אין דער קומענדיקער פּרעזענטאַציע וועט אַ דערפֿאַרענער אַדוואָקאַט איצט אויספֿאָרשן און באַשטעטיקן די
באַזאָרגנדיקע טעמע, וואָס ד״ר מיכאַיל ברוננער האָט באַהאַנדלט, אין נאָך גרעסערע פּראַקטישע דעטאַילן.
עס באַהאַנדלט זיך בעיקר מיט די סכּנות וואָס שטעלט פֿאַר אונדז די לעגאַלע מאַכינאַציעס פֿון דער וועלט־געזונטהייט־אָרגאַניזאַציע
(WHO) און אירע פּאַנדעמישע טראַקטאַטן און די IHR, דאָס הייסט די אינטערנאַציאָנאַלע געזונטהייט־רעגולאַציעס.
די פֿראַגע בלײַבט: צי שטייען מיר פֿאַר דער סכּנה פֿון אַ טאָטאַליטאַרישן געזונט־רעזשים?
איידער מיר לאַדן די אַנדערע לומינאַריע צו דער 21סטער AZK מיט אירע עקספּערטישע פּערספּעקטיוון וואָס
וועלן אונדז באַרײַכערן, לאָמיר אַ קוק טאָן אויף איר CV.
ד״ר ביאַטע סיבילע פֿײַל, געבוירן אין 1967, איז אַ דײַטשישע אַדוואָקאַטקע און אומאָפּהענגיקע פֿאָרשערין, ספּעציאַליזירט
אין ענינים פֿון נאַציאָנאַלע מינאָריטעטן אין אייראָפּע.
דאָס געלט בפרט פֿאַר קאָנסטיטוציאָנעלן, אינטערנאַציאָנאַלן און אייראָפּעיִשן געזעץ.
זי האָט זיך געמאכט אַ נאָמען אין איר פעלד דורך צאָלרײַכע לעקציעס און יסודותדיקע פּובליקאַציעס, אַרײַנגערעכנט ווי
מיט־אויטאָרין פֿון אַ פֿילבענדער האַנטבוך וועגן עטנישע גרופּעס.
זי איז געווען די הויפּט־רעדאַקטאָרין פֿון 2008 ביז 2016.
זינט 2019 איז זי מיט־רעדאַקטאָרין פֿונעם "אייראָפּעיִשן זשורנאַל פֿאַר מינאָריטעט־ענינים" (EJM).
זי האָט געשטודירט געזעץ אין היידלבערגער אוניווערסיטעט און האָט דורכגעגאַנגען איר צווייטן שטאַטלעכן פּרוּף אין פֿרייבורג.
אין 2002 האָט זי מיט כּבֿודים אין געזעץ פֿון דער אוניווערסיטעט פֿון אינסברוק גראַדואַירט.
זי האָט אַרבעט געטאָן און פאָרשונג דורכגעפֿירט בײַם דרום־טייראָלישן אינסטיטוט
פֿאַר עטנישע גרופּעס במשך צוואַנציק יאָר.
17 יאָר, פֿון וועלכע ער איז געווען דער וויצע־וויסנשאַפֿטלעכער דירעקטאָר.
פֿון 2017 ביז 2023 איז זי געווען די דײַטשישע מיטגלידערין פֿון אַן עקספּערטן־קאָמיטעט פֿאַר דער אייראָפּעיִשער כאַרטע
פֿאַר רעגיאָנאַלע אָדער מינאָריטעט־שפּראַכן, אַן אינטערנאַציאָנאַלער טראַקטאַט פֿונעם ראַט פֿון אייראָפּע.
פֿון 2017 ביז 2022 איז זי געווען די וויצע־פֿאָרזיצערין פֿונעם אייראָפּעיִשן צענטער פֿאַר מינאָריטעט־ענינים אין פֿלענסבורג.
איר איצטיקע אַרבעט פֿאָקוסירט זיך אויף די קאָראָנאַווירוס־מיטלען, אַרײַנגערעכנט די פּלענער פֿון דער
וועלט־געזונט־אָרגאַניזאַציע פֿון אַ יורידישער פּערספּעקטיוו.
זי איז אַ מיטגליד פֿון דער נעץ פֿון קריטישע ריכטער און פּראָקוראָרן, דאָקטוירים און וויסנשאַפֿטלער פֿאַר געזונט,
פֿרײַהייט און דעמאָקראַטיע, אומאָפּהענגיקע אַדוואָקאַטן, אַדוואָקאַטן פֿאַר אויפֿקלערונג, דער וועלט־געזונטהייט־אַליאַנץ
אַקציע־אַליאַנץ און דער היפּפּאָקראַטישער שבֿועה מעדיצינישער פּראָפֿעסיאָנעלער אַסאָציאַציע.
ד״ר ביאַטע פֿײַל רעדט הײַנט וועגן דער וועלט־געזונטהייט־אָרגאַניזאַציע, דעם פּאַנדעמיע־אָפּמאַך
און די אינטערנאַציאָנאַלע געזונטהייט־רעגולאַציעס.
צי שטייען מיר פֿאַר דער סכּנה פֿון אַ טוטאַליטאַרישן געזונט־רעזשים?
ברוכים הבאים, ד״ר ביאַטע פֿײַל. אַ דאַנק פֿאַרן טיילן אײַער מומחיות מיט אונדז.
אַ גרויסן דאַנק. זײַ אַ געשאַרפֿטער פֿײַל. אַ דאַנק.
איך וועל הײַנט זײַן זייער געפֿערלעך, אָבער נישט אַזוי געפֿערלעך ווי די וועלט־געזונטהייט־אָרגאַניזאַציע.
איך וויל אָנהייבן מיט אויסדריקן מײַן האַרציקן דאַנק צו מײַן קאָלעגע, הער ברוננער, פֿאַר זײַן ווונדערלעכן טעמע,
בײַזונדערס ווײַל דווקא די אומברעכנבאַרע מענטשלעכע כּבֿוד האָט מיך אָנגעטריבן צו אָנהייבן מײַנע געזעץ־שטודיעס.
די ערשטע זאַץ פֿון דער דײַטשער גרונטגעזעץ איז שטענדיק געווען מײַן אינספּיראַציע במשך מײַנע געזעץ־שטודיעס.
און ווען איך הײַנט רעד וועגן דער וועלט־געזונטהייט־אָרגאַניזאַציע, גלייב איך אַז מיר אַלע מוזן נישט זײַן אַדוואָקאַטן. אויב מיר קוקן
אויף דעם ענין דורך די ברילן פֿון מענטשלעכער כּבֿוד און באַטראַכטן די וועלט־געזונטהייט־אָרגאַניזאַציע פֿון דער פּערספּעקטיוו,
קענען עטלעכע ענטפֿערס זיך אויטאָמאַטיש אַרויסגעבן.
אין דעם וואָס קומט, וויל איך זיך בעיקר קאָנצענטרירן אויף די צוויי וויכטיקע WHO־אָפּמאַכן: די אינטערנאַציאָנאַלע
געזונטהייט־רעגולאַציעס און דעם פּאַנדעמיע־אָפּמאַך.
אָבער קודם־כּל, לאָמיר אויסצייכענען וואָס שוין געלט בײַ דער WHO.
ווײַל דאָס וואָס מיר האָבן איבערגעלעבט אין די אַזוי-גערופֿענע קאָראָנאַ-יאָרן זינט 2020, און דאָס קען מען נישט גענוג
אונטערשטרײַכן, האָט צו טאָן מיטן שוין-עקזיסטירנדיקן, וואָלט איך געזאָגט, רעזשים פֿון דער וועלט-געזונט-אָרגאַניזאַציע.
דעריבער דער ערשטער פּונקט, דער WHO־אַפּדייט.
דערנאָך שטעלט זיך די פֿראַגע וואָס מיר קענען זיך אָנשטויסן אויף, אויב די ענדערונגען צו די אינטערנאַציאָנאַלע געזונט־פֿאָרשריפֿטן,
וועלכע זענען אָנגענומען געוואָרן אונטער פֿאַרצווייפֿלטע אומשטענדן דעם 1טן יוני 2024, וועלן טאַקע אַרײַן אין
קראַפֿט, סײַ לויט אינטערנאַציאָנאַלן געזעץ און סײַ מעגלעך אויך לויט אינלענדישן געזעץ.
דערנאָך, אין אַ דריטן פּונקט, וואָלט איך געוואָלט באַהאַנדלען דעם פּאַנדעמיע־אָפּמאַך, וואָס איז ערשט דאָס יאָר
פֿאָרגעשטעלט געוואָרן, אָבער נאָך נישט גאָר אָנגענומען געוואָרן.
איך וואָלט געוואָלט שפּעטער דאָס קורץ אויסברייטן.
און דאַן, אין פּונקט 4, וועל איך פֿאַר דער צײַט ציען מײַן מסקנא.
פּונקט 5 איז וועגן אויספֿאָרשן פּערספּעקטיוון: וואָס קען פּאַסירן ווייטער מיט דער
וועלט־געזונטהייט־אָרגאַניזאַציע און אירע פּלאַנען?
און איבער אַלץ, אַ פֿראַגע וואָס, לויט מײַן מיינונג, באַטרעפֿט אונדז אַלע: וואָס קענען מיר טאָן? מיר, די יחיד בירגערס.
יאָ, פּונקט 1. וועגן דער WHO און אירע איצטיקע סיסטעמישע פֿעלער, וועל איך פֿאַר איצט דאָס זאָגן.
