Fantatrao ve ny fomba nahatonga ny tahotra ny loza ateraky ny valan'aretina mahafaty ho tafiditra lalina tao
an-tsain'ny olombelona rehetra, saika nampidirina tao aminy?
Voalaza fa ny fanasana atidoha nandritra ny 40 taona mahery no nahafahana nampihatra fepetra fampanerena tamin'ny anaran'ny didy
jadona ara-pahasalamana nandritra ny valan'aretina coronavirus.
Tamin'ny lahateny feno fahendrena nataony tao amin'ny YouTube mitondra ny lohateny hoe "SIDA – renin'ny valan'aretina rehetra",
dia nasehon'ny mpanao gazety, mpanoratra ary mpamokatra sarimihetsika Michael Leitner ny fomba namolavolana sy
nielezan'ny tantara momba ny valan'aretina voalohany manan-danja iraisam-pirenena tamin'ny alalan'ny fampitahorana nokendrena.
Miaraka amin'ny fahazoan-dàlana tsara avy amin'i Michael Leitner, te-hizara aminao eto ambany ny sasany
amin'ireo zavatra hitany tamin'ny fikarohana nataony ny Kla.TV.
40 taona fanasana atidoha
Singa iray mamaritra ny fanasana atidoha ny fomba, ao amin'ny sarimihetsika, indrindra fa ny sarimihetsika siansa
foronina, ahitana ny viriosy miovaova tsy tapaka ka afaka manova tanteraka ny olona ao anatin'ny fotoana fohy dia fohy.
Niteraka tahotra momba ny viriosy mampidi-doza tao an-tsain'ny olona izany.
Etsy ankilany, nampihorohoroina isaky ny taona vitsivitsy ny tahotra ny valan'aretina mampidi-doza ny aina.
Tamin'ny taona 2014, ny fiparitahan'ny aretina Ebola tany Afrika, izay nifototra tamin'ny
zava-misy fa novaina ny famaritana ny Ebola.
Ohatra, ny fivoahan-dra anatiny vokatry ny aretina mafy tamin'ny taovam-pandevonan-kanina
dia nosokajiana ihany koa ho tranga Ebola.
Tamin'ny taona 2009, nisy gripa kisoa; nanomboka tamin'ny taona 1997, nisy fiparitahan'ny gripa vorona
matetika; tamin'ny taona 2002/2003, nisy valan'aretina SARS.
Fa efa nanao fikarohana ve ianao raha tena nisy fitomboan'ny tahan'ny fahafatesana
araka ny tarehimarika sy ny zava-misy navoaka?
Fantatrao, ny kôlera, ny pesta, ny tifôida—ireo no tena valan'aretina!
Nandany ain'olona 25 tapitrisa tany Eoropa irery ny pesta tamin'ny taonjato faha-14.
SIDA – renin'ny valan'aretina rehetra
Ary ankehitriny momba ny SIDA – renin'ny valan'aretina rehetra, izay nanomboka tamin'ny taona 1981 ny fampitahorana
momba ny valan'aretina sy ny viriosy mahafaty manerantany.
"Ny Aretina Lehibe" no lohateny teo amin'ny pejy voalohany tamin'ny gazetiboky Der Spiegel tamin'izany fotoana izany.
Milalao ny "Hiran'ny Fahafatesana" amin'ny lokanga i Fahafatesana, arahina ireo valan'aretina
goavana: SIDA, sifilisa, pesta, kôlera ary tazomoka.
Sarotra ho an'ireo tanora aminareo ny maka sary an-tsaina ny fampitahorana momba ny VIH/SIDA tamin'ny taona 1980.
Feno toy izany koa ny lohateny, tahaka ny tamin'ny valan'aretina coronavirus. Tena natahotra ny olona.
Ny Ivotoerana Robert Koch dia nanombatombana ny isan'ny tranga vaovao amin'ny VIH ary nanatsoaka hevitra fa
tamin'ny taona 1996 no hahazo SIDA ny Alemà farany ary ho faty tsy ho ela taorian'izay.
Koa tena resy lahatra ny olona: ao anatin'ny fito taona, ho faty daholo isika rehetra.
