I te whakaaturanga e whai ake nei, ka torotoro, ka whakamana hoki e tētahi rōia mātanga te kaupapa whakamataku
i kōrerotia e Dr Michael Brunner, ā, ka whakamārama āta ake i ngā taipitopito whaihua.
E pā ana tēnei ki ngā tūraru e tukuna mai ana ki a mātou e ngā pūnaha ture o te WHO, āna kirimana
mate urutā me te IHR, arā, ngā Ture Hauora ā-Ao.
Kei te pātai tonu: kei te anga tātou ki te mōrearea o tētahi kāwanatanga hauora kīkī?
I mua i tā tātou tono i tēnei atu tangata rongonui ki te AZK tu-21 me āna tirohanga mātanga hei
whakapaipai i a tātou, me titiro tātou ki tana CV.
Ko Dr Beate Sibylle Pfeil, i whānau i te tau 1967, he rōia Tiamana, he kairangahau motuhake e aro ana
ki ngā take e pā ana ki ngā iwi iti ā-motu i Uropi.
E hāngai ana tēnei ki ngā ture tūtohu, ā-ao, me ngā ture o Europi.
Kua whai ingoa ia i tōna ake rāngai mā ngā kauhau maha me ngā whakaputanga matua, tae atu ki tōna tū hei kaituhi
tahi o tētahi pukapuka ārahi maha-pūrua mō ngā rōpū iwi.
I noho ia hei etita matua mai i te tau 2008 ki te tau 2016.
Mai i te tau 2019, kua noho ia hei kaiwhakatika tahi mō te European Journal of Minority Issues (EJM).
I ako ia i te ture i te Whare Wānanga o Heidelberg, ā, i angitu ia i tana tuarua whakamātautau ā-motu i Freiburg.
I te tau 2002, i whiwhi ia i te tohu paetahi honore i te ture i Te Whare Wānanga o Innsbruck.
I mahi ia, ā, i whakahaere rangahau ia i te Whare Rangahau mō ngā Rōpū Iwi o Tyrol ki te Tonga mō te rua tekau tau.
Tekau mā whitu tau, ā, i roto i ēnei tau hei Tiamana Tuarua Pūtaiao.
Mai i te tau 2017 ki te tau 2023, ko ia te mema Tiamana o tētahi komiti mātanga mō te Karaati o Europi mō ngā Reo ā-Rohe, mō
ngā Reo Iti rānei, he kirimana ā-ao nā Te Kaunihera o Europi.
Mai i te tau 2017 ki te tau 2022, ko ia te Tiamana Tuarua o te Pokapū o Europi mō ngā Take o ngā Rōpū Iti i Flensburg.
Kei te aro tōna mahi o nāianei ki ngā tikanga mō te huaketo koronavīra, tae atu ki
ngā mahere a te WHO, i te tirohanga ā-ture.
He mema ia o te Whatunga o ngā Kaiwhakawā me ngā Kaiwhakawā Ture Whakatūpato, o ngā Tākuta me ngā Kairangahau mō te Hauora, te
Rangatiratanga me te Pōtitanga, o ngā Rōia Motuhake, o ngā Rōia mō te Māramatanga, o te Kotahitanga Mahi a te Kotahitanga
Hauora o te Ao, me te Rōpū Ngāio Hauora o te Oati Hipokarata.
Kei te kōrero a Dr Beate Pfeil i tēnei rā mō te WHO, te kirimana mate urutā me ngā ture hauora ā-ao.
Kei te tūpono mātou ki te mōrearea o tētahi kāwanatanga hauora kīkī?
Nau mai, e Dr Beate Pfeil. Ngā mihi mō te tohatoha mai i ōu mātauranga ki a mātou.
Ngā mihi nui. Hei pere mataara. Ngā mihi.
Ka tino mōrearea ahau i tēnei rā, engari kāore au e mōrearea pēnei i te WHO.
Ā, e hiahia ana ahau ki te tīmata mā te tuku i aku mihi ngākau nui ki taku hoa mahi, a Mr Brunner, mō tana kaupapa
whakamīharo, otirā nā tēnei mana tangata kāore e taea te whakakore i akiaki i ahau kia whai i aku akoranga ture.
Ko tēnei rerenga tuatahi nō te Ture Pūtake o Tiamana kua noho hei whakaaweawe mōku i ngā wā katoa i taku ako ture.
Ā, i taku kōrero mō te WHO i tēnei rā, e whakaaro ana ahau kāore e tika kia rōia tātou katoa. Mēnā ka tirohia e tātou tēnei
take mā te karu o te mana tangata, ā, ka aromatawai i te WHO i runga i tēnei tirohanga, tērā pea ka puta aunoa ētahi whakautu.
I ngā kōrero e whai ake nei, e hiahia ana ahau ki te aro nui ki ngā kirimana e rua tino hira a te WHO,
arā, ko ngā Ture Hauora ā-Ao me te Kirimana Mate Urutā.
Engari tuatahi, me whakarārangi tātou i ngā mea e hāngai ana kē i te WHO.
Nō te mea, ko ngā wheako i puta mai i ngā tau e kīia nei ko ngā tau o te Korona mai i te tau 2020, ā, kāore e
taea te whakakaha nui i tēnei kōrero, he mea e pā ana ki te kāwanatanga o te WHO i tū kē nei.
Nō reira, ko te take tuatahi, ko te whakahōu a te WHO.
He pātai anō kei reira mō ngā āhuatanga ka pā ki a tātou mēnā ka whai mana ngā whakarerekētanga ki ngā Ture Hauora ā-Ao, i
whakaaetia i raro i ngā āhuatanga e ruarua ana i te 1 o Pipiri 2024, arā, i raro i te ture
ā-ao, ā, tērā pea, i raro hoki i te ture ā-rohe.
Nō reira, i te tuatoru, e hiahia ana ahau ki te kōrero mō te Tiriti ā-Ao mō te Mate Urutā, i whakaurua noa
iho i tēnei tau, engari kāore anō kia whakaaetia katoa.
Kei te hiahia ahau ki te whakamārama poto i tērā ā muri ake nei.
Ā muri ake, i te wāhanga tuawhā, ka whakapuaki au i taku whakatau mō tēnei wā.
Ko te wāhanga tuarima e pā ana ki te torotoro i ngā tirohanga: he aha pea ka tupu ā muri ake nei mō te WHO me ōna mahere?
Ā, i runga ake i ngā mea katoa, he pātai e whakapono ana au e pā ana ki a tātou katoa: he aha tā
tātou e taea ai? Ko mātou, ngā tāngata takitahi.