דאָס איז אַ אַבסאָלוטער סיסטעם־פֿעלער.
די וועלט־געזונטהייט־אָרגאַניזאַציע איז געגרינדעט געוואָרן אין 1948 ווי אַ פֿאַרבאַנד פֿון שטאַטן.
און לאַנגזאַם אָבער זיכער, פֿון מיטן 1980ער יאָרן אָנהייב, איז אַ פּראָבלעם אויפגעשטאַנען, וואָס איז טיילווייז געווען צוליב
דעם, אַז די פֿאַראייניקטע שטאַטן האָבן אין מיטן 1980ער יאָרן אָנהייב פֿאַרפֿרוירן זייערע מיטגלידשאַפֿט־בײַטראָגן.
עס איז נאָרמאַל אַז אַזעלכע אָרגאַניזאַציעס ווערן פינאַנצירט דורך רעגולערע בײַשטײַערונגען פֿון זייערע מיטגליד־שטאַטן,
וואָס זענען נישט באַשטימט פֿאַר ספּעציפֿישע צילן.
אין מיטן די 1980ער יאָרן, אויפֿגערופֿן דורך די פֿאַראייניקטע שטאַטן, האָבן די מיטגליד־שטאַטן
אויך אײַנגעפֿרוירן זייערע מיטגלידשאַפֿט־בײַטראָגן.
און דאַן האָט עס אָנגעהויבן... דאַן, געהיימלעך, שטיל און שטילערהייט, האָט דער קאַטאַסטראָפֿע אָנגעהויבן נעמען איר קורס.
הײַנט איז בערך 85 פּראָצענט פֿון דעם בודזשעט פֿון דער וועלט־געזונטהייט־אָרגאַניזאַציע אָפּהענגיק פֿון פֿרײַוויליקע
נדבֿות, פֿון וועלכע רובֿ זענען באַשטימט פֿאַר ספּעציפֿישע צוועקן.
די דאָנאָרן, וואָס איצט זענען דאָנאָרן פֿון דער וועלט־געזונטהייט־אָרגאַניזאַציע (WHO), אַרײַננעמען
אויך לענדער וואָס ניט נאָר באַצאָלן זייערע מיטגלידשאַפֿט־געלטער, נאָר אויך געבן באַזונדערע תרומות צו דער WHO.
ליידער וואָלט איך געזאָגט אַז דייטשלאנד איז אין דעם זאַך זייער אַ בײַשפּיל.
אַזוי גייט אונדזער שטייער־געלט אין גרויסע קוואַנטומען צו דער וועלט־געזונטהייט־אָרגאַניזאַציע.
און איצט, אַז די פֿאַראייניקטע שטאַטן האָבן זיך צוריקגעצויגן, איז דײַטשלאַנד מסתּמא דער נומער איין דאָנאָר.
דערנאָך זענען אויך אינטערנאַציאָנאַלע רעגירונגס־אָרגאַניזאַציעס צווישן די דאָנאָרן, און דאַן קומט דער
סענסיטיווער פּונקט: אַ גרויסע צאָל פּריוואַטע יחידים.
איצט איז, ווי איך האָב אונטער דער דריטער פֿײַל באַשריבן, אַ פּרעכטיקער נײַער שטודיע פֿון
איטאליע, ניין, פֿון אוסטראַליע, נישט פֿון איטאליע.
זיי האָבן אונטערזוכט די באַשטימטע תרומות צו דער WHO – כאָטש צווישן זיי זענען בלויז אַכט פֿאַרמאַצעווטישע פֿירמעס – אָבער אַלע
אַנדערע אינסטיטוציעס און אָרגאַניזאַציעס וואָס זענען נישט שטאַטן און וואָס געבן באַשטימטע תרומות צו דער WHO
האָבן, ווי די שטודיע בריליאַנט אַנטדעקט, כּמעט הונדערט פּראָצענט פֿאַרמאַצעווטישע אינטערעסן.
זיי רופן עס פארמאַ-קאָמפּאַטיבל.
און די צוויי העכסטן זענען די גייטס־פֿונדאַציע און דער גאַווי וואַקצין־אַליאַנץ.
אין דעם פּונקט וויל איך מאַכן נאָך אַ פּרעלימינאַרישע באַמערקונג: די גרינדער־פֿאָטערס פֿון דער וועלט־געזונטהייט־אָרגאַניזאַציע
האָבן עפּעס אין זינען געהאַט, ווען זיי האָבן אין אַרטיקל 37 פֿון דער קאָנסטיטוציע פֿון דער וועלט־געזונטהייט־אָרגאַניזאַציע
געשריבן, אַז בײַ דער אויספֿירונג פֿון זייערע פֿונקציעס זאָלן דער דירעקטאָר־גענעראַל און דער שטאב נישט זוכן אָדער
באַקומען אינסטרוקציעס פֿון קיין רעגירונג אָדער אויטאריטעט.
און וואָס געלט פֿאַר רעגירונגען אָדער פֿאַר עפֿנטלעכע אויטאָריטעטן, געלט נאָך מער פֿאַר בינדנדיקע באַשטימונגען פֿון
דער פֿאַרמאַצעווטישער אינדוסטריע אָדער פֿון אָרגאַניזאַציעס וואָס זענען פֿאַרבונדן מיט דער פֿאַרמאַצעווטישער אינדוסטריע.
דאָס מיינט אַז די וועלט־געזונטהייט־אָרגאַניזאַציע (WHO) ברעכט איר אייגענע קאָנסטיטוציע מיט די באַשטימטע
נדבֿות, און עס זענען אויך נאָך ווײַטערדיקע ריכטליניעס.
דאַן האָבן מיר נאָך אַ פּראָבלעם אין דער הינטערגרונט פֿון די דאָנאַציעס צו דער WHO, וואָס קען נישט גענוג אונטערשטרייכט ווערן:
אויב, למשל, דער דײַטשער בונדעסטאַג וואָלט געזאָגט, יאָ, מיר מוזן פשוט ווידער העכערן די בײַשטײַערונגען פֿון די
מיטגליד־שטאַטן, דאַן וואָלטן מיר גרינג געלייזט דעם פּראָבלעם פֿון אָפּהענגיקייט פֿון דער פֿאַרמאַצעווטישער אינדוסטריע.
ניין, מיר האָבן שוין לאַנג צוריק געהיימלעך און שטילערהייט קאָנסאָלידירט און אינסטיטוציאָנאַליזירט די באַציִונגען צווישן
מדינות און פּריוואַטע יחידים אין דער הינטערגרונט דורך דער דאָזיקער פּערפֿידער, וואָלט איך געזאָגט, קאָנסטרוקציע פֿון
עפֿנטלעך-פּריוואַטע פּאַרטנערשאַפֿטן, וואָס ווערט שוין מער נישט געפֿרעגט, וווּ, למשל, אין GAVI אָדער CEPI, איז די
WHO פֿאַרבונדן מיט רעגירונגען, מיט דער באַרימטער גייטס-פֿונדאַציע און, געדענקט, מיט וואַקצין-פּראָדוצירער.
יוניסעף, די וועלטבאַנק און אַנדערע ניט־רעגירונגס־אָרגאַניזאַציעס זענען אויך באַטייליקט אין גאַווי.
די אייראפעישע קאַמיסיע און אַנדערע פאָרשונג־אינסטיטוציעס שטיצן CEPI, וואָס האָט אַ פּראָגראַם צו
אַנטוויקלען וואַקסינען קעגן אַלע חולאתן אין 100 טעג.
פֿון אַ לעגאַלן פּערספּעקטיוו איז דאָס גאָר אומאַננעמבאַר, ווײַל שטאַטן – און דאָ קומען מיר צוריק צום יסודי געדאַנק אַז שטאַטן
זענען דאָ צו דינען די מענטשן – און פּריוואַטע יחידים, אַרײַנגערעכנט מענטשלעכע כּבֿוד און מענטשלעכע
פֿרײַהייט, און פּריוואַטע פֿירמעס, וואָס אפילו לעגיטימ קענען זײַן פּראָפֿיט־אָריענטירט.
אָבער ווען די צוויי ווערן פֿאַרפלאָכטן און די שטאַטלעכע אינסטיטוציעס ווערן אָפּהענגיק פֿון פּריוואַטע
נדבֿות וואָס ווערן געטריבן פֿון פּראָפֿיט, דעמאָלט שטייען מיר שוין פֿאַר אַ קאַטאַסטראָפֿע.
און דער גאַנצער ענין, וואָס איז שוין פֿאַרבונדן מיט דער וועלט־געזונטהייט־אָרגאַניזאַציע (WHO) און צו וועלכן ביז איצט
האָט, למשל, נישט איין מיטגליד פֿונעם דײַטשן פּאַרלאַמענט געגעבן קיין שום אויפֿמערק – דאָס מוזן מיר זיי
אָנווײַזן – איז דער אָפֿענער מאַנגל אין דורכזיכטיקייט בײַ דער וועלט־געזונטהייט־אָרגאַניזאַציע.
ניט נאָר האָבן מיר די ציבור־פּריוואַט פּאַרטנערשאַפֿטן, וווּ די פּריוואַטע און די ציבור־סעקטאָרן זענען פֿאַרבונדן, נאָר מיר האָבן
אויך, ווי בריליאַנטע קאָלעגעס האָבן געוויזן, אַ שטענדיקן מערי־גאָ־ראַונד פֿון פּערסאָנאַל
צווישן GAVI, די גייטס־פֿונדאַציע און די WHO.
