WEBVTT 00:00.479 --> 00:08.937 Èske ou konnen kijan laperèz pou danje epidemi mòtèl yo te vin anrasinen nan lespri tout limanite, prèske enstile ladan yo? 00:08.937 --> 00:19.228 Yo di plis pase 40 ane lavaj sèvo te rann li posib pou aplike mezi fòse nan non yon diktati sante pandan pandemi kowonaviris la. 00:19.228 --> 00:27.134 Nan konferans li ki gen anpil pèspektiv sou YouTube ki gen tit "SIDA – manman tout epidemi yo", jounalis, otè ak reyalizatè 00:27.134 --> 00:33.368 Michael Leitner te montre kijan naratif premye pandemi ki gen enpòtans entènasyonal la te devlope 00:33.368 --> 00:37.254 epi gaye atravè pwopagasyon entansyonèl laperèz. 00:37.254 --> 00:47.163 Avèk pèmisyon janti Michael Leitner, Kla.TV ta renmen pataje kèk nan rezilta rechèch envestigatif li yo avèk ou anba a. 00:47.163 --> 00:50.436 40 Ane Lave Sèvo 00:50.436 --> 00:56.473 Youn nan eleman ki defini lave sèvo se te fason, nan fim yo, espesyalman nan fim syans fiksyon, viris yo 00:56.473 --> 01:02.283 te toujou ap moute epi konsa yo te kapab konplètman transfòme moun nan yon tan ki trè kout. 01:02.283 --> 01:06.614 Sa te pwovoke laperèz nan lespri moun konsènan viris danjere. 01:06.614 --> 01:11.590 Nan lòt bò a, yo te simen laperèz pou epidemi ki menase lavi chak kèk ane. 01:11.590 --> 01:21.049 Nan lane 2014, se te epidemi Ebola a nan Lafrik, ki te finalman baze sou lefèt ke yo te chanje definisyon Ebola a. 01:21.049 --> 01:28.353 Pa egzanp, emoraji entèn ki te koze pa maladi gastwoentestinal grav te klase tou kòm yon ka Ebola. 01:28.353 --> 01:38.431 Nan 2009, te gen grip kochon; depi 1997, te gen epidemi grip zwazo souvan; nan 2002/2003, te gen epidemi SARS. 01:38.431 --> 01:46.192 Men, èske ou te fè rechèch pou konnen si te vrèman gen yon ogmantasyon nan mòtalite dapre chif ak reyalite ki pibliye yo? 01:46.192 --> 01:50.418 Ou wè, kolera, lagrèl, tifoyid—sa yo te vrè epidemi! 01:50.418 --> 01:57.600 Pès la te pran 25 milyon lavi an Ewòp sèlman nan 14yèm syèk la. 01:57.600 --> 02:00.891 SIDA – manman tout epidemi 02:00.891 --> 02:11.619 E kounye a pou SIDA – manman tout epidemi yo, ki te lanse panik pandèmik sou viris mòtèl ak maladi atravè lemond an 1981. 02:11.619 --> 02:16.928 "Gwo Epidemik yo" se te tit ki te sou paj devan magazin Der Spiegel nan epòk la. 02:16.928 --> 02:24.942 Lanmò ap jwe "Chante Lanmò a" sou vyolon, akonpaye pa gwo epidemi yo: SIDA, sifilis, laplèg, kolera ak variòl. 02:24.942 --> 02:31.825 Jèn yo pami nou prèske pa ka imajine panik yo t ap simen nan ane 1980 yo sou VIH/SIDA. 02:31.825 --> 02:39.937 Tit nouvèl yo te chaje menm jan, menm jan pandan pandemi kowonaviris la. Moun yo te vrèman pè. 02:39.937 --> 02:48.329 Enstiti Robert Koch la te ekstrapole kantite nouvo enfeksyon VIH yo epi li te konkli ke dènye Alman an 02:48.329 --> 02:53.268 ta pran SIDA an 1996 epi li ta mouri byento apre sa. 02:53.268 --> 02:59.012 Kidonk, moun yo te vrèman konvenki: nan sèt ane, nou tout pral mouri. 