אויף דעם 29סטן מאַרץ 2025 האָט דער קולטור־הויז דערןבירן געהאַלטן די געשעעניש "פֿרײַהייט און זעלבסטבאַשטימונג – דער
פֿאַראַנטוואָרטלעכער בירגער" מיט אינטערעסאַנטע בײַטראָגן וועגן דער רעכט־שטאַט, סאָווערעניטעט און געלט.
די געשעעניש איז אָרגאַניזירט געוואָרן דורך די אַקאַדעמיע פֿאַר פּערזענלעכע אַנטוויקלונג אין דאָרנבירן.
HOCH2.TV האָט רעקאָרדירט און רעדאַגירט אַלע די באַריכטן פֿאַר אײַך, טײַערע צוקוקער.
הײַנט פּרעזענטירט Kla.TV אַ אינטערוויו מיט ד״ר שׂרָון טאַגװערקער:
פּערזענלעכע פֿאַראַנטוואָרטלעכקייט – דער סדר פֿון טאָג!
יאָ, ווי ערווין, וואָלט איך אויך געוואָלט אָנהייבן מיט דער פאָרשטעלונג פֿון ד״ר טאַגװערקער.
נישט נאָר ווײַל פֿרויען קומען ערשט, נאָר אויך ווײַל דו האָסט דאָ היים־פֿאָרטייל, אַזוי צו זאָגן, ווײַל דו קומסט פֿון בלודענץ.
דו ביסט כּמעט פֿאַרשרײַבן דערפֿאַר.
העלא, פֿרוי טאַגװערקער, ביטע נעמט דעם מיקראָפֿאָן.
מיר וואָלטן טאַקע געוואָלט דיסקוטירן דאָס מיט אײַך קודם.
פון אַלע פּאַנעל־טיילנעמער וואָס נעמען טייל הײַנט, ביסטו דער איינציקער וואָס האָט פאַכמעסיקע דערפֿאַרונג – אַ דירעקטע
רעזולטאַט פֿון וואָס איז געשען כּמעט פּונקט פינף יאָר צוריק.
און איר שטייט שטענדיק פֿאַר די ווירקונגען פֿון דער פּאַנדעמיע – בפרט אויף די יונגסטע מיטגלידער פֿון
דער געזעלשאַפֿט – אין אײַער פּראָפֿעסיאָנעלן לעבן.
די וואָס זענען טאַקע געווען די ווייניקסטע ביכולת זיך צו פאַרטיידיקן, דאַרף מען זאָגן.
און דאָס ברענגט די פֿראַגע: וואָס קענט איר אונדז דערציילן וועגן דעם?
אקעי, איז קינדער און יונגע מענטשן זענען קלאָר געוואָרן שטאַרק באַטראָפֿן פֿון דער פּאַנדעמיע און די גענומענע מיטלען.
וואָס איז מסתּמא געווען די מערסט קלאָרע זאַך, זענען געווען די פסיכאָלאָגישע קאָנסעקווענצן
און די דערפֿאָלגנדיקע פּסיכיאַטרישע שטערונגען.
דער פאַקט איז, אַז צום באַדויערן, איז ביז 2023 געווען אַ ריזיקער אויפֿשטײַג אין פּרוּוון זיך אומצוברענגען און אין זעלבסטמאָרדן.
דאָס זענען ציפֿערן וואָס זענען נישט גלײַך קענטיק, נאָר זענען צונויפֿגעשטעלט געוואָרן דורך פּסיכיאַטער – וועלכע האָבן
אין 2023 אַרויסגעלאָזט אַן אַפּעלירונג – און פּובליק געמאַכט.
נו, עס איז געווען אַ ריזיקער אויפֿשטײַג אין דיפּרעסיווע דיסאָרדערס, ביז פינף ביז צען מאָל.
62 פּראָצענט פֿון מיידלעך זענען באַטראָפֿן געוואָרן און 38 פּראָצענט פֿון יינגלעך. דאָס איז דורכגעפֿירט געוואָרן אַ
אומפֿרעג דורך דער דנוּב־אוניווערסיטעט קרעמס אין שול־קלאַסן.
און דאַן איז 2021 געווען דער אַבסאָלוטער שפּיץ, מיט איין מיליאָן קינדער וואָס ליידן פֿון גײַסטיקער קראַנקייט.
אין קעגנזאַץ איז געווען אַ מאַנגעל פֿון 70,000 טעראַפּיע־פּלאַץ.
מיר האָבן דאָס אין דער פּראַקטיק באַמערקט, פֿאַרשטייט זיך.
מיר האָבן זיך געטראָפֿן מיטן פאקט, אַז מיר האָבן געמוזט זאָרגן פֿאַר קינדער וואָס האָבן געהאַט פסיכאָלאָגישע
אָדער פסיכיאַטרישע פּראָבלעמען, און מיר האָבן געמוזט וואַרטן חדשים אויף אַ אָרט אין טעראַפּיע.
אַזוי איז עס געווען אַ גאַנץ דרוקפֿולע סיטואַציע פֿאַר די עלטערן, די קינדער און אויך פֿאַר דעם דאָקטער.
און בפרט אויב איר זענט נישט געוווינט צו אויסגעבן פסיכיאטרישע מעדיקאַמענטן און פילט זיך נישט באַהאַוונט דאָס צו טאָן.
אָבער דאַן וועסטו ווערן שעפֿעריש און פּרוּוון עפּעס אַנדערש.
נו, עס האָט מיר אַ אַנדערע מעדיצין אַנטפּלעקט.
אַזוי בין איך איצט נאָך ווייטער אַרײַן געגאַנגען אין דעם קאָמפּלעמענטאַרן געביט פֿון – און זע, עס העלפֿט אויך.
ניט אין פאַל פֿון די זייער ערנסט קראַנקע, כמובן, וווּ מען איז צופרידן ווען דער פּסיכיאַטער קען אַרײַנטרעטן.
יאָ, דאָס איז עס.
נו, דאָס איז זיכער אַ זייער באַזאָרגנדיקע אָפּשאַצונג.
וואָס וואָלט מיך דאָ אינטערעסירן, און זיכער אויך דעם עולם.
אָפֿט ווערט געטענהט, אַז דאָס האָט גאָרנישט צו טאָן מיטן קאָראָנאַווירוס.
עטלעכע מענטשן שרײַבן דאָס צו די ווירקונגען פֿון וואַקסינאַציע, כאָטש דאָס איז מסתּמא הײַנט בײַ קינדער ווייניקער אַ פּראָבלעם.
אַנדערע זאָגן: יאָ, דאָס זענען די לאַנג־צײַטיקע ווירקונגען פֿון דער וויראַלער קראַנקייט אַליין.
אין וועלכן מאָס קענען מיר אונטערשיידן וואָס דאָס האָט צו טאָן מיט די מיטלען?
אין וועלכן מאָס קען מען דאָס צולייגן צו יענעם?
דאָס איז, כמובן, אַ זייער שווערע פֿראַגע.
אין פּרינציפּ איז דאָס זיכער מולטיפאַקטאָריאַל .
אַזוי איז ניטאָ קיין צווייפל אַז דער שפּיק־פּראָטעין איז גאָר פּאַטאָלאָגיש און, איבער אַלץ, פֿאַראורזאַכט אַ סך שאָדן אין מוח.
סײַ דער וואַקצין־שפּיץ, סײַ קאָוויד-19, ד״ה דער ווירוס אַליין.
אָבער פֿאַרשטייט זיך, די הויפּט־סיבה פֿון די פסיכאָלאָגישע פּראָבלעמען איז געווען די איזאָלאַציע־מיטלען.