אגב, די גייטס־פֿונדאַציע טראָגט דירעקט און אומדירעקט, דורך אַנדערע אָרגאַניזאַציעס וואָס זי ספּאָנסאָרט, צו בערך 20 פּראָצענט
פֿון דעם בודזשעט פֿון דער וועלט־געזונטהייט־אָרגאַניזאַציע.
און מר גייטס, וואָס אויף דער איין זײַט שטעלט זיך פֿאָר ווי אַ פֿילאַנטראָפּ, און אויף דער צווייטער זײַט פּראָפֿיטירט
פֿון אַלע די רווחים וואָס קומען פֿון די געמיינטע נדבֿות.
איצט האָבן מיר קאָנפליקטן פֿון אינטערעסן אין גרויסן מאָס. ווען אַ אַזוי גערופֿענער WHO־עקספּערט האָט געאַרבעט אין דער
פֿאַרמאַסיוטישער אינדוסטריע און דאַן פּלוצלינג צוריקקומט צו WHO אָדער גייט צוריק אַרבעטן פֿאַר GAVI, האָבן מיר קאָנפליקטן פֿון
אינטערעסן ביזן העכסטן גראַד. און דאָ איז דער ענין: די קאָנפליקטן ווערן נישט אַנטפּלעקט, און פּלוצלינג קומט דאַטאַ־שוץ אין שפּיל.
דערנאָך דער נעקסטער פּונקט: קאָנטראַקטן מיט די דאָנאָרן פֿון דער וועלט־געזונט־אָרגאַניזאַציע (WHO), פֿון וועלכע מע קען אפֿשר זען
פֿאַר וועלכע צוועקן די דאָנאָרן אַסאָציִיִרן זייערע נדבֿות, עס קען זאָגן, "ביטע נוצט אונדזער ModRNA וואַקצין, עס איז טאַקע
גרויס, לכל־הפּחות ווען עס קומט צו פּראָפֿיט, אַנדערש וועלן מיר אײַך גאָרנישט שענקען, טאָ, ביטע רעקאָמענדירט עס," און,
וואָס פֿאַר אַ צופֿאַל, ווערן די דאָזיקע קאָנטראַקטן אויך נישט אַנטפּלעקט, נישט צוטריטלעך פֿאַרן אַלגעמיינעם ציבור.
און די קרוין־גלאריע איז אַ פּראָצעדור וואָס הייסט די "עמערדזשענסי יוז ליסטינג פּראָצעדור", אַרײַנגעפֿירט
דורך דער וועלט־געזונטהייט־אָרגאַניזאַציע (WHO) אין 2022.
פֿאַרמאַצעווטישע פֿירמעס קענען שוין דאָרטן אַפּליקירן, כּדי די מעדיצינען און וואַקצינען וואָס זיי פּראָדוצירן זאָלן אָפּגעשאַצט
ווערן, קודם אין אַ מין פּראָבע־לויף, איידער עס איז פּינקטלעך באַקאַנט וועלכער כּלומרשט־געפֿערלעכער פּאַנדעמיע־ווירוס באַוועגט
זיך איצט ווידער, דאָס הייסט, אַמאָל אין אַבסטראַקטע טערמינען מיט פּלאַץ־האַלטערס, און דערנאָך, אין אַ צווייטן שריט, ווען די
אַזוי־גערופענע פּאַנדעמיע קומט פֿאָר, מיט די צוגעפּאַסטע ספּעציפֿישע פּאַטאָגענען. די דאָזיקע מעדיקאַמענטן און
וואַקצינען ווערן אָפּגעשאַצט, ערשטנס דורך אַ פֿאָרויסיקן קאָמיטעט און דערנאָך דורך אַ שפּעטערדיקן קאָמיטעט.
אָבער איצט קומט דער סקאַנדאַל פּאַר עקסאַלענץ: די WHO רעזערווירט זיך דאָס רעכט אַליין באַשליסן וואָס זי וועט אָדער נישט וועט טאָן
מיט די רעזולטאַטן פֿון די עקספּערטן־ריפּאָרטן, און זי רעזערווירט זיך אויך דאָס רעכט באַשליסן צי צו פֿאַרעפֿנטלעכן זיי אָדער נישט.
די וועלט־געזונטהייט־אָרגאַניזאַציע האַלט גאַנץ קאָנטראָל איבער די רעזולטאַטן פֿון די עקספּערטן־באַריכטן.
דאָס איז אויך אַן אומפּרעצעדענטירטער סקאַנדאַל, און דעמאָלט פֿרעגן מיר זיך פֿאַר וואָס אַזוי פֿיל מענטשן ליידן איצט פֿון
וואַקצין־שאַדן, פֿון דער אַזוי־גערופֿענער קאָראָנאַווירוס־וואַקצין, און אין געוויסע פֿאַלן
ווייסן זיי נאָך אַלץ נישט אַז דאָס קען זײַן די סיבה.
איצט האָבן מיר אַ WHO וואָס שוין ליידט פֿון ריזיקע סיסטעמישע דורכפֿאַלן אין דעם הינטערגרונט, און איצט קומט דער
טאַקע גרויסער פּראָבלעם, וואָס איז פֿאַרבונדן מיטן פאַקט אַז איין מענטש האָט איבערמעסיקע מאַכט אינעם WHO.
און דאָס איז דער דירעקטאָר־גענעראַל, ווי מיר ווייסן. מר טעדראָס אַליין איז אויך נאָך אין דער פאָקוס
פֿון מענטשנרעכט־אָרגאַניזאַציעס פֿאַר מלחמה־פֿאַרברעכנס און אַזוי ווייטער.
דער טעדרעס, וואָס האָט בכלל נישט קיין דעמאָקראַטישע לעגיטימאַציע, קען שוין דערקלערן אַזוי גערופענע
געזונטהייט־נויטפֿאַלן פֿון אינטערנאַציאָנאַלע באַזאָרגטקייט.
און אויף דער באַזע קען ער אַרויסגעבן אַזוי-גערופענע רעקאָמענדאַציעס, און מיר האָבן געזען דעם
רעזולטאַט פֿון הער טעדראָסעס הערשערײַשע אַקציעס אין 2020.
ווי מיר אַלע ווייסן, האָט דאָס אַרײַנגענומען פֿאָדערונגען פֿאַר וואַקסינאַציע און טעסטן, מעדיצינישע אונטערזוכונגען,
באַהאַנדלונגען, קאָנטאַקט־נאָכפֿאָלג, איזאָלאַציע, קאַראַנטין, באַגרענעצונגען אויף רייזעס און האַנדל, און אַזוי ווײַטער.
יעצט קען דער פאַקט־טשעקער זאָגן: "יאָ, אָבער טעדראָס מוז באַטראַכטן געוויסע פאַקטישע קריטעריעס, ווי עס
שטייט אין די אינטערנאַציאָנאַלע געזונטהייט־רעגולאַציעס."
יאָ, און דאַן דער אַדוואָקאַט שמײַכט און זאָגט: יאָ, מיר האָבן אַ ריזיקע ליסטע פֿון קראַנקייטן, און אויב זיי
זענען דאָרט און פֿאַרשפּרייטן זיך שנעל איבער דער גאַנצער וועלט, קען ער דערקלערן אַ נויטצושטאַנד.
ענגליש, קלוג אָפּגעקירצט צו PHEIC, עפנטלעכע געזונטהייט־נויטפֿאַל פֿון
אינטערנאַציאָנאַלער באַזאָרגטקייט – וואָס פֿאַר אַ איראָניע.
און ווען ער מאַכט רעקאָמענדאַציעס, למשל פֿאַר אַלגעמיינע אָדער פֿאַר אינסטיטוציע־ספּעציפֿישע וואַקסינאַציע־פֿאָדערונגען, מוז ער
איבערקוקן די פּראָפּאָרציאָנאַליטעט, מוז ער איבערקוקן צי עס טאַקע העלפֿט צו באַגרענעצן אָנשטעקיקע קראַנקייטן וועלטווייט, וואָס
וועגן די זייַט־ווירקונגען און אַזוי ווייטער, ער מוז טאָן אַלץ.
יאָ, עס איז אויף פּאַפּיר, אָבער – און דאָס איז אויך נישט ברייט באַקאַנט, נאָך נישט ברייט באַקאַנט – וויסנשאַפֿטלעכע בײַװײַזן און
פּראָפּאָרציאָנאַליטעט זענען דאָ אַזוי וויכטיק, און די פּאַפּיר, אויף וועלכער זיי זענען געשריבן, איז נישט ווערט די פּאַפּיר.
ווייל כאָטש טעדראָס האָט אַ נויטפֿאַל־קאָמיטעט וואָס ראַטעוועט אים, ראַטעוועט עס אים נאָר און איז אין קיין וועג נישט
אומאָפֿהענגיק. די מיטגלידער ווערן באַשטימט דורך טעדראָס אַליין און קענען אויך ווערן אָפּגעזאָגט אויב נייטיק.
ניט ווי אין דעם אַזוי גערופענעם קאָנסטיטוציאָנעלן שטאַט וואָס מיר איצט זוכן, איז ניטאָ קיין אומאָפּהענגיקע אויפזיכט־אויטאָריטעט.
וואָס מיינט דאָס אַלץ?
מיר האָבן אַ סך אינטערעסן־קאָנפליקטן.