Āe, te take tuatahi. Mō te WHO me ōna hē pūnaha o nāianei, ka mea au i tēnei mō tēnei wā.
He hapa pūnaha tūturu tērā.
I whakatūria te WHO i te tau 1948 hei rōpū o ngā kāwanatanga.
Ā, ahakoa te āta haere, ā, kāore e kore, mai i waenganui o ngā tau 1980, ka puta he raru nā te
mea i whakamātao e Amerika ōna koha mema i taua wā.
He mea noa kia pūtea ēnei whakahaere mā ngā koha auau a ō rātou whenua mema, kāore ēnei koha i tohua mō ngā kaupapa motuhake.
I waenganui o ngā tau 1980, i akiakihia e te United States, ka whakamātauria hoki e ngā whenua mema ā rātou koha mema.
Ā, ka tīmata... Nō muri iho, i ngaro, i te pōturi, i te māharahara, ka tīmata te aitua ki te whai i tōna ara.
I tēnei rā, e 85 ōrau pea o te tahua a te WHO e whakawhirinaki ana ki ngā koha ā-tūao, ā, ko te
nuinga o ēnei kua tohua mō ngā kaupapa motuhake.
Ko ēnei kaituku pūtea, ināianei he kaituku pūtea mō te WHO, kei roto hoki ētahi whenua kāore e utu noa i ā
rātou utu mema, engari ka tuku pūtea motuhake anō ki te WHO.
Aroha mai, engari ka mea ahau he tino tauira a Tiamana mō tēnei take.
Nō reira, ka haere ngā moni tāke a mātou ki te WHO i te nui rawa.
Ā, ināianei kua wehe atu a Amerika, ko Tiamana pea te kaiwhakarato pūtea tuatahi.
Heoi anō, kei waenga hoki i ngā kaiwhakarato ngā rōpū kāwanatanga ā-ao, ā, ka tae mai te
take matatini: he tini ngā tāngata takitahi.
Ināianei, pēnei i taku whakamārama i raro i te pere tuatoru, he rangahau hou whakamīharo nō
Itari, kāo, nō Ahitereiria, ehara i te nō Itari.
I arotake rātou i ngā koha kua tohua mō te WHO – ahakoa e waru noa ngā kamupene rongoā kei roto – engari ko ngā whakahaere me
ngā rōpū katoa kāore i te kāwanatanga, ā, e tuku ana i ngā koha kua tohua ki te WHO, he tata ki te kotahi
rau ōrau ā rātou hiahia e pā ana ki ngā rongoā, pērā i te whakaatu mīharo a tēnei rangahau.
Ka kī rātou he hototahi ki ngā kamupene rongoā.
Ā, ko ngā e rua o runga ko te Gates Foundation me te kotahitanga ārai mate a Gavi.
Mo tēnei take, e hiahia ana ahau ki te tuku i tētahi atu kōrero whakataki: i whai whakaaro ngā matua whakatū o te WHO i te wā i
tuhi ai rātou i te Tuhinga 37 o te Ture Whakahaere a te WHO, e kī ana, i te whakahaere i ā rātou mahi, kāore te Tumuaki
Matua me ngā kaimahi e rapu, e whiwhi rānei i ngā tohutohu mai i tētahi kāwanatanga, i tētahi mana rānei.
Ā, ko ngā mea e pā ana ki ngā kāwanatanga, ki ngā mana tūmatanui rānei, he mea nui ake anō ki ngā tikanga here a te
rāngai rongoā, a ngā whakahaere rānei e hono ana ki taua rāngai.
Ko te tikanga, kei te takahi te WHO i tana ake ture matua mā ēnei koha kua tohua, ā, kei reira anō ētahi atu aratohu.
Kātahi ka puta anō tētahi raruraru i te papamuri o ēnei koha a te WHO, kāore e taea te whakakaha rawa:
Mēnā, hei tauira, ka mea te Bundestag o Tiamana, 'āe, me piki anō ngā koha a ngā whenua mema', kātahi ka māmā noa te
whakaoti i te raru o te whakawhirinaki ki te ahumahi rongoā.
Kāo, kua roa mātou e whakakotahi, e whakarite ā-ture ana i ngā hononga i waenga i ngā kāwanatanga me ngā tāngata motuhake i te
taha huna, mā tēnei hanganga teka o ngā hononga tūmatanui-tūmataiti, kāore e pātai ana, ā, hei tauira, i roto i a
GAVI me CEPI, kua honoa te WHO ki ngā kāwanatanga, ki te rongonui o te Gates Foundation,
ā, kia mōhio koe, ki ngā kaihanga werohanga.
Kei te whai wāhi hoki a Unicef, te Pēke o te Ao me ētahi atu rōpū kore-kāwanatanga ki GAVI.
Kei te tautoko te Komihana o Europi me ētahi atu whare rangahau i a CEPI, ā, he hōtaka āna hei whakawhanake i ngā
werohanga hei ārai i ngā mate katoa i roto i te 100 rā.
Mai i te tirohanga ture, he tino kore e whakaaetia tēnei, nā te mea ko ngā kāwanatanga – ā, kei konei anō tātou e hoki ana ki te
ariā matua, arā, he mea ngā kāwanatanga hei ratonga mō te iwi – me ngā tāngata takitahi, tae atu ki te mana
tangata me te rangatiratanga tangata, me ngā kamupene tūmataiti, e tika ana kia aro nui ki te whai hua.
Engari, ka raranga ngātahi ana te tokorua, ā, ka whakawhirinaki ngā whakahaere ā-motu ki ngā koha tūmataiti e ārahi ana e
te hiahia whai hua, kua tū kē tātou ki te aroaro o te raru.
Ā, ko tēnei take katoa, kua hono kē ki te WHO, ā, kāore anō kia whakaaro tētahi mema o te Pāremata Tiamana, hei
tauira, ki tēnei tae noa ki nāianei – me whakamōhio atu tātou ki a rātou – ko te kore mārama tūwhera o te WHO.
Ehara i te mea he hononga tūmatanui–tūmataiti anake ā mātou, e hono ana ngā rāngai tūmataiti me te tūmatanui; engari, pērā i
ngā whakaaturanga a ō mātou hoa mātanga, he hurihanga tonu o ngā kaimahi i waenga i a GAVI, te Gates Foundation me te WHO.
Hei kōrero noa, ka whakawhiwhi te Gates Foundation i te āwhina pūtea mō te tata ki te 20 ōrau o te tahua a te
WHO, mā te tuku tika, mā te tuku huarahi kē rānei mā ētahi atu whakahaere e tautokohia ana e ia.