עס איז אַ אָנערקענטער מעטאָד פֿון טאָרטור, אַז מען לאָזט אײַך נישט זען אײַערע זיידע־באָבע, און אַז מען
לאָזט אײַך נישט באַזוכן אײַערע קרובֿים אין שפּיטאָל.
בײַזונדערס די וואָס זענען נאָך ערנסט קראַנק, אַז איר האָט נישט געמעגט צושטעלן סוף־לעבן־זאָרג.
עס איז טאַקע אַ ריזיקער פאַרלוסט, ווען מען קען נישט טיילן אַזעלכע מאָמענטן מיט זײַנע קרובים.
אָדער אויב מען נעמט אײַך נישט די ערשטע פּאָר יאָר בײַ אײַערע זיידע־באָבע, אָדער פֿאַרקערט.
איך האָב געהאַט משפּחות מיט קינדער וואָס זענען געווען ביישן בײַם באַגעגעניש מיט פרעמדע.
אַזוי גייט יעדער דורך אַ פֿאַזע וווּ מען איז שעמעוודיק בײַ פרעמדע, און זיי זענען געווען
זייער שעמעוודיק בײַ זייערע אייגענע זיידע־באָבע.
זיי האָבן זייערע זיידע־באָבע ניט מער געלאָזט זיך צו זיי דערנענטערן.
דאָס איז נאַטירלעך שאָקירנדיק, ביידע פֿאַר די עלטערן און פֿאַר די באָבע־זיידע.
און דאָס בלײַבט אין דײַן געדאַנק.
און דאַן זענען געווען יענע יאָרן מיט מאַסקן וואָס האָבן געדעקט זייערע פּנימער: דאָס איז געווען, כמובן, אַ
פאַרלוסט פֿון געזעלשאַפֿטלעכער צוזאַמענזײַן פֿאַר די קינדער.
און איך מיין, זיכער, עס זענען נאָך פילע אַנדערע גורמים צו פסיכאָלאָגישע שטערונגען. [דניאל
מאַטיסעק] אַזוי, ספּעציפיש אין טערמינען פֿון שול־אָפּעראַציעס, זענען אויך געווען שול־שלאָסונגען אין עסטרײַך.
דאָס האָט מסתּמא געלאָזט טראומאַטישע קאָנסעקווענצן פֿאַר גאַנצע דורות שולקינדער.
איך האָב זיך שטענדיק געפרעגט וועגן דעם – דו האָסט אויך אַרויסגעגעבן אַרבעט וועגן דעם טעמע:
אין וועלכן מאָס האָבן די סטרוקטורעלע פּראָבלעמען פֿון דער שול־סיסטעם אין עסטרײַך
מעגלעך פֿאַרערגערט די נעגאַטיווע אַנטוויקלונג?
יאָ, אויף דער איין זײַט האָבן מיר אַ גאַנץ פֿאַראַלטערטע שול־סיסטעם, וואָס אין די לעצטע
דעקאַדעס בכלל נישט איז רעפֿאָרמירט געוואָרן.
עס שטימט ניט מער מיט די לעצטע געפינען אין מוח־פֿאָרשונג.
און דערנאָך, בעת דער פּאַנדעמיע, האָט דער איבערגאַנג צו דיגיטאַלן לערנען געמיינט אַז אַ סך קלאַסן זענען פּשוט פֿאַרפאַלן.
אַזוי האָבן זיי מער נישט געקענט מיטהאַלטן מיטן שטאָף.
דאָס האָט פֿאַר פילע תּלמידים זייערע שול־קאַריערעס קאָסטן.
ליידער האָב איך דאָס אַליין אַ פּאָר מאָל געזען, אַרײַנגערעכנט אין פּראַקטיק, וואָס איז זייער טראַגיש.
און יאָ, אין שולן פעלט דאָס ריזיק.
אַזוי ווערן אַלע תּלמידים צוזאַמענגעוואָרפֿן.
דער דורכשניטלעכער סטודענט איז טאַקע דער גרויסער, נישט אַזוי?
און דער פאקט אַז דאָס פֿירט צו 29 פּראָצענט פונקציאָנעלער אַנאַלפֿאַבעטישקייט, איז טאַקע אַ
גאַנץ קאַטאַסטראָפֿע פֿאַר אונדזער שול־סיסטעם.
אַזוי, 30 פּראָצענט פֿון די וואָס האָבן פֿאַרענדיקט אונדזער שול־סיסטעם, קענען נישט לייענען גוט.
און דאָס איז גאָר משוגע.
ווען איר הערט וועגן דעם אַלעם – אַרײַנגערעכנט אַלע אַנדערע קאָנסעקווענצן, דעם פסיכאָלאָגישן שאָדן – דאַן מוזט איר
זאָגן אַז דאָס אַלץ איז מער אָדער ווייניקער געשען צו די מענטשן אָן דעם אַז זיי האָבן געקענט זיך אפילו אַ ביסל פאַרטיידיקן.
טאַקע, ניט נאָר די רעכטן פֿון קינדער זענען דעמאָלט אויף אַ גרויסן מאָס באַגרענעצט געוואָרן, נאָר אויך די רעכטן פֿון עלטערן.
קיינער האָט זיך נישט געקענט פאַרטיידיקן קעגן די שרעקלעכע אַנטוויקלונגען.
דאָס איז למעשה אַראָפּגעפֿאַלן אויף די מענטשן.
און ווײַל מיר רעדן וועגן "פֿאַראַנטוואָרטלעכע בירגער", איז דאָס טאַקע געווען אַ גאַנץ אָפּנעמען פֿון שטימרעכט.
דו קענסט מסתּמא דאָס באַשטעטיקן. [ד״ר
טאָג־אַרבעטער] יאָ, גאָר.
אַזוי האָסטו ניט מער געהאַט קאָנטראָל איבער דײַן אייגענעם גוף.
אַזוי זאָלסטו נעמען די וואַקסינאַציע, זאָלסטו טראָגן אַ מאַסקע.
וווּ מיר איצט וויסן אַז זיי האָבן געפֿירט צו שאָדן, אפילו בײַ קינדער.
אַזוי די קינדער וואָס האָבן געמוזט שטענדיק אין שולע מאַסקן טראָגן, האָבן אַ פּאָר IQ־פּונקטן ווייניקער ווי די וואָס האָבן נישט.
דו האָסט געמוזט זיך טעסטן, און דו האָסט אויך געמוזט דײַן קינד טעסטן.
נו, דאָס איז געווען טאַקע שווער.
אפילו קינדער מיט נכות זענען געפּרוּווט געוואָרן.
עס זענען אויך געווען סצענעס פֿון אומפֿאַרשטענדלעכער גוואַלד.
אַזוי איז עס געווען זייער טראומאַטיש פֿאַר ביידע קינדער און עלטערן.
און, פֿאַרשטייט זיך, אַז קינדער פֿון 14 יאָר און עלטער – וואָס איז סײַ־ווי־סײַ געווען די
העכסטע עלטער – האָבן געמעגט זיך אַליין וואַקסינירן.
אַזוי זענען געווען אינצידענטן ווען דאָס קינד איז געקומען היים:
דער וואַקסינאַציע־בוס איז הײַנט דאָ געווען, און אגב, איך בין איצט געוואַקסינירט.
עס איז אומגלויבלעך.
אַזוי, אַ 14-יאָריקער וואָס איז טיילווייז געגעבן די עלטער, אָבער זיכער ווייסט ער נישט די אימפּליקאַציעס
פֿון אַזעלכע באַשלוסן און קען זיי נישט פאָרויסזען.