מיר שטייען פֿאַר אַ ריזיקער סכּנה פֿון שרירות, מיסברויך און מאַכט־באַנוץ דורך מיסטער טעדראָס, וועמען מע קען גוט זיך
פֿאָרשטעלן ווי מע שושקעט אים אין דער הינטערגרונט מיט אַלע מינים מענטשן וועגן זאַכן וואָס גייען
ווײַט איבער די באַווייַזן און פּראָפּאָרציאָנאַליטעט.
דערפֿאַר ווערט דאָ אויך דער וואָרט "סכנה פֿון אויסערלעכער קאָנטראָל" דערמאָנט, דורך וועמען עס איז.
און וואָס ליגט בײַם סוף פֿון דעם קייט, איז די ערגסטע זאַך פֿון אַלע: די סכנה, וואָס שוין לאַנג איז געוואָרן אַ רעאַליטעט, פֿון
מאַסיווע ברעכן פֿון יסודותדיקע רעכטן, אַרײַנגערעכנט דאָס רעכט אויף לעבן, פֿיזישע אינטעגריטעט און, כמובן, מענטשלעכע געזונטהייט.
דאָס, און מען קען עס נישט גענוג אָפֿט זאָגן, איז די וועלט־געזונטהייט־אָרגאַניזאַציע הײַנט.
וואָס קענען מיר דערוואַרטן אין דער צוקונפֿט, ווען די אינטערנאַציאָנאַלע געזונטהייט־רעגולאַציעס, וואָס זענען איצט
יחסֿותדיק נאָענט צו ווערן אָנגענומען – ווי איך האָב געזאָגט, לעצט יאָר, און איצט איז דער קלאָג־פּעריאָד פֿאַר כּמעט
אַלע לענדער אויסגעלאָפֿן; דאָס איז געווען דעם 19טן יולי.
די שטאַטן האָבן געהאַט די געלעגנהייט צו מאַכן אַ התנגדות צו דער וועלט־געזונטהייט־אָרגאַניזאַציע (WHO) בנוגע
דעם אַרײַנטרעטן אין כּוח פֿון די אינטערנאַציאָנאַלע געזונטהייט־רעגולאַציעס, פֿון יאָר 2024.
דאַן וואָלט דער אַלטער WHO געווענדט די פֿריִערדיקע ווערסיע.
צו באַדויערן האָבן זייער ווייניק לענדער גענוצט דעם טערמין דעם 19טן יולי. מער וועגן דעם שפּעטער.
די אַנדערע זענען איצט אונטער אינטערנאַציאָנאַלן געזעץ פֿאַרפֿליכטעט צו דורכפֿירן דעם IGV, אויב זיי האָבן דאָס
נאָך נישט געטאָן, און ער וועט דעמאָלט לויט אינטערנאַציאָנאַלן געזעץ אַרײַנטרעטן אין קראַפֿט דעם 19טן סעפּטעמבער.
וואָס שטייט דאָרט?
מיר האָבן שוין די PHEIC אין דער איצטיקער IHR פֿאָרמולירט ווי אַ פֿאַרשטאַרקטע פֿאָרעם – איצט ווערט אַ פּאַנדעמישער נויטצושטאַנד
צוגעגעבן – און מיר גלייבן – ווי אַדוואָקאַטן, מיר זעען דאָס גלייך – אַז עס זענען נאָך צוגעלייגטע פֿאַקטאָרן וואָס
פֿאַרשטאַרקן עס – עס מוז זײַן נאָך מער געפֿערלעך, דער ווירוס מוז זיך פֿאַרשפּרייטן נאָך שנעלער אין פילע לענדער.
עס גייט וועגן איבערשרייַטן די קאַפּאַציטעט פֿון דער געזונטהייט־סיסטעם.
דער פּונקט איז אַז דער ווירוס, ווי מען מאָלט אים אין אַזאַ שרעקלעכן ליכט, קען גורם זײַן געזעלשאַפֿטלעכע און עקאָנאָמישע
שטערונגען, און דאַן זאָגט מען אַז דער הויך ריזיק איז גענוג.
אַזוי איז דאָס אויך אַן אומפּרעצעדענטירטער סקאַנדאַל; אַ פונקציאָנירנדיקער קאָנסטיטוציאָנעלער געריכט, ווי דער
דײַטשער פֿעדעראַלער קאָנסטיטוציאָנעלער געריכט, זאָל טאַקע פֿון אָנהייב אָן אַזאַ פאַל אין שטיקלעך צעריסן.
דערנאָך פּונקט 2: וואָס זאָגט דער נײַער IGV טאַקע אויסדרוקלעך?
וואָס די פֿאַרמאַצעווטישע לאָבי מסתּמא האָט געוואָלט און געהאָפֿט שוין אַ לאַנגע צײַט: דער נײַער פאָקוס, שיינע נייעספּראַך,
רעלעוואַנטע געזונטהייט־פּראָדוקטן, אַרײַנגערעכנט, כמובן, מעדיצינען, אַזוי גערופענע וואַקסינען און אויך, וואָס איך
געפֿין זייער באַזאָרגנדיק, צעל־ און גענ־באזירטע טעראַפּיעס.
לויט וואָס מיר האָבן איצט געהערט פֿון אונדזער קאָלעגע בראָדי.
און אַלע די מיטלען קענען איצט זײַן דער טעמע פֿון נויט־רעקאָמענדאַציעס. אָבער אפילו אויסער נויט־צושטאַנדן קען
טעטראָס, דער דירעקטאָר־גענעראַל, אַרויסגעבן רעקאָמענדאַציעס.
דאָס זענען די אַזוי גערופענע שטענדיקע רעקאָמענדאַציעס.
יעצט זאָל מען מיט גרויסן ענערגיע פאָרשן און אַנטוויקלען אַזעלכע פּראָדוקטן, און עס איז גאָר קלאָר פֿון די דערקלערונגען פֿון דער
וועלט־געזונטהייט־אָרגאַניזאַציע אַז דאָס זאָלן זײַן מאָד־RNA־באזירטע פּראָדוקטן,
ספּעציעל ווען עס קומט צו וואַקסינאַציעס.
פֿאָרשונג און אַנטוויקלונג זאָלן שטאַרק פֿאַרדערט ווערן, און נײַע צוגאָב־פּראָדוקציע־אַנלאַגעס זאָלן געבויט ווערן איבער דער גאַנצער
וועלט, ווײַל, ווי מיר האָבן איצט אויך געהערט אין זשענעווע, איז די פּראָבלעם מיט קאָוויד־19 געווען, אַז אַנטוויקלענדיקע לענדער
האָבן, ווי עס ווײַזט אויס, נישט געהאַט קיין גענוג צוטריט צו אַלע די דאָזיקע ברכות. דאָ קומט שוין אַרײַן אין
שפּיל דער פּרינציפּ פֿון יושר, אָדער גלײַכער פֿאַרטיילונג.
און סאָלידאַריטעט, אונטערן פֿאָן פֿון סאָלידאַריטעט, מיינט אַז די רײַכערע לענדער זאָלן גראָבן אין זייערע
טאַשן, כּדי די אָרעמערע זאָלן קענען פּראָדוצירן נאָך מער.
און ווי איך האָב פריער דערמאָנט, איז שוין דאָס נויט־באַנוץ־ליסטע, וואָס מיינט אַז די WHO פּרוּווט שוין אויסצואיבן אַ
ריזיקן השפּעה אויף רעגולאַטאָרישע אויטאָריטעטן אַרום דער וועלט.
און עקספּערטן האָבן מיר דאָס דערקלערט: די פּראָדוקציע פֿון דעם אַזוי גערופענעם ModRNA-וואַקסין כּרחיבֿות
אַרײַננעמט אַ פאָרעם פֿון געווינס-פֿונקציע-פֿאָרשונג.
דאָס מיינט, אַז די פּאַנדעמיע־פּאַטאָגענען, וואָס מען זוכט איצט אַקטיוו איבער דער גאַנצער וועלט ווײַל זיי זענען אויך זייער
פּראָפֿיטאַבעל, ווערן קינסטלעך מאָדיפֿיצירט אין דער לאַבאָראַטאָריע, דאָס הייסט, די מוטאַציע ווערט
קינסטלעך געשאַפֿן, כּדי מען זאָל קענען אַנטוויקלען אַ וואַקצין ספּעציעל קעגן דער דאָזיקער מוטאַציע.
עקספּערטן זענען נישט מסכּים וועגן ווי געפֿערלעך דאָס איז.
איך הער ד״ר וואָדאַרג, דאַן הער איך פּראָפֿ׳ וויזענדאַנגער.
איך בין נישט קיין מומחה אין דעם געביט, אַזוי קען איך נישט משפּטן.
איך קען נאָר זען אַז דער דרוק וואָס דאָ אויסגעאיבט ווערט, ווײַזט קלאָר אַז עס זענען קלאָרע אינטערעסן אין שפּיל.
עס זענען קרײַזן וואָס וואָלטן געוואָלט זען אַ נײַע פּאַנדעמיע.
אַזוי פיל קען איך פֿאַרשטיין פֿון דעם אַלעם.
דאָס מיינט אַז מיר זעען אַ ווייטערדיקע פֿאַרשטאַרקונג פֿון דעם איין־זײַטיקן, ריין פֿאַרמאַצעווטיש־אָריענטירטן קוק אויף מעדיצין.
מיר האָבן אַ פאַרגרעסערונג אין זיכערהייט־ריזיקן.
