzoto oyo bakómisi makasi, oyo ebongisami na lisanga monene ya
minganga na ba kompani ya nkisi, mpe likanisi ya infodemic, oyo nalimboli déjà na mozindo.
Mpe bongo, ya solo, ezali mbongwana ya makanisi oyo ezali kokota malembe malembe na kati ya ba boyokani oyo.
Ezali likambo ya kolongola bato malembe-malembe kasi na bosolo na likanisi ete ngai moko nazali
moto, mpe bonsomi na ngai nde ebandeli mpe suka.
Te, yo ozali eloko te, lisanga nde ezali biloko nyonso.
Oyoká naino makambo boye?
Lokumu ya moto, ezali lisusu likambo te.
Tozali komona momeseno ya botosi ya elongo.
Yango ezali na kati, na ndakisa, lolenge babengi ya kosangisa bato nyonso.
Yango elingi koloba ete, tango bokono ya monene mpe ya likama ebimi, bato nyonso ya ekolo
basengeli kosangana mpe kosala elongo na bomoko.
Yango elingi koloba nini, na mayele?
Na logique, elingi koloba ete moto nyonso oyo akokende te na plage, abimi; biso nyonso tosila kokutana na yango.
Osengeli koyekola makoki na yo ya moboko, soki te, bakobengana yo.
Eloko nyonso oyo ekeseni na makanisi ya bato mingi ekutanaka na bitumba ya makasi na lolenge moko to mosusu, mpe na
sima ezali na makoki wana ya lokuta ya bosembo mpe ya bomoko.
Mpe bongo, batyaka yango na molongo moko na ntomo ya solo ya bomoto.
Iyo, yango mpenza ezali eyano na motuna.
Ntango natuni, tozali na likama uta na boyangeli ya makasi ya makambo ya bokolongono?
Tozali kaka te na boyangeli ya makasi ya makambo ya bokolongono, oyo bazali sikoyo kosolola, kasi mpe ezali na momeseno na mokili
mobimba ya kokende na boyangeli ya makasi mpe ya totalitarisme na bisika oyo ezali naino bongo te to ezalaki bongo te na kala.
Kuna nde esengeli kosalema.
Tozali komona pression monene likolo ya bokonzi ya mibeko, likolo ya makoki ya moboko, mpe lisusu likolo ya lotomo ya kondima na
bolingo na yo moko kosala bomeki ya monganga, oyo ekomami na Article 7 ya Pakti ya ONU mpo
na Makoki ya Bomoto, ndenge elobamaki liboso.
Tozali kotia pression na souveraineté ya ba Etats membres, mpe na suka suka, yango ezali likama monene mpenza.
Bongo ezali mpenza nyonso to eloko te.
Yango wana tozali na eteni ya mitano. Na mokuse, nini ekosalema sima?
Matondi na Nzambe, moto akoki kozala na likanisi nyonso alingi mpo na ba Etats wana, kasi
kolongwa ya Etats-Unis ezalaki elembo ya monene mpenza.
Argentine mpe elandaki.
Ba états oyo bakosunga lisusu IGV te na version nyonso.
IGV 2024 oyo mpe ekozwa lisungi ya Israel na Italie te, yango ezali likambo ya esengo mingi.
Autriche mpe etelemelaki, kasi kaka mpo, mpe nalobi yango na nko, bamonaki na suka mpenza ete Parlement endimaki naino te.
Kasi, kolanda mobeko-likonzi, esengelaki yango endimama; ata mpe IGV ya liboso mpenza.
Yango elingi koloba ete bakolinga kaka kozwa ndingisa ya Parlement – kasi ata bongo, ezali ebandeli.
Mpo na boyokani ya pandemi, lokola nalimboli yango liboso, tozali na elikya ete ekokóma ya solo te.
Mpe likambo moko ya ntina ezali oyo – mpe namonaki yango na ndakisa ya Autriche – ba gouvernements oyo eponami te mbala
moko na nzela ya démocratie, bazali na ndingisa ya kosolola mpe kotia maboko na ba traités na nse ya mibeko ya mokili mobimba.
Kasi, na mobeko, ba parlements basengeli kopesa ndingisa na bango.
Tolongaki mpe kobanda likambo oyo na ngonga ya suka na Autriche, mpo na ndenge moko
tolembaki komona yango, na lolenge ya kokamwa.
Na yango, ezali na ntina koyeba ete likambo moko ezali boyokani na mibeko ya bikolo na bikolo, mpe mosusu ezali
boyokani na mibeko ya demokrasi ya bikateli oyo ya guvɛnɛmá.
Mbala mingi, ba parlements bakɔtaka na kati.
Yango elingi koloba ete batuni mpe baavoka na mokili mobimba soki bapesaki mpenza likoki na parlema ya koloba.
Soki te, talá oyo mpe sɛngá yango.
