WEBVTT

00:00.479 --> 00:08.937
Ị maara otú ụjọ banyere ize ndụ ọrịa na-egbu egbu si etinye miri
emi n'uche ụmụ mmadụ niile, fọrọ nke nta ka e kụrụ ya n'ime ha?

00:08.937 --> 00:15.178
A na-ekwu na ịsa ụbụrụ nke gafere afọ iri anọ
mere ka o kwe omume iji usoro ime ihe ike n'aha

00:15.178 --> 00:19.228
ọchịchị ike ahụike n'oge mgbasa ọrịa coronavirus.

00:19.228 --> 00:27.105
N'okwu ọmụmụ ya jupụtara n'amamihe na YouTube nke akpọrọ "AIDS –
nne nke ọrịa mwakpo niile", onye nta akụkọ, onye ode akwụkwọ na

00:27.105 --> 00:33.074
onye na-eme fim Michael Leitner gosiri otú e si
mepụta ma kesaa akụkọ banyere ọrịa mwakpo mbụ nke

00:33.074 --> 00:37.254
nwere mkpa mba ụwa site n'ịkpalite ụjọ n'ezi ebumnuche.

00:37.254 --> 00:47.163
Site n'ike obiọma Michael Leitner, Kla.TV chọrọ ịkekọrịta
ụfọdụ n'ime ihe ọ chọpụtara site na nnyocha ya n'okpuru.

00:47.163 --> 00:50.436
Afọ iri anọ nke ịsa ụbụrụ

00:50.436 --> 00:57.948
Otu akụkụ kacha kọwaa ịsa ụbụrụ bụ otú nje si na
fim, karịsịa fim sayensị ifo, na-agbanwe mgbe niile ma

00:57.948 --> 01:02.283
si otú a gbanwee ndị mmadụ kpamkpam n'ime obere oge.

01:02.283 --> 01:06.614
Nke a kpalitere ụjọ banyere nje ndị ize ndụ n'uche ndị mmadụ.

01:06.614 --> 01:11.590
N'aka nke ọzọ, egwu ọrịa na-egbu ndụ na-ebili kwa afọ ole na ole.

01:11.590 --> 01:21.049
N'afọ 2014, ọ bụ mgbasa ọrịa Ebola na Afrịka, nke
mechara dabere na eziokwu na e gbanwere nkọwa Ebola.

01:21.049 --> 01:28.353
Dịka ọmụmaatụ, ọbara na-efe n'ime ahụ kpatara
ọrịa afọ na afọ siri ike a na-akpọkwa ya ikpe Ebola.

01:28.353 --> 01:38.431
N'afọ 2009, e nwere ọrịa swine flu; kemgbe 1997, e nwere mgbasa
ọrịa bird flu ugboro ugboro; n'afọ 2002/2003, e nwere ọrịa SARS.

01:38.431 --> 01:46.192
Ma ị nyochala ma e nwere n'eziokwu mmụba
ọnwụ dabeere na ọnụọgụ na eziokwu e bipụtara?

01:46.192 --> 01:50.418
Lee, kolera, ajọ ọrịa, tifọid—ha bụ ajọ ọrịa n'eziokwu!

01:50.418 --> 01:57.600
Ọrịa ajọ ahụ gburu ndụ nde mmadụ iri abụọ na
ise naanị na Europe n' narị afọ nke iri na anọ.

01:57.600 --> 02:00.891
AIDS – nne nke ọrịa mgbasa niile

02:00.891 --> 02:11.619
Ugbu a ka anyị kwuo maka AIDS – nne nke ọrịa niile, nke malitere
ịkụ ụjọ gbasara nje na ọrịa na-egbu egbu n'ụwa niile na 1981.

02:11.619 --> 02:16.928
"Ụtarị Ọrịa Ukwu" bụ isiokwu dị na ibe
mbụ nke magazin Der Spiegel n'oge ahụ.

02:16.928 --> 02:24.942
Ọnwụ na-egwu "Abụ Ọnwụ" na violin, na-eso ya ọrịa ndị
kasị ibu: AIDS, syphilis, ọrịa plọg, cholera na smallpox.

