Indiki prezentasiýada tejribeli advokat Dr Michael Brunner tarapyndan gozgalýan aladaly mowzugy
has-da amaly jikme-jiklik bilen öwrenip, subut eder.
Ol esasan WHO-nyň hukuk manewralary, onuň pandemiýa şertnamalary we IHR, ýagny Halkara Saglyk Kadalary
tarapyndan bize salnan howplar bilen meşgullanýar.
Sorag galýar: biz totalitar saglyk režiminiň howpy bilen ýüzbe-ýüz bolýarysmy?
Bu başga bir abraýly şahsyýeti bizi baýlaşdyrjak hünärli garaýyşlary bilen 21-nji
AZK-a çagyrmazdan ozal onuň CV-sine seredeliň.
Dr Beate Sibylle Pfeil 1967-nji ýylda doguldy, nemes advokaty we garaşsyz gözlegçi bolup, Ýewropadaky milli
azlyklar bilen baglanyşykly meselelerde ýöriteleşýär.
Bu esasan konstitusion, halkara we Ýewropa hukugyna degişlidir.
Ol köp sanly mahabat we esasy neşirler arkaly, şol sanda etnik toparlar baradaky köp jildlik gollanmanyň
bilelikde awtory hökmünde, öz ugurynda abraý gazandy.
Ol 2008-nji ýyldan 2016-njy ýyla çenli baş redaktor boldy.
2019-njy ýyldan bäri ol Azlyk Meseleleri boýunça Ýewropa žurnalynyň (EJM) bilelikdäki redaktorlarynyň biridir.
Ol Heidelberg uniwersitetinde hukuk öwrenip, Freiburgda ikinji döwlet synagyndan üstünlikli geçdi.
2002-nji ýylda ol Innsbruck uniwersitetiniň hukuk fakultetini hormat belligi bilen tamamlady.
Ol 20 ýyl Güneý Tirol Etnik Toparlar Institutynda işledi we gözleg geçirdi.
Şolaryň 17 ýylynda ylmy orunbasar direktor bolup işledi.
2017-nji ýyldan 2023-nji ýyla çenli ol Ýewropa Geňeşiniň halkara şertnamasy bolan Sebit ýa-da Azlyk Dillerini
Goramak we Ösdürmek boýunça Ýewropa Hartýasy üçin bilermenler komitetiniň nemes agzasy boldy.
2017-nji ýyldan 2022-nji ýyla çenli ol Flensburgdaky Azlyk Meseleleri boýunça Ýewropa Merkeziniň wise-prezidenti boldy.
Onuň häzirki işi koronawirus çärelerine, şol sanda Bütindünýä Saglyk Guramasynyň
meýilnamalaryna hukuk nukdaýnazaryndan ünsi jemleýär.
Ol Kritik Kazylar we Prokurorlar Torunyň, Saglyk, Azatlyk we Demokratiýa üçin Lukmanlar we Ylym Adamlarynyň, Garaşsyz
Advokatlaryň, Ylmy ösüş üçin Advokatlaryň, Bütindünýä Saglyk Alyansynyň Hereket Alyansynyň we Hippokrat
Andy Lukmançylyk Hünärmenleri Assosiasiýasynyň agzasydyr.
Dr Beate Pfeil şu gün Dünýä saglyk guramasy, pandemiýa şertnamasy we halkara saglyk düzgünnamalary barada gürrüň berýär.
Biz totalitar saglyk režiminiň howpy bilen ýüzbe-ýüz bolýarysmy?
Hoş geldiňiz, Dr Beate Pfeil. Biziň bilen tejribäňizi paýlaşanyňyz üçin sag boluň.
Çok sag boluň. Ötkir ok boluň. Sag boluň.
Men şu gün örän howply bolaryn, ýöne Dünýä Saglyk Guramasy ýaly howply däl.
Men sözüme başlangyçda kärdeşim Brunner beýe onuň ajaýyp temasy üçin tüýs ýürekden minnetdarlyk bildirip başlamak
isleýärin, sebäbi takyk şu bozulyp bolmajak adam mertebesi meni hukuk bilimlerini öwrenmäge iterdi.
Alman Konstitusiýasynyň bu ilkinji jümlesi hukuk okuwlarym boýy hemişe meniň ylhamym boldy.
Şu gün WHO barada gürrüň edende, meniň pikirimçe, hemmämiziň advokat bolmagymyza zerurlyk ýok. Eger meselä adam mertebesiniň
perspektiwasyndan seredip, WHO-ny şol nukdaýnazardan seljersek, käbir jogaplar öz-özünden ýüze çykyp biler.
Aşakdaky ýazgyda men esasan iki möhüm Dünýä Saglyk Guramasy şertnamasyna – Halkara Saglyk Kadalaryna
we Pandemiýa Şertnamasyna ünsi jemlemek isleýärin.
Emma ilki bilen, Dünýä Saglyk Guramasynda eýýäm näderejede ýerine ýetirilýändigini kesgitläliň.
Çünki 2020-nji ýyldan bäri şol atlandyrylýan Korona ýyllarynda başdan geçiren tejribämiz, we munuň ähmiýetini
näçe nygtasaňam az, eýýäm bar bolan, aýtsam, Dünýä Saglyk Guramasynyň režimine degişlidir.
Şonuň üçin birinji nokat: Dünýä saglyk guramasynyň täzeligi.
Soňra, 2024-nji ýylyň 1-nji iýunynda şübheli şertlerde kabul edilen Halkara Saglyk Kadalaryna girizilen üýtgetmeleriň
hakykatdanam güýje girmegi ýagdaýynda, halkara hukugy hem-de mümkin bolsa içerki hukuk boýunça nähili kynçylyklar
bilen ýüzbe-ýüz bolup biljekdigimiz soragy ýüze çykýar.
Soňra, üçünji nokatda, men pandemiýa şertnamasyna ünsi çekmek isleýärin; ol diňe şu ýyl
hödürlendi, ýöne heniz doly kabul edilmedi.
Men muny soňra gysgaça düşündirmek isleýärin.
Soňra, 4-nji nokatda, men häzirlikçe netijemi çykararyn.
5-nji nokat garaýyşlary öwrenmek barada: Bütindünýä Saglyk Guramasy we onuň
meýilnamalary bilen geljekde nämeler bolup biler?
Hem-de her zatdan öň, meniň pikirimçe hemmämize degişli bir sorag: biz näme edip bileris? Biz, ýeke-täk raýatlar.