Antontan'isa fampitahana momba ny fahafatesana hanasokajiana ny loza ateraky ny SIDA
Aoka ho mazava fa tsy natao hanamaivanana ny fahafatesana vokatry ny SIDA ity fampitahana isa manaraka ity.
Rehefa ampitahaina ny tarehimarika tena izy tamin'izany vanim-potoana izany, dia mora hita fa, ohatra, ny tahan'ny
fahafatesan'ny zazakely tany Alemaina teo anelanelan'ny taona 1984 sy 1993 tao anatin'ny fito andro voalohany
taorian'ny nahaterahana dia ambony kokoa foana noho ny isan'ny fahafatesana isan-taona vokatry ny SIDA.
Teo anelanelan'ny taona 1981 sy 1998, nisy olona 10.000 maty tamin'ny SIDA tany Alemaina.
Tamin'ny taona 1996, ny tahan'ny fahafatesana vokatry ny SIDA tany Alemaina dia 0,22 isaky ny arivo.
Tamin'ny taona 1990, olona 1,5 no namono tena isan'ora tany Alemaina.
Izany dia 13 140 isan-taona, na fito heny ny isan'ireo maty tamin'ny SIDA tamin'ny taona 1996.
Tamin'ny taona 1996, ny risika ho faty tamin'ny loza dia saika avo 18 heny noho ny risika ho faty tamin'ny SIDA.
Ho fampahatsiahivana, nahafaty olona 25 tapitrisa tany Eoropa ny pesta teo anelanelan'ny taona 1347 sy 1352.
SIDA: Paikady fanodinkodinana, fanodinkodinana ary fitaka
Fampielezan-kevitra fisorohana
Rehefa hita fa tsy nampidi-doza ho faty tanteraka tamin'ny SIDA i Alemaina, dia nilaza ny sasany fa ny fampielezan-kevitra
momba ny firaisana ara-nofo azo antoka sy ny fampiasana kondôma no nanakana ny fiparitahan'ny valan'aretina SIDA.
Ny grafika eo ankavia dia mampiseho ny isan'ny kondôma amidy any Alemaina teo anelanelan'ny taona 1978 sy 1994.
Ny tarehimarika ambany indrindra dia voarakitra tamin'ny taona 1984/1985. Ary tamin'ny fiandohan'ny taona 1990, saika 0,2
kondôma fanampiny no amidy isaky ny olona isan-taona raha oharina tamin'ny taona 1979, talohan'ny
nanombohan'ny valan'aretina AIDS mahatsiravina.
Noho izany, tsy nisy vokany hita maso ny fampielezan-kevitra momba ny firaisana ara-nofo azo antoka.
Ny grafika eo ankavanana dia mampiseho ny isan'ny tranga VIH voakajy miverina, izany hoe nampiasaina ny enta-mavesatra
viriosy mba hamaritana eo ho eo hoe rahoviana no mety ho voan'ny olona vao haingana nahazo valin'ny fitsapana AIDS miabo.
Ny hazofijaliana no manamarika ny fiandohan'ny fanentanana fisorohana.
Araka ny hitanao, tsy nisy vokany mihitsy tamin'ny fisorohana ny fifindran'ny VIH ny fanombohana ireo fampielezan-kevitra.
Ny famoahana ny tranga SIDA
Ahoana no nahatonga, araka ny tabilao aseho, ny fitomboan'ny isan'ny tranga SIDA tany
Alemaina nandritra ny taona 1986 ka hatramin'ny 1996?
ny tranga SIDA no nokajiana mitambatra. Midika izany, ohatra, fa ny tranga SIDA tamin'ny taona 1992 dia
tafiditra ao anatin'ny tranga SIDA tamin'ny taona 1993.
Isaky ny marary SIDA dia noisaina ho tranga vaovao isan-taona. Tsy nisy dikany na efa maty izy ireo na efa sitrana.
Namboarina ve ireo tarehimarika miakatra mba hiteraka tahotra mitombo?
Ny tsanganana maizina ambany amin'ity grafika ity dia mampiseho ny isan'ny tranga SIDA vaovao tena izy isan-taona.
Na izany aza, ny fitambaran'ny isa ihany no navoaka ho an'ny besinimaro.