Ā, ko Mr Gates, i tētahi taha ka whakaatu ia i a ia hei tangata aroha, i tētahi atu taha ka whai ia
i ngā hua katoa e puta ana i ēnei koha e kīia nei.
Nō reira, ināianei kei a tātou ngā tautohetohe painga maha. Ka mahi tētahi e kīia ana he mātanga o te WHO i roto i te ahumahi
rongoā, ā, ka hoki ohorere ia ki te WHO, ki te mahi rānei mō GAVI, ka tino nui rawa atu ngā tautohetohe
painga. Ā, ko te mea nui, kāore ēnei tautohetohe i whakapuaki, ā, ka puta ohorere te take tiaki raraunga.
Kātahi te take e whai ake nei: ngā kirimana ki ngā kaituku pūtea o te WHO, ā, tērā pea ka taea e tētahi te kite i ngā kaupapa e
hono ana ngā kaituku ki ā rātou koha, tērā pea ka kī, "Tēnā whakamahia tā mātou werohanga ModRNA, he tino pai, otirā mō te
whai hua; ki te kore, kāore mātou e tuku koha ki a koutou; nō reira, tēnā tūtohu mai," ā, he tino ohorere, kāore ēnei
kirimana i whakapuaki, kāore hoki i tukuna ki te iwi whānui.
Ā, ko te tino korōria ko tētahi tukanga e kīia nei ko te Tukanga Rārangi Whakamahinga
Ohotata, i whakaurua e te WHO i te tau 2022.
Ka taea kē e ngā kamupene rongoā te tuku tono ki reira kia aromātaihia ngā rongoā me ngā werohanga e hangaia ana e rātou,
tuatahi i roto i tētahi momo whakamātautau whakarite, i mua i te mōhio tika ko tēhea te huaketo mate urutā e kīia ana he mōrearea
kua huri anō, arā, tuatahi i roto i ngā ariā whānui me ngā tohu wāhi, ā, i te tuarua, ka puta te mate urutā e kīia nei, ka
whakamahia ngā pūtau mate motuhake e hāngai ana. Ka aromātaihia ēnei rongoā me ēnei werohanga, tuatahi e tētahi
komiti tīmatanga, ā, muri ake e tētahi komiti whai muri.
Engari ināianei ka puta te tino whakama: kei a te WHO te mana motuhake ki te whakatau anake he aha ngā mahi ka mahia, kāore
rānei e mahia ki ngā hua o ēnei pūrongo a ngā mātanga, ā, kei a ia anō te mana ki te whakatau mēnā ka whakaputahia rānei.
Kei te pupuri tonu a te WHO i te mana whakahaere katoa ki ngā hua o ngā pūrongo a ngā mātanga.
He parekura kāore i tae i mua tēnei anō, ā, ka pātai tātou he aha i maha ai ngā tāngata e pāngia ana ināianei e ngā kino o te
werohanga coronavirus, arā, te werohanga e kīia nei ko te werohanga coronavirus, ā, i ētahi wā
kāore rātou i te mōhio koia pea tēnei te take.
Nō reira, kei a tātou ināianei te WHO e pangia ana e ngā hapa pūnaha nui rawa atu i raro i tēnei horopaki, ā, kua puta
mai ināianei te raru tino nui e pā ana ki te mea kei tētahi tangata kotahi ngā mana nui rawa atu i roto i te WHO.
Ā, koia tērā te Tumuaki-Mātāmua, e mōhio ana tātou. Kei te aro tonu a Mr Tedros ki ngā rōpū mō
ngā tika tangata mō ngā hara pakanga me ērā atu.
Ka taea e tēnei a Tedros, kāore rawa he mana pōti ā-tangata, te whakapuaki ināianei i ngā ohorere hauora e kīia ana he take ā-ao.
Ā, i runga i tēnei tūāpapa, ka taea e ia te tuku i ngā taunakitanga e kīia nei, ā, i kite mātou i ngā hua
o ngā mahi rangatira kaha a Mr Tedros i te tau 2020.
E mōhio ana tātou katoa, i whai wāhi ki tēnei ngā whakaritenga mō ngā werohanga me ngā whakamātautau, ngā aromatawai hauora,
ngā rongoā, te whaiwhai hononga, te wehe motuhake, te karapīre, ngā here haerenga me ngā here tauhokohoko, me ērā atu.
Ināianei, tērā pea ka mea te kaiwhakamātau kōrero pono, āe, engari me whai aro a Tedros ki ētahi
paearu pono, pēnei i tā ngā Ture Hauora ā-Ao e kī ana.
Āe, ā muri ake ka harikoa te rōia, ka mea, āe, kei a mātou he rārangi nui o ngā mate, ā, mēnā kei reira ēnei
mate, ā, ka tere whakawhānui puta noa i te ao, ka taea e ia te whakapuaki i tētahi tūnga ohotata.
Ingarihi, kua whakaitihia kia PHEIC, Araruā Hauora ā-Iwi ā-Ao – he tino whakakatakata.
Ā, ina tuku ia i ngā taunakitanga, hei tauira mō ngā whakaritenga ārai mate whānui, mō ngā whakaritenga ārai mate motuhake rānei,
me aromatawai ia i te taurite, me aromatawai hoki mēnā ka āwhina tūturu ki te aukati i ngā mate pāwera puta noa
i te ao, ā, me aro hoki ki ngā pānga taha me ērā atu āhuatanga; me mahi ia i ngā mea katoa.
Āe, kei runga i te pepa, engari – ā, kāore anō tēnei kia mōhiotia whānuitia – he tino hira ngā taunakitanga pūtaiao me te
ōritetanga i konei, ā, kāore te pepa i tuhia ai e whai uara ana.
Ahakoa he komiti ohotata ā Tedros hei tohutohu i a ia, he tohutohu noa iho tāna, ā, kāore rawa e motuhake.
Ko ngā mema i tohua e Tedros anō, ā, ka taea hoki e ia te whakakore i a rātou mēnā ka hiahiatia.
Ehara i te mea pērā i te kāwanatanga ture e kīia nei e rapu nei tātou i tēnei wā; kāore he mana aroturuki motuhake.
He aha te tikanga o ēnei mea katoa?
He nui rawa ngā pakarutanga o ngā painga whaiaro kei a mātou.
Kei mua i a tātou he tūraru nui mō te mahi ā-hiahia, te whakamahi hē i te mana, ā, ka whakamahia taua mana e Mr Tedros, tērā pea
e kōrero puku ana ngā momo tāngata katoa ki a ia mō ngā mea e tino tawhiti ana i ngā taunakitanga me te whai whakataurite.
