2025-nji ýylyň 29-njy martynda Kulturhaus Dornbirn "Azatlyk we öz-özüni kesgitlemek – jogapkärli raýat" atly çäräni kanun hökmü,
suwerenlik we nagt baradaky gyzykly çykyşlar bilen geçirdi.
Çäräni Dornbirndäki Şahsy Ösüş Akademiýasy gurady.
HOCH2.TV siziň üçin, eziz tomaşaçylar, ähli habarlary ýazga aldy we redaktirläp tamamlady.
Şu gün Kla.TV Dr Sharon Tagwerker bilen interwýusyny hödürleýär:
Şahsy jogapkärçilik – günüň tertibi!
Hawa, Erwin ýaly, men hem Dr Tagwerkeri tanyşdyrmak bilen başlamak isleýärin.
Diňe zenanlar ilkinji bolandygy üçin däl, eýsem Bludenzden gelýän bolsaň, bu ýerde öý artygyňyz hem bar.
Sen munuň üçin hakykatdanam öňünden kesgitlenen.
Salam, Tagwerker haným, mikrofonu alyp beriň.
Biz muny ilki bilen siziň bilen ara alyp maslahatlaşmagy hakykatdanam isleýäris.
Şu gün gatnaşýan panellistleriň hemmesinden arasynda, siz takmynan bäş ýyl ozal bolup geçen wakalaryň
göni netijesinde hünär tejribesine eýe bolan adamsyňyz.
We hünär durmuşyňyzda pandemiýanyň täsirleri bilen – esasan jemgyýetiň iň ýaş agzalaryna ýetirýän
täsirleri bilen – yzygiderli ýüzbe-ýüz bolýarsyňyz.
Hakykatdan hem özüni goramakda iň az ukyply bolanlary, aýtmaly.
Bu bolsa soragy döredýär: Munuň barada bize näme aýdyp bilersiňiz?
Elbetde, çagalar we ýaşlar pandemiýadan we kabul edilen çärelerden örän uly derejede täsirlenipdirler.
Ehtimal iň aýdyň bolan zatlar psihologik netijeler we netijede dörän psihiatrik bozulmalardy.
Hakykat şundan ybaratdyr, gynansak-da, 2023-nji ýyla çenli intihar synanyşyklarynda we intihar hadysalarynda uly artma boldy.
Bu sanlar derrew göze ilmeýär, ýöne 2023-nji ýylda ýüzleniş başlatmak bilen psihiatrlar
tarapyndan jemlenip, jemgyýetçilige mälim edildi.
Depressiw bozuklyklarynda bäşden on esse çenli uly artma boldy.
Gyzyň 62 göterimi we oglanlaryň 38 göterimi täsirlenipdir. Bu barlag Danube Uniwersiteti
Krems tarapyndan mekdep synplarynda geçirildi.
We 2021-nji ýyl hakykatdanam iň ýokary nokat boldy, bir million çaga ruhy kesellerden ejir çekdi.
Munuň tersine, 70 müň terapiýa orunlarynyň ýetmezçiligi bardy.
Elbetde, biz muny amalda gördük.
Biz psihologik ýa-da psihiatrik kynçylyklary bolan çagalara ideg etmeli bolduk we terapiýa
üçin ýer tapmak üçin aýlarça garaşmaly boldyk.
Şonuň üçin bu ene-atalara, çagalara we hem-de doktora gaty stresli ýagdaý boldy.
We esasan-da eger siz psihiatrik dermanlary bermäge endik däl we muny etmäge özüňizi ukyply duýmassaňyz.
Emma soňra döredijilikli bolup, başga bir zady synap görersiň.
Gowy, ol maňa başga bir derman görkezdi.
Şeýlelik bilen men indi goşmaça uguryna has-da çuňlaşdym – we näme diýseňiz-de, ol hem kömek edýär.
Elbetde, örän agyr kesellän adamlaryň ýagdaýynda däl; psihiatr müdahale edip bilende adam şatlanýar.
Hawa, şol.
Elbetde, bu örän aladalandyryjy baha.
Meni bu ýerde gyzyklandyrjak zat, elbetde tomaşaçylary hem gyzyklandyrar.
Köplenç bu koronawirus bilen baglanyşygy ýok diýlip aýdylýar.
Käbir adamlar muny sanjym täsirlerine baglaýarlar, emma häzirki wagtda bu çagalar üçin ähtimal azrak mesele.
Beýleki adamlar aýdýarlar: Hawa, bularyň hemmesi wirus keseliň özüniň uzak möhletli täsirleri.
Bu meseläniň çäreler bilen nähili baglanyşygy bardygyny nähili derejede tapawutlandyryp bileris?
Munyň nä derejede şol zat bilen baglanyşyklydygyny aýdyp bolar?
Elbetde, bu örän kyn sorag.
Prinsipde, bu elbetde köp faktorlydyr .
Şonuň üçin şübhesiz, spike beloky doly patologik häsiýete eýe we her zatdan öň miýede uly zyýan ýetirýär.
Sanjymdaky tikan hem-de Covid-19, ýagny wirusyň özi.
Emma elbetde, psihologiki kynçylyklaryň esasy sebäbi izolýasiýa çäreleri boldy.
Babanlaryňyzy we nenenleriňizi görmek size rugsat berilmeýändigi, hassahanada ýatýan garyndaşlaryňyzy görmek size
rugsat berilmeýändigi işgänje usuly hökmünde ykrar edilendir.
Esasanam henizem agyr keselli bolanlara ömrüniň ahyryndaky idegini bermäge size rugsat berilmändi.