02:59.012 --> 03:04.900 Chif konparatif sou lanmò pou klase risk SIDA 03:04.900 --> 03:12.160 Fè li klè ke konparezon chif ki vin apre a pa gen entansyon trivialize lanmò ki koze pa SIDA. 03:12.160 --> 03:22.178 Lè w konpare chif reyèl yo nan epòk sa a, li fasil pou w wè ke, pa egzanp, mòtalite tibebe an Almay ant 1984 03:22.178 --> 03:30.959 ak 1993 nan sèt premye jou lavi a te toujou pi wo pase kantite moun ki mouri chak ane ak SIDA. 03:30.959 --> 03:38.445 Ant 1981 ak 1998, te gen 10,000 lanmò SIDA nan Almay. 03:38.445 --> 03:46.205 Nan lane 1996, pwopòsyon lanmò SIDA nan Almay te 0.22 pou chak mil. 03:46.205 --> 03:53.283 Nan ane 1990 yo, 1.5 moun te mouri pa swisid chak èdtan nan Almay. 03:53.283 --> 04:02.113 Sa se 13,140 pa ane, oswa sèt fwa plis pase moun ki te mouri ak SIDA an 1996. 04:02.113 --> 04:09.749 Nan lane 1996, risk pou mouri nan yon aksidan te apeprè 18 fwa pi gwo pase risk pou mouri ak SIDA. 04:09.749 --> 04:21.428 Kòm yon rapèl, laplèg te pran 25 milyon lavi an Ewòp ant 1347 ak 1352. 04:21.428 --> 04:27.298 SIDA: Estrateji Distòsyon, Manipilasyon ak Dezepsyon 04:27.298 --> 04:30.120 Kanpay prevansyon 04:30.120 --> 04:37.637 Lè li te vin klè ke Almay pa t menase ak disparisyon akoz SIDA, yo te reklame ke kanpay pou fè sèks pi an sekirite 04:37.637 --> 04:42.265 ak itilizasyon kapòt te anpeche pwopagasyon epidemi SIDA a. 04:42.265 --> 04:51.228 Graf la sou bò gòch la montre kantite kapòt ki te vann an Almay ant 1978 ak 1994. 04:51.228 --> 05:01.886 Chif ki pi ba yo te anrejistre nan 1984/1985. E nan kòmansman ane 1990 yo, yo te vann apeprè 0.2 kondom plis pa moun 05:01.886 --> 05:08.433 pa ane pase nan 1979, anvan epidemi terib SIDA a te kòmanse. 05:08.433 --> 05:13.253 Kidonk, kanpay pou sèks pi an sekirite a pa t gen okenn efè ki te ka wè. 05:13.253 --> 05:19.947 Graf la sou bò dwat la montre enfeksyon VIH yo kalkile retroaktivman, sa vle di yo te itilize chaj 05:19.947 --> 05:26.787 viral la pou detèmine apeprè kilè yon moun ki te fèk teste pozitif pou SIDA te dwe enfekte. 05:26.787 --> 05:30.928 Kwaze a make kòmansman kanpay prevansyon yo. 05:30.928 --> 05:38.727 Kòm ou ka wè, lansman kanpay prevansyon yo pa t gen okenn efè ditou sou nouvo enfeksyon VIH yo. 05:38.727 --> 05:42.799 Piblikasyon ka SIDA 05:42.799 --> 05:53.385 Kijan sa te rive ke, dapre graf la ki montre, kantite ka SIDA nan Almay te ogmante san rete ant 1986 ak 1996? 05:53.385 --> 06:04.555 ka SIDA te konte akimile. Sa vle di, pa egzanp, ke ka SIDA ki soti nan 1992 te enkli nan ka SIDA pou 1993. 06:04.555 --> 06:13.826 Yo te konte chak pasyan SIDA kòm yon nouvo ka SIDA chak ane. Sa pa t gen pwoblèm si yo te mouri depi lè sa a oswa si yo te geri. 06:13.826 --> 06:20.665 Èske yo te pwodwi chif k ap ogmante yo entansyonèlman, paske chif k ap ogmante yo lakoz laperèz k ap ogmante? 06:20.665 --> 06:26.836 Kolòn limyè ki pi ba yo nan graf sa a montre kantite reyèl nouvo ka SIDA pa ane. 06:26.836 --> 06:31.183 Sepandan, se sèlman kantite total la yo te fè piblik. 