וואָס אינטערעסירט מיך, אָדער בעסער געזאָגט וואָס האָט מיך געשאָקירט בעת מײַנע צוגרייטונגען, איז די צאָל
זעלבסטמאָרדן, אַרײַנגערעכנט צווישן קינדער און יונגע מענטשן.
נו, אין דײַטשלאַנד קענען מיר דאָס נאָר באַשליסן אויף דערפֿאַרונג און באַאָבאַכטונג אָדער אינטואיטיוו.
אין פאַקט, עס זענען נאָך אַלץ נישט קיין אָפיציעלע, באַשטעטיקטע סטאַטיסטיקן וועגן די זעלבסטמאָרד־ראַטעס אין דײַטשלאַנד.
אַפֿילו דער פֿעדעראַלער סטאַטיסטישער ביוראָ – אונטער פּאָליטישן דרוק, פֿאַרשטייט זיך – וויל נישט מאַכן
קיין פֿאַרבינדונג מיטן קאָראָנאַווירוס אין דעם הינזיכט.
כאָטש מיר, ווי זשורנאַליסטן, האָבן די פֿראַגע אומצאָליקע מאָל געשטעלט.
עס זעט אויס אַז אין עסטרײַך זענען דאָ אומפֿרעגן וועגן דעם, נישט אַזוי?
יאָ, עס זענען אומפֿרעגן.
אַזוי, דורך סטאַטיסטיק־אָסטריע, קענט איר לפחות גלייך זען די סטאַטיסטיק פֿאַר דערוואַקסענע.
אָבער דאָס זאָל מען אויך באַהאַנדלען מיט פֿאָרזיכטיקייט, ווײַל אַקצידענטן, פֿאַרגלייטונגען אָדער וואָס עס זאָל
זײַן, זעען אויס צו דערשייַנען אין פֿאַרשידענע סטאַטיסטיקן.
און דו זעסט דאָס נישט בײַ קינדער און יונגע מענטשן.
אַזוי קען מען דאָס נאָר אומדירעקט זען דורך קוקן אויף די שטאַטיסטיק פֿון טויטקייט דאָ.
די ציפֿערן וואָס איך האָב נאָר געציטירט, זענען גענומען פֿון דעם באַריכט וואָס איך האָב פריער דערמאָנט פֿון דער
עסטרײַכישער געזעלשאַפֿט פֿאַר קינדער־ און יוגנט־פּסיכיאַטריע.
זיי האָבן זיי פֿאַרעפֿנטלעכט אין 2023, ווײַל זיי אַליין זענען געווען אַזוי שאָקירט פֿון דעם אויפֿשטײַג אין די דאָזיקע ציפֿערן.
און נאָך אַ זייער ערנסטע קאָנסעקווענץ, אויך פֿאַר די עקאָנאָמישע דימענסיע, איז כמובן די ריזיקע העכערונג אין
קראַנק־פֿרײַ, וואָס איז שטאַרק געשטיגן, בעיקר אין 2023 – ווי איר קענט זען דאָ אין דער טאַבעלע.
אַזוי קען מען זאָגן אַז, אין פּרינציפּ, איז די גאַנצע געזעלשאַפֿט סיסטעמאַטיש קראַנק געמאכט געוואָרן.
ווידער אַמאָל שטעלט זיך די פֿראַגע, ווײַל מען שטעלט זי אָפֿט אונטער פֿראַגע:
אין וועלכן מאָס וואָלט איר זיך קאָנצענטרירט אויף דעם פּראָפּאָרציע פֿון וואַקצין־שאַדן, אָדער אפֿשר ווידער
אויף דעם וואָס מע רופֿט געוויינטלעך "לאַנג קאָוויד"?
פֿאַרשטייט זיך, עס איז שווער צו אונטערשיידן.
דאָס איז שווער צו אונטערשיידן.
ספּייק איז געפערלעך און שעדלעך.
איך וואָלט געזאָגט אַז וואַקסינאַציע שפּילט אַ זייער גרויסע ראָלע אין דעם.
נו, נישט ממש אין באַציִונג צו קינדער, ווײַל דאַנקבאַר זײַנען פילע קינדער נישט געװאַקסינירט.
אָבער בײַ דערוואַקסענע קען מען עס זייער קלאָר זען.
אין דער פאַרגאַנגענהייט בין איך געווען געוווינט צו זען אַ קינד ליגן מיט אַ משפּחה־מיטגליד,
וואָס מעגליך האָט געליטן פֿון אַן אינפֿעקציע־קרענק.
יעצט איז אָפֿט די גאַנצע משפּחה שטענדיק קראַנק.
אַזוי ליגן אַלעמען שטענדיק אין בעט, אפילו מיט לונגענ־אָנצינדונג, וואָס באַפֿאַלט נישט נאָר איין מענטש, נאָר די גאַנצע משפּחה.
איך האָב קיינמאָל נישט איבערגעלעבט עפּעס אַזוינס פֿאַר דער פּאַנדעמיע.
און איך מיין, אויף דער איין זײַט איז פֿאַרשטייט זיך דער דרוק, צו וועלכן מענטשן זענען
אויסגעזעצט – וואָס האָט זיך מאַסיוו פֿאַרגרעסערט.
עס זענען אויך נוטריענט־מאַנגעלן און פילע אַנדערע סיבות, ווי למשל דער מיקראָביאָם , וואָס איצט אויך שטענדיק מער צעשטערט ווערט.
אָבער אויב מען רעדט אַ ביסל מיט מענטשן, זאָגן זיי אַליין: זינט דער וואַקסינאַציע איז דאָס און דאָס געשען.
איך מיין, איך האָב נאָך נישט געפֿונען קיין פּאַסיקע סטאַטיסטיקן, קיין גלויבֿווערדיקע, וועגן דעם ענין.
אַזוי קען מען זאָגן אַז דאָס איז טאַקע אַ אַטאַק אויף דער געזונטהייט־אינטעגריטעט (אומברעכןבאַרקייט)
פֿון דעם אָרגאַניזם אין פֿאַרשיידענע הינזיכטן.
ערשטנס, צוליב די מיטלען, דערנאָך צוליב דער וואַקסינאַציע און, כמובן, צוליב דעם אַלגעמיינעם געזעלשאַפֿטלעכן
דרוק, וואָס האָט מסתּמא גורם געווען, לאָמיר זאָגן, אַ אָפּשוואַכונג פֿון דער אימון־סיסטעם.
עס איז מולטיפאַקטאָריאַל, ווי איר האָט געזאָגט, אָבער דאַן דריקט זיך אויס אין פֿאַרשיידענע פֿאָרמען.
און מיר קעמפן נאָך הײַנט מיט דעם, אין פּרינציפּ.
הײַנט איז דאָס ניט מער נאָר אַ פּראָבלעם פֿאַר די וואָס זענען דעמאָלט געווען יונגער – וואָס זענען איצט פינף יאָר
עלטער – נאָר, פֿאַרשטייט זיך, פֿאַר דער גאַנצער געזעלשאַפֿט.
און איצט נאָר די פֿראַגע, ווײַל די פּלאַנען פֿאַר אַזעלכע וואַקסינאַציעס, אַרײַנגערעכנט מעגלעכע mRNA-וואַקסינאַציעס אין
פֿאַרבינדונג מיט קענסער און אַזוי ווײַטער, זענען נאָך אין גאַנג:
זעסטו בײַם אָפֿיציעלן גוף עפּעס אַ לערנקערווע?
אָדער איז עס מער אַז, אין דעם מאָמענט, דו נישט נאָר איבערחזרסט אַלץ, נאָר אפֿשר פֿאַרבעסערסט עס כדי צו פאָרזעצן?
גאָר זיכער.