Koia te take i whakahuatia ai te kupu "mōrearea o te whakahaere ā-waho" i konei, ahakoa nā wai.
Ko te mea kino rawa atu kei te mutunga o tēnei mekameka: ko te mōrearea, kua roa e tūturu ana, o ngā takahi nui ki
ngā mana taketake, tae atu ki te mana ki te ora, ki te kotahitanga ā-tinana, ā, otirā, ki te hauora tangata.
Ko tērā, ā, kāore e taea te kī i ngā wā e hia ana, koinei te WHO i tēnei rā.
He aha tā mātou e tūmanako ai mō āpōpō ina ka whakaaetia ēnei tikanga hauora ā-ao, e tata ana ināianei –
pēnei i taku kī i tērā tau, ā, kua pau te wā whakahē mō te nuinga o ngā whenua; i te 19 o Hūrae.
I whai wāhi ngā whenua ki te whakahē ki te WHO mō te whakatinanatanga o ēnei ture hauora ā-ao, mai i te tau 2024.
Nā reira, kua whakamahia e te WHO tawhito te putanga o mua.
He tino iti noa ngā whenua i whakamahi i tēnei rā whakamutunga o te 19 o Hūrae, ā, he
pouri. Ka kōrero atu anō mō tēnei ā muri ake.
Kei te herea ināianei ērā atu i raro i te ture ā-ao kia whakatinana i tēnei IGV, mēnā kāore anō kia oti i a rātou,
ā, ka whai mana ai i raro i te ture ā-ao i te 19 o Mahuru.
He aha tāna e kī ana?
Kua whakaritea kē e mātou te PHEIC i roto i te IHR o nāianei hei āhua kua whakakaha ake – ināianei kei te tāpirihia he ohorere
urutā – ā, e whakapono ana mātou – hei rōia, ka kitea wawe e mātou – kei reira ētahi atu āhuatanga e
whakakaha ake ana – me tino mōrearea ake, me tere ake te horapa o te huaketo i ngā whenua maha.
E pā ana ki te neke atu i te kaha o te pūnaha hauora.
Ko te take, ko tēnei huaketo, i te mea e whakaahuatia ana he tino kino, ka puta pea he raruraru ā-pāpori,
ā-ōhanga rānei, ā, kātahi ka kī he nui kē te tūraru.
Nō reira, he tautohetohe kāore i tae mai i mua anō tēnei; me pakaru rawa e tētahi kōti ture ā-ture e mahi
ana, pērā i te Kōti Ture ā-Ture o te Kāwanatanga o Tiamana, tēnei take mai i te tīmatanga.
Kātahi, te tuarua: he aha ngā kōrero mārama e kīia ana e te IGV hou?
Ko tā te rōpū pāpāho rongoā i tino hiahia, i tino tūmanako ai mō te wā roa: te aro hou, te reo hou ātaahua, ngā hua hauora whai
take, tae atu ki ngā rongoā, ngā werohanga e kīia nei, ā, ko ngā rongoā ā-pūtau, ā-ira hoki, e tino whakamataku ana ki ahau.
E ai ki tā mātou i rongo nei i tō mātou hoa mahi a Brody.
Ā, ka taea ināianei te tuku tūtohunga ohorere mō ēnei tikanga katoa. Engari, ahakoa kāore i ngā wā ohorere,
ka taea e TETROS, te Tumuaki-Mātāmua, te tuku tūtohunga.
Ko ēnei ngā taunakitanga e kīia ana he mau tonu.
Ināianei, me kaha tonu te rangahau me te whakawhanaketanga o ēnei hua, ā, he tino mārama i ngā kōrero a te WHO he
hua e hangai ana ki te RNA mod, otirā mō ngā werohanga.
Me whakatairanga nui te rangahau me te whakawhanaketanga, ā, me hanga hoki ngā whare hanga hou puta noa i te ao, nā te mea, pēnei
i tā tātou i rongo ai i Ženeva, kāore ngā whenua e whakawhanake ana i whai wāhi nui ki ēnei painga katoa. Koinei te wā ka
puta mai te mātāpono o te ōritetanga, arā, te tohatoha ōrite.
Ā, ko te kotahitanga, i raro i te haki o te kotahitanga, e tohu ana me keri e ngā whenua whai rawa ō rātou putea
kia taea ai e ngā whenua rawakore te whakaputa ake anō.
Ā, pēnei i taku i kī ake nei, kua rārangi kē tēnei mō te whakamahinga ohorere, arā, kei te ngana kē te WHO ki te
whakapūmautanga nui i ngā mana whakahaere puta noa i te ao.
Ā, kua whakamāramahia tēnei ki ahau e ngā mātanga: ko te whakaputa i tēnei werohanga e kīia nei ko ModRNA, kāore e
kore ka whai wāhanga ki tētahi momo rangahau whiwhi āheinga.
Ko te tikanga, ko ngā huaketo mate urutā, e rapu kaha ana ināianei puta noa i te ao nā te mea he tino whai hua hoki, kua
whakarerekētia mā te hangarau i roto i te taiwhanga, arā, mā te hanga ā-ringa i te panonitanga kia taea ai te whakawhanake
i tētahi werohanga hei whakakore motuhake i taua panonitanga.
Ehara i te mea kotahi te whakaaro a ngā mātanga mō te tino mōrearea o tēnei.
Ka rongo au i a Dr Wodarg, katahi ka rongo au i a Prof. Wiesendanger.
Ehara ahau i te mātanga o tēnei rāngai, nō reira kāore au e taea te whakataunga.
Ka kitea noa e au, mā te pēhanga e whakamahia ana i konei, e mārama ana kei te tū ngā painga mārama.
He rōpū e hiahia ana kia puta he mate urutā hou.
Ka taea e au te mōhio ki tērā i roto i ēnei mea katoa.
Ko te tikanga, kei te kite mātou i tētahi whakapakari anō o tēnei tirohanga
kotahi-taha, e aro ana ki ngā rongoā anake o te rongoā.
Kei te piki ake ngā tūraru haumarutanga.
E tika ana tā Porofesa Kemmerer e kī ana, mā tēnei werohanga RNA whakarereke e tino whakarato ana i ngā āhuatanga pai
ake kia pūmautia ai ngā mate urutā i roto i te tinana tangata.
Mā te whakaiti i te pūnaha ārai mate, ka whakatere ake anō ēnei werohanga i ngā mate urutā.
Ka taea te kī i tērā me te tino mārama i runga i ngā mōhiotanga o nāianei.