06:31.183 --> 06:35.486 Definisyon ak dyagnostik SIDA 06:35.486 --> 06:38.588 SIDA te redefini plizyè fwa. 06:38.588 --> 06:46.137 Dyagram nan montre ke an 1993, Etazini te fè eksperyans yon ogmantasyon masiv nan 06:46.137 --> 06:51.011 nouvo enfeksyon SIDA konpare ak lòt peyi yo. 06:51.011 --> 07:01.787 Sepandan, sa te paske an 1993, Etazini te sèl peyi ki te defini SIDA kòm gen yon kantite ki ba nan lenfosit T4. 07:01.787 --> 07:11.393 Nan Lafrik, yo te dyagnostike VIH sitou klinikman, sa vle di yo te dwe satisfè de kritè prensipal ak yon kritè segondè. 07:11.393 --> 07:17.603 Epi, san okenn lòt tès laboratwa, yo te dyagnostike yon moun ak SIDA. 07:17.603 --> 07:25.161 Nan Lafrik, maladi klasik povrete yo senpleman redefini. 07:25.161 --> 07:31.724 Definisyon SIDA Caracas pou Amerik di Sid te deklare, site: 07:31.724 --> 07:40.137 "Malgre pasyan SIDA nan Brezil souvan gen lafyèv, dyare ak pèt pwa ki depase yon valè arbitrè, yo pa 07:40.137 --> 07:45.094 t obsève sa souvan ase pou satisfè kritè OMS yo." 07:45.094 --> 07:53.468 Pou evite difikilte pou detèmine pwa nòmal oswa pou peze anpil pasyan, definisyon Caracas la pèmèt 07:53.468 --> 07:59.305 dyagnostike soupwa klinikman san pasyan an pa bezwen peze. 07:59.305 --> 08:06.016 Aparamman, moun nan Amerik di Sid pa t twò malnouri pou yo konsidere kòm ka SIDA. 08:06.016 --> 08:11.179 Definisyon sa a te pèmèt kenbe kantite ka SIDA yo wo. 08:11.179 --> 08:13.983 Kantite ka yo 08:13.983 --> 08:17.382 Kijan yo te kalkile chif ka SIDA yo? 08:17.382 --> 08:24.000 Chak ka SIDA ki te rapòte a te miltipliye nan rejyon yo pa faktè diferan. 08:24.000 --> 08:35.250 An Azi ak 84.55, an Afrik ak 6.65, oswa an Amerik – san konte Etazini – ak 3.98. 08:35.250 --> 08:38.399 Tès VIH la 08:38.399 --> 08:52.302 Kèk tès VIH te pita retire sou mache a paske yo te bay rezilta ki pa fyab, dapre yon lis ki pibliye pa Enstiti Paul Ehrlich. 08:52.302 --> 09:00.022 Anplis, gen anpil faktè ki konnen ki lakòz rezilta fo pozitif nan tès VIH. 09:00.022 --> 09:06.460 Faktè yo idantifye pa atik syantifik ki rekonèt e ki gen bon repitasyon. 09:06.460 --> 09:14.126 Anplis, tès yo pa t inifòm soti nan yon peyi al nan yon lòt oswa soti nan yon rejyon al nan yon lòt. 09:14.126 --> 09:21.926 Sa yo se te kèk aspè nan konferans Michael Leitner la ki montre kijan yo te manipile ak egzajere SIDA 09:21.926 --> 09:27.379 entansyonèlman pou fè l tounen yon epidemi mondyal danjere. 09:27.379 --> 09:32.942 Ou ka jwenn lyen pou tout konferans lan nan seksyon referans yo nan fen an. 09:32.942 --> 09:37.460 Konklizyon Michael Leitner la se jan sa a: 09:37.460 --> 09:56.011 "San epòk sa a ki dire 40 ane kote jounal, televizyon, ak fim yo te plen ak viris mechan k ap eseye toujou elimine nou, tout 09:56.011 --> 10:06.080 bri sa a sou yon grip yo te rele Corona pa t ap posib ditou." 10:06.080 --> 10:13.402 Nou fini ak yon sitasyon Kary Mullis, gayan Pri Nobel nan Chimi, ki ankouraje nou poze 10:13.402 --> 10:19.515 kesyon kritik epi verifye bagay yo prezante nou. 10:19.515 --> 10:28.250 "Si 99 pousan nan tout syantis yo dakò sou yon bagay, li gen plis chans pou l pa kòrèk." 10:28.250 --> 10:33.109 Kidonk, gade Kla.TV epi pataje pwogram nou yo ki byen rechèche ak lòt moun.