02:24.942 --> 02:31.825
Ndị nta n'ime unu apụghị ịtụ uche ụjọ na
mgbasa ozi ụgha gbasara HIV/AIDS n'afọ iri asatọ.

02:31.825 --> 02:39.937
Isiokwu akụkọ juputara otu ahụ, dịka n'oge mgbasa
ọrịa coronavirus. Ndị mmadụ tụrụ egwu nke ukwuu.

02:39.937 --> 02:48.085
Ụlọ Ọrụ Robert Koch tụrụ ọnụ ọgụgụ ọrịa HIV
ọhụrụ ma kpebie na onye Jamani ikpeazụ ga-enweta

02:48.085 --> 02:53.268
AIDS na 1996 ma nwụọ n'oge na-adịghị anya mgbe ahụ.

02:53.268 --> 02:59.012
Ya mere, ndị mmadụ kwenyere nke
ukwuu: n'ime afọ asaa, anyị niile ga-anwụ.

02:59.012 --> 03:04.900
Ọnụọgụ atụnyere gbasara ọnwụ iji kọwaa ihe ize ndụ AIDS

03:04.900 --> 03:12.160
Ka o doo anya na ntụnyere ọnụọgụ ndị a sochirinụ abụghị
iji mee ka ọnwụ ndị kpatara site na AIDS bụrụ ihe nta.

03:12.160 --> 03:22.321
Mgbe a na-atụnyere ọnụọgụ ziri ezi nke oge ahụ, ọ dị mfe ịhụ na,
dịka ọmụmaatụ, ọnwụ ụmụaka n'Germany n'etiti

03:22.321 --> 03:30.959
1984 na 1993 n'ime ụbọchị asaa mbụ nke ndụ ha
na-adịkarị elu karịa ọnụọgụ ọnwụ AIDS kwa afọ.

03:30.959 --> 03:38.445
N'etiti 1981 na 1998, e nwere ọnwụ 10,000 n'ihi AIDS na Germany.

03:38.445 --> 03:46.205
N'afọ 1996, ọnụego ọnwụ AIDS na Germany bụ 0.22 kwa puku mmadụ.

03:46.205 --> 03:53.283
N'afọ 1990s, mmadụ otu na ọkara
nwụrụ onwe ha kwa elekere na Germany.

03:53.283 --> 04:02.113
Nke ahụ bụ 13,140 kwa afọ, ma ọ bụ ugboro
asaa karịa ndị nwụrụ n'ihi AIDS n'afọ 1996.

04:02.113 --> 04:09.749
N'afọ 1996, ihe ize ndụ ọnwụ n'ime mberede dị ihe dịka
ugboro iri na asatọ karịa ihe ize ndụ ọnwụ site na AIDS.

04:09.749 --> 04:21.428
Dị ka ncheta, ajọ ọrịa ahụ gburu nde mmadụ iri
abụọ na ise na Europe n'etiti afọ 1347 na 1352.

04:21.428 --> 04:27.298
AIDS: Atụmatụ ịgbanwe eziokwu, ijikwa mmadụ na aghụghọ

04:27.298 --> 04:30.120
Mkpọsa mgbochi

04:30.120 --> 04:37.769
Mgbe o doro anya na Germany adịghị ize ndụ ịla
n'iyi site na AIDS, a kwuru na mgbasa ozi maka mmekọahụ

04:37.769 --> 04:42.265
dị nchebe na iji kondom gbochiri mgbasa ọrịa AIDS.

04:42.265 --> 04:51.228
Grafu dị n'aka ekpe na-egosi ọnụọgụ
kondọm e rere na Germany n'etiti 1978 na 1994.

04:51.228 --> 05:02.008
E dekọtara ọnụọgụ kacha ala na 1984/1985. Ma na mbido afọ
1990, a na-ere ihe dị ka kondom 0.2 karịrị kwa mmadụ kwa afọ

05:02.008 --> 05:08.433
karịa nke a na-ere na 1979, tupu ọrịa AIDS dị egwu amalite.