אַזוי, די קאָלעגעס הייבן אָן צו האָבן צווייפֿל, דאַנק גאָט, אָבער דער ציבור־סעקטאָר בכלל נישט.
אַזוי ווערט דאָס באַטײַטנדיק פֿאָרויס געשטופּט.
דאָס איז אויך געווען קלאָר מיט דער אַרײַנפֿירונג פֿונעם עלעקטראָנישן וואַקסינאַציע־סערטיפֿיקאַט
נאָך די וואַלן צום נאַציאָנאַלן פּאַרלאַמענט.
אַזוי קען מען זיך נישט אָפּזאָגן; יעדער האָט זײַן וואַקסינאַציע־קאַרטל, צי זי איז ליידיק,
צי וואָס שטייט דערין איז גאָר אומבאַטײַטיק.
דרײַ וואַקסינאַציעס זענען דערווייַל פֿאַר דאָקטוירים פֿאַרפֿליכטעט צו פֿאַרשרײַבן.
און אויב איר קוקט אויף דעם און דערנאָך אויף דער ענדערונג צום מעדיצינען־געזעץ, סעקציע 80 – וואָס זאָל
געווען ווערן געענדערט אין 2022/23 – וווּ דער טיטל זאגט:
די אַלגעמיינע דאַטן־שוץ־רעגולאַציע ווערט אין דעם הינזיכט אונטערגעגראָבן.
דאָס מיינט אַז פּערזענלעכע דאַטן – למשל די אינפֿאָרמאַציע וואָס געפֿינט זיך אין וואַקסינאַציע־רעקאָרדן – ווערן נישט נאָר
מיטגעטיילט מיט געזונטהייט־אינסטיטוציעס, נאָר אויך מיט דער מעדיצינישער אַסאָציאַציע, וואָס האָט נישט קיין געשעפֿט צו וויסן
די אינפֿאָרמאַציע, מיט דער וועטערינאַרישער אַסאָציאַציע, מיט דער פֿאַרמאַצעווטישער
אַסאָציאַציע, אַרײַנגערעכנט וועטערינאַרן און פֿאַרמאַצײַסטן.
עס ווערט געשיקט צו די אויטאריטעטן, כאָטש עס איז טאַקע נישט זייער זאַך, צו די אויטאריטעטן אין אַנדערע
מיטגליד־שטאַטן פֿון דער אייראפעישער פאראייניקונג און אפילו צו דער וועלט־געזונטהייט־אָרגאַניזאַציע.
און אויב איר קוקט דאַן אויף די IHR , וואָס וועלן שפּעטער דערקלערט ווערן, און אויף די ענדערונגען, קענט איר זיך פאָרשטעלן
אַז די זאַכן וועלן לויפֿן גלאַט בײַ דער קומענדיקער פּאַנדעמיע.
אַזוי קענסטו עס נוצן צו שאַפֿן רעפּריסאַלן , וואָס זענען פיל, פיל גרעסער ווי די וואָס מיר האָבן לעצטנס דערפֿאַרונג.
פּונקט, דאָס וואָלט געווען מײַן נאָכפֿרעג.
עלעקטראָנישער וואַקסינאַציע־סערטיפֿיקאַט, ווי דערמאָנט, איז פֿאַרפֿליכטעט זינט די לעצטע וואַלן צום
נאַציאָנאַלן ראַט אין עסטרײַך דעם 30סטן סעפּטעמבער 2024.
איר קענט זיך אויך נישט אָפּשרײַבן.
זעט איר דאָס ווי אַ דירעקטע צוגרייטונג פֿאַר וואָס איר רופֿט צוקונפֿטיקע פּאַנדעמיעס
אָדער צוקונפֿטיקע גלאָבאַלע געזונטהייט־קריזיסן?
קענסטו עס קלאַסיפיצירן אין אַזאַ סטראַטעגישן קאָנטעקסט?
ווען איך קוק אויף די לעצטע פּאָר יאָר, איז עס מיר קלאָר.
איך קען מיר נישט פאָרשטעלן פֿאַר וואָס אַנדערש מען קען עס נוצן.
איך מיין, דו זאָגסט אַז דאָס איז פֿאַר סטאַטיסטישע צוועקן.
אָבער איך מיין, די סטאַטיסטיק האָט מען געקענט פֿאַרזאַמלען פֿריִער.
עס איז נישט נייטיק צו האָבן אַ פארפליכטענעם עלעקטראָנישן וואַקסינאַציע־צערטיפֿיקאַט, וואָס איז גאָר אומדעמאָקראַטיש.
און דאָס איז טאַקע – צו צוריקקומען צו דער טעמע פֿון אונדזער געשעעניש – אַ אַנדערע פאָרעם פֿון אָפּנעמען דעם שטימרעכט.
אַזוי, לויט דעם דאַטן־שוץ־געזעץ, האָסטו עס נאָר דערמאָנט, אין פּרינציפּ, דעם דורכזיכטיקן פּאַציענט.
און ווידער, איז טאַקע נישטאָ קיין וועג זיך אַרויסצודרייען פֿון די קלאַמערן פֿון דעם סיסטעם, אַזוי צו זאָגן.
אַזוי אויב אין עפּעס אַ מאָמענט קומענדיקן יאָר אָדער ווען עס זאָל זײַן, ווערט אַ mRNA-וואַקסינאַציע קעגן קענסער
אָדער עפּעס אַנדערע פּראָפֿילאַקסיס פֿאַרפֿליכטעט, וועט דער זעלבער שפּיל מסתּמא ווידער אָנהייבן.
דאָס איז וואָס מיר מוזן מורא האָבן, נישט אַזוי?
גאַנץ זיכער. ווען דאָס אַלץ קומט אין קראַפֿט, וועט איר מוזן אויפשטיין און קעמפן צו פֿאַרמיידן עס.
אַזוי וועט עס זײַן פיל שווערער ווי עס איז געווען פֿינף יאָר צוריק.
אין דעם קאָנטעקסט וואָלט איך געוואָלט פֿרעגן נאָך אַ פּערזענלעכע פֿראַגע אָן די רעקאָרד דאָ.
ווי האָט דאָס אײַך פּערזענלעך באַווירקט ווי אַ דאָקטער?
איך מיין, דו האָסט דעמאָלט אַרײַנגעטראָטן אין דעם פאַך, זיכער מיט, לאָמיר זאָגן, ווי
אַלע דאָקטוירים, אידעאַליסטישע אַספּיראַציעס.
צי ביסטו פֿון דער צײַט אַנטוישט געוואָרן, אָדער האָט דאָס וואָס דו האָסט דאָרט דערלעבט אויך געהאַט
אַ באַטײַטנדיקע פּסיכאָלאָגישע ווירקונג אויף דיר?
נו, איך מוז מודה זײַן, עס האָט מיר געדויערט אַ יאָר צו טאַקע פֿאַרשטיין וואָס איז פּאַסירט.
איך בין געווען גאָר אידעאַליסטיש און האָב געגלייבט אין די פאַכמעסיקע פֿאַרבאַנדן.
איך האָב געגלייבט אין דעם אידעאַליזם פֿון מײַנע קאָלעגעס און האָב אַ יאָר יעדן אָוונט געזעסן בײַם
טיש, לייענדיק TKB און דערנאָך די שטודיעס דערוועגן.
און איך האָב זיך געטראַכט, דאָס קען נישט זײַן אמת, דאָס איז פּונקט דער היפּוך פֿון דעם
וואָס די פּראָפֿעסיאָנעלע אַסאָציאַציעס זאָגן מיר.
און נאָך אַ יאָר בין איך גרייט געווען און האָב געמוזט זיך אָנערקענען: ביז איצט האָסטו געבלאָפֿן אויף דעם פאַלשן בוים.