Şeýle pursatlary garyndaşlaryň bilen paýlaşyp bolmazlygy hakykatdanam uly ýitgidir.
Ýa-da eger birinji birnäçe ýyly bibilerňiz bilen geçirmäge rugsat berilmeýän bolsaňyz, ýa-da tersine.
Men tanş adamlaryň golaýynda utangaç bolýan çagalary bolan maşgalalaryň bardy.
Şonuň üçin hemmeler tanş adamlaryň ýanynda utangaçlyk döwründen geçýärler, we olar öz babalarynyň
we bibileriniň ýanynda örän utangaç bolýardylar.
Olar ata-babalarynyň özlerine ýakyn gelmegine ýene-de rugsat bermediler.
Bu, elbetde, hem ene-atalaryň, hem-de babalaryň we bibileriň üçin geň galdyryjy.
We bu ýadyňyzda galýar.
Soňra ýüzlerini maskalar bilen örtüp ýören şol ýyllar boldy: bu, elbetde, çagalar üçin sosiallaşmagyň ýitgisi boldy.
Menimçe, elbetde, psihologiki bozulmalaryň başga-da köp sebäpleri bar. [Daniel
Matissek] Şonuň ýaly-da, mekdeplerde hem, aýratyn hem Awstriýada mekdepleriň ýapylmagy boldy.
Bu, ähtimal, mekdep okuwçylarynyň ähli nesillerine traumatik netijeler galdyrdy.
Men hemişe munuň üstünde oýlandym – siz hem bu mowzuk boýunça makalalar çap etdirdiňiz:
Awstriyadaky mekdep ulgamyň gurluş meseleleri bu negatiw ösüşi nähili derejede has-da agyrlaşdyrdy?
Hawa, bir tarapdan, soňky onýylliklerde düýbünden özgertilmedik, doly köne mekdep ulgamy bar.
Ol indi beýni barlaglarynyň iň soňky tapyndylaryna gabat gelmeýär.
Pandemiýa döwründe sanly okuwa geçmek köp sapaklaryň ýönekeýçe ýoldan çykmagyna sebäp boldy.
Şonuň üçin olar mata bilen yzarlaýyp bilmediler.
Bu köp okuwçylaryň mekdepdäki okuw karýeralaryny ýitirmegine sebäp boldy.
Gynansak-da, men muny özüm birnäçe gezek, şol sanda tejribede hem gördüm, bu örän gynandyryjy.
Hawa, mekdeplerde munuň örän uly ýetmezçiligi bar.
Şonuň üçin okuwçylar hemmesi bir ýere jemlenýär.
Ortaça okuwçy hakykatdanam beýikdir, dälmi?
Bu ýagdaýyň netijesinde 29 göterim funksiýal okury-ýazarlygyň ýoklugy biziň mekdep
ulgamymyz üçin hakykatdan hem uly betbagtçylykdyr.
Şonuň üçin mekdep ulgamyny tamamlap geçenleriň 30 göterimi metni doly düşünip okaýyp bilmeýär.
Bu düýbünden akylsyzlyk.
Munyň hemmesini – beýleki ähli netijeleri, psihologiki zyýanlary hem goşmak bilen – eşideniňizde, onda bu adamlaryň özüni
iň kiçijik derejede hem gorap bilmän, ähli zadyň takmynan şolaryň üstüne gelendigini aýdyp geçmeli bolarsyňyz.
Hakykatda, şol döwürde diňe çagalaryň hukuklary däl-de, eýsem ene-atalaryň hukuklary hem giň gerimde çäklendirilipdi.
Heç kim bu gorkunç ösüşlere garşy özüni gorap bilmedi.
Bu hakykatdanam halkyň üstüne çökgün boldy.
We jogapkärli raýatlar barada gürleşýän mahalymyzda, bu hakykatdanam doly ses beriş hukuklarynyň aýrylmagy boldy.
Siz muny ähtimal tassyklap bilersiňiz. [Dr.
Gündelikçi] Hawa, elbetde.
Şonuň üçin öz bedeniňiň üstünde dolandyryşyň ýokdy.
Şonuň üçin bu sanjymy almalysyň, maska dakmaly.
Indi biz bilýäris, olaryň hatda çagalarda-da zyýan ýetirenini.
Şonuň üçin mekdepde hemişe maska dakmaly bolan çagalaryň IQ baly maskasy bolmadyk çagalardan birnäçe bal az bolýar.
Siz synagdan geçmeli boldyňyz we çagaňyzy hem synagdan geçirmeli boldyňyz.
Gowy, bu hakykatdanam gaty kyn boldy.
Mäliki mümkinçiligi çäklendirilen çagalar hem synagdan geçirildi.
Şeýle hem göz öňüne getirip bolmajak zorluk sahnalary bardy.
Şonuň üçin bu hem çagalar, hem-de ene-atalar üçin örän agyr boldy.
Elbetde, 14 ýaşdan uly çagalara – iň ýokary ýaş çägi şol eken – özlerini sanjym etdirmäge rugsat berilýärdi.
Şonuň üçin çaga öýe gelýän wakalar boldy:
Sanjym awtobusy şu gün şu ýerde boldy, we aýtsam, men häzir sanjymlandym.
Bu ynanmajak.
Şonuň üçin 14 ýaşly, hukuk taýdan bölekleýin ýetişen, ýöne şeýle kararlaryň
netijelerini bilmeýän we olary öňünden görip bilmeýän.
Meni gyzyklandyrýan, ýa-da taýýarlyk döwrümde meni haýran galdyran zat – çagalaryň we
ýaşlaryň hem arasynda bolan intiharlaryň sany.