Hawa, 1-nji nokat. Dünýä saglyk guramasy we onuň häzirki sistematik kemçilikleri barada men häzirlikçe şunu aýdýaryn.
Bu doly ulgam ýalňyşlygy.
BMG 1948-nji ýylda döwletleriň bileleşigi hökmünde döredildi.
1980-nji ýyllaryň ortalaryndan başlap, haýal-haýal ýöne ynamlylyk bilen bir mesele ýüze çykdy; munuň bir bölegi ABŞ-nyň
şol döwürde agza goşantlaryny dondyrmagy bilen baglanyşyklydy.
Şeýle guramalaryň agza döwletleriniň yzygiderli goşantlary bilen maliýeleşdirilmegi adaty ýagdaýdyr;
bu goşantlar belli bir maksatlara gönükdirilmeýär.
1980-nji ýyllaryň ortalarynda, ABŞ-nyň teklibine görä, agza döwletler hem agza töleglerini dondurdylar.
We şonda başlady... Soňra gizlin, sessiz we dymyp betbagtçylyk öz ýoluna düşdi.
Şu gün Dünýä Saglyk Guramasynyň býujetiniň takmynan 85 göterimi erkin sadakalaryň üstüne
baglydyr, olaryň köpüsi belli maksatlara gönükdirilýär.
Bu donorlar, häzirki wagtda Dünýä Saglyk Guramasynyň donorlary bolup, agzaçylyk töleglerini töläp bilmän, eýsem Dünýä Saglyk
Guramasyna aýratyn sadaka berýän ýurtlary hem öz içine alýar.
Gynansak-da, men Germaniýanyň bu babatda örän nusga bolup durýandygyny aýdardym.
Şonuň üçin salgyt pullarymyz Bütindünýä Saglyk Guramasyna gaty köp gidýär.
ABŞ çekilenden soň, Germaniýa ähtimal iň uly donor bolup durýar.
Soňra donorlaryň arasynda halkara hökümet guramalary hem bar, we soňra duýgur nokat gelýär: köp sanly hususy şahslaryň.
Indi, meniň üçünji oka düşündirşim ýaly, Italiýadan däl-de, Awstraliýadan ajaýyp täze bir gözleg bar.
Olar Bütindünýä Saglyk Guramasyna niýetlenen sadakatlary barladylar – olaryň arasynda diňe sekiz derman kompaniýasy bar
bolsa-da – ýöne döwlet bolmadyk we Bütindünýä Saglyk Guramasyna niýetlenen sadakaty berýän beýleki ähli edaralar we
guramalar, bu gözleg ajaýyp görkezşi ýaly, takmynan 100 göterim dermançylyk bilen baglanyşykly bähbitlere eýedir.
Ony farmakompatible diýýärler.
We iň ýokarky iki sany Gates gaznasy we Gavi sanjym alyansydyr.
Bu nokatda men başga bir öňki bellik etmegi isleýärin: WHO-nyň esaslandyryjy atalary WHO Konstitusiýasynyň 37-nji maddasyny
ýazanda belli bir maksady nazarda tutdylar; olar bu maddada Baş direktor we işgärleriň wezipesini ýerine
ýetirýänlerinde hiç bir hökümetden ýa-da ygtyýarlyk edarasyndan görkezme soraýan ýa-da kabul etmezligini kesgitlediler.
Hökümetlere ýa-da döwlet edaralaryna degişli bolan zatlar farmasewtika senagatyndan ýa-da farmasewtika
senagaty bilen baglanyşykly guramalardan çykýan borçly düzgünlere has-da köp derejede degişlidir.
Bu, Bütindünýä Saglyk Guramasynyň bu ýörite bellenen sadakalar bilen öz konstitusiýasyny
bozýandygyny aňladýar we goşmaça görkezmeler hem bar.
Soňra bu Dünýä Saglyk Guramasynyň sadakatlarynyň fonunda ýene bir meselemiz bar, ony ýeterlik derejede nygtap bolmaýar:
Meselem, eger Germaniýanyň Bundestagy "hawa, biz agza döwletleriň goşantlaryny ýene-de artdyrmaly" diýse, onda derman
senagatyna baglylyk meselesini aňsatlyk bilen çözüp bilerdik.
Ýok, Biz köpden bäri gizlin we sessiz ýagdaýda döwletler bilen hususy şahslaryň arasyndaky gatnaşyklary bu, aýtsam, aldawly
döwlet-hususy hyzmatdaşlyk gurluşy arkaly birleşdirip, institusionallaşdyrdyk; ol indi sorag astyna alynmaýar, mysal
üçin GAVI ýa-da CEPI guramalarynda Dünýä saglyk guramasy hökümetler, meşhur Gates gaznasy we, üns
beriň, sanjym öndürijiler bilen baglanyşyklydyr.
UNICEF, Dünýä banky we beýleki hökümet däl guramalar hem GAVI-de gatnaşýar.
Ýewropa Komissiýasy we beýleki gözleg edaralary CEPI bilen bilelikde bolup, ol 100 gün içinde ähli
wariantlara garşy sanjym işläp düzmek üçin programma eýe.
Hukuki nukdaýnazardan, bu düýbünden kabul edilmezdir, sebäbi döwletler – we bu ýerde biz döwletleriň halkyna hyzmat etmek üçin
bardygynyň esasy düşünjesine gaýdýarys – we şahsy şahslaryň adam mertebesi we adam azatlygy, şeýle hem kanuny
taýdan girdejä gönükdirilen hususy kompaniýalar hem bar.
Emma ikisi bir-biri bilen baglanyşyp, döwlet edaralary girdejä gönükdirilen hususy sadakalaryň üstüne garaşly
bolanda, biz eýýäm betbagtçylyk bilen ýüzbe-ýüz bolýarys.
Bu meseläniň ählisi, ol eýýäm Dünýä Saglyk Guramasy (DSG) bilen baglanyşykly we mysal üçin Germaniýanyň parlamentiň bir
agzasy hem häzire çenli oňa üns bermändir – biz munuň üstüne olara DSG-de aç-açanlygyň düýbünden ýokdugyny görkezmelidiris.
Bizde diňe hususy we döwlet pudaklarynyň baglanyşygyny üpjün edýän bu döwlet-hususy hyzmatdaşlyklar däl, eýsem ajaýyp
kärdeşlerimiziň görkezmegi ýaly, GAVI, Gates gaznasy we Dünýä saglyk guramasy arasynda işgärleriň yzygiderli aýlanmagy hem bar.
Şeýle hem, Gates gaznasy gönüden-göni we goldaýan beýleki guramalar arkaly Dünýä saglyk guramasynyň
býujetiniň takmynan 20 göterimine goşant goşýar.
