ווייסטו ווי דער מורא פֿון דער סכנה פֿון טויטברענגנדיקע עפּידעמיעס איז אַרײַנגעבויט געוואָרן אין די מוחות פֿון
דער גאַנצער מענטשהייט, כּמעט אַרײַנגעשפּריצט אין זיי?
עס ווערט געזאָגט, אַז איבער 40 יאָר פֿון מוח־וואַשן האָט מעגלעך געמאַכט דורכצופֿירן געצוואַנג־מיטלען אין נאָמען
פֿון אַ געזונט־דיקטאַטור בעת דער קאָראָנאַווירוס־פּאַנדעמיע.
אין זײַן אינזייטיקן לעקציע אויף YouTube מיטן טיטל "AIDS – די מוטער פֿון אַלע עפּידעמיעס", האָט דער זשורנאַליסט, מחבר און
פֿילממאַכער מיכאַיל לייטנער געוויזן ווי דער נאַראַטיוו פֿון דער ערשטער פּאַנדעמיע מיט אינטערנאַציאָנאַלע באַטײַטונג איז אַנטוויקלט
און פֿאַרשפּרייט געוואָרן דורך צילגעריכטע שרעקמאַכעריי.
מיט דער גוטהאַרציקער דערלויבעניש פֿון מיכאַיל לייטנער, וויל קלאַ.טיווי אונטן מיט אײַך טיילן עטלעכע
פֿון זײַנע געפֿינסן פֿון זײַן אויספֿאָרשערישער אַרבעט.
40 יאָר פֿון מוח־וואַשן
אַ באַשטימענדיקער טייל פֿון מוח־וואַשן איז געווען ווי, אין פֿילמען, ספּעציעל אין וויסנשאַפֿט־פֿיקציע־פֿילמען,
ווירוסן שטענדיק מוטירן און אַזוי קענען גאָר טוישן מענטשן אין אַ זייער קורצער צײַט.
דאָס האָט אין מענטשן'ס מוחות אַרויסגערופֿן מורא פֿון געפֿערלעכע ווירוסן.
אויף דער אַנדערער זײַט איז די מורא פֿון לעבנס־געפֿערלעכע עפּידעמיעס יעדע פּאָר יאָר אויפגערוישט געוואָרן.
אין 2014 איז געווען דער עבאָלאַ־אויסברוך אין אַפֿריקע, וואָס איז לעצטנס געווען באַזירט אויף דעם פאקט
אַז די דעפֿיניציע פֿון עבאָלאַ איז געענדערט געוואָרן.
למשל, אינערלעכע בלוטפלוס, וואָס איז געפֿירט געוואָרן דורך ערנסטע גאַסטראָינטעסטינאַלע חולאות, איז
אויך קלאַסיפֿיצירט געוואָרן ווי אַ עבאָלאַ־פֿאַל.
אין 2009 איז געווען חזיר־גריפּע; זינט 1997 זענען געווען אָפֿט אויסברוכן פֿון פֿויגל־גריפּע;
אין 2002/2003 איז געווען די סאַרס־עפּידעמיע.
אָבער האָסטו געפֿאָרשט צי טאַקע איז געווען אַ העכערונג אין שטאַרבקייט לויט די פּובליצירטע ציפֿערן און פאַקטן?
זעסטו, קאָלעראַ, פּלאַגע, טיפוס – דאָס זענען געווען אמתע עפּידעמיעס!
די מגיפה האָט געקאָסט 25 מיליאָן לעבנס אין אייראָפּע אַליין אין דעם 14טן יאָרהונדערט.
AIDS – די מוטער פֿון אַלע עפּידעמיעס
און איצט צו AIDS – די מוטער פֿון אַלע עפּידעמיעס, וואָס האָט אין 1981 אָנגעהויבן די פּאַנדעמישע שרעק־מאַכערײַ
וועגן טויטלעכע ווירוסן און חולאות איבער דער גאַנצער וועלט.
"די גרויסע עפּידעמיעס" איז געווען דער קאָפּ אויף דער ערשטער זײַט פֿון דער צײַטשריפֿט דער שפּיגל.