Göräýmäge, Germaniýada biz muny diňe tejribe we synlama esasynda ýa-da içki duýgy esasynda höküm edip bileris.
Hakykatdanam, şu güne çenli Germaniýada intihar derejesi baradaky resmi, tassyklanan statistika ýok.
Hatda Federal statistika edarasy hem – elbetde syýasy basyş astynda – bu babatda koronawirus
bilen hiç hili baglanyşyk görkezmekden ýüz öwürýär.
Gazetçiler hökmünde biz bu soragy sanawsyz gezek soradyk.
Awistriýada bu barada soragnomalar bar ýaly, dälmi?
Hawa, soragnomalar bar.
Şonuň üçin Statistics Austria arkaly azyndan ulular üçin statistikalary göni görüp bilersiňiz.
Emma munuň hem üns bilen garalmagy gerek, sebäbi hadysalar, zäherlenmeler ýa-da başga-da zatlar
dürli statistikalarda dürli görnüşde görünýär.
We siz muny çagalarda we ýaşlarda görmeýärsiňiz.
Şonuň üçin bu ýerde ony diňe ölüm derejesiniň statistikalaryna seredip, dolaylylykda görüp bilersiňiz.
Men häzir sitir eden sanlar öňden belläp geçen Awstriýanyň Çaga we Ýetginjek Psihiatriýasy Jemgyýetiniň hasabatyndan alnan.
Olar bu sanlaryň ýokarlanmagyna özleri gaty geň galandyklary üçin, olary 2023-nji ýylda çap etdiler.
Yene-de bir örän agyr netije, ykdysady ugur üçin hem, elbetde, kesellik rugsadynyň uly derejede artmagydyr, bu aýratyn-da
2023-nji ýylda ep-esli ýokarlandy – ony bu tablisa görersiňiz.
Şonuň üçin prinsipde jemgyýetiň tutuşlygy sistematik usulda näsaglaşdyrylandygyny aýdyp bolýar.
Ýene-de bir gezek sorag ýüze çykýar, sebäbi ol köplenç soraga çekilýär:
Siz sanjym zyýanlarynyň paýyna ýa-da köplenç "uzun Covid" diýlip atlandyrylýan zatlara nähili derejede üns berersiňiz?
Elbetde, tapawutlandyrmak kyn.
Ony tapawutlandyrmak kyn.
Spike howply we zyýanlydyr.
Şonuň üçin men aýdardym, bu ýerde sanjym örän uly rol oýnaýar.
Elbetde, çagalar bilen baglanyşykly däl, sebäbi şükürler bolsun, köp çagalar sanjym edilmeýär.
Emma ony ulularda örän aýdyň görüp bilersiňiz.
Öňki döwürde maşgalanyň agzasy bilen ýatyp duran, belki-de haýsydyr bir ýokuşly keselden
ejir çekýän çagany görmek meniň üçin adaty zatdy.
Indi köplenç tutuş maşgalanyň hemişe keselli bolýandygy bolýar.
Şonuň üçin hemmeler hemişe ýatyp galýar, hatda bir adama däl-de, tutuş maşgalany tutýan pnevmoniýa bilen hem.
Pandemiýa çenli men hiç haçan şeýle bir zady başdan geçirmändim.
Men aýdýan zadym, bir tarapdan, elbetde adamlaryň başdan geçirýän stresiniň bardygy – ol örän ep-esli artdy.
Şeýle hem iýmit maddalarynyň ýetmezçiligi we mikrobiom ýaly başga-da köp sebäpler bar, olar häzir barha ýok edilýär.
Emma adamlar bilen biraz gürleşseňiz, olar özleri aýdýarlar: "Sanjymdan bäri şu we şol zatlar boldy."
Menimçe, men bu mowzuk boýunça henizem dogry ýa-da ynamdar statistika tapmadym.
Şonuň üçin aýdyp bolýar, bu hakykatdanam organizmiň saglyk bitewüligine dürli ugurlar boýunça hüjümdir.
Ilki çäreler sebäpli, soňra bu sanjym sebäpli we elbetde umumy jemgyýetçilik stresiniň netijesinde,
bu ähtimal immun ulgamynyň gowşamagyna sebäp boldy.
Siz aýdanyňyz ýaly, ol köp faktorylydyr, ýöne soňra dürli görnüşlerde ýüze çykýar.
We biz häzirem bu babatda esasan göreşýäris.
Şu gün bu mesele diňe şol wagt ýaş bolup, häzir bäş ýyl köp bolan adamlaryň däl-de, elbetde,
jemgyýetiň hemmesi üçin hem mesele bolup durýar.
Indi bolsa diňe sorag: şular ýaly sanjymlar, şol sanda rak keseli bilen baglanyşykly mümkin bolan
mRNA sanjymlary ýaly planlar henizem dowam edýärkä:
Resmi ofiste öwreniş egri görýärsiňizmi?
Ýa-da häzirki pursatda diňe ähli zady gaýtalamak bilen çäklenmän, belki-de dowam etmek üçin ony kämilleşdirýärsiňizmi?
Elbetde.
Şonuň üçin kärdeşler şübhelenmäge başladylar, Allaha şükür, emma döwlet sektorynda hiç hili şübhe ýok.
Şonuň üçin bu ep-esli öňe süýşürilýär.
Bu, Milli Geňeşiň saýlawlaryndan soň elektron sanjym şahadatnamasynyň girizilmegi bilen hem aýdyň boldy.