Gates jenaplary, bir tarapdan özüni filantrop hökmünde görkezýär, beýleki tarapdan bolsa şol çak edilýän
sadakalardan gelýän ähli girdejilerden peýdalanýar.
Şu wagt biziňde gyzyklanmalaryň çaknyşygy köp möçberde bar. Atlandyrylýan Dünýä Saglyk Guramasynyň (DSG) bir bilermeni derman
senagatynda işläp, soňra birden DSG-ä gaýdyp gelende ýa-da GAVI üçin işe gaýdylanda, gyzyklanmalaryň çaknyşygy iň ýokary
derejä çykýar. Esasy mesele şunda: bu çaknyşyklar mälim edilmeýär we birden maglumat goragy meselesi öňe çykýar.
Soňra indiki nokat: Dünýä Saglyk Guramasynyň (DSG) donorlary bilen baglaşylan şertnamalar, olardan belki-de donorlaryň öz
sadakatlary bilen haýsy maksatlary baglanyşdyrýandygyny görmek bolýar, diýip bolar, "Haýyş edýäris, biziň ModRNA sanjymyzy
ulanyň, ol hakykatdanam ajaýyp, iň bolmanda girdeji babatynda; bolmasa size hiç zat bagyşlamarys, şonuň üçin ony
maslahat beriň," we nähili gabat gelýärkä, bu şertnamalar hem açyklandyrmaýar, jemgyýetçilige elýeterli däl.
Hem-de iň beýik şöhrat 2022-nji ýylda Dünýä saglyk guramasy tarapyndan girizilen Tiz ulanyş sanawyna
girizmek prosedurasy diýlip atlandyrylýan çärädir.
Derman senagaty kompaniýalary öndürýän dermanlaryny we sanjymlaryny, haýsy howply pandemiýa wirusynyň täzeden ýaýrap
başlandygy takyk belli bolmazdan ozal, ilki bir görnüşli synag tapgyrynda barlatmak üçin eýýäm şol ýere ýüz tutup bilerler,
Ýagny birinji nobatda ýer tutujylar bilen abstrakt görnüşde, soňra ikinji ädimde, şol atlandyrylýan pandemiýa ýüze çykanda,
degişli spesifik patogenler bilen. Bu dermanlar we sanjymlar ilki başlangyç komitet tarapyndan,
soňra bolsa soňrakky komitet tarapyndan baha berilýär.
Emma indi iň uly skandal gelýär: Dünýä saglyk guramasy bu hünärmen hasabatlarynyň netijeleri bilen näme etjekdigini ýa-da
näme etjekdigini däl karar bermekde ýeke-täk hukugyny, şeýle hem olary çap etmek ýa-da çap etmezlik hukugyny özünde saklaýar.
Dünýä Saglyk Guramasy hünärmen hasabatlarynyň netijelerine doly gözegçilik saklaýar.
Bu hem öňden görülmedik skandal, we biz häzir näme üçin şonça köp adamyň koronawirusa garşy sanalýan sanjymdan gelip çykýan
zeperlerden ejir çekýändigine haýran galýarys; käbir ýagdaýlarda olar munuň sebäbiniň şol
sanjym bolup biljekdigini henizem bilmeýärler.
Şu şertlerde Dünýä Saglyk Guramasy (DSG) eýýäm uly sistemik kemçiliklerden ejir çekýär, we indi bolsa DSG-de
bir adamyň aşa uly ygtyýarlyklara eýe bolmagy bilen baglanyşykly hakykatdanam uly bir mesele ýüze çykýar.
We biz bilýän ýaly, bu Baş direktor. Jenap Tedros hem häzir hem uruş jenaýatlary we ş.m. sebäpli
adam hukuklary guramalarynyň üns merkezinde galýar.
Bu Tedros, hiç hili demokratik ygtyýarlyga eýe däl, eýýäm halkara derejesinde aladalanmaga sebäp bolýan
diýlip atlandyrylýan saglyk ýagdaýlaryny yglan edip biler.
Şol esasa görä, ol şeýle diýilýän maslahatlar berip biler, we biz 2020-nji ýylda Tedrosyň
ýokarydan çemeleşýän hereketleriniň netijesini gördük.
Biziň hemmämiz bilýänimiz ýaly, munuň içine sanjym we synag talaplary, lukmançylyk barlaglary, bejergiler,
aragatnaşyk yzarlamak, izolýasiýa, karantin, syýahat we söwda çäklendirmeleri we ş.m. girýär.
Indi hakykat barlagçysy belki şeýle diýer: "Hawa, ýöne Tedros Halkara Saglyk Kadalarynda
görkezilen käbir faktiki ölçegleri nazara almaly."
Hawa, we soňra advokat şatlyk bilen "Hawa, biziň keselleriň uly sanawymyz bar, eger olar şol ýerde bolup,
dünýäniň dört bir künjegine çalt ýaýransa, onda ol ýagdaýyň çäkli ýagdaýy yglan edip biler" diýýär.
Iňlisçe, akyllylyk bilen PHEIC diýip gysgaldylan Halkara derejesinde alada döredýän
jemgyýetçilik saglygy howply ýagdaý – nähili ironiya.
Mysal üçin, umumy ýa-da belli bir desganyň aýratynlyklaryna degişli sanjym talaplary boýunça teklipler hödürläninde, ol
deňagramlylygy barlamaly, bu çäräniň hakykatdan hem dünýäde ýokanç keselleriň ýaýramagyny çäklendirmäge kömek
edýändigini, ýany täsirleriniň nähili boljakdygyny we ş.m. barlamaly; ol ähli taraplary göz öňünde tutmaly.
Hawa, ol kagyzda bar, ýöne – we bu hem giňden bilinmeýär, henizem giňden bilinmeýär – ylmy subutnamalar we
proporsionallyk bu ýerde örän möhümdir, we olaryň ýazylan kagyz hem ýazylan kagyzyň gymmatyna arzymaýar.
Sebäbi Tedrosyň maslahat berýän çalt reaksiýa komiteti bar bolsa-da, ol diňe maslahat berýär we hiç hili
garaşsyz däl. Komitetiň agzalary Tedrosyň özü tarapyndan bellenýär we zerur bolanda işden boşadylmagy hem mümkin.
Häzirki wagtda gözleýän, şeýle diýilýän konstitusion döwletde bolşy ýaly, garaşsyz gözegçilik edarasy ýok.
Bularyň ählisi näme many aňladýar?