דער טויט שפּילט "דאָס ליד פֿון טויט" אויף דער פֿידל, באַגלייט פֿון די גרויסע מגיפֿות:
איידס, סיפֿיליס, פּלאַגע, קאָלעראַ און פּאָקס.
די יונגערע צווישן אײַך קענען כּמעט נישט פאָרשטעלן די פּאַניק־מאַכערײַ אין די 1980ער יאָרן וועגן HIV/AIDS.
די קעפּלעך זענען געווען פּונקט אַזוי פֿול, פּונקט ווי בעת דער קאָראָנאַווירוס־פּאַנדעמיע. מענטשן האָבן זיך טאַקע געשראָקן.
דער ראָבערט־קאָך־אינסטיטוט האָט אויסגעפֿירט די צאָל נײַע HIV־אינפֿעקציעס און באַשלאָסן אַז דער לעצטער דײַטש
וועט אין 1996 AIDS באַקומען און באַלד דערנאָך שטאַרבן.
אַזוי זענען די מענטשן טאַקע איבערצײַגט געוואָרן: אין זיבן יאָר וועלן מיר אַלע טויט זײַן.
פאַרגלייכנדיקע ציפֿערן וועגן טויטן צו קלאַסיפֿיצירן דעם AIDS־ריזיקאָ
לאָמיר קלאָר זײַן אַז דער פֿאָלגנדיקער פֿאַרגלײַך פֿון ציפֿערן איז נישט געמיינט צו
טריוויאַליזירן די טויטן וואָס ווערן פֿאַרשאַפֿט דורך AIDS.
ווען מען פֿאַרגלייכט די פאַקטישע ציפֿערן פֿון יענער צײַט, איז גרינג צו זען אַז, למשל, די תינוקות־טויטקייט אין
דײַטשלאַנד צווישן 1984 און 1993 אין די ערשטע זיבן טעג פֿון לעבן איז שטענדיק געווען העכער ווי די יערלעכע צאָל AIDS־טויטן.
צווישן 1981 און 1998 זענען אין דײַטשלאַנד געשטאָרבן 10,000 מענטשן פֿון AIDS.
אין 1996 איז דער פּראָפּאָרציע פֿון AIDS-טויטן אין דײַטשלאַנד געווען 0.22 פּער טויזנט.
אין די 1990ער יאָרן האָבן אין דײַטשלאַנד יעדער שעה 1.5 מענטשן זיך אומגעבראַכט.
דאָס איז 13,140 פּער יאָר, אָדער זיבן מאָל אַזוי פֿיל ווי די וואָס זענען געשטאָרבן פֿון AIDS אין 1996.
אין 1996 איז די ריזיקע צו שטאַרבן אין אַ אַקסידענט געווען בערך 18 מאָל גרעסער ווי די ריזיקע צו שטאַרבן פֿון AIDS.
צו דערמאָנען, האָט די פּלאַגע געקאָסט 25 מיליאָן לעבנס אין אייראָפּע צווישן 1347 און 1352.
AIDS: סטראַטעגיע פֿון פאַרקרימונג, מאַניפּולאַציע און טריקעניש
פּרעווענטיאָנס־קאַמפּאַניעס
ווען עס איז קלאָר געוואָרן אַז דייטשלאַנד איז נישט געווען אונטער דער סכנה פֿון אויסשטאַרבונג דורך AIDS, האָט מען געזאָגט אַז די
קאַמפּאַניעס פֿאַר זיכערער סעקס און דער באַניץ פֿון קאָנדאָמען האָבן פֿאַרהיטן די פֿאַרשפּרייטונג פֿון דער AIDS-עפּידעמיע.
דער גראַף אויף דער לינקער זײַט ווײַזט די צאָל קאָנדאָמען וואָס זענען פֿאַרקויפֿט געוואָרן אין דײַטשלאַנד צווישן 1978 און 1994.
די נידריקסטע ציפֿערן זענען רעקאָרדירט געוואָרן אין 1984/1985. און אין די ערשטע 1990ער יאָרן זענען בערך 0.2 מער קאָנדאָמען
פּער קאַפּיטאַ פּער יאָר פארקויפֿט געוואָרן ווי אין 1979, איידער די שרעקלעכע AIDS-עפּידעמיע האָט אָנגעהויבן.