Şonuň üçin ondan çekilip bolmaýar; hemmäniň öz sanjym karty bar, ol boş bolsun ýa-da içindäki
maglumatlar näme bolsa-da, munuň hiç hili ähmiýeti ýok.
Häzirki wagtda lukmanlaryň ýazmagy üçin üç sanly sanjym hökmanydyr.
Eger munuň üstüne seretseňiz we Dermanlar hakyndaky Kanuna, 80-nji bölüme girizilen üýtgetmäni – ol 2022/23-nji ýyllarda
üýtgedilmeli bolupdy – seretseňiz, onda atynda şeýle diýilýär:
Umumy Maglumat Goragy Kadasy bu babatda gowşadylyp gelinýär.
Bu, şahsy maglumatlaryň – mysal üçin sanjym ýazgylarynda saklanýan maglumatlaryň – diňe saglygy goraýyş edaralary bilen
däl, eýsem bu maglumaty bilmek bilen hiç hili işi bolmadyk Lukmançylyk Assosiasiýasy, Weterinariýa Assosiasiýasy,
Farmasewtika Assosiasiýasy, şeýle hem weterinarlar we farmasewtler bilen hem paýlaşylýandygyny aňladýar.
Ol ygtyýarly edaralara iberilýär, hakykatda olaryň işi däldir, beýleki ÝB agza döwletleriniň
ygtyýarly edaralaryna we hatda Dünýä Saglyk Guramasyna hem.
Eger soňra IHR-e , soňra düşündiriljek bolan we girizilen üýtgeşmelere seretseňiz, indiki pandemiýa döwründe işleriň
ýumşak we sazlaşykly geçjekdigini göz öňüne getirip bilersiňiz.
Şonuň üçin ony soňky wagtlarda başdan geçirenlerimizden has-da uly gaýtargy çäreleri döretmek üçin ulanyp bilersiňiz.
Dogry, şol meniň indiki soragym bolardy.
Elektron sanjym şahadatnamasy, agzalandygy ýaly, 2024-nji ýylyň 30-njy sentýabrynda Awstriýada
geçirilen soňky Milli Geňeşi saýlawlaryndan bäri hökmanydyr.
Siz hem abunalygyňyzy ýatyryp bilmeýärsiňiz.
Muny geljekde pandemiýalar ýa-da geljekki global saglyk krizislary diýip atlandyrýan zatlara
gönüden-göni taýýarlyk hökmünde görýärsiňizmi?
Ony şeýle strategik kontekstde klassifikasiýa edip bolarmy?
Soňky birnäçe ýyla gaýdyp seredeniňde, maňa düşnükli.
Muny başga näme üçin ulanyp boljakdygyny göz öňüne getirip bilmeýärin.
Men aýdýaryn, siz munuň statistika maksatlary üçin diýýärsiňiz.
Emma meniň aýtjak bolýan zadym, statistika öňünden ýygnalyp bilerdi.
Majbury elektron sanjym şahadatnamasyna zerurlyk ýok, bu düýbünden demokratiýa garşy.
We bu hakykatdanam – çäremiziň mowzugyna gaýdyp gelsek – ses beriş hukuklarynyň ýitirilmeginiň başga bir görnüşidir.
Şonuň üçin maglumat goragy kanunçylygynyň nukdaýnazaryndan, siz häzirlikçe aýdyň hassanyň prinsipi diýip belläp geçdiňiz.
Ýene-de, aýdylyşy ýaly, bu ulgamyň panjyrlaryndan gaçyp çykmagyň hakykatdanam hiç hili ýoly ýok.
Şonuň üçin geljek ýylyň haçan-da ýa-da başga bir wagtda rak keseline garşy mRNA sanjymy ýa-da başga bir profilaktika
hökmany bolanda, şol bir oýun ähtimal täzeden başlar.
Gorkmaly zatymyz şol, dälmi?
Elbetde. Şu zatlaryň ählisi güýje gireninde, ondan gaça durmak üçin durup göreşmeli bolarsyň.
Şonuň üçin bäş ýyl ozalky ýaly däl-de, has-da kyn bolar.
Bu kontekstde men şu ýerde resmi däl, gizlin häsiýetli başga bir şahsy sorag bermek isleýärin.
Bu sizi lukman hökmünde şahsy taýdan nähili täsir etdi?
Men aýdýan, siz şol döwürde bu hünäre girdiniz, elbetde, aýdalyň, ähli lukmanlarda bolşy ýaly idealistik arzuwlar bilen.
Bu döwürden umytsyzlandyňyzmy, ýa-da şol ýerde başdan geçirenleriňiz size hem uly psihologiki täsir etdi mi?
Gowy, boýun almaly, bolup geçýän zatlary hakykatdanam düşünmek üçin maňa bir ýyl gerek boldy.
Men doly idealistdim we hünär birleşiklerine ynanýardym.
Men kärdeşlerimiň idealizmine ynandym we bir ýyl her agşam stolyň başynda oturyp, ilki TKB-ni,
soňra onuň boýunça geçirilen barlaglary okadym.
Men öz-özüme pikir edipdim: bu bolup bilmez, bu bolsa hünär birleşikleriniň maňa aýdýanlarynyň düýbünden tersidir.
Bir ýyl geçenden soň men taýýar boldum we özüme boýun almaly boldum: Sen häzire çenli nädogry agaja ulan bolup gelýärsiň.
Bu güýçsüzlik duýgusy – lukmanlaryň hem şübhesiz başdan geçiren, bu yel turbinalaryna garşy göreşip bilmeýänlikleri
– şu döwürde köp hünär toparlarynyň bize aýdýan zatydyr.
Emma olaryň köpüsi ahyrynda akym bilen gitdiler.