Biziňde bähbit toqquşmalary örän köp.
Biz uly möçberli islegçe hereket etmegiň, zulum etmegiň we häkimiýetiň Tedros janaplary tarapyndan ulanylmagynyň uly howpy
bilen ýüzbe-ýüz bolýarys; onuň gulagyna bolsa dürli adamlar subutnamalardan we
deňagramlylykdan daşda duran zatlar barada pıryslaýarlar.
Şonuň üçin "daşarky gözegçiligiň howpy" sözi hem şu ýerde, kim tarapyndan aýdylsa-da, agzalýar.
Bu zynjyryň ahyrynda duran zat bolsa hemmesinden-de erbet: köpden bäri hakykata öwrülen, esasy hukuklaryň, şol sanda
ýaşaýyş hukugynyň, bedeniň bitewüliginiň we elbetde adam saglygynyň köpçülikleýin bozulmagy howpy.
Şol we ony ýeterlik derejede köp aýdyp bolmaz, şu günki Dünýä Saglyk Guramasynyň häsiýetidir.
Geljekde bu halkara saglyk düzgünleri kabul edilmäge häzirki wagtda gaty ýakyn bolan mahaly – geçen ýyl aýdanymyz ýaly,
häzirki wagtda olara garşy çykmak möhleti takmynan ähli ýurtlarda tamamlandy; ol 19-njy iýulda boldy – biz näme garaşyp bileris?
Döwletlere 2024-nji ýyldan başlap bu halkara saglyk düzgünleriniň güýje girmegine Dünýä
saglyk guramasyna garşy çykmak mümkinçiligi berildi.
Şonda köne WHO öňki wersiýany ulanardy.
Gynansak-da, bu 19-njy iýul möhletinden örän az sanly ýurt peýdalandy. Munyň barada soňra has giňişleýin gürleşeris.
Beýlekiler, eger olar muny heniz ýerine ýetirmändik bolsa, halkara hukugyna laýyklykda bu IGV-i durmuşa geçirmäge mejbur bolýarlar
we ol 19-njy sentýabrda halkara hukugy boýunça güýje girer.
Ol näme diýýär?
Biz häzirki IHR-de PHEIC-i güýçlendirilmiş görnüşde eýýäm kesgitledik – indi pandemiýa ýagdaýy hem goşulýar – we biz,
hukukçylar hökmünde, munuň derrew göze ilýändigini görýäris – goşmaça güýçlendiriji faktorlaryň bardygyna ynanýarys – bu
has howply bolmaly, wirus köp ýurtlarda has çalt ýaýramaly.
Bu saglygy goraýyş ulgamynyň kuwwatynyň aşa geçmegi barada.
Mesele şunda: bu wirus, şeýle gorkunç görnüşde görkezilende, sosial we ykdysady durnuksyzlyga sebäp bolup
biler, we soňra ýokary töwekgelçiligiň ýeterlikdigini aýdýar.
Bu hem öňden görülmedik skandal; Germaniýanyň Federal Konstitusiýa Kazyýeti ýaly işleýän konstitusiýa kazyýeti
hakykatdanam şeýle işi başyndan başlap düýbünden ýykyp-çalmaly.
Soňra 2-nji nokat: täze IGV hakykatdan hem näme diýýär?
Derman lobbisi belki-de uzak wagt bäri isläp we umyt edip gelýän zat: täze üns merkezi, owadan newspeak, degişli saglyk önümleri,
şol sanda elbetde dermanlar, şeýle atlandyrylýan sanjymlar we meniňçe örän aladaly bolan öýjük we gen esasly terapiýalar.
Häzirki wagtda kärdeşimiz Brodyden eşidenlerimize görä.
Bu çäreleriň ählisi häzir gyssagly teklipnamalaryň mowzugy bolup biler. Emma gyssagly ýagdaýlardan daşarda
hem Baş direktor TETROS teklipnamalar çykaryp biler.
Bularyň şul diýlip atlandyrylýan hemişelik maslahatlar.
Indi, şeýle önümleriň gözleg we ösüş işleri güýçli alnyp barylmalydyr, we Dünýä Saglyk Guramasynyň
beýanatlaryndan aýdyň bolşy ýaly, bu önümler, esasanam sanjymlar üçin, mod-RNA esasynda bolmalydyr.
Ylmy-barlag we ösüş işleri giň gerimde höweslendirilmeli we dünýäniň dört künjeginde täze goşmaça önümçilik desgalary
gurlmaly, sebäbi Ženewada hem eşidenimiz ýaly, COVID-19 bilen baglanyşykly mesele ösüp barýan ýurtlaryň bu ähli
mümkinçiliklere ýeterlik elýeterliligiň bolmazlygy boldy. Şu ýerde deň paýlaşmak ýa-da deňlik ýörelgesi güýje girýär.
We birlik, birligiň baýdagy astynda, baý ýurtlaryň pul çykarmagyny, şonda garyp
ýurtlaryň has köp önüm öndürip bilmegini aňladýar.
Men öňem belläp geçişim ýaly, eýýäm bu gyssagly ulanyş sanawy bar, bu bolsa Dünýä saglyk guramasynyň
dünýäniň dürli ýurtlaryndaky kadalaşdyryjy edaralara uly täsir ýetirmäge synanyşýandygyny aňladýar.
Muny maňa hünärmenler düşündirdiler: şol atlandyrylýan ModRNA sanjymyň öndürilişi hökmany ýagdaýda funksiýanyň
artdyrylmagyna gönükdirilen gözleg görnüşini öz içine alýar.
Bu, häzirki wagtda dünýäniň dört bir künjeginde işjeň gözlenilýän pandemiýa patogenleriniň laboratoriýada süni usulda
üýtgedilýändigini aňladýar; ýagny mutasiýa süni usulda döredilýär, şonuň üçin şol mutasiýa
garşy aýratyn sanjym işlenip düzülip bilner.
Bilermenler munuň nähili howplydygy barada ylalaşmaýarlar.
Men Dr Wodargy eşidýärin, soňra Prof. Wiesendangeri eşidýärin.
Men bu ugurda hünärmen däl, şonuň üçin höküm edip bilmerin.
Men diňe şu ýerde ýetirilýän basyşyň aýdyň bähbitleriň üstünde durýandygyny görýärin.
Täze pandemiýany görmek isleýän toparlar bar.
Munyň ählisinden şony aňlap bilýärin.
Bu bolsa biziň bu bir taraplaýyn, diňe derman serişdelerine gönükdirilen lukmançylyk garaýşynyň
has-da berkidilýändigini görýändigimizi aňladýar.