05:08.433 --> 05:13.253
Ya mere, mgbasa ozi maka mmekọahụ
nchekwa enweghị mmetụta doro anya.

05:13.253 --> 05:21.953
Grafu dị n'aka nri na-egosi ọrịa HIV e kpebiri azụ, ya bụ, e
jiri ibu nje virus tụọ ihe dị ka mgbe onye nwetasịrị nsonaazụ

05:21.953 --> 05:26.787
ule AIDS gosiri na ọ nwere nje virus ga-abụ na e jidere ya.

05:26.787 --> 05:30.928
Ọkpụkpọ ahụ na-egosi mmalite nke mgbalị mgbochi.

05:30.928 --> 05:38.727
Dị ka ị pụrụ ịhụ, mbido mgbasa ozi mgbochi
enweghị mmetụta ọ bụla na ọrịa HIV ọhụrụ.

05:38.727 --> 05:42.799
Mmepụta ikpe AIDS

05:42.799 --> 05:53.385
Kedu ka o si mee na, dịka eserese e gosiri, ọnụọgụ ndị
ọrịa AIDS na Germany toro nwayọ nwayọ n'etiti 1986 na 1996?

05:53.385 --> 06:04.555
ikpe AIDS ka e gbakọtara ọnụ. Nke a pụtara, dịka ọmụmaatụ, na
a gụnyere ikpe AIDS sitere na 1992 n'ime ikpe AIDS nke 1993.

06:04.555 --> 06:13.826
A na-agbakọta onye ọrịa AIDS ọ bụla dị ka ikpe ọhụụ nke
AIDS kwa afọ. Ọ dịghị mkpa ma ha nwụrụ kemgbe ma ọ bụ gwọọla.

06:13.826 --> 06:20.665
Ọ̀ bụ na e mepụtara ọnụọgụ ndị na-arị elu n'echiche,
n'ihi na ọnụọgụ ndị na-arị elu na-ebute ụjọ na-arị elu?

06:20.665 --> 06:26.836
Ndị kolọm ìhè dị ala na eserese a na-egosi
ọnụọgụ n'eziokwu nke ikpe ọrịa AIDS ọhụrụ kwa afọ.

06:26.836 --> 06:31.183
Otú ọ dị, a kpụrụ naanị ọnụọgụ ngụkọta ka ọ bụrụ nke ọha.

06:31.183 --> 06:35.486
Nkọwa na nchọpụta ọrịa AIDS

06:35.486 --> 06:38.588
A gbanwere nkọwa AIDS ugboro ugboro.

06:38.588 --> 06:46.297
Ihe osise ahụ na-egosi na n'afọ 1993, United
States hụrụ nnukwu mmụba n'ọnụ ọgụgụ ọrịa

06:46.297 --> 06:51.011
AIDS ọhụrụ ma e jiri ya tụnyere mba ndị ọzọ.

06:51.011 --> 07:01.787
Otú ọ dị, nke a bụ n'ihi na n'afọ 1993, Amerịka bụ naanị
mba kọwara AIDS dịka inwe obere ọnụọgụ T4 lymphocytes.

07:01.787 --> 07:11.393
Na Afrịka, a na-achọpụta HIV karịsịa site n'usoro ọgwụ, nke
pụtara na a ga-ezute ụkpụrụ abụọ bụ isi na otu ụkpụrụ nke abụọ.

07:11.393 --> 07:17.603
Mgbe ahụ, na-enweghị nnwale ụlọ nyocha ọzọ
ọ bụla, e chọpụtara na otu onye nwere AIDS.

07:17.603 --> 07:25.161
Na Afrịka, a gbanwere nkọwa ọrịa ndị a na-ahụkarị n'ihi ogbenye.

07:25.161 --> 07:31.724
Nkọwa Caracas nke AIDS maka Amerịka ndịda kwuru, sị:

07:31.724 --> 07:39.602
"N'agbanyeghị na ndị ọrịa AIDS na Brazil na-enwekarị ọkụ,
afọ na-agba mmiri na mbelata ibu karịrị oke e tụrụ

07:39.602 --> 07:45.094
n'echiche, a naghị ahụ ha ugboro zuru ezu iji mezuo ụkpụrụ WHO."