Indi sorag şundan ybarat: hünär dünýäsiňizdäki kärdeşleriňiz siziň bu ygrarlylygyňyza, özüňizi batyr, aýdalyň,
resmi garaýyşdan tapawutlanýan bir dissident hökmünde görkezmegiňize nähili reaksiýa bildirdiler?
Bu babatda şahsy we hünär taýdan nähili tejribeleriňiz boldy?
Şonuň üçin meniň dostlarym topary düýbünden üýtgedi.
Gowy, men hiç hili böhtan atylmagyna sezewar bolmandygymy aýdyp bilmerin, hiç-de däl, siz biri-biriňiz bilen duşuşanyňyzda.
Men henizem hünär birleşiginiň agzasy.
Men hem wagtal-wagtal konferensiýalara syýahat edýärin.
Şonuň üçin olar maňa örän mähirli gepleýärler.
Men hatda yzarlaýjy bolan adamlardan hem oňyn ruhlandyryş alýaryn.
Aslynda düýbünden tarapsyz, hatda gaty oňyn.
Emma, nähili aýtsam, bu meniň şahsy meseläm: men islegine garamazdan ýüzlerçe müň
adamy sanjym edýän adamy göze alyp bilmeýärin.
Şonuň üçin men öz netijelerimi çykardym we garyşyk duýgulary bilen öňki dostluklarymdan biraz çekildim.
Gülýän gözüň sebäpli, sebäbi men käbir ajaýyp täze adamlar bilen tanyşdym.
Elbetde, köne dostluklar gymmatlydy, we işleriň şu derejä gelmegi gynandyryjy.
Gowy, Tagwerker hanım, bu şahsy we örän gyzykly düşünjeler üçin size uly sag bolsun.
Ikinji böleginde bolsa çözgütler barada has köp eşidjekdigimize şübhe ýok. Çox sag boluň, hawa.
Tagwerker hanım bilen täzeden başlajak.
Men olary ýene-de çagyrip bilerin.
Soňra, men aýdşym ýaly, biz derrew işiniň iň gyzgyn nokadyna çuňňur gireris.
Öňki düşündirişleriňize görä – COVID-19-yň döredýän akyl we saglyk meseleleri hem-de onuň ýetirýän zyýany.
Olar, eger mümkin bolsa, nähili bejerilip bilner, aýratyn-da ýaş nesil üçin?
Bu örän gyzykly sorag.
Elbetde, bu onuň nähili çuňlugy bardygyna bagly.
Men fiziki zeper galman bolsa, adamlarda köp zady düzetmek boljakdygyna doly ynanýaryn.
Adamlar örän çeýe jandar; bolmasa biz indi ýaşamazdyk we bütin dünýäde tapylmazdyk.
Şonuň üçin men munuň barada örän oňyn pikirde.
Meniň görýän meselem şundan ybarat: biz bu zatlaryň hemmesinden haýal-haýal uzaklaşmaly, şonda biz sagalyp başlamaly.
We bu häzir jogapkärçiligi talap edýär.
Şonuň üçin biz hemmämiz, media şahsyýetleri, syýasatçylar, lukmanlar ýa-da kim bolsak-da, özümize,
durmuşymyza we çagalarymyzyň durmuşyna jogapkärçilik almaly.
Biz munuň bilen endik bolduk ... Biz häzir nanny döwlet öwrülen sosial üpjünçilik döwletinde ulaldyk.
Bu nanny döwlet häzir hakykatdan hem awtoritar döwlete öwrüldi.
Indi munuň öňüni almak biziň üstümizde.
Men doly ynanýaryn, eger biz muny edip bilsek, onda köp zatlary täzeden düzetmek mümkin bolar.
Jogapkärçiligi öz üstümize almaly diňe syýasy taýdan, syýasy-jemgyýetçilik taýdan ýa-da jemgyýetçilik taýdan däl.
Biz saglyk babatynda hem özümize jogapkärçilik almaly – men lukman, ýene saglyk barada gürrüň berjek.
Men hem tejribeçi bolanym üçin amaly mysal bermekden hoşal.
terminal tapgyrda bolan 1 800 rak hassasy barada barlaglar bar.
Olary adaty medisina çäklenip, bejergi mümkinçilikleriniň ählisini synap görüpdiler – ýöne soňra keseli ýeňip, jan galdylar.
Soňra lukman gelip, 1,800-i barlady, olardan sorag-jogap geçirdi we umumy aýratynlyklary tapmaga synanyşdy.
Gyzykly ýagdaýda, hemmeler diňe iki fiziki aýratynlygy bir wagtda üýtgetdiler.
Galanlary bolsa pikir ýörelgesi boldy .
We iň möhüm pikir ýörelgesi şundan ybaratdyr: olar özlerine jogapkärçiligi öz üstlerine aldylar.
Soňra olar hatda rak keseline garşy hem ýeňiş gazandylar.
Bu hemmäniň hem muny edip biljekdigini aňlatmaýar.
Elbetde, her kim özüňe haýsy ýoly saýlamaly we indiki ädimi näme etmeli diýip karar bermeli.
Emma meseläniň esasy manysy şol boldy.
Şonuň üçin bu hemmesi we ahyry.
Şonuň üçin, özüňi bejermäge gaýrat, özüňe kömek etmäge kömek, diýseň bolýar.
Hawa, takyk.
Lukmançylyk nukdaýnazaryndan, bu elbetde has köp terapiýa çemeleşmesi bolar, we elbetde biraz – aýdalyň – akyl we
ruhy nukdaýnazardan hem, bu şübhesiz gymmatly maslahatdyr.