Bizde howpsuzlyk töwekgelçilikleriniň artmagy bar.
Prof. Kemmerer dogry aýdýar: bu mod-RNA sanjymy adam bedeninde pandemiýalaryň ýaýramagy üçin has-da amatly şertleri döredýär.
Immun ulgamyny basyp, bu sanjymlar pandemiýalaryň ýaýramagyny has-da çaltlandyrýar.
Häzirki bilimlere esaslanyp, şol derejede aýdyp bolýar.
Durmuş we saglyk hasam töwekgel astyndadyr.
Indi üçünji örän howply nokat gelýär.
Bu IGV häzir ÝB-den uzak wagt bäri eşidýän zatlarymyzy we öz ýurtlarymyzda hem eşidýän zatlarymyzy öz içine alýar.
Biz şu ýerde senzura garşy konferensiýada.
We iň howply ideologik gurallaryň biri, ýalňyş maglumat we dezinformasiýa garşy göreşmäge hukuk talap edýän bir
ygtyýarlygyň nirede-dir bar diýýän bu aldamçy pikirdir.
Hakykatdaky bu monopolýa, konstitusiýa kazyýetçileriniň hiç biriniň we konstitusiýa hukugy boýunça hünärmenleriň
hem örän azynyň munuň üstünde durmandygy meni hemişe haýran galdyrýar, esasan hem esasy hukuklara ters gelýär.
Pikir beýan etmegiň we akademiki azatlygyň esasy hukugy erkin diskursda pikirleriň erkin alyş-çalşygy ideýasyna esaslanýar.
Ol çäklendirilenden soň, bu azatlyklar esasan boğulýar.
Indi bu resmi çeşmelerden hiç hili ses-seda çykman aýdylýar.
Bu täze IGV-de nädogry maglumat we dezinformasiýa garşy göreş.
Munuň üstüne töwekgelçilik aragatnaşygy goşulýar.
Şol ýerde işleriň nähili işleýändigini we bu töwekgelçiligiň nähili görnüşde bolýandygyny bilýän başga biri oturyp dur.
Ol häzir ilata näme habar beriljekdigini we näme howp hasap edilmelidigini kesgitleýär.
Galan ähli zat gizlin.
Munyň arkasynda örän aldamçy düşünje bar. Oňa infodemikalara garşy göreşmek diýilýär.
Ýene-de propagandanyň dili: infodemic, pandemiýa ýaly howply.
Teoriýa taýdan, hatda gaty köp maglumat hem ýatyrylyp bilner.
Näçe artykmaçdygyny kim kesgitleýär?
Şonuň üçin biz adamlar indi kabul edýän maglumatyň we kabul etmeýän maglumatyň arasyndaky tapawudy aýryp bilmeýäris.
Şeýlelikde, WHO-da hereketleri dolandyrmak bilen baglanyşykly uzak wagt bäri bir zat bolup gelýär, ýöne diňe şol ýerde däl.
Adamlar belli talaplara eýermäge indi hökümet edaralarynyň ynandyrma güýji we oňyn işi arkaly däl – bu ajaýyp
bolardy – eýsem olaryň hereketlerini psihologik manipýasiýa arkaly dolandyrmak arkaly ynandyrýarlar.
Şonda bize ylmy subutnamalar gerek bolmaz, bu bolsa häkimýet ulanmak ýa-da girdeji gazanmak isleýänler üçin amatly bolýar.
Bu, Dünýä Saglyk Guramasynyň ähli sanly iri tehnologiýa senagaty bilen şertnamalar baglaşandygy bilen tassyklanylýar.
Şübhe ýüze çyksa, kim olara näme hakdy, näme ýalandygyny hem kesgitlemegi buýurup biler.
Geň däl, geň däl, olar hem açykda däl.
Şu ýerde biz esasan azatlyga, pikir azatlygyna, maglumat azatlygyna we garaşsyz metbugata, garaşsyz habar
serişdelerine garşy berk çäklendirmeleriň bolýandygyny görýäris.
Elbetde, we bu örän howplydyr, akademiki azatlyk.
Soňky bir möhüm nokat: IGV-de başga nämeler bar?
Olar häzir ýurtlara Milli IHR edarasyny döretmegi tabşyrýarlar; bu edara elbetde diňe IHR borçnamalaryny ýerine ýetirmek üçin
jogapkär bolar, şeýle hem administratiw derejesinde – mysal üçin Germaniýada federal döwlet derejesinde ýa-da şäher derejesinde –
saglyk edaralarynyň hemmesi WHO borçnamalaryna laýyk gelmäge gönükdirilmeli ýa-da, aýtsam, olar
WHO borçnamalaryna laýyk gelmäge gyzyklanmalydyr.
Şübhe ýagdaýynda, olaryň akyllydygyny we, iň esasy, konstitusiýa we adam hukuklary bilen gabat
gelýändigini barlamak indi ýerine ýetirilmeýär.
Şonuň üçin bu şertnamany amala aşyrmak üçin şertnama gol goýan döwletlere bolan basyşy artdyrar.
Bu IGV 2024 bolar, şony garaşyp bileris.
Pandemiýa şertnamasy henizem uzakda, we uly bagt bilen ol durmuşa geçirilmez.
Bu hem şu pandemiýa ýagdaýlary bilen baglanyşyklydyr.
Emma pandemiýa şertnamasy özünde tötänleýin ýagdaýy yglan etmek üçin hiç hili ygtyýar bermeýär.
Gynansak-da, munuň üçin bizde eýýäm IGV bar.
Emma, mysal üçin, şertnamanyň pandemiýalar döwründe we pandemiýalar arasynda geçerli bolandygyny aýdýar.
Şonuň üçin bu ýerde pandemiýa gürrüňi wagyz edilýär.
Biz pandemiýalar döwründe ýaşaýarys.
Ýeke düşündiriş zoonozis bolup, ahyrynda fonunda adamzadyň işjeňligini hem öz içine alýar. Açar
söz: funksiýanyň artdyrylmagy boýunça gözlegler.
Ol örän çalt gizlin bolar.
Soňra bu ýerde degişli saglyk önümleriniň mahabatlandyrylmagynyň has-da aýdyňlaşdyrylmagy we berkidilmegi bar.
IGV bilen baglanyşykly şu ýerde öňden belläp geçen ähli zatlar.
Mundan başga-da, tehnologiýa geçiriş baý ýurtlar bilen garyp ýurtlar arasynda bolmalydyr.