און דאָס געפיל פֿון אומשטאַרקייט – וואָס דאָקטוירים זיכער אויך דערלעבט האָבן, נישט געקענט קעגן די ווינטמילן קעמפן – איז עפּעס
וואָס פילע פאַכמענטשן־גרופּעס באַשרײַבן אונדז אין דער צײַט.
אָבער רובֿ פֿון זיי האָבן זיך צום סוף מיט דער שטראָם געלאָזט.
יעצט איז די פֿראַגע: ווי האָבן אייערע קאָלעגעס אין דער פּראָפֿעסיאָנעלער וועלט רעאַגירט אויף אייער
מחויבות, אויף דעם פאקט אַז איר האָט זיך געשטעלט ווי אַ מוטיקער, לאָמיר זאָגן, דיסידענט ?
וואָס פֿאַר דערפֿאַרונגען האָט איר געהאַט אין דעם הינזיכט, סײַ פּערזענלעך, סײַ פּראָפֿעסיאָנעל?
אַזוי האָט זיך מײַן קרײַז פֿון פֿרײַנד גאָר געענדערט.
נו, איך קען נישט זאָגן אַז איך בין געווען אונטערגעשטעלט קיין באַשמוצונג, בכלל נישט, ווען איר זעט איינער דעם צווייטן.
איך בין נאָך אַ מיטגליד פֿון דער פאַכמעסיקער אַסאָציאַציע.
איך פֿאָר אויך פֿון צײַט צו צײַט צו קאָנפֿערענצן.
אַזוי רעדן זיי צו מיר זייער פריינדלעך.
איך באַקום אויך פּאָזיטיווע דערמוטיקונג, אפילו פֿון די וואָס זענען געווען נאָכפֿאָלגער.
טאַקע נייטראַל, אפילו גאַנץ פּאָזיטיוו.
אָבער, ווי קען איך עס זאָגן, עס איז אַ פּערזענלעכע פּראָבלעם פֿון מיר אַז איך קען נישט אויסהאַלטן עמעצער וואָס
וואַקסינירט הונדערטער טויזנטער מענטשן קעגן זייער ווילן.
דערפֿאַר האָב איך געצויגן מײַנע אייגענע מסקנות און זיך אַ ביסל צוריקגעצויגן פֿון מײַנע
פֿריִערדיקע פֿרײַנדשאַפֿטן, מיט געמישטע געפֿילן.
צוליב דעם לאַכנדיקן אויג, ווײַל איך האָב באַגעגנט עטלעכע ווונדערלעכע נײַע מענטשן.
פֿאַרשטייט זיך, די אַלטע פֿרײַנדשאַפֿטן זענען געווען ווערטפֿול, און עס איז אַ שאָד, אַז עס האָט געמוזט אַזוי ווערן.
נו, פֿרוי טאַגװערקער, אַ גרויסן דאַנק פֿאַר די פּערזענלעכע און זייער אינטערעסאַנטע אײַנבליקן.
און אין דעם צווייטן טייל וועלן מיר זיכער הערן מער וועגן די לייזונגען. אַ גרויסן דאַנק, יאָ.
און מיר וועלן ווידער אָנהייבן מיט פֿרוי טאַגװערקער.
איך קען זיי ווידער איינלאָדן.
דאַן, ווי איך האָב געזאָגט, וועלן מיר גלייך אַרײַנשפּרינגען אין די טיפֿענישן פֿון די זאַכן.
פֿון אײַערע פֿריִערדיקע באַשרײַבונגען – גײַסטיקע און געזונט־פּראָבלעמען פֿאַראורזאַכט דורך דעם
קאָראָנאַווירוס און דעם שאָדן וואָס ער האָט אָנגעריכט.
ווי, אויב בכלל, קען מען זיי היילן, בפרט בנוגע דעם יונגער דור?
דאָס איז אַ זייער אינטערעסאַנטע פֿראַגע.
עס הענגט, כמובן, פֿון ווי טיף דאָס איז געווען.
איך בין גאָר איבערצייגט אַז אַ סך קען מען פאַרריכטן בײַ מענטשן, אויב נאָר קיין פיזישער שאָדן איז נישט געבליבן.
ווײַל מענטשן זענען זייער בייגעוודיקע באַשעפֿענישן; אַנדערש וואָלטן מיר שוין מער נישט געעקזיסטירט, און וואָלטן
מיר אויך נישט געפֿונען געוואָרן איבער דער גאַנצער וועלט.
אַזוי בין איך זייער פּאָזיטיוו וועגן דעם.
דער פּראָבלעם וואָס איך זע איז אַז מיר זאָלן לאַנגזאַם זיך אַוועקרוקן פֿון דעם
אַלעם, כּדי מיר זאָלן קענען אָנהייבן צו היילן.
און דאָס פֿאָדערט איצט אחריות.
אַזוי יעדער פֿון אונדז, צי מיר זײַנען מעדיע־פּערזענלעכקייטן, פּאָליטיקער, דאָקטוירים אָדער ווער עס איז,
זאָל נעמען אחריות פֿאַר זיך, פֿאַר אונדזער לעבן און פֿאַר די לעבן פֿון אונדזערע קינדער.
מיר זענען געווען צוגעוווינט דערצו ... מיר זענען אויפגעוואַקסן אין אַ וווילפֿאַרט־שטאַט וואָס איז איצט געוואָרן אַ נעני־שטאַט.
און דער נאַני־שטאַט איז איצט טאַקע געוואָרן אַן אויטאָריטאַרישער שטאַט.
און איצט ליגט עס אויף אונדז צו מאַכן אַ סוף צו דעם.
און איך בין גאָר איבערצײַגט אַז אויב מיר וועלן דאָס דורכפֿירן, קען אַ סך ווידער אין סדר געברענגט ווערן.
און עס איז נישט נאָר פּאָליטיש, געזעלשאַפֿט־פּאָליטיש אָדער געזעלשאַפֿטלעך, אַז מיר מוזן נעמען אחריות.
מיר מוזן אויך נעמען אחריות פֿאַר אונדזער אייגענעם געזונט – איך בין דאָך אַ דאָקטער, איך וועל ווידער רעדן וועגן געזונט.
און איך בין אויך אַ פּראַקטיקער, אַזוי איך בין צופרידן צו געבן אַ פּראַקטישן בײַשפּיל.
עס זענען שטודיעס פֿון 1,800 קענסער־פּאַציענטן וואָס זענען געווען אין דער טערמינאַלער פֿאַזע.
און זיי זענען אויסגעשלאסן געוואָרן פֿון דער קאַנווענציאָנעלער מעדיצין, וואָס מיינט אַז זיי האָבן
אויסגעפּרוּווט אַלע באַהאַנדלונג־אָפּציעס – אָבער דאַן האָבן זיי די קראַנקייט איבערגעוווינען און איבערגעלעבט.
און דאַן איז אַ דאָקטער צוגעגאַנגען און האָט די 1,800 דורכגעקוקט, זיי געפרעגט און
פּרוּווירט געפֿינען די געמיינזאַמע דענומינאַטאָרן.
און אינטערעסאַנטערהייט, זענען געווען נאָר צוויי פיזישע אַספּעקטן וואָס אַלע האָבן צוזאַמען געענדערט.
און דער איבעריקער טייל איז געווען מיינדסעט .
און די וויכטיקסטע מיינונג איז אַז זיי האָבן גענומען אחריות פֿאַר זיך.
און דאַן האָבן זיי אפילו מצליח געווען צו איבערקומען קענסער.
דאָס מיינט נישט אַז יעדער קען דאָס טאָן.