Famaritana sy diagnostika ny SIDA
Nohavaozina imbetsaka ny famaritana ny SIDA.
Asehon'ny tabilao fa tamin'ny taona 1993, nahitana fitomboana goavana tamin'ny tranga vaovao tamin'ny
SIDA tany Etazonia raha oharina amin'ny firenena hafa.
Na izany aza, izany dia satria tamin'ny taona 1993, i Etazonia no hany firenena namaritra
ny SIDA ho fananana isa ambany amin'ny sela T4.
Any Afrika, ny VIH dia matetika nohamarinin'ny klinika, izay midika fa tsy maintsy tanterahana
ny fepetra roa lehibe sy ny fepetra faharoa iray.
Ary avy eo, tsy nisy fitsapana laboratoara fanampiny, dia voamarina fa mitondra ny SIDA ilay olona.
Any Afrika, dia nofaritana indray fotsiny ireo aretina mahazatra ateraky ny fahantrana.
Ny Famaritana Caracas momba ny SIDA ho an'i Amerika Atsimo dia nilaza hoe:
"Na dia matetika aza ny marary SIDA any Brezila no mahazo tazo, fivalanana ary fatiantoka lanja mihoatra ny
sanda napetraka, dia tsy hita matetika ampy hifanaraka amin'ny fepetra napetraky ny OMS."
Mba hisorohana ny fahasarotana amin'ny famaritana ny lanja ara-dalàna na ny fandrefesana marary maro, mamela ny
famaritana Caracas ny famantarana ara-pitsaboana ny tsy fahampian'ny lanja nefa tsy mila mandrefy ny marary.
Toa tsy ampy tsy fanjarian-tsakafo ny olona tany Amerika Atsimo ka tsy azo heverina ho tranga SIDA.
Ity famaritana ity no nahafahana nitazona ny isan'ny tranga SIDA ho avo.
Ny isan'ny tranga
Ahoana no nikajiana ny tarehimarika momba ny tranga SIDA?
Ny tranga SIDA rehetra efa voatatitra dia nitombo tamin'ny tahan'ny anton-javatra samihafa tany amin'ireo faritra.
Any Azia 84,55, any Afrika 6,65, na any Amerika – ankoatra an'i Etazonia – 3,98.
Ny fitsapana VIH
Nesorina tamin'ny tsena taty aoriana ny fitsapana VIH sasany satria nanome valiny tsy azo itokisana,
araka ny lisitra navoakan'ny Paul Ehrlich Institute.
Ankoatra izany, misy antony maro fantatra fa miteraka valin'ny fitsapana VIH tsy marina.
Antony voamariky ny lahatsoratra siantifika ekena sy malaza.
Ankoatra izany, tsy nitovy avy amin'ny firenena iray mankany amin'ny firenena hafa na avy amin'ny
faritra iray mankany amin'ny faritra hafa ireo fitsapana.
Ireto misy lafiny sasany avy amin'ny lahateny nataon'i Michael Leitner izay mampiseho ny fomba nanodinkodinana niniana ny SIDA
mba hampisehoana azy ho valan'aretina manerantany mampidi-doza.
Azonao atao ny mahita ny rohy mankany amin'ny lahateny manontolo ao amin'ny fizarana loharano any amin'ny farany.
Toy izao ny famaranan'i Michael Leitner:
"Raha tsy nisy ity vanim-potoana 40 taona ity feno gazety, fahitalavitra, ary sarimihetsika feno virosy ratsy manandrana
foana hamongotra antsika, dia tsy ho tanteraka mihitsy ity tabataba momba ny valan'aretina
amin'ny gripa novana anarana hoe Corona ity."
Mamarana amin'ny teny nalaina avy amin'i Kary Mullis, nahazo ny Loka Nobel amin'ny Simia, izahay, izay
mamporisika antsika hanontany amin'ny fomba kritika sy hanamarina ireo zavatra atolotra antsika.
"Raha 99 isan-jaton'ny mpahay siansa rehetra no mitovy hevitra momba ny zavatra iray, dia azo inoana fa diso izany."
Noho izany, mijoroa mijery Kla.TV ary zarao amin'ny hafa ny fandaharana nataonay fikarohana tsara.