Kei te tūpono ake tonu atu te ora me te hauora.
Ināianei ka tae mai te tuatoru o ngā take tino mōrearea.
Kei roto ināianei i tēnei IGV ngā mea kua roa mātou e rongo ana i te EU, me ngā mea e rongo ana hoki mātou i ā mātou ake whenua.
Kei konei mātou i te hui whakatete ki te aukati kōrero.
Ā, ko tētahi o ngā taputapu ariā tino mōrearea ko tēnei whakaaro huna e mea ana kei reira tētahi mana e kī ana he
tika tōna ki te whawhai ki ngā pārongo hē me ngā pārongo teka.
Ā, ko tēnei rangatiratanga ki te pono, e miharo tonu ana ahau kāore he kaiwhakawā ture matua, kāore hoki he tohunga
ture matua e tohu ana, ā, he tino hē ki ngā mana taketake.
Ko te tika taketake mō te herekore whakaputa whakaaro me te herekore mātauranga e hāngai ana ki te ariā o te
whakawhiti whakaaro koreutu i roto i te korerorero koreutu.
Ā, kua whakaitia tērā, kua tino pūhia kē ēnei herekore.
Ināianei kua kīia tēnei me te kore he tangi nui mai i ngā puna mana.
Te whawhai ki te pārongo hē me te pārongo teka i roto i tēnei IGV hou.
Kua tāpirihia ki tēnei te whakawhitiwhiti kōrero mō ngā tūraru.
Nō reira, kei reira tētahi atu e noho ana, e mōhio ana me pēhea te mahi, ā, he aha te āhua o tēnei tūraru.
Ā, ināianei ia e whakatau ana he aha ngā kōrero ka tukuna ki te iwi whānui, me aha ngā mea e whakaarohia ana he tūraru.
Ā, kei huna ngā mea katoa kē.
Kei muri i tēnei he ariā tino kino huna. Ka kīia ko te whawhai ki ngā mate pāpāho.
Anei anō te reo whakatairanga: te mate pāpāho, tata nei te mōrearea ki te mate urutā.
Ā, i te ariā, ka taea hoki te whakakore i te nui rawa o ngā pārongo.
Ko wai e whakatau ana he nui rawa?
Nō reira, kāore mātou, ngā tāngata, e taea te wehe i waenga i ngā pārongo e kai ana mātou me ngā pārongo kāore mātou e kai.
Nō reira, kua roa e tupu ana tētahi mea e pā ana ki te whakahaere whanonga i te WHO, engari ehara i reira anake.
Kāore ngā tāngata e whakamanahia kia ū ki ētahi whakaritenga mā te mana whakatenatena me ngā mahi pai a ngā
tari kāwanatanga – he mea whakamīharo tērā – engari mā te whakahaere hinengaro i ā rātou whanonga.
Kātahi kāore anō mātou e hiahia ana ki ngā taunakitanga pūtaiao, ā, he mea māmā tēnei mō te hunga e hiahia
ana ki te whakamahi i te mana, ki te whai hua rānei.
Ka whakakaha ake tēnei e te mea kua hainatia e te WHO ngā kirimana ki te katoa o te ahumahi hangarau matihiko nunui.
Ā, mēnā ka ruarua, ka taea hoki e ia te whakahau ki a rātou he aha ngā mea e whakaarohia ana hei pono, he aha ngā mea hei hē.
Ohorere, ohorere, kāore hoki rātou i te tuwhera.
Nō reira, kei konei tātou, i te nuinga, he whakangāwari i te rangatiratanga, i ngā whakaaro, i ngā pārongo, me te
pāpāho koreutu hoki, e whakaatu ana i ngā whakaaro rerekē.
Ā, āe rānei, ā, he tino mate tēnei, ko te rangatiratanga ā-ākoranga.
Hei whakamutunga, he take tino hira anō: he aha atu kei roto i te IGV?
Kei te whakahau ināianei rātou i ngā whenua kia whakatū i tētahi mana ā-motu mō te IHR, ā, koia anake tēnei mana hei whakatinana i
ngā herenga o te IHR, ā, i ngā taumata whakahaere i waenga, hei tauira i Tiamana i te taumata kāwanatanga ā-motu, i te taumata
ā-rohe rānei, me hāngai ngā mana hauora puta noa ki ngā herenga a te WHO, ā, ka mea au, e hiahia ana kia ū ki aua herenga.
I ngā wā e ruarua ana, kāore e tirotirohia anō mēnā he tika ēnei, ā, i runga ake i ngā mea katoa, mēnā
e hāngai ana ki te ture matua me ngā tika tangata.
Nā reira, ka piki ake te pēhanga ki ngā whenua kaikawe kia whakatinana i te whakaaetanga.
Ko te IGV 2024 tērā, ā, koia tā mātou e tūmanako nei.
Kei tawhiti tonu te kirimana mate urutā, ā, me te nui o te waimarie, kāore pea e whakatinanahia.
E hono ana hoki tēnei ki ēnei ohorere mate urutā.
Heoi, kāore te kirimana mō te mate urutā e whai mana ana ki te whakapuaki i ngā āhuatanga ohorere.
Aroha mai, engari kei a mātou kē te IGV mō tērā.
Engari e kī ana, hei tauira, he whai mana te kirimana i te wā o ngā mate urutā me waenga i ngā mate urutā.
Nō reira, kei konei e whakatairangahia ana tētahi kōrero mō te mate urutā.
Kei te noho tātou i te ao o ngā mate urutā.
Ko te whakamārama anake ko te zoonosis, ā, i te mutunga ka whai wāhi hoki ngā mahi a te tangata i
te papamuri. Kupu matua: rangahau whiwhi-āheinga.
Ka huna wawe rawa tērā.
Nā, kei konei tētahi whakamārama ake me te whakapakari anō i te whakatairanga o ēnei hua hauora whai take.
Ngā mea katoa kua whakahuatia e au i konei e pā ana ki te IGV.
Hei tāpiri, me tū te whakawhitinga hangarau i waenga i te hunga whai rawa me te hunga rawakore.
Ā, kei reira hoki te Pūnaha rongonui mō te uru ki ngā huaketo me te tohatoha painga.
Ko te take, kei te whawhai ngā whenua puta noa i te ao mō te uru ki ngā rauemi ira.
Engari i runga i tēnei tūāpapa, ka taea te whakawhanake i ngā rongoā me ngā werohanga, ā, he tauira tino whai hua.
Ā, ko ngā rawakore, arā, e hiahia ana kia whai wāhanga ki ngā hua o ngā whai rawa.