פּראָפֿעסאָר קעמערעער זאָגט ריכטיק, אַז די מאָד-RNA-אינדזשעקציע גיט טאַקע נאָך בעסערע באַדינגונגען, אַז
פּאַנדעמיעס זאָלן זיך אָנכאַפּן אין דעם מענטשלעכן גוף.
דורך אונטערדריקן דעם אימון־סיסטעם, פֿאַרגיכערן די שפּריצן נאָך מער די פּאַנדעמיעס.
אַזוי פיל קען מען זאָגן מיט זיכערקייט לויט דער הײַנטיקער וויסן.
לעבן און געזונט זענען אפילו מער אין סכנה.
איצט קומט אַ דריטער זייער געפֿערלעכער פּונקט.
די IGV אַנטהאַלט איצט דאָס וואָס מיר האָבן שוין לאַנג געהערט פֿון דער אייראפעישער פאראייניקונג, און
וואָס מיר אויך הערן אין אונדזערע אייגענע לענדער.
מיר זענען דאָ בײַ דער אַנטי־צענזור־קאָנפֿערענץ.
און איינער פֿון די מערסט געפֿערלעכע אידעאָלאָגישע מכשירים איז דער פֿאַרפֿירערישער געדאַנק, אַז עס איז עפּעס אַן
אויטאָריטעט וואָס פֿאָדערט זיך דאָס רעכט צו באַקעמפֿן מיסינפֿאָרמאַציע און דיסאינפֿאָרמאַציע.
און דער מאָנאָפּאָל אויף אמת, וואָס איך בין שטענדיק איבערראַשט אַז קיין קאָנסטיטוציאָנעלער ריכטער און כּמעט
קיין מומחה אין קאָנסטיטוציאָנעלן געזעץ דערמאָנט עס נישט, איז גרונטלעך קעגן די יסודותדיקע רעכטן.
דער יסודדיקער רעכט צו פרייהייט פֿון אויסדרוק און אַקאַדעמישע פרייהייט באַזירט זיך אויף דער געדאַנק פֿון
פֿרײַער אויסטויש פֿון מיינונגען אין פֿרײַער דיסקורס.
און אַמאָל דאָס איז באַגרענעצט געוואָרן, זענען די פֿרײַהייטן למעשה שוין דערשטיקט.
איצט ווערט דאָס געזאָגט אָן קיין אויפֿרעג פֿון אָפֿיציעלע קוואַלן.
דער קאַמף קעגן מיסאינפֿאָרמאַציע און דיסאינפֿאָרמאַציע אין דעם נײַעם IGV.
צו דעם קומט צוגעלייגט די ריזיקאָ־קאָמוניקאַציע.
אַזוי איז דאָרט נאָך עמעצער וואָס זיצט דאָרט און ווייסט ווי עס אַרבעט און ווי דער ריזיק קוקט אויס.
און ער באַשטימט איצט וואָס מען קאָמוניקירט צו דער באַפעלקערונג, וואָס זאָל זײַן אַ ריזיק.
און אַלץ אַנדערש איז פאַרבאָרגן.
הינטער דעם ליגט אַ זייער פֿאַרפֿירערישער באַגריף. עס הייסט קעמפן קעגן אינפֿאָדעמיעס.
ווידער דאָ, פּראָפּאַגאַנדע־שפּראַך: אינפֿאָדעמיע, כּמעט אַזוי געפֿערלעך ווי די פּאַנדעמיע.
און אין טעאָריע איז עס אויך מעגלעך אַז אפילו צו פיל אינפֿאָרמאַציע קען ווערן אָפּגעשטעלט.
ווער באַשליסט וואָס איז צו פֿיל?
און אַזוי קענען מיר מענטשן ניט מער אונטערשיידן צווישן די אינפֿאָרמאַציע וואָס מיר קאַנסומירן
און די אינפֿאָרמאַציע וואָס מיר ניט קאַנסומירן.
דאַן איז שוין לאַנג עפּעס פארגעקומען מיט דער התנהגות־קאָנטראָל בײַ דער
וועלט־געזונטהייט־אָרגאַניזאַציע (WHO), אָבער נישט נאָר דאָרט.
מענטשן ווערן ניט מער איבערצייגט צו נאָכקומען באַשטימטע פֿאָדערונגען דורך דער איבערצייגנדיקער מאַכט און גוטער אַרבעט
פֿון רעגירונגס־אַגענטורן – וואָס וואָלט געווען ווונדערלעך – נאָר דורך די פסיכאָלאָגישע מאַניפּולאַציע פֿון זייער אויפֿפֿירונג.
דאַן דאַרפֿן מיר ניט מער וויסנשאַפֿטלעכע באַווייַזן, וואָס איז באַקוועם פֿאַר די וואָס
ווילן אויסאיבן מאַכט אָדער מאַכן אַ פּראָפֿיט.
דאָס ווערט פֿאַרשטאַרקט דורך דעם פֿאַקט, אַז די וועלט־געזונט־אָרגאַניזאַציע האָט אונטערגעשריבן
אָפּמאַכן מיט דער גאַנצער דיגיטאַלער גרויסער טעק־אינדוסטריע.
און ווער, אין פֿאַל פֿון צווייפֿל, קען זיי אויך באַפֿעלן וואָס מען זאָל האַלטן פֿאַר אמת און וואָס פֿאַר פֿאַלש.
איבערראַשונג, איבערראַשונג, זיי זענען אויך נישט אין דער אָפֿן.
אַזוי האָבן מיר דאָ, אין תּמצית, אַ דרוק קעגן פֿרײַהייט, קעגן מיינונגען, קעגן אינפֿאָרמאַציע און אויך קעגן
דער פּרעסע, דער פֿרײַער פּרעסע, די פֿרײַע מעדיע, וואָס רעפּרעזענטירן דיסידענטישע מיינונגען.
און, כמובן, און דאָס איז גאַנץ פֿאַטאַל: אַקאַדעמישע פֿרײַהייט.
און דערנאָך נאָך איין לעצטער קריטישער פּונקט: וואָס נאָך איז אין דער IGV?
זיי אינסטרוקטירן איצט לענדער צו אויפשטעלן אַ נאציאנאלע IHR־אויטאריטעט, וואָס וועט זיכער אויסשליסלעך זײַן
פאַראַנטוואָרטלעך פֿאַר דורכפֿירן די IHR־אָבליגאַציעס, און אויך אויף אַדמיניסטראַטיווע מדרגות צווישן, למשל אין דײַטשלאַנד אויף
פֿעדעראַל־שטאַטלעכן אָדער אויף מוניציפּאַלן מדרגה; געזונטהייט־אויטאריטעטן איבעראַל זאָלן זיך
אָריענטירן אָדער, איך וואָלט געזאָגט, זײַן אינטערעסירט זיך אויסצוגלייכן מיט די WHO־אָבליגאַציעס.
אין פֿאַלן פֿון צווייפֿל, ווערט מער נישט אונטערזוכט צי זיי זענען גרינדלעך און, איבער אַלץ, צי זיי זענען
קאָמפּאַטיבל מיט דער קאָנסטיטוציע און מענטשנרעכטן.
דערפֿאַר וועט דאָס פֿאַרגרעסערן דעם דרוק אויף די אונטערשרײַבנדיקע שטאַטן צו דורכפֿירן דעם אָפּמאַך.
דאָס וואָלט געווען דער IGV 2024, וואָס איז וואָס מיר קענען דערוואַרטן.
דער פּאַנדעמיע־אָפּמאַך איז נאָך ווײַט אַוועק, און מיט אַ סך מזל, קען מען אים נישט דורכפֿירן.
דאָס פֿאַרבינדט זיך אויך מיט די פּאַנדעמישע נויטפֿאַלן.
אָבער, דער פּאַנדעמיע־אָפּמאַך אַליין אַנטהאַלט נישט קיין דערלויבעניש צו דערקלערן נויטצושטאַנדן.
ליידער, מיר האָבן שוין די IGV דערפֿאַר.
אָבער עס שטייט, למשל, אַז דער קאָנטראַקט איז גילטיק בשעת און צווישן פּאַנדעמיעס.
אַזוי ווערט דאָ אַ פּאַנדעמיע־דערציילונג פּראָמאָווירט.
מיר לעבן אין אַ צײַט פֿון פּאַנדעמיעס.
די איינציקע דערקלערונג איז זונאָזיס, וואָס לעסאָף אויך אַרײַננעמט מענטשלעכע אַקטיוויטעט אין דער
הינטערגרונט. שליסל־וואָרט: פאָרשונג פֿון פֿונקציע־געווינס.
דאָס וועט זייער שנעל פֿאַרבאָרגן ווערן.
דערנאָך האָבן מיר דאָ אַ ווייטערדיקע קאָנקקרעטיזירונג און פֿאַרשטאַרקונג פֿון דער
פּראָמאָציע פֿון די רעלעוואַנטע געזונטהייט־פּראָדוקטן.
אַלץ וואָס איך האָב שוין דאָ דערמאָנט אין שײַכות צו דער IGV.
דערצו זאָל טעכנאָלאָגיע־איבערפֿירונג פּאַסירן צווישן רײַכע און אָרעמע.
דערנאָך איז דאָ דער באַרימטער סיסטעם פֿאַר צוטריט צו פּאַטאָגענען און טיילונג פֿון בענעפֿיטן.