Bu, ähtimal, agyr kesellän her bir adama degişlidir: içki garaýşyňyz iň uly rol oýnaýar.
Emma elbetde, bu syýasy çarçuwany hem öz içine alýar.
Bu örän uly syýasy üýtgeşmeleri talap eder.
Ilki bilen meseläniň dogry seljerilmegi we ondan habarly bolmak zerurdyr.
Meniň pikirimçe, şol ýerde uly päsgelçilikler bar – ýa-da siz muny nähili görýärsiňiz?
Ýa-da bu täsir aldatýarmy?
Ýok, uly päsgelçilikler bar, ýöne öňki tema bu ýerde rol oýnaýar.
Her bir adam durup: "Bu kabul edilmeýär" diýmeli.
We başga hiç bir ýol bilen işlemeýär.
Gynansak-da, men köplenç adamlaryň amalda hiç zat üýtgedip bolmajakdygyny aýdýandygyny eşidýärin.
Hawa, siz üýtgeşiklik getirip bilersiňiz!
Bu ýerde oturan adamlaryň näme edýändigini görmek üçin diňe töweregiňe seretmeli.
Öňünden üýtgedi.
Ýa-da häzir şu ýerde tomaşaçylar arasynda näçe adam oturyp dur?
Bu birnäçe ýyl ozal mümkin bolmazdy.
Hatda şol wagtlar, koronawirus pandemiýasy döwründe-de, käbir adamlar mekdep müdürleriniň ýanyna baryp: "Waksina awtobusy
gelýär, ýöne meniň çagam şol ýere baryp bilmeýär" diýdiler.
Ýa-da meniň çagam maska dakmaýar.
Eger has-da köp adamlar şeýle etseler, onda siz elbetde üýtgeşiklik getirip bilersiňiz.
Eger siz muny lukman hökmünde yzarlaýan bolsaňyz.
Siz şübhesiz RKI protokollary bilen ýüze çykan zatlary we şondan bäri meniň narratiwler diýip atlandyrýan zatlaryň (toparyň ýa-da
medeniýetiň dünýä garaýşyny kesgitleýän hekaýalar) çökgendigini we şübhelenilýän konspirasiýa
nazaryýetleriniň hakykatdanam dogrydygyny gördüňiz.
Elbetde, şol wagt gatnaşan adamlar – siz müdiri belläp geçdiňiz, ýöne elbetde köp sanly kärdeş lukmanlaryňyz hem – doly utanç
duýmagy bilen bir hatarda, ýüreklerinde üýtgeşiklik bolmaly.
Iň bolmanda öz-özüňi tankyt etmek ýaly bir zat, şonda diýersiň: "Okaý, biz şol ýerde ýalňyşlyk
etdik, munuň gaýtalanmagyna asla ýol bermeli däl!"
Men Awstriýa barada aýdyp bilmerin, ýöne Germaniýada biz munuňdan çendigiz kilometr uzakda ýaly duýýaryn.
We bu ýene-de, siziň häzir agza eden täsirleriň güýje girmegi üçin mutlak zerur şert bolar my?
Bularyň ählisi dogry, adamlar hem öz paýyny ýerine ýetirmeli.
Emma ahyrynda, media we syýasatçylar goşulyp jemgyýetçilik meýdançasyny sabotaj edende, bu işlemeýär.
Bu zynjyry nädip bozup bolar?
Hawa, aýdylşy ýaly, bu bir soragda birnäçe soragdy.
Şonuň üçin kärdeşlerim üçin, hawa, bu kyn.
Olar, elbetde, örän-örän kyn ýagdaýda.
Bir tarapdan olar gatnaşdylar, belki-de özlerini, maşgalalaryny we köp sanly beýleki hassalary sanjym edip,
şonuň üçin örän uly, çäksiz psihologiki basyş astyndadyrlar.
Muny özüňe boýun almak we soňra bir ädim öňe gidip, aç-açan aýtmak:
Gowy, meniň etdiklerim ýa-da her ýerde bolup geçen zatlar manysyzdy.
Bu talap etmek üçin akylly däl mukdar.
Käbir adamlar muny edýärler we men olaryň örän batyrdygyny pikir edýärin.
Köp adamlar hemişe tankytçy boldular, ýöne munuň üçin hiç zat etmäge gaýrat edip bilmediler.
Bolýar, olar maňa şony aýdýarlar, käbir derejede ynanç bilen.
Jemgyýetçilik ýerinde bolsa, elbetde, şeýle çykyş etmek düýbünden başga mesele.
Emma meniň duýgym bar, hakykatda munuň üçin has köp zat gerek däl.
Meniňçe, häzir kim has çalt?
Biziň barlaglarymyzda bizmi çalt hereket edýäris, ýa-da beýlekiler öz intikamlarynda çalt hereket edýärler?
Biz köp bolsak, kärdeşlerim dogry hereket etmäge has ähtimallykly bolar, we belki-de hukuk
ulgamy we beýleki habar serişdeleri hem şoňa eýerjek.
Şonuň üçin metbugatda bir zat gaýtalap ýüze çykýar, soňra ýene-de basylyp galýar – emma
ony has-da köp adam üns bilen kabul edýär.
Emma men aýdşym ýaly, her birimiz hasaba alynýar.
Geljege seretsek, jemgyýet nähili bolar, bu ýagdaýda saglygy goraýyş ulgamy hem – ikisi biri-birinden aýrylmaz.
Öz-özüni kesgitlemek babatynda bäş ýylyň içinde ýagdaý nähili bolar diýip pikir edýärsiňiz?