Tērā pea he waimarie mā mātou, nā te mea e tau ana ngā tautohetohe ā-roto mō ngā pūtea.
Ā, koia hoki tērā te take kāore anō tēnei kirimana mō te mate urutā kia oti.
Ā, koia te take i te wā i whakaaetia ai tēnei tau, i tata kore i arohia ko te Wāhanga 12(2) e kī ana kāore e taea te whakatuwhera
i te kirimana kia hainatia kia kotahi noa, kia whakaaetia e ngā rōpū tētahi tāpiritanga ki tēnei e kīia nei ko te 'pūnaha pāpā'.
Ko te tikanga, he kanapa tūmanako kei a mātou, arā, ko te tautohe ā-roto – ina tautohe ngā tāngata e rua, ka hari te tuatoru –
tērā pea ko te tautohe mō te moni, he tino hira tōna tūranga i konei, ā, māna pea e whakaora mātou i tēnei kirimana mate urutā.
Ā, ka tino rawe tērā.
(He) tino take tonu kia whakakaha i ngā pūnaha whakaaetanga ohorere.
Ko ngā mea i mua nei i roto i tēnei pepa tāpiri – me kī ko te Rārangi Whakamahinga Ohotata –
kei te tautuhia ināianei i ngā taipitopito ake.
Nō reira, i te mutunga iho, ko te whakatū i tētahi pūnaha ahumahi rongoā ā-ao, kāore he mea kē.
Ehara i te mea mō te hauora. He mea mō te hē o te hauora. Ka noho ngā tāngata ki konei.
Kei te whakararuraru i te hauora tangata me te toitūtanga ā-tinana mō ngā painga o te hua me te mana.
Ā, ko te tuatoru: he tino āwangawanga te ariā o te mate pāpāho pārongo i roto i te kirimana mate urutā.
Kei roto i te IGV te whawhai ki te whakamārama hē me te whakamōhio hē.
Ināianei, ānei anō tētahi pūrerehua.
Ko te whakapakari i te mātauranga pūtaiao, hauora me te mātauranga mō ngā mate urutā o te taupori.
Nō reira, kei konei ka kitea mārama te mana motuhake o te pono e whakapaehia ana e te WHO: me horoia ngā hinengaro o te iwi i
ngā wāhanga o ngā mate urutā, te hauora tūmatanui me te pūtaiao – ā, koia anake te tikanga e mārama ana te WHO ki ēnei kupu.
Āe, nā te mea, pēnei i taku kī, kāore ā mātou mana whakahaere.
Kua kī kē tētahi māngai rangatira o te Kotahitanga o ngā Motu, me te kore he tangi nui nō te Kotahitanga o ngā Motu, he
tari āpiti a te WHO ki te Kotahitanga o ngā Motu, ā, ko te Kotahitanga o ngā Motu te rangatira o te pūtaiao.
He aha te hononga o te pūtaiao ki te rawa, tēnā koa?
Ko te whakamārama anake he mana me te whai hua.
Ā muri ake, me whakamōhio ngā tāngata mō te whaihua me te haumaru o ngā hua rongoā.
Nō reira, ka whakaarohia tēnei he mea mārama, ā, ka haere tonu te whakatairanga i ngā aratohu whanonga.
Kātahi ka whai atu ētahi atu whakahoutanga, he pūnaha aroturuki kua whakakaha ake, me te whakaurunga o te mātāpono One Health e
hono ana i te hauora kararehe ki te hauora taiao me te hauora tangata, e hoatu ana ki te WHO ētahi mana kāore e taea te ine, ā,
hei tautoko i tēnei ariā mate whakawhiti kararehe ki te tangata.
Arā, kāore e taea e te tangata te whakaputa i ngā mate urutā; engari nā ngā kararehe anake ka tūpono ka
tino māuiui, ā, ka pā katoa te mate ki te tangata.
Kua whakaurua kē te whakawhitinga mate zoonotika.
Āe, ā, mēnā ka titiro anō tātou ki te katoa o tēnei, ko te whakaaro he mea kāore e taea te whakangaro i te mana
tangata, ko te whakaaro mō ngā tika tangata, mō te herekore.
Ā, i te titiro ki ēnei kirimana, ko te mea tuatahi, ko te mea nui rawa atu, kua piki ake te
tūraru tūturu ki te rangatiratanga o te kāwanatanga.
Ka whakakaha ahau i te kupu "in fact" nā te mea ahakoa i te tau 2020, kāore he whenua i herea
kia whakatinana noa i ngā taunakitanga a te WHO.
Engari i mahia e rātou.
I mahia e rātou, ā, i tino ohorere ahau.
Ā, kua tino mārama a Mr Brunner i whakamārama ai kei hea ngā ngoikoretanga o ā tātou pūnaha ture.
Ki taku whakaaro, ko te wairua e ngaro ana; mehemea kāore tēnei wairua, kāore e ora ana ahakoa te pūnaha ture tino
ātaahua rawa atu; ā, ka taea hoki e tēnei wairua te whakakapi i ngā ngoikoretanga o tētahi pūnaha ture.
Kua whai wā mātou, hei tauira i Tiamana, ā, i ētahi atu wāhi anō hoki, i mahi whaihua ai te Kōti Ture Matua ā-Motu, i tango i
te rangatiratanga me te mana o ia tangata hei tīmatanga, hei whāinga whakamutunga hoki, ā, i whakanoho tuatahi rawa atu.
Ā, kua ngaro katoa ēnā mea.
Ka maumahara au ki taku ohorere i taku pānui tuatahi i roto i te pukapuka aratohu mō te ture tūtohu, i kī ai e
whakawhirinaki ana ia ture tūtohu ki ngā tikanga kāore e taea e ia te waihanga māna anō.
Ā, i whakaaro tonu au, āe, mēnā ka tuhia ki te pepa, ka ū tonu ki a ia.
Ko tērā te taumata o tō māharahara hei ākonga ture.
Kua whiwhi au i tētahi akoranga ināianei, ā, he tino kounga rawa atu.
Nā tēnei pakanga hinengaro, nā tēnei rautaki mate pāpāho pārongo, nā tēnei Ture Ratonga Matihiko a te Uniana o Europi, nā tēnei
mate pōrangi o ngā kaiwhakamātau kōrero pono, ka mutu ka huri katoa i te āhua o te iwi, mai i te tangata e whakaaro
motuhake ana, hei tangata whakarongo, hei tangata whaiwhai.
Ka pā tēnei ki ngā wāhanga katoa, tae atu ki te mana kāwanatanga, te pūnaha whakawā, te pūnaha pāremata, me ērā atu.