דער ענין איז אַז לענדער אַרום דער וועלט נאַטירלעך קעמפן פֿאַר צוטריט צו גענעטישן מאַטעריאַל.
אָבער אויף דעם יסוד קען מען אַנטוויקלען מעדיצינען און וואַקסינען, וואָס איז אַ זייער פּראָפֿיטאַבעלער מאָדעל.
און די אָרעמע, כמובן, ווילן טייל האָבן פֿון די רווחן פֿון די רײַכע.
דאָס קען זײַן אַ מזל פֿאַר אונדז, ווײַל עס זענען אינערלעכע מחלוקתן וועגן געלט.
און דאָס איז אויך די סיבה פֿאַר וואָס דער דאָזיקער פּאַנדעמיע־אָפּמאַך איז נאָך נישט פֿאַרענדיקט געוואָרן.
און דערפֿאַר, ווען עס איז דעם יאָר אָנגענומען געוואָרן, איז כּמעט איבערגעזען געוואָרן אַז אַרטיקל 12(2) באַשטימט, אַז דער אָפּמאַך
קען נאָר ווערן אָפֿן פֿאַר אונטערשריפֿט, ווען די פּאַרטייען האָבן זיך אויסגעגליכן אויף אַן
אַנעקס צו דער אַזוי גערופֿענער "פּאַפּאַלער סיסטעם".
דאָס מיינט אַז מיר האָבן אַ בליץ פֿון האָפֿענונג אַז דער אינערלעכער קאָנפליקט – ווען צוויי מענטשן קריגן זיך, פֿרייט זיך
דער דריטער – מעגלעך דער קאָנפליקט וועגן געלט, שפּילט דאָ אַ זייער וויכטיקע ראָלע און וועט
אונדז באַפֿרײַען פֿון דעם פּאַנדעמישן אָפּמאַך.
און דאָס וואָלט געווען פֿאַנטאַסטיש.
(עס איז) פֿאַרשטייט זיך נאָך אַלץ אַ זאַך פֿון פֿאַרשטאַרקן די נויטפֿאַל־דערלויבעניש־סיסטעמען.
וואָס פריער איז געווען אַרײַנגענומען אין דעם צוגעלייגטן בלאַט – לאָמיר עס רופן די
נויט־באַניץ־ליסטע – ווערט איצט מער דעטאַלירט באַשטימט.
לסוף, עס גייט נאָר וועגן אויפֿשטעלן אַ גלאבאלן מעדיציניש-אינדוסטריעלן קאָמפּלעקס, גאָרנישט אַנדערש.
עס גייט נישט וועגן געזונט. עס גייט וועגן דעם קעגן־געזעץ פֿון געזונט. מענטשן וועלן דאָ לעבן.
דער מענטשלעכער געזונט און די פיזישע אינטעגריטעט ווערן געשטעלט אין סכנה לטובֿת רווח און מאַכט.
און דאַן האָבן מיר פּונקט דריי: דער באַגריף פֿון אינפֿאָדעמיק אין דעם פּאַנדעמיע־אָפּמאַך איז זייער באַזאָרגנדיק.
די IGV אַרײַננעמט דעם קאַמף קעגן מיסאינפֿאָרמאַציע און דיסאינפֿאָרמאַציע.
איצט קומט נאָך אַ באָמבע.
עס גייט וועגן פֿאַרשטאַרקן די וויסנשאַפֿטלעכע, געזונט־ און פּאַנדעמישע געלאַטענקייט פֿון דער באַפֿעלקערונג.
אַזוי זעען מיר דאָ קלאָר דעם אמת־מאָנאָפּאָל וואָס די WHO פֿאָדערט: די באַפעלקערונג זאָל ווערן מוח־געװאַשן אין די
געביטן פֿון פּאַנדעמיעס, פּובליקער געזונטהייט און וויסנשאַפֿט – נאַטירלעך נאָר לויט ווי די WHO פֿאַרשטייט די טערמינען.
יאָ, ווײַל, ווי איך האָב געזאָגט, האָבן מיר נישט קיין אויפזיכט־אויטאָריטעט.
אַ הויכראַנגיקער פֿאָרשטייער פֿון די פֿאַראייניקטע נאַציעס האָט שוין גאַנץ קלאָר אויסגעדריקט, אָן קיין אויפֿרעג פֿון די
פֿאַראייניקטע נאַציעס, אַז די וועלט־געזונטהייט־אָרגאַניזאַציע (WHO) איז, ווי מיר ווייסן, אַ טאָכטער־פֿירמע
פֿון די פֿאַראייניקטע נאַציעס, און אַז די פֿאַראייניקטע נאַציעס באַזיצן די וויסנשאַפֿט.
וואָס האָט וויסנשאַפֿט צו טאָן מיט אייגנטום, ביטע?
די איינציקע דערקלערונג איז שטענדיק מאַכט און פּראָפֿיט.
און דאַן זאָלן מענטשן ווערן אינפֿאָרמירט וועגן דער עפֿעקטיווקייט און זיכערהייט פֿון מעדיצינישע פּראָדוקטן.
דערפֿאַר ווערט דאָס פֿאַר זעלבסטפֿאַרשטענדלעך געהאַלטן, און די התנהגותדיקע אָנפֿירונג וועט ווײַטער פֿאָרגעשטעלט ווערן.
דערנאָך האָבן מיר נאָך ווײַטערדיקע רעפֿאָרמען, אַ שטאַרקער מאָניטאָרינג־מכניזם און די אַרײַנפֿירונג פֿון דעם איצטיקן "איין
געזונטהייט"־פּרינציפּ, וואָס פֿאַרבינדט די געזונטהייט פֿון חיות מיט דער סבֿיבֿה־געזונטהייט און דער מענטשלעכער געזונטהייט, און גיט
דער וועלט־געזונטהייט־אָרגאַניזאַציע ווײַטער אוממעסטלעכע מאַכטן און, פֿאַרשטייט זיך, דינט
צו אונטערשטיצן די דאָזיקע זונאָזיס־טעאָריע.
דאָס הייסט, אַז פּאַנדעמיעס קענען קיינמאָל טאַקע נישט ווערן פֿאַראורזאַכט דורך מענטשן, נאָר דורך חיות וואָס ווערן
פּלוצעם געפֿערלעך קראַנק, פֿון וועלכער סיבה עס זאָל נישט זײַן, און דאָס גאַנצע זאַך פֿאַרשפּרייט זיך דערנאָך צו מענטשן.
זאָנאָטישער איבערשפּרינג איז, כמובן, שוין אַרײַנגערעכנט.
יאָ, און אויב מיר איצט ווידער קוקן אויף דעם גאַנצן, דער געדאַנק אַז מענטשלעכע כּבֿוד איז אומברעכנדיק,
דער געדאַנק פֿון מענטשלעכע רעכטן, פֿון פֿרײַהייט.
און דאַן, ווען מען קוקט אויף די דאָזיקע אָפּמאַכן, האָבן מיר קודם־כּל אַ פֿאַרגרעסערטע
דע־פֿאַקטאָ־געפֿאַר פֿאַר דער מלוכה־סאָווערעניטעט.
איך באַטאָן "למעשה", ווײַל אַפֿילו אין 2020 איז קיין לאַנד נישט געווען פֿאַרפֿליכטעט פּשוט אײַנצופֿירן די
רעקאָמענדאַציעס פֿון דער וועלט־געזונט־אָרגאַניזאַציע.
אָבער זיי האָבן עס געטאָן.
זיי האָבן עס געטאָן, און דאָס האָט מיך טיף געשאָקירט.
און מר ברונער האָט אַזוי עלאָקווענט דערקלערט, וווּ די חסרונות אין אונדזערע לעגאַלע סיסטעמען ליגן.
לויט מײַן מיינונג, פֿעלט דער עטאָס, אָן וועלכן אַפֿילו די שענסטע געזעץ־סיסטעם קען נישט איבערלעבן, דער עטאָס וואָס קען
אויך קאָמפּענסירן פֿאַר אַ פֿעלערהאַפֿטיקער געזעץ־סיסטעם.
מיר האָבן געהאַט צײַטן, למשל אין דײַטשלאַנד און זיכער אויך אַנדערש, ווען דער פֿעדעראַלער קאָנסטיטוציאָנעלער געריכט האָט
עפעקטיוו געפֿונקציאָנירט, האָט גענומען די פֿרײַהייט און די כּבֿוד פֿון דער איינצעלנער מענטש אלס זײַן אָנהייב־פּונקט און לעצט־ציל
און האָט זיי געשטעלט אין דער ערשטער און העכסטער פּריאָריטעט.
און אַלץ דאָס איז פאַרלוירן געוואָרן.
איך געדענק ווי געשאָקירט איך בין געווען ווען איך האָב צום ערשטן מאָל געלייענט אין דער האַנטבוך פֿון
קאָנסטיטוציאָנעלן געזעץ אַז יעדע קאָנסטיטוציע הענגט אָפּ פֿון באַדינגונגען וואָס זי קען נישט אַליין שאַפֿן.
און איך האָב שטענדיק געמיינט, יאָ, אויב עס איז אויף פּאַפּיר געשריבן, וועט מען זיך דערצו האַלטן.
אַזוי נאַיוו ביסטו ווי אַ געזעץ־סטודענט.
איך האָב נאָר געהאַט אַ לעקציע, אָבער אַ לעקציע פֿון העכסטער קוואַליטעט.