די קאַמפּאַניע פֿאַר זיכערער סעקס האָט דעריבער נישט געהאַט קיין דערקענבאַרן ווירקונג.
דער גראַף אויף דער רעכטער זײַט ווײַזט די רעטראָאַקטיוו רעכנטע HIV־אינפֿעקציעס, דאָס הייסט, לויט דער ויראַלער לאָוד איז
באַשטימט געוואָרן ווען עמעצער, וואָס לעצטנס האָט זיך געוויזן פּאָזיטיוו אויף AIDS, מוז געווען זײַן אינפֿיצירט.
דער קרייץ מאַרקירט דעם אָנהייב פֿון די פּרעווענטיאָנס־קאַמפּאַניעס.
ווי איר קענט זען, האָט דער אָנהייב פֿון פּרעווענטיאָנס־קאַמפּאַניעס גאָרנישט
אויסגעווירקט אויף די נײַע HIV־אינפֿעקציעס.
די פּובליקאַציע פֿון AIDS-פֿאַלן
ווי איז עס געקומען אַז לויט דעם געוויזענעם גראַף האָט די צאָל פֿון AIDS-פֿאַלן אין
דײַטשלאַנד שטענדיק געשטיגן צווישן 1986 און 1996?
AIDS-פֿאַלן זענען געציילט געוואָרן קומולאַטיוו. דאָס מיינט, למשל, אַז AIDS-פֿאַלן פֿון 1992 זענען
אַרײַנגערעכנט געוואָרן אין די AIDS-פֿאַלן פֿון 1993.
יעדער AIDS-פּאַציענט איז יעדן יאָר געציילט געוואָרן ווי אַ נײַער AIDS-פֿאַל. עס האָט נישט געשפּילט קיין ראָלע
צי זיי זײַנען דערווייל געשטאָרבן אָדער געהיילט געוואָרן.
צי זענען די אויפֿשטייענדיקע ציפֿערן בכיוון געשאַפֿן געוואָרן, ווײַל אויפֿשטייענדיקע ציפֿערן פֿירן צו פֿאַרגרעסערטער מורא?
די אונטערע ליכט־קאָלומס אין דעם גראַף ווײַזן די פאַקטישע צאָל פֿון נײַע AIDS־פֿאַלן יעדן יאָר.
אָבער נאָר דער צוזאַמענגעשטעלטער צאָל איז פּובליק געמאכט געוואָרן.
דעפֿיניציע און דיאַגנאָז פֿון AIDS
AIDS איז איבערגעדיפינירט געוואָרן מאָל נאָך מאָל.
דער דיאַגראַם ווייזט אַז אין 1993 האָבן די פארייניקטע שטאַטן דערלעבט אַ ריזיקן אויפֿשטײַג אין נײַע
AIDS-אינפֿעקציעס אין פאַרגלײַך מיט אַנדערע לענדער.
אָבער דאָס איז געווען ווײַל אין 1993 איז די פארייניקטע שטאַטן געווען דער איינציקער לאַנד וואָס האָט דעפֿינירט
AIDS ווי אַ צושטאַנד מיט אַ נידעריקער צאָל T4־לימפֿאָציטן.
אין אַפֿריקע איז HIV מערסטנס קליניש דיאַגנאָזירט געוואָרן, וואָס מיינט אַז צוויי הויפּט־קריטעריעס און
איין צווייטער קריטעריום האָבן געמוזט ווערן דערפֿילט.
און דאַן, אָן קיין ווײַטערע לאַבאָראַטאָרישע פּרוּוון, איז עמעצער דיאַגנאָזירט געוואָרן מיט איידס.
אין אַפֿריקע זענען די קלאַסישע קראַנקייטן פֿון אָרעמקייט פּשוט איבערגעדיפינירט געוואָרן.