פֿאַרשטייט זיך, יעדער מוז פֿאַר זיך באַשליסן, וועלכן וועג צו נעמען און וואָס צו טאָן דערנאָך.
אָבער דאָס איז געווען דער עיקר.
אַזוי איז דאָס דער אַלץ און סוף.
אַזוי, מוט זיך צו היילן, הילף צו העלפֿן זיך, קען מען זאָגן.
יאָ, פּונקט.
פֿון אַ מעדיצינישן בליק איז דאָס זיכער מער אַ טעראַפּיע־אַפּראָך, און פֿון אַ גײַסטיקן בליק איז עס אויך אַ
ביסל – לאָמיר זאָגן – כּמעט, זיכער אַ ווערטפֿולער עצה.
דאָס געלט מסתּמא פֿאַר יעדן וואָס איז ערנסט קראַנק, אַז די אייגענע האַלטונג שפּילט די גרעסטע ראָלע.
אָבער פֿאַרשטייט זיך, עס גייט אויך וועגן דעם פּאָליטישן ראַם.
דאָס וואָלט געפֿאָדערט אַ אומגלויבלעכע סך פּאָליטישע ענדערונגען.
און קודם־כּל, מוז זײַן אַ ריכטיקער איבערשאַצונג און אַ ריכטיקע באַוווסטזײַן פֿון דער פּראָבלעם.
און דאָרט זע איך – אָדער ווי זעסטו עס – דאָרט זע איך ריזיקע שטערונגען.
אָדער איז דער אײַנדרוק פֿאַרפֿירעריש?
ניין, עס זענען ריזיקע שטערונגען, אָבער די פֿריִערדיקע טעמע שפּילט דאָ אַ ראָלע.
יעדער איינצעלנער מענטש מוז אויפשטיין און זאָגן: דאָס איז נישט אָננעמבאַר.
און עס וועט נישט אַרבעטן אויף קיין אַנדערן אופֿן.
ליידער הער איך אָפֿט מענטשן אין פּראַקטיק זאָגן אַז גאָרנישט קען זיך טוישן.
יאָ, דו קענסט מאַכן אַ חילוק!
דו דאַרפֿסט נאָר אַרום קוקן צו זען וואָס די מענטשן וואָס זיצן דאָ טאָן.
האָבן זיך שוין געביטן.
אָדער ווי פילע זיצן דאָ איצט אין דער צוהערערשאַפֿט?
דאָס וואָלט נישט געווען מעגלעך אַ פּאָר יאָר צוריק.
און אַפֿילו דעמאָלט, בעת דער קאָראָנאַווירוס־פּאַנדעמיע, זענען עטלעכע מענטשן געגאַנגען צו די דירעקטאָרן פֿון
די שולן און געזאָגט: דער וואַקסינאַציע־בוס קומט, אָבער מײַן קינד קען נישט אַהין דערגרייכן.
אָדער מײַן קינד טראָגט נישט קיין מאַסקע.
און אויב נאָך און נאָך און נאָך און נאָך מענטשן טוען דאָס, קען מען זיכער ברענגען אַ ענדערונג.
אויב איר פֿאָלגט דאָס ווי אַ מעדיצינישער פאַכמאַן.
דו האָסט זיכער באַמערקט וואָס איז אַרויסגעקומען מיט די RKI־פּראָטאָקאָלן און ווי זינט דעמאָלט אַלע די זאַכן וואָס
איך וואָלט גערופֿן נאַראַטיוון האָבן זיך צעבראָכן, און די אַזוי גערופענע קאָנספּיראַציע־טעאָריעס האָבן זיך באַוויזן אמת.
זיכער אפילו די וואָס האָבן דעמאָלט אָנטייל גענומען – דו האָסט דערמאָנט דעם הויפּט־לערער, אָבער כמובן אויך פילע
פֿון דײַנע מיט־דאָקטוירים – זאָלן, אויסער דעם וואָס זיי פילן זיך טיף באַשעמט, האָבן אַ האַרץ־ענדערונג.
לפּחות עפּעס ווי זעלבסט־קריטיק, וווּ דו זאָגסט: אקעי, מיר האָבן דאָרט אַ טעות געמאכט, דאָס מוז קיינמאָל מער נישט פּאַסירן!
איך קען נישט רעדן פֿאַר עסטרײַך, אָבער אין דײַטשלאַנד פֿיל איך זיך אַז מיר זײַנען מיילן ווײַט פֿון דעם.
און צי וואָלט דאָס ווידער געווען דער אַבסאָלוטער פֿאָרויסזעצונג, אַז די ווירקונגען וואָס איר
האָט נאָר דערמאָנט זאָלן אַרײַנטרעטן אין קראַפֿט?
דאָס איז אַלע אמת, יחידים מוזן אויך שפּילן זייער טייל.
אָבער לעסאָף, עס אַרבעט נישט אויב די מעדיע און פּאָליטיקער אַרײַנמישן זיך און סאַבאָטאַזירן די עפֿנטלעכע ספֿערע.
וואָס קען מען טאָן צו צעברעכן דעם ציקל?
יאָ, דאָס איז געווען עטלעכע פֿראַגן אין איין, אַזוי צו זאָגן.
אַזוי, לויט מיינע קאָלעגעס, יאָ, עס איז שווער.
זיי זענען, פֿאַרשטייט זיך, אין אַ זייער, זייער שווערער לאַגע.
אויף דער איין זײַט האָבן זיי זיך באַטייליקט, אפֿשר זיך און זייערע משפּחות און אַ סך אַנדערע פּאַציענטן געװאַקסינירט, און דערפֿאַר
זײַנען זיי אונטער אַ ריזיקן, אוממעגלעכן פסיכאָלאָגישן דרוק.
דאָס צו זיך אַליין אָנערקענען און דאַן אַ שריט ווײַטער גיין און עס פּובליק זאָגן:
נו, וואָס איך האָב געטאָן, אָדער וואָס איז געשען איבעראַל, איז געווען נאַרישקייט.
דאָס איז אַ אומפֿאַרמעסטלעכע סומע צו בעטן.
עטלעכע מענטשן טוען דאָס, און איך מיין אַז זיי זענען זייער מוטיק.
פֿילע זענען שטענדיק געווען קריטיש, אָבער האָבן זיך נישט געוואַגט עפּעס דערפֿון צו טאָן.
נו, דאָס זאָגן זיי מיר, טיילווייז אין פֿאַרטראַו.
און, פֿאַרשטייט זיך, איז עס אַ גאָר אַנדערע זאַך צו אויפֿטרעטן אין אַ פּובליקן אָרט.
אָבער איך האָב דאָס געפיל אַז עס נעמט טאַקע נישט פיל מער.
עס שיינט מיר נאָר, ווער איז איצט שנעלער?
צי זײַנען מיר שנעלער מיט אונדזערע אויספֿאָרשונגען, אָדער זײַנען די אַנדערע שנעלער מיט זייערע נקמות?
און ווי מער מיר זײַנען, אַזוי גרעסער איז די מסתּמא אַז מײַנע קאָלעגעס וועלן נעמען דעם ריכטיקן שריט, און אפֿשר וועלן
דער לעגאַלער סיסטעם און אַנדערע מעדיע־אויסגאַבעס נאָכגיין.
אַזוי, אין די מעדיע, עפּעס שטייגט אויף, און דאַן ווערט עס ווידער אונטערדרוקט – כאָטש עס ווערט מער און מער אויפגענומען.
אָבער ווי איך האָב געזאָגט, יעדער איינצעלנער פֿון אונדז ציילט.