Ā, mehemea kāore tēnei wairua o te mana tangata me te herekore, kāore e taea e tētahi pūnaha ture te mahi.
I kī ātaahua a Mr Brunner, ā, tērā pea i tēnei wā he tika kia whakahuatia ko te tuhi tuatahi o te Ture Pūtake o Tiamana i
whakauru tuatahi i te rerenga kōrero: kei te noho te kāwanatanga mō te painga o te iwi, ehara i te
mea kei te noho te iwi mō te painga o te kāwanatanga.
Ā, kua ngaro katoa ēnā mea i tēnei wā, pēnei i tāna i whakamārama ātaahua ai i tētahi atu huarahi.
Nō reira, kei te tino whakararuraru tonu te rangatiratanga e te WHO, ā, kua hinga katoa te mana
whakahaere ā-ture, tae atu ki ngā kōti ā-ture.
Kei te kite au i tēnei āhuatanga me te mataku nui, otirā i Tiamana, ā, kei te tupu hoki tēnei whaiwhai
tōrangapū i tō tātou whenua – kāore au i whakaaro ake rawa.
Ā, kāore e kore, kei reira te tūponotanga kua piki ake mō ngā here nui ki te herekore, ngā whakapuakitanga
whakararu o te tūnga ohotata, ā, tērā pea he taunakitanga mau tonu e here ana i te herekore.
Ā, i te kore o ngā rōpū aroturuki i te taumata o te WHO, ka whakakore noa ngā whenua i ā rātou ake rōpū aroturuki.
Hei muri, he take nui anō tā mātou, ā, kua whakahuatia anō e ā mātou hoa mahi, a Silvia Behrendt rāua ko Amrei Müller: kei te
kite mātou i te whakawhanaketanga ā-wairua hōia o te kaupapa here hauora e kuhu āta haere
ana, ā, e hāngai ana ki te āhua whānui o te ao.
Ahakoa kāore tēnei i whakahuatia i ngā Tiriti, he ariā mō te haumarutanga hauora ā-ao: ka whakaarohia ngā huaketo hei hoariri
hōia, hei tūraru haumarutanga, ā, me whakaoho aunoa i tētahi urupare; arā, ka whakatūria tētahi pūnaha aunoa, ā, kāore
e kore ka whakamahia ngā werohanga hei whawhai ki a rātou.
Kāore he tangata e pātai ana ināianei mēnā kei te kino ngā werohanga ki te hauora o te tangata.
Ā, ahakoa kei tētahi wāhi anake, kei te kaha ake te aroturuki matihiko whānui i te tangata, nā te mea kua whakaurua ināianei
ngā tiwhikete ārai mate matihiko, ahakoa ehara i te mea motuhake, he take tino hira hoki tēnei mō te mana whakahaere katoa.
Ā muri ake, arā, ko ngā tikanga hauora kua whakakaha ake e tēnei pūnaha rongoā-hauora, me te ariā o te mate
pāpāho pārongo, kua whakamārama au i ngā taipitopito katoa.
Ā, tūturu ana, he hangarite whakaaro e kuhu āta ana i roto i ēnei kirimana.
Ko te kaupapa kia āta, kia pūmau hoki te neke i te hunga i waho i te whakaaro ko au te tangata
takitahi, ko taku rangatiratanga te tīmatanga me te mutunga.
Kāo, ehara koe i te mea he mea; ko te hapori te mea katoa.
Kei te mōhio koe ki tēnei?
Kāore te mana tangata he take anō.
Kei te kite mātou i tētahi ahunga ki te whakarongo ā-rōpū.
Ka whakauru tēnei, hei tauira, i te huarahi e kīia nei ko te huarahi ā-hapori whānui.
Ko te tikanga, ka puta he mate urutā tūraru, me piri tahi te katoa o te hapori, ā, me tōtika
ngā mahi a te katoa ki te whakatutuki i taua wero.
He aha te tikanga o tērā, i runga i te arorau?
Ki te arorau, e tohu ana kāore e uru atu ki te takutai; kua tae katoa tātou ki reira i mua.
Me ako koe i ōu tika taketake, ki te kore, ka whiua koe.
Ko ngā mea katoa e rerekē ana i te whakaaro whānui ka pāngia e ngā whakaeke nui i tētahi āhua, ā, kātahi ka puta
ēnei tika pūtake teka mō te ōritetanga me te kotahitanga.
Ā, ka whakanohoia ēnei ki te taumata kotahi me ngā tika tangata tūturu.
Āe, e whakautu ana tērā i te pātai.
Ka pātai au, kei te whakatumatumia tātou e tētahi kāwanatanga hauora kīkī?
Ehara i te mea he kāwanatanga hauora katoa ā mātou anake, e matapakihia ana ināianei, engari he ahunga ā-ao hoki
ki te mana whakahaere kaha me te kāwanatanga katoa i ngā wāhi kāore anō kia pērā, kāore rānei i pērā i mua.
Ko reira te wāhi e tika ana kia tupu ai.
Kei te kite mātou i te pēhanga nui ki te rangatiratanga o te ture, ki ngā mana taketake, me te mana kia whakaae ā-tūao ki ngā
whakamātautau rongoā, kua whakamanahia i roto i te Tuhinga 7 o te Kawenata ā-Motu mō ngā
Tika Tangata a te UN, pērā i te kōrero i mua.
Kei te pēhi mātou i te rangatiratanga o ngā whenua mema, ā, he tino mōrearea nui tēnei i te mutunga.
Nō reira, ko te mea katoa rānei, kāore rānei.
Koia te take i whai ai mātou i te wāhanga tuarima. Hei whakarāpopoto, he aha ka whai ake?
He mea whakawhetai, ka taea e ia tangata te whai whakaaro e pai ana mō ēnei kāwanatanga,
engari he tohu tino hira te tangohanga o Amerika.
I whai tauira a Arānetina.
Kāore ēnei kāwanatanga e tautoko anō i te IGV i roto i tētahi putanga.
Kaore hoki ēnei IGV 2024 e tautokohia e Iharaira me Itari, ā, he tino whakaihiihi tēnei.
I tuku hoki a Ōtiria i tētahi amuamu, engari nā te mea anake, ā, e kī ana au i roto i ngā tohu kōrero, i mōhio rātou i
te wā tino whakamutunga kāore anō te Pāremata kia whakaae.
Heoi, e ai ki te ture matua, me whakaaetia tēnei; ahakoa ko te IGV tuatahi rawa atu.
Ko te tikanga ka hiahia tonu rātou ki te whiwhi whakaaetanga a te Pāremata – engari he tīmatanga tēnei.