מיט דעם קאָגניטיוון קריגספֿירן, מיט דער אינפֿאָדעמישער פּאָליטיק, מיטן אייראָפּעיִשן געזעץ פֿון דיגיטאַלע דינסטן, מיט דער משוגענער
מחלה פֿון פֿאַקט־טשעקערס, קומען מיר אָן צו אַ גאַנצער אומדערציִונג פֿון מענטשן פֿון
אומאָפּהענגיק־טראַכטנדיקע בירגער צו געהאָרכזאַמע אונטערטעניקע.
דאָס געלט פֿאַר אַלע געביטן, אַרײַנגערעכנט שטאַטשאַפֿט, די ריכטערשאַפֿט, די געזעצגעבערשאַפֿט, און אַזוי ווײַטער.
און אָן דעם עטאָס פֿון מענטשלעכער כּבֿוד און פֿרײַהייט, קען אַפֿילו אַ לעגאַלער סיסטעם מער נישט פֿונקציאָנירן.
מר ברוננער האָט עס שיין אויסגעדריקט, און אפֿשר איז עס ווערט צו דערמאָנען אַז דער ערשטער דראַפֿט פֿון דער דײַטשער
גרונטגעזעץ האָט אָנהייב געהאַט דעם זאַץ: דער שטאַט עקזיסטירט פֿאַר די מענטשן, נישט די מענטשן פֿאַר דעם שטאַט.
און אַלץ דאָס איז איצט, ווי ער עס אַזוי שיין אויף אַ אַנדערן אופֿן געזאָגט האָט, פֿאַרלוירן געוואָרן אין דעם מאָמענט.
אַזוי בלײַבט די סאָווערעניטעט שטאַרק באַדראָט דורך די WHO, און מיר האָבן אַ גאַנץ דורכפֿאַל פֿון קאָנסטיטוציאָנעלער
קאָנטראָל, אַרײַנגערעכנט די קאָנסטיטוציאָנעלע געריכטן.
איך זע עס מיט גרויל, בעיקר אין דײַטשלאַנד, און אויך די פּאָליטישע פֿאַרפֿאָלגונג וואָס פּאַסירט אין אונדזער
לאַנד – איך וואָלט קיינמאָל נישט געקענט זיך פאָרשטעלן.
און דאַן, פֿאַרשטייט זיך, איז דאָ דער פֿאַרגרעסערטער ריזיק פֿון מאַסיווע באַגרענעצונגען אויף פֿרײַהייט,
אַרביטראַרע דערקלערונגען פֿון אַ נויטצושטאַנד, און מעגלעך שטענדיקע רעקאָמענדאַציעס וואָס באַגרענעצן פֿרײַהייט.
און קעגן דעם הינטערגרונט פֿון דעם מאַנגל פֿון אויפֿזיכט־אָרגאַנען אויפֿן WHO־ניוואָ,
איגנאָרירן לענדער פשוט זייערע אויפֿזיכט־אָרגאַנען.
דערנאָך האָבן מיר נאָך אַ וויכטיקן פּונקט, וואָס אונדזערע קאָלעגעס סילװיאַ בערענדט און אַמראי מולער האָבן עס שוין אָפֿט
אויפגעוויזן: מיר זעען אַ קריפּנדיקע אידעאָלאָגישע מיליטאַריזאַציע פֿון
געזונטהייט־פּאָליטיק, וואָס פּאַסט אין דעם גאַנצן גלאבאַלן בילד.
כאָטש דאָס איז נישט אויסגעדריקט אין די טראַקטאַטן, איז דאָ אַ דאָקטרין פֿון גלאבאַלער געזונטהייט־זיכערהייט: פּאַטאָגענען ווערן
באַהאַנדלט ווי אַ מיליטערישער פײַנט, אַ זיכערהייט־ריזיקאָ, און דאַן מוז אַ אָטאָמאַטישע רעאַקציע אַרויסגערופֿן ווערן, דאָס הייסט
אַז אַ אָטאָמאַטישער מעכאַניזם ווערט אינסטאַלירט, און, כמובן, ווערן וואַקסינאַציעס גענוצט צו
באַקעמפן זיי, ווי אַ זעלבסטפֿאַרשטענדלעכע זאַך.
קיינער פֿרעגט שוין נישט צי וואַקסינאַציעס שעדיקן די געזונטהייט פֿון מענטשן.
און מיר האָבן אויך, כאָטש נאָר אין איין אָרט, אַ פֿאַרשטאַרקונג פֿון דער אַלגעמיינער דיגיטאַלער אויפֿפּאַסונג פֿון דער מענטשהייט,
צוליב דעם וואָס דיגיטאַלע וואַקסינאַציע־סערטיפֿיקאַטן זענען איצט איינגעפֿירט געוואָרן, כאָטש נישט אויסשליסלעך,
אָבער דאָס איז אויך אַ זייער וויכטיקע פֿראַגע ווען עס קומט צו טאָטאַליטאַרישער קאָנטראָל.
דערנאָך, פֿאַרשטייט זיך, זענען דאָ די פֿאַרשטאַרקטע געזונט־פּראָצעדורן וואָס ווערן איינגעפֿירט דורך דעם
מעדיציניש־פֿאַרמאַצעווטישן קאָמפּלעקס, דער אינפֿאָדעמישער באַגריף, וואָס איך האָב שוין אין דעטאַל באַשריבן.
און דאַן, טאַקע, אַ קריכנדיקער אידעאָלאָגישער אומאָרדענונג אין די דאָזיקע טראַקטאַטן.
עס גייט דערפֿון, מענטשן פּאַמעלעך אָבער זיכער אַוועקצוברענגען פֿון דער אידייע, אַז איך בין דער אינדיוויד, און
מײַן פֿרײַהייט איז דער אָנהייב־פּונקט און דער סוף־פּונקט.
ניין, דו ביסט גאָרנישט, די קהילה איז אַלץ.
קלינגט דאָס אײַך באַקאַנט?
מענטשלעכע כּבֿוד, ניט מער קיין ענין.
מיר זעען אַ טרענד צו קאָלעקטיווער געהאָרזאַמקייט.
דאָס אַרײַננעמט, למשל, דעם אַזוי גערופענעם גאַנץ־געזעלשאַפֿט־אַפּראָך.
דאָס מיינט אַז ווען אַ געפערלעכע פּאַנדעמיע פּאַסירט, מוזן אַלע אין דער געזעלשאַפֿט
צוזאַמען בלײַבן און אין דער זעלבער ריכטונג ציען.
וואָס מיינט דאָס לאָגיש?
לאָגיש, דאָס מיינט אַז ווער עס גייט נישט צום ברעג, איז אויס; מיר אַלע זענען שוין דאָרט געווען.
דו מוזט לערנען דײַנע יסוד־רעכטן, אַנדערש ביסטו אַרויס.
אַלץ וואָס זיך אונטערשיידט פֿון דער הערשנדיקער מיינונג ווערט אונטערגעשטעלט צו מאַסיווע אַטאַקעס אין איין אָדער
אַנדערן אופֿן, און דאַן זענען דאָ די פּסעוודאָ־פֿונדאַמענטאַלע רעכטן פֿון גלײַכקייט און סאָלידאַריטעט.
און די ווערן דאַן געשטעלט אויף דער זעלבער מדרגה מיט אמתע מענטשנרעכטן.
יאָ, דאָס ענטפֿערט טאַקע אויף דער פֿראַגע.
ווען איך פֿרעג, צי זענען מיר באדראט דורך אַ טאָטאַליטאַרישן געזונטהייט־רעזשים?
ניט נאָר האָבן מיר אַ טאָטאַליטאַרישן געזונטהייט־רעזשים, וואָס איז איצט אונטער דיסקוסיע, נאָר אויך אַ גלאבאלער טרענד צו
אויטאָריטאַריזם און טאָטאַליטאַריזם אין ערטער, וווּ דאָס נאָך נישט איז דער פאַל אָדער אין דער פאַרגאַנגענהייט נישט אַזוי געווען.
דאָרט זאָל עס פּאַסירן.
מיר זעען אַ ריזיקן דרוק אויף דער רעכט־שטאַט, אויף די יסודותדיקע רעכטן, און אויך אויף דעם רעכט צו פֿרײַוויליקער צוזימונג צו
מעדיצינישע עקספּערימענטן, וואָס איז פֿאַרשרײַבן אין אַרטיקל 7 פֿון דער פֿאַראייניקטער־נאַציאָנען־קאָווענאַנט
פֿאַר מענטשנרעכטן, ווי שוין דערמאָנט.
מיר לייגן דרוק אויף דער סאָווערעניטעט פֿון די מיטגליד־שטאַטן, און לעסאָף שטעלט דאָס אַ זייער גרויסע סכנה.
אַזוי איז עס טאַקע אַלץ אָדער גאָרנישט.
דערפֿאַר האָבן מיר אָפּטיילונג 5. אין קורצן, וואָס פּאַסירט דערנאָך?
צום גליק קען מען האָבן וועלכע מיינונג מען וויל וועגן די שטאַטן, אָבער דער אָפּצוג פֿון די
פֿאַראייניקטע שטאַטן איז געווען אַ זייער וויכטיקער סיגנאַל.
אַרגענטינע האָט נאָכגעטאָן.
די שטאַטן וועלן ניט מער שטיצן די IGV אין קיין ווערסיע.
די IGV 2024 וועלן אויך נישט ווערן געשטיצט דורך ישראל און איטאליע, וואָס איז זייער אויפרייסנדיק.