Soňra meşhur Patogenlere Elýeterlilik we Peýda Paýlaşmak Ulgamy bar.
Mesele şundan ybaratdyr: dünýäniň dürli ýurtlary genetiki materiala elýeterlilik üçin tebigy ýagdaýda göreşýärler.
Emma şu esasa görä dermanlar we sanjymlar işlenip düzülip bilner, bu bolsa örän girdejili model.
Elbetde, garyplar hem baýlaryň girdejisinden paý almak isleýärler.
Bu biziň üçin bagtly bolup biler, sebäbi maliýe meseleleri boýunça içerki dawa-jenjeller bar.
Bu hem şu sebäpden bu pandemiýa baradaky ylalaşyk henizem baglaşylmady.
Şonuň üçin bu ýyl kabul edilende, 12-nji maddanyň 2-nji böleginde şertnamanyň diňe taraplar şol atlandyrylýan "papalyk
ulgam" üçin goşmaça barada ylalaşandan soň gol çekmek üçin açylyp bilinjekdigi bellenendigi gözden düşdi.
Bu, içerki dawa – iki adam çekişende üçünji şatlanýar – belki-de pul meselesindäki dawa, bu ýerde örän möhüm rol
oýnap, bizi bu pandemiýa ylalaşygyndan halas eder diýen umydymyzyň bir şöhleçesini berýändigini aňladýar.
We bu ajaýyp bolar.
Elbetde, bu henizem tiz ygtyýar beriş ulgamlaryny berkitmek meselesidir.
Öň bu goşmaça sahifada – ony Tiz Ulanyş Sanawy diýeliň – ýerleşdirilen zatlar häzir has jikme-jik kesgitlenýär.
Ahyrynda, bu diňe dünýä derejesinde medisina-senagat kompleksini döretmekden başga zat däl.
Bu saglyk hakda däl. Bu saglygyň tersi hakda. Adamlar şu ýerde ýaşaýarlar.
Adam saglygy we fiziki bitewüligi girdeji we häkimýet bähbitleri üçin howp astyna salynýar.
Soňra üçünji nokat: pandemiýa şertnamasyndaky infodemic düşünjesi örän aladaly.
IGV ýalňyş maglumat we dezinformasiýa garşy göreşi öz içine alýar.
Indi bolsa başga bir bomba gelýär.
Bu ilatyň ylym, saglyk we pandemiýa hakyndaky düşünje derejesini güýçlendirmek barada.
Şu ýerde biz Dünýä Saglyk Guramasynyň öňe sürýän hakykat monopoliýasynyň nämedigini aýdyň görýäris: ilaty pandemiýalar,
jemgyýetçilik saglygy we ylym ugurlarynda beýni ýuwmak – elbetde, diňe Dünýä Saglyk
Guramasynyň bu düşünjeleri nähili düşündirýänine görä.
Hawa, sebäbi men aýdşym ýaly, biziň gözegçilik edaramyz ýok.
Ýokary derejeli BMG wekili eýýäm BMG-den hiç hili ses çykman, gaty düşnükli aýtdy: Biziň bilşimiz ýaly, Dünýä saglyk
guramasy (WHO) BMG-niň bir şahamçasy bolup, BMG ylmyň eýesidir.
Ylym mülk bilen nähili baglanyşykly, haýyş edýärin?
Ýeke düşündiriş hemişe güýç we peýda.
Soňra adamlar lukmançylyk önümleriniň netijeliligi we howpsuzlygy barada habarly edilmeli.
Şonuň üçin bu öz-özünden düşnükli hasaplanýar we hereket ýörelgeleri wagyz edilmegi dowam etdiriler.
Soňra biz goşmaça reformalary, güýçlendirilýän gözegçilik mehanizmini we bar bolan "Bir Saglyk" ýörelgesini girizýäris; bu
ýörelge haýwan saglygyny daşky gurşaw saglygy we adam saglygy bilen baglanyşdyrýar, Dünýä Saglyk Guramasyna
ölçäp bolmajak goşmaça ygtyýarlyklar berýär we elbetde bu zoonoz nazaryýetini berkitmäge hyzmat edýär.
Ýagny, pandemiýalar hakykatdanam adamlar tarapyndan döredilip bilinmeýär; olar diňe haýsydyr bir sebäpli
haýwanlaryň birden howply derejede keselläp, soňra bu keseliň adamlara ýaýramagy netijesinde ýüze çykýar.
Zoonotik geçiriş, elbetde, eýýäm goşuldy.
Hawa, we indi biz bu zatlaryň hemmesini täzeden seredeniňde, adam mertebesiniň bozulyp
bolmajakdygy, adam hukuklary we azatlyk düşünjesi.
Soňra bu şertnamalara seredeniňde, biz ilkinji nobatda döwlet suwerenligine de facto howpyň artandygyny görýäris.
Men "hakykatdanam" sözüne ünsi çekýärin, sebäbi 2020-nji ýylda hem hiç bir ýurt Dünýä saglyk guramasynyň
maslahatlaryny ýönekeýçe durmuşa geçirmäge mejbur däldi.
Emma olar muny etdiler.
Olar muny etdiler we bu meni çuňňur geň galdyrdy.
Brunner janaplary hukuk ulgamymyzda kemçilikleriň nirede ýatandygyny gaty owadan düşündirdi.
Meniň pikirimçe, iň owadan hukuk ulgamy hem ýok bolup gidýän, kemçilikli hukuk ulgamy hem
doly kompensirlemek ukybyna eýe bolan ruh ýok.
Mysal üçin Germaniýada we elbetde başga ýerlerde hem Federal Konstitusiýa Kazyýetiniň adam azatlygyny we mertebesini başlangyç
we iň soňky maksat hökmünde kabul edip, olary ilkinji we esasy orunda goýmak arkaly netijeli işläp gelen döwürleri boldy.
Hemmesi ýitirildi.
Men konstitusiýa hukugy boýunça gollanmada ilkinji gezek okap, her bir konstitusiýanyň özüniň döredip bilmeýän
şertlere baglydygyny bilende nähili geň galandygymy ýatlaýaryn.
Men hemişe şeýle pikir ederdim: eger ol kagyzda ýazylan bolsa, onda oňa eýeriler.
Kanun talyby hökmünde şonça sadysyň.
Maňa indi-indi sapak berildi, ýöne iň ýokary hilli sapak.
Bu kognitiw uruş, bu infodemiýa syýasaty, bu Ýewropa Bileleşiginiň Sanly Hyzmatlar Kanuny, bu hakykat
barlagçylarynyň akyldan ýiten keseli bilen biz garaşsyz pikir edýän raýatlarymyzy doly boýun egerýän tabynçylara öwürýäris.