Siz pikir edýärsiňizmi, şol wagta çenli düýbünden başga bir özüne ynam hökm sürüp geljek?
Siz bu ösüşiň, aýdalyň, peýdaly boljakdygyna ynanýarsyňyzmy, ýa-da munuň barada pesimistmi?
Men doly optimist.
Şonça köp gyzgynlyk we gaty oňyn ruh bar.
Men doly ynanýaryn, bäş ýylyň içinde biz düýbünden başga bir ýagdaýda bolarys we – nädip aýtsam –
öňküsinden has gowy ýagdaýda bolarys diýip hem ynanýaryn.
Çünki biz hakykatdan hem bolup geçen ähli zatlardan, hatda soňky onýyllyklarda we asyrlarda bolup geçen zatlardan hem habarly.
Şonuň üçin men ynanýaryn, eger biz ýeňsek, öň hiç haçan bolmandygy ýaly has uly azatlyga eýe bolarys.
Bu meniň ynanjymdyr.
Bu hem gorkudan azatlyk barada.
Siz hem gorku syýasaty meselesine degýärsiňiz, ony bes etmeli.
Bu takyk öňki çykyş edenleriň hem üns berendigi zat.
Men aýdardym, bu çalt kabul edilen syýasat hem ähtimal terk edilmeli bolar, şonda öz-özüni kesgitlemek
baradaky başgaça düşünje täzeden bu ýerde ornaşyp biler – iň bolmanda, meniň çaklamam şoňa görä.
Siziň işde hem duş gelýän käbir taraplaryňyz henizem bar.
Biz muny şu gün ara alyp maslahatlaşmadyk.
Men munuň üstünde gysgaça durmak isleýärin.
Siz öňem mikrobiom barada hem söz etdiňiz.
Bu hem belki iýmitlenme, tebigy oba hojalygy we beýleki ähli zatlar bilen baglanyşykly rol oýnaýar.
Bu barada başga bir zat aýtmak isleýärsiňizmi?
Men pikir edýärin, tomaşaçylaryň köpüsi hem munuň bilen gyzyklanýar.
Hawa, elbetde, bu meniň çagalarym üçin tapmak mejbur bolan alternatiw terapiýalaryň çäginde hem bolýar – men şonuň
arkaly duş geldim – olaryň infeksiýalara duýgurlygy ýa-da ösdürip alan örän güýçli gorkulary bilen baglanyşykly.
Soňra men gözleg etmäge başladym. Başga nämeler bar?
Soňra, elbetde, men uly iýmit ýetmezçilikleri bilen ýüzbe-ýüz boldum.
Bu, gaty gowy iýmitlenýän we organiki iýmit iýýän çagalara hem degişlidir.
Soňra men mikrobioma analizlerini etmäge başladym.
Men dört aýlyk çenli betbagtçylykly mikrobioma şertleriniň howpy bardygyny bildim.
Şonuň üçin bizem şu derejede basyşa sezewar edilýäris, diýerdim.
Şonuň üçin başga ugra gitmek gyssagly zerurdyr.
We bu eýýäm işlenilýär.
Şonuň üçin biziň üçin eýýäm örän oňyn we sagdyn oba hojalygy bilen meşgullanýan, birlik esasynda gurlan ykdysady jemgyýetler bar.
Olar mümkin boldugyça her tarapdan goldanylmalydyr.
We daşky gurşawdan hapalaşdyryjylary aýyrmaly, ýagny CO2 – munuň hiç hili ähmiýeti bolmadyk
gorkunç bir hyýal bolandygyny hemmämiz bilýäris.
Emma möhüm meseleler çözülmelidir:
Glyfosat, çekişmeli mesele;
Mikrobiomymyzy ýok edýän ýokary derejede kämilleşdirilen gluteni bolan bugdaý.
Beýleki haplandyryjy maddalar, arsenik we ş.m.
Şonuň üçin bu meseleler çözülmeli, olar indi bize we çagalarymyza agyr bolmaz ýaly.
Men häzir iň kiçi çagalarda bu stresleri görýärin.
Walýasiýa bilen baglanyşykly, alternatiw sektorda belli bir derejede wagyz edilýän maddalaryň bardygyny aýdýar.
Böjekden spike beloklarynyň bedeniň çykarylmagy – beýleki zatlaryň arasynda, indi sorag şundan ybarat: bu hakykatdanam şeýlemi?
Bu barada siziň şahsy pikirleriňiz näme?
Meselem, nattokinaza ýaly zatlar we ş.m.
Bu peýdaly gurallar.
Mesele şunda: üýtgedilen habarçy RNT genom içine goşulyp biler, ony şol ýerdan nädip çykarmaly?
Men şeýle diýýärin, hawa, pikirler hemişe gaýtalanyp çykýar.
Emma munuň soňra ýene hemmeler üçin elýeterli bolar ýa bolmaz, wagt görkezjek.
Prinsipde, tikanlaryň özlerini boşaltmak bolýar.
Men ýagdaýlaryň gowulaşyp biljekdigine doly ynanýaryn.
Uly sabyr bilen adamlary özlerini täzeden bejerip biljek derejä ýetirmek mümkin.
Mesele şunda, we bu elbetde indiki mesele: sanjymlar ýa-da Covid-19, uzak möhletli Covid we ş.m.
sebäpli agyr zyýan çeken adamlaryň pullary gutarýar.
Köp adamlar ýaly, olaryň hem puly gutarýar.
Men muny gaty köplenç görýärin.