Mo te whakaaetanga mate urutā, pēnei i taku kua whakamārama, e tūmanako ana kāore e tutuki.
Ā, ko tētahi mea nui ko tēnei – ā, i kite au i tēnei i te tauira o Ōtiria – ka whakaaetia ngā kāwanatanga kāore i
pōti ā-tōrangapū tika kia whakawhitiwhiti kōrero, kia haina i ngā kirimana i raro i te ture ā-ao.
Hei tikanga, me whakaae ngā paremata.
I taea hoki e mātou te tīmata i tēnei i te wā whakamutunga i Ōtiria, nā te mea i warewarehia, ahakoa he mea whakamīharo.
Nō reira, he mea nui kia mōhio ko tētahi āhuatanga ko te māngai i raro i te ture ā-ao, ā, ko tētahi atu ko te
mana pono ā-pōti o ēnei whakataunga a te kāwanatanga.
Hei ture whānui, ka whai wāhi ngā paremata.
Ko te tikanga o tēnei, kei te tono hoki ki ngā rōia puta noa i te ao kia tirotiro anō mēnā
kua whakaae rātou kia whai kōrero te Pāremata.
Ki te kore, tēnā koa tirohia tēnei, ā, tonoa.
Ki te kore, kāore ēnei IGV e taea te whakatinana noa i ēnei whenua anō.
I Tiamana, he tino āta rātou, ā, kua whakamanahia e te kāwanatanga ā-motu tētahi ture whakaaetanga.
Heoi, kua whakaae kē a Tiamana kia pau te wā tuku whakahē, ā, he rite tonu tēnei ki te whakamanatanga.
Ināianei whakaarohia kāore te Bundestag me te Bundesrat i whakaae ki tēnei ture whakaaetanga.
Ka raru te kāwanatanga.
I tētahi taha, he herenga āna i raro i te ture ā-ao; i tētahi atu taha, kāore e tika kia whakakore i
te hiahia i whakapuaki ā-pōtitanga a te Pāremata.
Me mataku ka whakaae rātou.
Heoi anō, e tino whakaihiihi ana ki ahau ngā mea e tupu ana i reira.
Ā, nā te mea nō tō mātou papakutanga i ngā mana tangata, kei a mātou ngā whai wāhitanga katoa kia whai painga i ngā whai
wāhitanga ka puta i Ōtiria, kia aro ai te iwi ki ēnei take.
He mea whakamīharo hoki kia mōhio ko te ture o Tiamana e kī ana kē, mā te whakaae ki te IGV ka herea te tika taketake ki te āhua
tinana, ki te rangatiratanga whaiaro, ki te tūmataitinga o ngā kōrero tuhi, ki te muna o ngā mēra me ngā
whakawhitiwhiti kōrero, me te tika ki te herekore nekehanga.
Nō reira, e whakapae ana rātou ka tupu aunoa tēnei, ahakoa me whakatinana e ngā mana
whakahaere Tiamana ngā ture ā-ture a te WHO.
Āe. Kāore a Mr Brunner rāua ko au i matapaki i tēnei i mua.
Engari māku, ina tae mai ki ngā mea ka taea e tātou, he mea nui tonu kia hoki ki te whakaaro o te mana tangata.
Kua whakamārama ātaahua te whakaaro o te mana tangata, hei tikanga matua hoki o te Ture Pūtake, e ahu mai ana
i te whakaaro i hangaia te tangata i runga i te āhua o te Atua, nō reira he mea hihiri Karaitiana.
Nā tēnei ka puta te uara o te tangata anō.
Ā, mai i te ariā o te Whakamarama, e kī ana he mea mō te tangata e puta ake ana i tō rātou ake kore pakeke i whakaritea e rātou.
Mēnā kāore tēnei wairua, kāore he mea e mahi i tō tātou pūnaha ture, ā, tērā pea kāore he mea e mahi i roto i ā tātou oranga.
Nō reira, he tino take kia whakapau kaha katoa.
I kī a Mr Sasek i tino ātaahua: me tono āwhina tonu, me whakaako i ētahi atu o te hapori, i ngā tāngata e
karapoti ana i a tātou mā ngā mahi tōrangapū, ngā whakahe, ngā pānui, ngā kauwhau, ahakoa he aha.
Mā ngā pāpāho koreutu, mā te tata atu ki ngā pāpāho ā-kamupene.
Mēnā ka haere tonu koe ki te whakamātau, tērā pea ka whai tangata kotahi, e rua rānei e whakaae ana.
Ā, i runga ake i ngā mea katoa, mā te whakaako i ngā kai-tōrangapū, i te mea he tangata tonu
rātou, ā, tērā pea he māmā noa ā rātou whakaaro.
E whakapae ana ahau he tokomaha kāore i te hara-kore.
Engari tērā pea ko ngā mema noho tuarā kāore i te mōhio, engari ko ngā mema mōhio.
Tēnā, tēnā whakamārama, ā, whakatenatena i a rātou kia whakatau i runga i tō rātou ngākau.
Ā, i te mutunga, kia kaha tonu koe ki te haere ki te kōti i ngā wā katoa e taea ana, ā, kia tohu atu
koe kei konei e takahia ana ngā tika tangata taketake.
Ā, mō ia mahi kotahi, e whakapono ana hoki au he mea nui ia whakaaro kotahi i konei, ā,
kāore mātou e hiahia ana ki tētahi ao pēnei.
Kei te anga whakamua mātou ki te tirohanga o tētahi ao pai ake me te mana tangata me te rangatiratanga.
Ki te whakaaro ki tēnei, tēnā koe, ngā mihi nui.
Ngā mihi nui rawa atu, e Beate Pfeil. Kua whakakoi anō taku pere. Kāore anō kia mutu. Kua mutu tēnei hā i
muri i te Korona. Ehara i te mea pono. Kua rongo koe.
Ka taea noa e au te whakahoki anō i ngā mea katoa i kīia e koe. Me kaha rawa tātou ki te ako. Ahakoa te
nui e taea ana e tātou, i a tātou e taea ana tonu.
Ka kite tātou ā muri ake nei he aha ka tupu. Ngā mihi mō tō noho mai ki a mātou. Ngātahi. Me hono tonu
mai ki a mātou. Me hono tonu koutou ki a koutou anō.
Kia tae mai ngā rōia, ngā kaiwhakawā me ngā momo tāngata katoa kia whakakaha i tēnei taha.
Ngā mihi mō tō mātauranga. E hiahiatia ana e mātou. Ngā mihi.