אויסטריע האָט אויך אַרײַנגעגעבן אַ אָפּזאָג, אָבער נאָר ווײַל, און איך זאָג דאָס אין ציטאַט־צייכנס, זיי האָבן זייער שפּעט
דערקענט אַז דער פּאַרלאַמענט האָט נאָך נישט געגעבן זײַן צוזימונג.
אָבער לויט דער קאָנסטיטוציע וואָלט דאָס געמוזט ווערן באַשטעטיקט; אפילו דער ערשטער IGV.
דאָס מיינט אַז זיי וועלן נאָך שטענדיק וועלן באַקומען די צוזימונג פֿון פּאַרלאַמענט – אָבער לפּחות איז דאָס אַ אָנהייב.
וואָס שייך דעם פּאַנדעמיע־אָפּמאַך, ווי איך האָב שוין באַשריבן, האָפֿט מען אַז ער וועט נישט פֿאַרווירקלעכט ווערן.
און איין וויכטיקע זאַך איז דאָס – און איך האָב דאָס באַמערקט אין דעם בײַשפּיל פֿון עסטרײַך – רעגירונגען וואָס זענען נישט דירעקט
דעמאָקראַטיש געוואָלט, זענען ערלויבט לויט אינטערנאַציאָנאַלן געזעץ צו פֿאַרהאַנדלען און אונטערשרײַבן טראַקטאַטן.
למען־הכלל, אָבער, מוזן פּאַרלאַמענטן געבן זייער צוזימונג.
מיר האָבן געקענט דאָס אויך אין עסטרײַך אין דער לעצטער מינוט אָנהייבן, ווײַל עס איז אויף אַ מאָדנע אופֿן פֿאַרפֿעלט געוואָרן.
דעריבער איז וויכטיק צו באַמערקן אַז איין אַספּעקט איז רעפּרעזענטאַציע לויט אינטערנאַציאָנאַלע געזעצן, און דער צווייטער
איז די דעמאָקראַטישע לעגיטימאַציע פֿון די רעגירונגס־באַשלוסן.
לרוב זענען די פּאַרלאַמענטן באַטייליקט.
דאָס מיינט אַז אַדוואָקאַטן אַרום דער וועלט ווערן אויך געבעטן צו קאָנטראָלירן נאָך אַמאָל צי זיי בכלל
האָבן דערלויבט דעם פּאַרלאַמענט צו האָבן אַ מיינונג.
אויב נישט, ביטע רעפֿערירט זיך צו דעם און בעט עס.
אויב נישט, קענען די IGVs אויך נישט פשוט דורכגעפֿירט ווערן אין די לענדער.
אין דײַטשלאַנד זײַנען זיי אַ ביסל מער יסודי און האָבן איצט דורכגעפֿירט אַ צוזימונגס־געזעץ דורך די פֿעדעראַלע רעגירונג.
אָבער דייטשלאַנד האָט שוין דערלאָזט די פּעריאָדע פֿאַר אָפּזאָג אויסגיין, וואָס איז למעשה גלײַך צו ראַטיפיקאַציע.
איצט שטעלט אייך פאָר אַז דער בונדעסטאַג און דער בונדעסראַט וועלן נישט אָננעמען דעם הסכּם־געזעץ.
דאַן וועט די רעגירונג זײַן אין אַ שווערער לאַגע.
אויף דער איין זײַט האָט עס אַ חובה לויט אינטערנאַציאָנאַלן געזעץ, אָבער אויף דער אַנדערער זײַט טאָר עס נישט איבערשרײַבן
דעם דעמאָקראַטיש אויסגעדריקטן ווילן פֿון דער פּאַרלאַמענט.
מען דאַרף מורא האָבן אַז זיי וועלן מסכים זײַן.
אָבער איך געפֿין וואָס דאָרט פּאַסירט זייער שפּאַנענדיק.
און דאָס איז נאָר אַז, קומענדיק פֿון אַ הינטערגרונט אין מענטשנרעכטן, האָבן מיר אויך אַלע געלעגנהייטן צו
נוצן יעדן געלעגנהייט וואָס אויפֿטרעט אין עסטרײַך, צו ציען אויפמערקזאַמקייט צו אַזעלכע ענינים.
עס איז אויך אינטערעסאַנט צו באַמערקן אַז דער געזעץ אין דײַטשלאַנד האָט שוין באַשטימט אַז די צוזימונג צום IGV באַגרעניצט די
יסוד־רעכט אויף פיזישע אינטעגריטעט, פּערזענלעכע פרייהייט, פּריוואַטקייט פֿון קאָרעספּאָנדענץ,
פּאָסט־ און טעלעקאָמוניקאַציע־סוד, און דעם רעכט אויף פרייהייט פֿון באַוועגונג.
זיי נעמען אָן אַז דאָס וועט זיך פּאַסירן אויטאָמאַטיש, כאָטש די דײַטשישע אויטאָריטעטן זענען טאַקע פֿאַרפֿליכטעט דורכצופֿירן
די לעגאַלע אַקטן פֿון דער וועלט־געזונטהייט־אָרגאַניזאַציע.
יאָ. און מר ברונער און איך האָבן דאָס נישט פֿריִער באַהאַנדלט.
אָבער פֿאַר מיר, ווען עס קומט צו וואָס מיר קענען טאָן, איז עס שטענדיק וויכטיק צוריקצוקערן צום געדאַנק פֿון מענטשלעכער כּבֿוד.
עס איז שיין באַשריבן געוואָרן אַז דער געדאַנק פֿון מענטשלעכער כּבֿוד, אויך ווי אַ עטאָס פֿון דער גרונט־געזעץ,
שטאַמט פֿון דעם געדאַנק אַז דער מענטש איז געשאַפֿן אין גאָטס בילד, און איז דעריבער קריסטלעך אינספּירירט.
דאָס ברענגט אַרויס דעם ווערט פֿון מענטשן פּער זיך.
און פֿון דער געדאַנק פֿון דער אויפֿקלערונג, וואָס זאָגט אַז עס גייט וועגן דעם מענטשנס אַרויסטרעטן
פֿון זײַן אייגענ־אויפגעצווינגענער אומדערוואַקסנקייט.
אָן דעם עטאָס אַרבעט גאָרנישט אין אונדזער לעגאַלער סיסטעם, און אפֿשר כּמעט גאָרנישט אין אונדזער לעבן.
דעריבער איז עס טאַקע אַ זאַך צו טאָן אַלץ וואָס מע קען.
מר סאַסעק האָט עס אַזוי שיין געזאָגט: שטענדיק בעטן הילף, לערנען אַנדערע אין דער געזעלשאַפֿט, די מענטשן אַרום
אונדז, דורך פּאָליטישע אַקטיוויטעטן, דעמאָנסטראַציעס, פֿלייערס, לעקציעס, אַלץ וואָס עס נעמט.
דורך די פֿרײַע מעדיע, דורך זיך דערנענטערן צו די קאָרפּאָראַטיווע מעדיע.
אויב דו האַלטסט צו פּרוּוון, קען זײַן אַז איינער אָדער צוויי וועלן זײַן אָפֿן דערצו.
און איבער אַלץ דורך בילדן פּאָליטיקער, ווײַל זיי זענען נאָך מענטשן וואָס קענען פשוט זײַן נײַיוו.
איך נעם אָן אַז עס זענען פילע וואָס זענען נישט אומשולדיק.
אָבער אפֿשר די אומפֿאַרמוטענע הינטערבאַנקער פֿון די אינפֿאָרמירטע.
ביטע, ביטע, דערקלערט זיי און מוטיקט זיי צו מאַכן אַ באַשלוס לויט זייער געוויסן.
און צום סוף, האַלט אין איין פּרוּוון אַזוי אָפֿט ווי מעגלעך צו גיין אין געריכט און אָנווײַזן אַז
דאָ ווערן פֿאַרלעצט פֿונדאַמענטאַלע מענטשנרעכט.
און יעדער איינציקער אַקט, איך בין אפילו איבערצײַגט אַז יעדער איינציקער געדאַנק ציילט דאָ
פֿון "ניין", און מיר ווילן נישט אַזאַ וועלט.
מיר באַוועגן זיך צו דער וויזיע פֿון אַ בעסערער וועלט מיט מענטשלעכער כּבֿוד און פֿרײַהייט.
מיט דעם אין זינען, אַ גרויסן דאַנק.
אַ גרויסן דאַנק, ביאַטע פֿײַל. מײַן פּײַל איז ווידער געשאַרפֿט. עס איז נאָך נישט פאַרבײַ. די אויסאָטעמונג נאָך דער
קאָראָנאַ איז פאַרבײַ. דאָס איז נישט אמת. דו האָסט עס געהערט.
איך קען נאָר איבערחזרן אַלץ וואָס דו האָסט געזאָגט. גיי מיט פולער גאַז מיט בילדונג. אַזוי פיל ווי מיר קענען, בשעת מיר נאָך קענען.
דאַן וועלן מיר זען וואָס וועט פּאַסירן דערנאָך. אַ דאַנק אַז איר זענט מיט אונדז. צוזאַמען.
האַלטט אונדז פֿאַרבונדן. האַלטט זיך פֿאַרבונדן.
זאָלן אַזוי פֿיל אַדוואָקאַטן און ריכטער און אַלע מינים מענטשן קומען און שטאַרקן דעם פֿראָנט.
אַ דאַנק פֿאַר אײַער מומחיות. מיר דאַרפֿן עס. אַ דאַנק.