די וויזיע, אויב מיר ווילן אַ קוק פאָרויס נעמען, ווי וועט די געזעלשאַפֿט אויסזען, אַרײַנגערעכנט דעם
געזונטהייט־סיסטעם אין דעם פאַל – די צוויי קענען נישט ווערן אָפּגעטיילט פֿון איינעם דעם אַנדערן.
וואָס מיינט איר, ווי וועט די סיטואַציע זײַן אין פינף יאָר מיט באַציִונג צו זעלבסטבאַשטימונג?
מיינסטו אַז ביז דעמאָלט וועט אַ גאָר אַנדערש זעלבסט־בטחון געווינען?
צי גלייבסטו אַז די אַנטוויקלונג איז, לאָמיר זאָגן, נוצלעך, אָדער ביסטו דווקא פּעסימיסטיש וועגן איר?
נו, איך בין גאָר אָפּטימיסטיש.
עס איז אַזוי פיל הייפּ און אַזאַ פּאָזיטיווע אַטמאָספֿערע.
איך בין גאָר איבערצײַגט אַז אין פינף יאָר וועלן מיר זײַן אין אַ גאָר אַנדערש שטעלונג און – ווי זאָל איך עס זאָגן – איך
גלייב אפילו אַז מיר וועלן האָבן בעסערע צושטאנדן ווי פריער.
ווײַל מיר זענען מודע צו אַלץ וואָס טאַקע איז געשען, אַפֿילו וואָס קען זײַן געשען אין די לעצטע דעקאַדעס און יאָרהונדערטער.
איך גלייב אַז אויב מיר וועלן זיגן, וועלן מיר האָבן נאָך גרעסערע פרייהייט ווי מיר האָבן קיינמאָל פריער געהאַט.
דאָס איז מײַן גלויבן.
עס גייט אויך וועגן פרייהייט פֿון מורא.
איר באַהאַנדלט אויך די פֿראַגע פֿון מורא־פּאָליטיק, וואָס מוז געענדיקט ווערן.
דאָס איז פּונקט וואָס די פֿריִערדיקע רעדנער האָבן אויך באַהאַנדלט.
איך וואָלט געזאָגט אַז די נויט־פּאָליטיק וועט מסתּמא אויך מוזן צעבראָכן ווערן, כּדי אַז אַ אַנדערע
באַוווּסטזײַן פֿון זעלבסטבאַשטימונג זאָל דאָ ווידער קענען זיך אָננעמען – לפּחות, דאָס איז מײַן אָננעמונג.
עס זענען נאָך אַספּעקטן וואָס איר טרעפֿט אויך אין אייער אַרבעט.
מיר האָבן הײַנט נישט דיסקוטירט דאָס.
איך וואָלט געוואָלט דאָס קורץ באַהאַנדלען.
דו האָסט אויך פריער דערמאָנט דעם מיקראָביאָם.
דאָס שפּילט מסתּמא אויך אַ ראָלע אין פֿאַרבינדונג מיט דערנערונג, נאַטירלעכער לאַנדווירטשאַפֿט, אַלץ.
צי ווילסטו זאָגן עפּעס אַנדערש וועגן דעם?
איך מיין אַז פילע אין דער צוהערערשאַפֿט זענען אויך אינטערעסירט אין דעם.
יאָ, זיכער, דאָס איז אויך אין דעם קאָנטעקסט פֿון די אַלטערנאַטיווע טעראַפּיעס וואָס איך בין געצווונגען געווען צו
געפֿינען פֿאַר מײַנע קינדער – אַזוי בין איך דערמיט באַקאַנט געוואָרן – אין באַציִונג צו זייער אָנפֿאַליקייט צו
אינפֿעקציעס אָדער די עקסטרעמע פּחדים וואָס זיי האָבן אַנטוויקלט.
און דאַן האָב איך אָנגעהויבן זוכן. וואָס נאָך איז דערבײַ?
און דאַן, פֿאַרשטייט זיך, האָב איך געטראָפֿן ריזיקע נוטריציאָנעלע מאַנגעלן.
דאָס געלט אויך פֿאַר קינדער וואָס זענען זייער גוט דערנערט און עסן אָרגאַנישע שפּײַז.
און דאַן האָב איך אָנגעהויבן דורכפֿירן מיקראָביאָם־אַנאַליזן.
איך האָב פֿאַרשטאַנען אַז ביז אַלט פֿון פֿיר חדשים איז דאָ אַ ריזיקע פֿון קאַטאַסטראָפֿאַלע מיקראָביאָם־באַדינגונגען.
אַזוי, איך וואָלט געזאָגט, אַז מען האַראַסירט אונדז אויך אויף דעם מדרגה.
און אַזוי איז עס דרינגענדיק נייטיק צו גיין אין אַ אַנדערע ריכטונג.
און דאָס איז שוין אין דער רער־ליניע.
אַזוי זענען דאָ סאָלידאַריטעט־באזירטע עקאָנאָמישע קהילות וואָס שוין טוען פֿאַר אונדז זייער, זייער
פּאָזיטיווע און געזונטע אַרבעט אין לאַנדווירטשאַפֿט.
זיי מוזן ווערן געשטיצט אויף יעדן מעגלעכן אופֿן.
און מיר דאַרפֿן אַרויסנעמען פאַרפּעסטיקער פֿון דער סביבה, איך מײן CO2 – מיר אַלע ווייסן אַז דאָס איז
אַ שרעקלעכע היפּ וואָס האָט בכלל קיין באַטײַטונג.
אָבער די וויכטיקע ענינים מוזן באַהאַנדלט ווערן:
גליפאָסאַט, דער פֿאַרקאָנטראָווערסירטער ענין;
ווייץ מיט העכסט ריפינירטן גלוטען, וואָס פֿאַרניכטעט אונדזער מיקראָביאָם.
אַנדערע פאַרפּעסטיקער, אַרסעניק און אַזוי ווייטער און אַזוי ווייטער.
די ענינים דאַרפֿן ווערן באַהאַנדלט, כּדי זיי זאָלן אונדז און אונדזערע קינדער ניט מער באַלאַסטן.
איך זע איצט די דרוקן בײַ די יונגסטע קינדער.
עס זענען סובסטאַנצן וואָס ווערן פּראָמאָווירט אין פֿאַרבינדונג מיט וואַקסינאַציע, אַ ביסל אין דער אַלטערנאַטיווער סעקטאָר.
די עלימינירונג פֿון שפּיק־פּראָטעין פֿון דעם גוף – צווישן אַנדערע זאַכן, די פֿראַגע איז איצט צי דאָס טאַקע דער פאַל איז.
וואָס איז אייער פּערזענלעכע מיינונג וועגן דעם?
למשל, עפּעס ווי נאַטאָקינאַזע און אַזעלכע זאַכן.
דאָס זענען נוצלעכע מכשירים.
דער פּראָבלעם איז אַז די מאָדיפיצירטע מעסענדזשער־רנ״א קען אַרײַנגעבויט ווערן אין דעם
גענאָם, און ווי קען מען זי אַרויסנעמען פֿון דאָרט?
איך גלייב אַזוי, יאָ, געדאַנקען קומען שטענדיק ווידער און ווידער.
אָבער צי עס וועט דאַן ווידער זײַן באַצאָלבאַר פֿאַר אַלעמען, בלײַבט צו זען.
אין פּרינציפּ קענען די שפּיצן אַליין אָפּגעלאָזט ווערן.
איך בין גאָר איבערצייגט אַז מע קען פֿאַרבעסערן די סיטואַציעס.
מיט אַ גרויסן געדולד קען מען פֿירן מענטשן צו אַ פּונקט, וווּ זיי קענען זיך ווידער היילן.