Soki te, ba IGVs oyo mpe ekoki te kotiyama na makasi na mikili oyo.
Na Allemagne, basalaka makambo na bososoli mingi mpe sikoyo guvɛnɛmá ya federal endimi mobeko moko ya ndingisa.
Kasi, Allemagne asilaki kotika eleko ya kotɛmɛla eleka, yango ezali lokola kondima yango mpenza.
Sikawa, kanisá ete Bundestag na Bundesrat bandimaki mobeko oyo te.
Bongo guvɛnɛmá akozala na esika ya mpasi.
Na ngambo moko, ezali na mokumba na nse ya mibeko ya mokili mobimba, kasi na ngambo mosusu, esengeli te elekisa
likolo ya mokano oyo Parlema emonisaki na nzela ya demokrasi.
Kobanga ezali ete bakondima.
Ata bongo, namoni ete makambo oyo ezali kosalema kuna ezali ya kosepelisa mingi.
Mpe ezali kaka boye, lokola touti na mosala ya kobatela ntomo ya bato, tozali mpe na libaku nyonso ya kosalela
malamu libaku nyonso oyo ekomonana na Autriche mpo na kobenda likebi na makambo ya boye.
Eza mpe malamu koyeba ete mobeko oyo na Allemagne elobi déjà ete kondima IGV ekitisaka lotomo ya moboko ya bomoto ya
nzoto, bonsomi ya moto ye moko, sekele ya mikanda, ya posta mpe ya télécom, mpe lotomo ya bonsomi ya kotambola.
Na yango, bazali kokanisa ete yango ekosalema yango moko, atako na bosolo, bakonzi ya Allemagne
basengeli mpenza kotia na mosala mibeko ya OMS.
Iyo. Mpe ngai na Mongombo Brunner tosololaki likambo oyo te liboso.
Kasi mpo na ngai, ntango tolobeli makambo oyo tokoki kosala, ezalaka ntango nyonso na
ntina kozongela likanisi ya lokumu ya bomoto.
Elimbolami kitoko ete likanisi ya lokumu ya moto, lokola mpe bizaleli ya moboko ya Mobeko-Mokonzi, euti na
likanisi ete moto akelami na elilingi ya Nzambe, mpe na yango, euti na makanisi ya bokristo.
Yango nde epesaka motuya na bato bango moko.
Mpe longwa na likanisi ya Éclaircissement, oyo elobaka ete ezali likambo ya kobima ya moto na bomwana oyo ye moko amityelaki.
Kozanga ezaleli oyo, eloko moko te esalaka na système ya mibeko na biso, mpe mbala mosusu ata eloko moko te na bomoi na biso.
Na yango, esengeli mpenza kosala makasi nyonso.
Mongombo Sasek alobaki yango kitoko mpenza: senga lisalisi ntango nyonso, teyisa bato mosusu na kati ya société, bato oyo
bazali zingazinga na biso na nzela ya misala ya politiki, bamanifestation, bafiche, mateya, na nzela nyonso oyo esengeli.
Na nzela ya media ya ofele, na kopusanaka na media ya bakompanyi.
Soki okobi komeka, ekoki kozala moko to mibale oyo bakondima.
Mpe koleka nyonso, na koteya bato ya politiki, lokola bazali kaka bato oyo bakoki kozala na bosembo.
Nakanisi ete ezali na bato ebele oyo bazali na ngambo te.
Kasi mbala mosusu bato ya sima oyo bayebi te, ya bato ya mayele.
Soki okoki, ndima, limbɔlela bango mpe lenda bango bázwa ekateli kolanda makanisi na bango moko.
Mpe na suka, bólanda komeka mbala na mbala kokende na tribinale mpe kolakisa ete makoki ya bomoto ya moboko ezali kobukama awa.
Mpe na likambo nyonso, nandimi mpenza ete ata likanisi moko na moko ezali na ntina awa, mpe tolingi mokili ya boye te.
Tozali kokende liboso na emonaneli ya mokili ya malamu koleka, na lokumu mpe bonsomi ya bomoto.
Na kokanisa yango, matondi mingi.
Matondi mingi, Beate Pfeil. Likɔnga na ngai esili kokatama lisusu. Esili naino te. Bopemi oyo sima ya
Corona esili. Yango ezali solo te. Boyokaki yango.
Nakoki kaka kozongela makambo nyonso olobaki. Kende makasi na mateya. Nyonso oyo tokoki, ntango tokoki naino.
Sima, tokomona nini ekoya. Matondi mpo na kozala elongo na biso. Elongo. Bokoba kokangisa biso. Bokoba kokangisa bino moko.
Tika baavoka, bazuzi mpe bato ya ndenge na ndenge baya ebele mpo na kokómisa front oyo makasi.
Matondi mpo na boyebi na bino. Tozali na mposa na yango. Matondi.