די קאַראַקאַס־דעפֿיניציע פֿון AIDS פֿאַר דרום־אַמעריקע האָט געזאָגט, ציטיר:
"כאָטש AIDS-פּאַציענטן אין בראַזיל זייער אָפֿט האָבן פֿיבער, דיאַרעע און וואָג-פֿאַרלוסט וואָס איבערטרעפֿן אַ ווילקירלעכן
ווערט, זענען זיי נישט אָפֿט גענוג באַמערקט געוואָרן צו טרעפֿן די קריטעריעס פֿון דער וועלט-געזונטהייט-אָרגאַניזאַציע."
צו פֿאַרמיידן די שוועריקייט צו באַשטימען נאָרמאַלן וואָג אָדער צו וועגן אַ סך פּאַציענטן, דערלויבט די קאַראַקאַס־דעפֿיניציע קליניש
דיאַגנאָזירן אונטערוואָג אָן צו דאַרפֿן וועגן דעם פּאַציענט.
עס שיינט אַז מענטשן אין דרום־אַמעריקע זענען נישט געווען גענוג אונטערערנערט צו ווערן באַטראַכט ווי AIDS־פֿאַלן.
די דעפֿיניציע האָט עס מעגלעך געמאכט צו האַלטן די צאָל פֿון AIDS-פֿאַלן הויך.
די צאָל פֿון פאַלן
ווי זענען די AIDS-פֿאַל-צאָלער באַרעכנט געוואָרן?
יעדער עידס־פֿאַל וואָס איז געמאלדן געוואָרן, איז אין די געגנטן מיט פֿאַרשיידענע פֿאַקטאָרן פֿילפֿאַכיק געוואָרן.
אין אזיע מיט 84.55, אין אפריקע מיט 6.65, אָדער אין אמעריקע – אָן די פארייניקטע שטאַטן – מיט 3.98.
דער HIV־טעסט
עטלעכע HIV-טעסטן זענען שפּעטער צוריקגענומען געוואָרן פֿון דער מאַרק, ווײַל זיי האָבן געגעבן אומצוטרויִווערדיקע רעזולטאַטן,
לויט אַ רשימה וואָס דער פּאָל ערליך אינסטיטוט האָט פּובליצירט.
דערצו זענען פילע פאַקטאָרן באַקאַנט וואָס פֿירן צו פאַלש־פּאָזיטיווע HIV־טעסט־רעזולטאַטן.
פֿאַקטאָרן וואָס זענען אידענטיפֿיצירט געוואָרן דורך אנערקענטע, רעספּעקטאַבעלע וויסנשאַפֿטלעכע אַרטיקלען.
דערצו זענען די טעסטן נישט געווען איינהייטלעך פֿון לאַנד צו לאַנד אָדער פֿון געגנט צו געגנט.
דאָס זענען געווען עטלעכע אַספּעקטן פֿון מיכאַיל לייטנערס לעקציע וואָס ווײַזן ווי מען האָט AIDS באַוווּסט מאַניפּולירט
און איבערגעטריבן צו אַ געפערלעכע גלאבאַלע עפּידעמיע.
איר קענט געפֿינען דעם לינק צו דער גאַנצער לעקציע אין דער רעפֿערענצן־אָפּטיילונג בײַם סוף.
דער אויספֿיר פֿון מיכאַיל לייטנער איז ווי פאלגנד:
"אָן דער תקופה פֿון 40 יאָר צײַטונגען, טעלעוויזיע און פֿילמען, פֿול מיט בייזע ווירוסן וואָס שטענדיק פּרוּוון אונדז
אויסמעקן, וואָלט דער פּאַנדעמישער טומל וועגן אַ גריפּע, וואָס מען האָט אומגערופֿן 'קאָראָנאַ', זיכער נישט געווען מעגלעך."
מיר שליסן מיט אַ ציטאַט פֿון דעם נאָבעל־פּרייז־געווינער אין כעמיע, קאַרי מולליס, וואָס דערמאָנט אונדז קריטיש צו
פֿרעגן און באַשטעטיקן די זאַכן וואָס ווערן אונדז פאָרגעשטעלט.
"ווען 99 פּראָצענט פֿון אַלע וויסנשאַפֿטלער זענען מסכּים אויף עפּעס, איז עס מסתּמא פאַלש."
דעריבער, קוקט Kla.TV און טיילט אונדזערע גוט-פֿאָרשטע פּראָגראַמען מיט אַנדערע.