07:45.094 --> 07:53.796
Iji zere nsogbu nke ịmata ibu kwesịrị ekwesị ma ọ bụ ịtụ
ibu ọtụtụ ndị ọrịa, nkọwa Caracas na-enye ohere ka a mata

07:53.796 --> 07:59.305
ndị nwere ibu dị ala n'ụlọ ọgwụ n'enweghị ịtụ ibu onye ọrịa.

07:59.305 --> 08:06.016
O yiri ka ndị mmadụ nọ na South America anaghị eri nri
zuru oke nke ga-eme ka a tụlee ha dị ka ndị ọrịa AIDS.

08:06.016 --> 08:11.179
Nkọwa a mere ka o kwe omume ịnọgide na-enwe ọtụtụ ikpe AIDS.

08:11.179 --> 08:13.983
Nọmba ikpe

08:13.983 --> 08:17.382
Kedu ka e si gbakọọ ọnụọgụ ikpe AIDS?

08:17.382 --> 08:24.000
A na-emegharịrị ọnụọgụ ikpe ọrịa AIDS niile e
kọrọ na mpaghara dị iche iche site n'ọtụtụ ihe.

08:24.000 --> 08:35.250
Na Eshia 84.55, na Afrịka 6.65, ma
na Amerịka – ewezuga USA – 3.98.

08:35.250 --> 08:38.399
Nnwale HIV

08:38.399 --> 08:46.717
E wepụrụ ụfọdụ ule HIV n'ahịa n'oge na-adịghị anya
n'ihi na ha nyere nsonaazụ na-adịghị ntụkwasị obi, dịka

08:46.717 --> 08:52.302
ndepụta e bipụtara site na Paul Ehrlich Institute si kwuo.

08:52.302 --> 09:00.022
Na mgbakwunye, e nwere ọtụtụ ihe a maara
na ha na-akpata nsonaazụ ule HIV ụgha.

09:00.022 --> 09:06.460
Ihe ndị a chọpụtara site na
edemede sayensị a ma ama ma kwụsiri ike.

09:06.460 --> 09:14.126
Na mgbakwunye, ule ndị ahụ adịghị otu site n'otu mba ruo
n'otu mba ma ọ bụ site n'otu mpaghara ruo n'otu mpaghara.

09:14.126 --> 09:21.796
Nke a bụ ụfọdụ akụkụ sitere na okwu ọmụmụ Michael
Leitner nke na-egosi otú e si hazie ọrịa AIDS

09:21.796 --> 09:27.379
n'echiche ma gbatịrị ya ka ọ bụrụ ọrịa mba ụwa dị ize ndụ.

09:27.379 --> 09:32.942
Ị nwere ike ịchọta njikọ nke nkuzi
niile na ngalaba ntụaka dị na njedebe.

09:32.942 --> 09:37.460
Nkwubi okwu Michael Leitner dị otu a:

09:37.460 --> 09:50.801
"Ọ bụrụ na ọ bụghị maka oge afọ iri anọ a nke akwụkwọ akụkọ,
telivishọn na ihe nkiri jupụtara na nje ọjọọ

09:50.801 --> 10:06.080
na-agbalị mgbe niile iwepụ anyị, mkpọtụ a gbasara ọrịa nje a
gbanwere aha ya ka ọ bụrụ Corona agaghị ekwe omume."

10:06.080 --> 10:13.480
Anyị mechara na okwu sitere n'aka onye meriri Nobel
Prize n'ọmụmụ kemistri, Kary Mullis, nke na-akwalite ka

10:13.480 --> 10:19.515
anyị jụọ ajụjụ nlezianya ma nyochaa ihe ndị e gosiri anyị.

10:19.515 --> 10:28.250
"Mgbe pasentị 99 nke ndị sayensị niile kwenyere
n'otu ihe, o yikarịrị ka ọ bụ ihe ezighi ezi."

10:28.250 --> 10:33.109
Ya mere, lee Kla.TV ma kesaa mmemme
anyị e nyochachara nke ọma na ndị ọzọ.