דער פּראָבלעם, אָבער, און דאָס איז פֿאַרשטייט זיך דער נעקסטער פּראָבלעם, איז, אַז די וואָס זענען שווער געשעדיקט געוואָרן
דורך וואַקסינאַציעס אָדער דורך קאָוויד-19, לאַנג-קאָוויד, וואָס עס זאָל ניט זײַן, לויפֿט זיי אויס דאָס געלט.
ווי פילע אַנדערע, לויפֿט זיי דאָס געלט אויס.
און איך זע עס יחסית אָפֿט.
נו, איך האָב אויך אַמאָל ספּעציעלע פאַלן אין מײַן פּראַקטיק, וווּ מענטשן קענען ניט מער באַצאָלן פֿאַר די באַהאַנדלונגען.
און דאַן שטייען זיי קעגן אָפּשאַצערס וואָס געבן זיי פאַלשע אָפּשאַצונגען.
אַזוי איז עס שטענדיק!
אַזוי זיי ווערן נישט דערקלערט פּענסיאָנ־באַרעכטיקט אָדער דערקלערט אומפֿעיִק, כאָטש זיי זײַנען אין אַ מיזעראַבעלן צושטאַנד.
זיי דערקענען נישט די געפֿונדן וואָס ווערן געזאַמלט, ווײַל זיי זאָגן: דאָס ווערט נישט אנערקענט דורך קאָנווענציאָנעלע מעדיצין.
אַזוי זיי דערקענען נישט אַז דער שפּיק־פּראָטעין ווערט דעטעקטירט.
זיי דערקענען נישט אַז ער האָט אַ אימונדעפֿיציענץ , דאָס הייסט HIV/AIDS אָדער עפּעס אַזוינס.
וואָס פּאַסירט איצט איז אַ קאַטאַסטראָפֿע.
אָבער יאָ, מיר מוזן ווייטער טאָן, און מיר אַלע וועלן ווייטער טאָן.
קען מען זאָגן אַז, אין פּרינציפּ – ווײַל דו האָסט דאָס פריער דערמאָנט – ענלעכע סטרוקטורן הערשן אין דער עסנוואַרג־אינדוסטריע,
דאָס הייסט אין אינדוסטריעלער עסנוואַרג־פּראָדוקציע, און אַז עס איז אויך ענלעך
לאָבייִרונג ווי אין דער פֿאַרמאַסיוטישער אינדוסטריע?
אַז די צוויי זענען הײַנט טאַקע אומטיילבאַר?
גאָר, איך זע עס אַזוי, גאָר גאַנץ.
און דאָס מיינט, אויב מיר קוקן אויף דעם גרעסערן בילד – שליסל־וואָרט "וויזיע 2030" – אַז דאָס צעברעכן די סטרוקטורן
און קעגנשטעלן די פֿאַרבונדענע לאָבייִרונג איז מסתּמא נייטיק פֿאַר דער איבערלעבונג פֿון דער געזעלשאַפֿט, נישט אַזוי?
גאָר זיכער.
צי וואָלט איר מסכים זײַן מיט דעם, יאָ?
ריכטיק, יאָ.
איך מיין אַז דאָס איז פּונקט די טעמע וואָס דו באַהאַנדלסט.
און איך מיין אַז דאָס אינטערעסירט אויך פילע צוקוקער, לויט וואָס איך האָב שוין געהערט אין שמועסן. איך מיין, די ייאוש וואָס פילע
מענטשן פילן שטאַמט פֿון זייער געפיל פֿון מאַכטלאָזיקייט קעגן די קאַרטעלן , קעגן דער אינדוסטריע,
וואָס ווערט שטענדיק מער מאַכטיק אין אַלע געביטן.
אַז אַמאָל קען מען דורכן עסן געבן עפּעס ווי וואַקסינאַציעס גאָר אומפֿרײַוויליק און אומבאַוווּסט.
עס דאַרף נישט זײַן וועגן פליענדיקע אינסעקטן אָדער וואָס עס איז.
אָבער דער פאקט איז, אַז אין פּרינציפּ דאָס וואָס מען זאָל נישט אַרײַנברענגען אין דעם גוף, ווערט
פּראַקטיש אומגעוויינטלעך דורך די דיעטע אַרײַנגעצווונגען.
דערפֿאַר איז דאָ אַ פּאַראַלעל מיט פֿאַרפֿליכטעטע וואַקסינאַציעס און אַזוי ווײַטער.
און מיט דעם, נאָך אַ ברעכן פֿון דעם פּרינציפּ פֿון זעלבסטבאַשטימונג.
דאָס איז, כמובן, מסתּמא דער וויכטיקסטער פֿאָרויסזעצונג פֿון אַלע, אַז אין דער צוקונפֿט וועט זײַן מער טראַנספּאַרענץ
און אַז די אָרגאַניזאַציעס וועלן אויך ווערן אָפּגעבויט.
גאָר יאָ.
נו, מיר זענען שוין דאָרט, נישט אַזוי?
אַזוי, אונדזער מיקראָביאָם איז שוין
... אַזוי, למעשה, זײַנען מיר בײַם פּונקט, וווּ מיר קענען בלויז געזונטערהייט איבערלעבן דורך נעמען נוטריענטן
און דורכגיין אַ זייער אַקטיווע דערמאָן־באַהאַנדלונג.
און מיר מוזן טאַקע אַ סוף מאַכן דערצו.
אַזוי, מיר דאַרפֿן זיכער ווידער געזונטע, נוטריענט־רײַכע עסנוואַרג.
און מיר מוזן זיך באַזייַטיקן פֿון די פאַרפּעסטיקער.
אַזוי, די ריכטיקע פאַרפּעסטיקער וואָס ווירקן אויף אונדז און אונדזערע קינדער.
און מענטשן דאַרפֿן זײַן מודע דערפֿון.
אַזוי, איך דערצייל יעדן וואָס קומט צו מיר מיט זײַן קינד בײַ זײַן הונדערטסטער אינפֿעקציע פּונקט די זעלבע מעשׂיות.
אָדער זאָל איך אײַך אויך דערציילן וועגן כעמטריילס?
ווײַל איך וויל אַז מענטשן זאָלן דערפֿון וויסן.
און ווי מער מענטשן עס זענען, אַזוי מער פֿון אונדז זענען.
אַזוי, ווי מער מענטשן וויסן דערפֿון, אַזוי בעסער. און די אַנדערע זענען ווייניק, די עליטעס.
און מיר מוזן אויך זײַן באַוווּסט פֿון דעם.
יאָ, גוט. נו, איך מיין אַז מיר האָבן זיכער געהערט אַ געפיל פֿון פֿאָרזיכטיקן אָפּטימיזם אין דער באַשרײַבונג, אַז
עטלעכע זאַכן וועלן זיך טוישן און האָפֿנטלעך פֿאַרבעסערן –
– אויב מיר האַלטן זיך דערבײַ און הייבן די באַוווּסטזײַן, און אויב יעדער איינער פֿון אונדז טוט זײַן חלק.
אין יעדן פאַל, איך וואָלט אײַך זייער דאַנקבאַר זײַן פֿאַר אײַערע אָפּשאַצונגען.
און זע דיך שפּעטער בײַ דער פּאַנעל־דיסקוסיע, יאָ.
טײַערע צוקוקער, ווײַטערדיקע באַריכטן וועגן דעם געשעעניש אין דאָרנבירן זענען שוין בנימצא אויף HOCH2.TV.
איר וועט געפֿינען די לינקען אונטן דעם פּראָגראַם.
מיר ווילן ניצן די געלעגנהייט צו דאַנקען HOCH2.TV פֿאַר זייער אויסגעצייכנטע קאָאָפּעראַציע.