Bu ähli ugurlara degişlidir, şol sanda döwletçiligi, kazyýet, kanun çykaryjylyk we ş.m.
Adam mertebesi we azatlyk düşünjesi bolmasa, hatda hukuk ulgamy hem işläp bilmez.
Janap Brunner muny owadan aýtdy, we belki-de şu pursatda Germaniýanyň Esasy Kanunynyň ilkinji taslamasynda
ilkinji nobatda şeýle setir bardygyny bellemek gerek: döwlet halk üçin bar, halk döwlet üçin däl.
Hemmesi hem häzir, onuň başgaça ajaýyp aýdany ýaly, şu pursatda ýok boldy.
Şonuň üçin WHO tarapyndan döwlet garaşsyzlygy uly howp astynda galýar we konstitusion gözegçiligiň, şol sanda
konstitusion kazyýetleriň, doly şowsuzlygy ýüze çykdy.
Men muny gorku bilen görýärin, esasan Germaniýada, şeýle hem ýurdumyzda bolup geçýän syýasy
basyşy – men muny asla göz öňüne getirip görmändim.
Elbetde, soňra azatlyga uly göwrümli çäklendirmeleriň, ýagdaýyň çalt yglan edilmeginiň we mümkin bolsa
azatlygy çäklendirýän hemişelik teklipleriň howpy artýar.
Dünýä saglyk guramasy derejesinde gözegçilik edaralarynyň ýoklugy fonunda ýurtlar öz
gözegçilik edaralaryny ýönekeýçe inkär edýärler.
Soňra biziň kärdeşlerimiz Silvia Behrendt we Amrei Müller gaýtalap belläp geçdiler ýene bir möhüm nokat bar: biz saglyk
syýasatynyň ideologik militarizasiýasynyň haýal-haýal ilerleýändigini görýäris, bu
bolsa umumy global surat bilen gabat gelýär.
Şertnamalarda munuň aýdylmandygyna garamazdan, global saglyk howpsuzlygy doktrinasy bar: patogenler harby duşman we howpsuzlyk
howpy hökmünde kabul edilýär, soňra awtomatik jogap işjeňleşdirilmeli, ýagny awtomatik mehanizm ornaşdyrylýar we
elbetde, olara garşy göreşmek üçin sanjymlar ulanylýar.
Indi hiç kim sanjymlaryň adamlaryň saglygyna zyýanlydygyna şübhe etmeýär.
Elbetde, bizde diňe bir ýerde bolsa-da, adamzadyň umumy sanly gözegçiliginiň güýçlenmegi hem bar; sebäbi sanly sanjym
şahadatnamalary girizildi, olaryň ulanylyşy diňe şol bilen çäklenmese-de, totalitar
gözegçilik nukdaýnazaryndan örän möhüm meseledir.
Elbetde, soňra bu lukmançylyk-farmasewtiki kompleks tarapyndan girizilen berkidilen saglyk çäreleri we
men eýýäm jikme-jik beýan eden infodemik düşünje bar.
We soňra, hakykatdanam, bu şertnamalarda haýal-haýal ideologik gaýtadan gurluşygyň bolandygy.
Bu, adamlaryň "men ýeke şahsyýetdirin, azatlygym başlangyç hem-de ahyr nokatdyr" diýen pikirdan
haýal-haýal, ýöne ynamlylyk bilen uzaklaşdyrmak barada.
Ýok, sen hiç zat däl, jemgyýet hemme zat.
Bu size tanyşmy?
Adam mertebesi, indi mesele däl.
Biz jemagatly boýun egmäge tarap ugurlaşýan tendensiýany görýäris.
Mysal üçin, munuň içine şeýle atlandyrylýan jemgyýetiň ähli gatlaklaryny öz içine alýan çemeleşme girýär.
Bu, howply pandemiýa ýüze çykan wagty jemgyýetdäki hemmeleriň bilelikde bolup, bir ugurda çekmeli bolýandygyny aňladýar.
Bu mantyk taýdan näme aňladýar?
Logiki taýdan aýdanyňda, kenara göçmeýän her kim oýundan daşda galýar; biz hemmämiz munuň ýaly ýagdaýy öňden başdan geçirdik.
Siz esasy hukuklaryňyzy öwrenmeli, bolmasa çykarsyňyz.
Häzirki umumy pikirden tapawutlanýan islendik zat haýsydyr bir görnüşde uly hüjümlere sezewar edilýär,
soňra bolsa deňlik we birligiň psevdo-esasy hukuklary bar.
We soňra olar hakyky adam hukuklary bilen deň derejede goýulýar.
Hawa, bu hakykatdanam soraga jogap berýär.
Men soranymda, bizi totalitar saglyk režimi howpalandyrýarmy?
Bizde häzir ara alnyp maslahatlaşylýan totalitar saglyk režimi bar diňe däl, eýsem häzirlikçe şeýle bolmadyk
ýa-da geçmişde şeýle bolmadyk ýerlerde hem awtoritarizm we totalitarizme tarap global ugur bar.
Şol ýerde bolmaly.
Biz kanun hökmüniň, esasy hukuklaryň we eýýäm agzalandygy ýaly BMG-niň Adam Hukuklary Paktiň 7-nji maddasynda
berkidilen lukmançylyk synaglaryna erkin razylyk bermek hukugynyň hem uly basyş astynda bolýandygyny görýäris.
Biz agza döwletleriň döwletçiligine basyş edýäris we ahyrynda bu örän uly howp döredýär.
Şonuň üçin hakykatdan hem hemmesi ýa hiç zat.
Şonuň üçin biziň 5-nji bölümimiz bar. Gysgaça aýdylanda, indi näme bolar?
Şükürler bolsun, adam bu döwletler barada islän pikirini aýdyp biler, ýöne ABŞ-nyň çekilmegi örän möhüm signal boldy.
Argentina hem şonuň ýaly etdi.
Bu döwletler IGV-iň hiç bir wersiýasyny mundan beýläk goldamaýarlar.
Bu IGV 2024-e hem Ysraýyl we Italiýa tarapyndan goldaw berilmez, bu örän gyzykly.
Awstriya hem etiraz bildirdi, ýöne diňe şonuň üçin, we men muny sitata alamlar arasynda aýdýaryn, olar Parlamentiniň
heniz tassyklamagyny bermändigini örän gijä galyp bildiler.
Emma konstitusiýa laýyklykda, munuň tassyklanmagy zerur bolardy; hatda ilkinji IGV hem.