Elbetde, menem käwagt amalyimde adamlar bejergilere pul töläp bilmeýän ýörite ýagdaýlar bilen ýüzbe-ýüz bolýaryn.
Soňra olar galp baha berýän bahalandyryjylar bilen ýüzbe-ýüz bolýarlar.
Bu hemişe şeýle bolýar!
Şonuň üçin olar pensiýa almaga hukukly diýlip yglan edilmeýär ýa-da maýyp diýlip yglan
edilmeýär, olar örän erbet ýagdaýda bolsalar-da.
Olar ýygnalan netijeleri tanamaýarlar, sebäbi olar: "Bu däp bolan lukmançylyk tarapyndan ykrar edilmeýär" diýýärler.
Şonuň üçin olar tikanly proteiniň anyklanylýandygyny tanamaýarlar.
Olar onuň immun ýetmezçiligi (bedene immun ulgamyň işiniň bozulmagy), ýagny HIV/AIDS ýa-da
şonça meňzeş bir keseli bardygyny tanamaýarlar.
Şu wagt bolup geçýän zat betbagtçylyk.
Emma, hakykatdanam, biz munuň üstünde işlemäge dowam etmeli, we hemmämiz munuň üstünde işlemäge dowam ederis.
Prinsipde – sebäbi bu barada öňem gürrüň etdiňiz – azyk senagatynda, ýagny senagat usulynda azyk öndürmekde,
derman senagatyndaky ýaly lobbing hem goşmak bilen, meňzeş gurluşlaryň hökm sürýändigini aýdyp bolar my?
Ol ikisi hakykatdan hem şu gün aýrylmazmy?
Elbetde, men muny şol ýaly görýärin, doly.
Bu bolsa, eger biz giňişleýin surat seretseň – esasy söz: Vision 2030 – bu gurluşlary parçalamak we olara bagly lobbiçilik bilen
göreşmek jemgyýetiň ýaşap galmagy üçin ähtimal zerur, dälmi?
Elbetde.
Munuň bilen razy bolarsyňyzmy, ha?
Dogry, hawa.
Men pikir edýärin, bu takyk siziň ele alýan mowzugyňyz.
Men pikir edýärin, söhbetlerde eşidenlerime görä, bu köp tomaşaçylary hem gyzyklandyrýar. Meniň aýtjak bolýan zadym, köp
adamyň duýýan umytsyzlygy bu kartelleriň (gyzyklanma toparlarynyň) we bu senagatyň öňünde özlerini güýçsüz duýmaklaryndan
gelip çykýar; bu senagat bolsa ähli ugurlarda barha güýçlenýär.
Şonuň üçin geljekde azyk arkaly sanjymlara meňzeş zatlar doly islegden başga we habarsyzlykda berilip bilner.
Bu uçýan haşaratlar ýa-da başga zatlar barada bolmaly däl.
Emma prinsipde bedeniňize goşmaly däl zatlaryň iýmit arkaly amalda hökman däl-de, islegiňizden
başga siziň bedeniňize girizilýändigi hakykatdyr.
Şonuň üçin mejbury sanjymlar we ş.m. bilen deňeşdirme bar.
Şeýlelik bilen, öz-özüni kesgitlemek prinsipiniň ýene bir bozulmagy boldy.
Elbetde, bu ähtimal ähli zatlaryň iň möhüm öň şertidir: geljekde has köp aç-açanlyk bolar we bu guramalar hem ýatyrylar.
Elbetde, ha.
Bolýar, biz eýýäm şol ýerde dälmi?
Şonuň üçin biziň mikrobiomymyz eýýäm
... Şeýlelikde, häzirki wagtda sagdyn ýaşamak üçin diňe iýmit maddalaryny kabul etmek we örän
işjeň içegä bejergi geçirmek arkaly ýaşap bilýäris.
We biz munuň öňüni hakykatdan hem almaly.
Şonuň üçin biz hakykatdanam täzeden sagdyn, iýmit maddalaryna baý iýmitlere mätäç.
We biz bu haplandyryjylardan halas bolmaly.
Şonuň üçin biziň we çagalarymyzyň saglygyna täsir edýän dogry haplandyryjy maddalar.
Adamlar munuň bilen habarly bolmalydyrlar.
Şonuň üçin maňa çagasy bilen 100-nji gezek ýokanç keseli bilen gelýän hemmä men takyk şu hekaýalary gürrüň berýärin.
Ýa men size hem chemtrailerler barada gürrüň bereliňmi?
Çünki men adamlaryň munuň barada habarly bolmagyny isleýärin.
Adamlar näçe köp bolsa, biziň hem şonça köpümiz bolar.
Şonuň üçin, ony näçe köp adam bilse, şonça gowy. Galanlary bolsa az, elitlerdir.
We biz munuň hem farkynda bolmaly.
Hawa, gowy. Men pikirimçe, düşündirişde ünsli optimizmiň duýgusyny hakykatdanam eşitdik;
käbir zatlar üýtgär we umyt edýäris, gowulaşar –
– Eger biz bu işe dowam edip habarlylygy ýokarlandyrsak we her birimiz öz goşantymyzy goýsak.
Her halda, baha berişleriňiz üçin size örän köp sag bolsun aýdýaryn.
Panelde soňra görüşeris, hawa.
Hormatly tomaşaçylar, Dornbirnde geçirilen bu wakanyň goşmaça habarlary eýýäm HOCH2.TV-de elýeterli.
Bu programmanyň aşagynda baglanyşyklary taparsyňyz.
Bu mümkinçilikden peýdalanyp, HOCH2.TV-e ajaýyp hyzmatdaşlyklary üçin minnetdarlyk bildirýäris.