Bu olaryň henizem Parlamentden tassyklama almak islejekdigini aňladýar – ýöne iň bolmanda bu bir başlangyç.
Pandemiýa baradaky şertnama barada, men öňem düşündirşim ýaly, onuň durmuşa geçmezligine umyt edýärin.
We bir möhüm zat bar – men muny Awstriýanyň mysalynda gördüm – gönüden-göni demokratik saýlaw arkaly saýlanmadyk
hökümetlere halkara hukugyna laýyklykda şertnamalar boýunça gepleşik geçirmäge we gol çekmäge rugsat berilýär.
Emma adatça parlamentler razylyk bermeli.
Biz muny Awstriyada hem soňky pursatda başlatmagy başardyq, sebäbi ol nädipdir nazardan gaçypdyr, geň bolsa-da.
Şonuň üçin bir tarapy halkara hukugy boýunça wekiliýet, beýleki tarapy bolsa bu hökümet
kararlarynyň demokratik kanunlylygy bolup durýar.
Adatça, parlamentler gatnaşýar.
Bu, dünýäniň dürli künjegindäki hukukçylardan hem parlamenta hiç hili ses bermäge rugsat berendiklerini
ýene bir gezek barlamagy talap edilýändigini aňladýar.
Eger däl bolsa, munuňy görkezip, ony soraň.
Bolmasa, bu IGV-ler hem şol ýurtlarda aňsatlyk bilen ornaşdyrylyp bilinmez.
Germaniýada olar biraz has ünsli bolup, häzir federal hökümet arkaly razylyk kanunyny kabul etdiler.
Emma Germaniýa etiraz möhletiniň geçmegine eýýäm ýol beripdi, bu bolsa esasan tassyklamaga deňdir.
Indi göz öňüne getiriň, Bundestag we Bundesrat bu razylyk kanunyny kabul etmeýärler.
Şonda hökümet kyn ýagdaýda bolar.
Bir tarapdan, ol halkara hukugy boýunça borçlydyr, emma beýleki tarapdan, ol Parlamentiniň
demokratik usulda beýan edilen iradesini bozmaly däldir.
Gorkulýar, olar razy bolar.
Şeýle-de bolsa, meniňçe, ol ýerde bolup geçýän zatlar örän gyzykly.
We bu diňe şundan ybarat: adam hukuklary uguryndan gelýänimiz üçin, Awstriyada ýüze çykýan islendik mümkinçilikden peýdalanyp,
bu meselelere üns çekmek üçin bize ähli mümkinçilikler bar.
Şeýle hem Germaniýada bu kanunda IGV-e razylyk bermegiň fiziki bitewilik, şahsy azatlyk, hat alyş-çalyşyň gizlinligi, poçta we
telekommunikasiýa gizlinligi hem-de hereket azatlygynyň esasy hukuklaryny
çäklendirýändigini öňünden kesgitleýändigi hem gyzyklydyr.
Şonuň üçin olar munuň awtomatik ýagdaýda boljakdygyny çaklaýarlar, emma nemes häkimiýetleri hakykatda
Bütindünýä saglyk guramasynyň hukuk aktlaryny durmuşa geçirmeli.
Hawa. Men we janap Brunner bu barada öňünden ara alyp maslahatlaşmadyk.
Emma meniň üçin, näme edip biljekdigimize gelende, hemişe adam mertebesiniň ideýasyna gaýdyp gelmek möhümdir.
Adam mertebesi düşünjesiniň, şol sanda Esasy Kanunyň etosy hökmünde, adamyň Hudaýyň keşbinde döredilendigine
bolan ynançdan gelip çykýandygy we şonuň üçin hristian ruhy bilen ylhamlandyrylandygy ajaýyp suratlandyryldy.
Bu, adamlaryň öz-özüniň gymmatyny döredýär.
We Aýdyňlaşma düşünjesinden, ol adam özüne salan kemkärliginden çykmagy aňladýar.
Bu ruhyýet bolmasa, hukuk ulgamyňyzda hiç zat işlemez, belki-de durmuşyňyzda hem örän az zat işleýär.
Şonuň üçin hakykatdan hem ähli mümkinçilikleri ulanmak meselesi.
Janap Sasek muny gaty owadan aýtdy: hemişe kömek soraň, jemgyýetdäki adamlary, töweregimizdäki adamlary
syýasy işjeňlikler, demonstrasiýalar, flýerler, mahabatlar ýa-da näme gerek bolsa-da öwrediň.
Erkin metbugat arkaly, korporatiw metbugata ýakynlaşmak.
Eger synanyşmagy dowam etdirseňiz, kabul ediji boljak bir ýa-da iki adam bolup biler.
Hem-de her zatdan öň syýasatçylary terbiýelemek, sebäbi olar henizem adamy bolup, ýönekeýçe sadakär bolup bilerler.
Men günäsiz däl köp adamyň bardygyny çaklaýaryn.
Emma belki-de habarlylaryň şübhelenmeýän arka oturgyç deputatlary.
Haýyş edýärin, haýyş edýärin, düşündiriň we olaryň öz vicdanlaryna esaslanyp karar bermäge höweslendiriň.
Ahyrynda mümkin boldugyça köp gezek kazyýete baryp, bu ýerde esasy adam hukuklarynyň
bozulýandygyny nygtamaga synanyşmagy dowam etdir.
Her bir hereket, hatda her bir pikir hem ähmiýetli diýip ynanýaryn, we biz şeýle bir dünýäni islemeýäris.
Biz adam mertebesi we azatlyk bilen has gowy dünýäniň garaýşyna tarap hereket edýäris.
Muny nazara alyp, köp sag boluň.
Çok sag boluň, Beate Pfeil. Okum ýene bir gezek ýitişdirildi. Bu heniz tamamlanmady. Koronadan soňky bu
dem çykarma tamamlanmady. Bu dogry däl. Siz eşitdiňiz.
Men diňe siziň aýdanlaryňyzy gaýtalamak bilen çäklenip bilerdim. Bilim bermäge doly gaz ber.
Mümkin boldugyça, heniz mümkinçilik bar wagty.
Soňra näme boljakdygyny göreris. Biz bilen bile bolanyňyz üçin sag boluň. Bizi
baglanyşykda saklaň. Özüňizi hem baglanyşykda saklaň.
Köplerçe advokatlar, sudýalar we dürli adamlar gelip, bu frunti berkitsinler.
Hünärliňiz üçin sag boluň. Biz oňa mätäç. Sag boluň.