Hawa, şu gün men size ömrüniň nyşany hökmünde losos balygyny saýlan bir adamy tanyşdyrmak isleýärin.
Lososlar serhetleri bilmeýärler, päsgelçilikleri bilmeýärler we duzly hem-de duzsuz suwda ýaşaýarlar.
Ol tolkuna garşy ýüzmegi halaýar.
Bu adam hem çägeden daşarda pikir etmegiň we ýaşamagyň peýdaly boljakdygyna ynanýar we şol
manyda hemişe garaşylmadyk zatlary garaşýar.
Men Markus Bönigi garşylamagyma begenýärin. Kla.TV-e hoş geldiňiz.
Gowy gün we bonjour. Men häzir Parižde bir kafede oturyaryn.
Bu hem fon sesini biraz düşündirýär. Munuň üçin ötünç soraýaryn.
Emma ýolda şeýle baranyňyzda, hemişe iň oňat ses şertlerini guramak mümkin däl.
Bönig janaplary, siz iş dolandyryşyny öwrenip, dünýä derejesindäki korporasiýalarda işläp, 30 ýaşlaryň
ortalarynda hünär durmuşyňyzy düýbünden üýtgetdiňiz.
Siz jemgyýetçilik meselelerini we jemgyýetçilik wezipelerini çözmekde başarnyklaryňyzy işjeň ulanmaga karar berdiňiz.
Sen tolkuna garşy ýüzmegi halaýarsyň.
Siz bu taslamalaryň käbirine başyndan bäri berk garşylyk bilen ýüzbe-ýüz boljakdygyňyzy bilýärdiňizmi?
Dogrusy, ýok. Elbetde, munuň hemmesiniň nirede tamamlanjakdygy anyk däldi.
Meniň üçin gaty düşnükli boldy: men adaty karýera edinip, pul gazanyp, ömrümiň ahyrynda diňe bir manyly iş etmek islemeýärin.
Men ikisini birleşdirmek üçin ýol gözleýärdim.
Meniň üçin mikrokarzlary oýlap tapyjy professor Yunus diňe bir uly ylham çeşmesi boldy.
Ol meniň hemmesini ýüke atmagyma itergi berdi, sebäbi men jemgyýetçilik meselelerini çözmek üçin söwda
serişdelerini ulanmak pikriniň örän ajaýypdygyna ynanýaryn.
Diňe sadaka bermek barada däl-de, hakykatdanam ykdysady taýdan pikir etmek. We şol takyk möhümdir.
Ykdysady çözgüt diýilende men profesoryň Yunusyň görkezenini we meni şonça ylhamlandyran zady göz öňünde tutýaryn.
Hindistanda aýallar karz alyp bilmeýärler, obalar 40 we 50 göterim göterimli faizde berilýän karzlar bilen ejir çekýärler
we adamlar ýaramaz çemeleşmäniň zynjyrynda galypdyrlar.
We bu professor mikrokärzler diýlip atlandyrylýan zady oýlap tapdy.
Aýallaryň sosial ýagdaýyny gowulandyrmak üçin olara gönükdirilen kiçi möçberler.
Şonuň üçin ol bank döretdi. Ol pul berýär.
Ol ilki ykdysady taýdan hereket edýär, ýöne oýun düzgünlerini maksatlaýyn wagtlaýyn togtadyp edýär.
Bu bolsa jemgyýetçilik taýdan hemmesini üýtgedýär.
Bu şol bir logika koronawirus pandemiýasyna hem ulanylyp bilner.
Iş, mekdep ýa-da uniwersitete gitmek üçin synagdan geçmeli bolmagyň döredýän sosial meselesi bardy.
Indi çözgüt tapylmaly. Ol diňe gökden düşüp bilmez. Ony nädipdir maliýeleşdirmek gerek.
We şol pursatda sosial telekeçi işe girýär, çözgüt işläp taýýarlaýar, topary bir ýere jemläp, ony düzýär we
diňe ykdysady taýdan hereket edip, soňra ony hödürleýär.
Bu ýerde hem pul talap edýän bir synag bar. Emma ol sosial meseläni çözýär. Hem-de örän az pula.
Mikrokarzlar tebigy ýagdaýda göterim talap edýär, ýöne belki 50 däl-de, alty göterim.
Koronawirus synagy bilen hem ýagdaý şoňa meňzeşdi. Olar soňra 1,99 funt sterlinge
elýeterli boldy we näçe bolar diýip kim bilýärdi.
Ahyrynda hem şol bir mehanizmdir.
Okeý. Mysal üçin, özüni fakt barlagçysy diýip yglan eden, meselem, Volksverpetzer ýaly adamlar bilen nähili iş
salyşýarsyňyz? Olar sizi hiç bir düşündirişsiz diňe sagçy diýip belläp, 'lateral thinker' ýaly güýçli
argumentler bilen abraýyňyzy peseltmäge synanyşýarlar.
Olar meni indi alada etmeýärler, sebäbi men köp zatdan geçdim.
Men 15 ýyl ozal Cisco-dan çykdym we ilkinji nobatda 10 ýyl saglygy goraýyş pudagynda dermançylar bilen işledim.
Olar dava açmaga örän höwesli we her zat barada şikaýat edýärler.
Şol taýdan men köpden bäri öz agyr synagymdan geçip, şonuň üçin koronawirus döwrüne, siziň barada gaharlanýan we elbetde
derrew siziň abraýyňyzy peseldip, jemgyýetçilikde sizi öldürmäge synanyşýan adamlar bilen bilelikde gowy taýýarlandym.
Ol nädipdir meniň üstümden akyp geçýär. Meni hiç hili alada goýmaýar.
Berkarşy, men muny uly hormat hasap edýärin, Psiram we t-online hem-de Tagesschau investigativ ýaly
neşirleriň munuň üstünde gaty zähmet çekýändigi üçin.
Eger olar etmese, meniň edýän işim netijesiz bolardy.
Okey. Hawa, siziň gysgaça belläniňiz ýaly, koronawirus pandemiýasy döwründe köp garşylyk bilen ýüzbe-ýüz boldyňyz.
Her zatdan öň, sebäbi şol wagt siz stasionar koronawirus testlerine alternatiwalary teklip etdiňiz.
Elbetde, sizi pandemiýadan peýdalanyp girdeji gazanmakda aýypladylar. Muny häzirki
günki nukdaýnazardan nähili görýärsiňiz?
Men aýdyp biljek zatym, biz has güýçli, has çalt we has köp garşy göreşmelidik.
Şuňa çenli şeýle köp zady dözüp gelendigimize ynanmak kyn. Şeýle-de bolsa, biz uly üstünliklere ýetdik.
Biz birnäçe million synag şahadatnamasyny tamamlap bildik.
Biz ýüzlerçe müň ulanyja kömek edip bildik.
Men diňe şeýle diýip bilerin: siz takyk dogry işi etdiniz. We töwekgelçilik gowy netije berdi.
Men muny öňünden geçirilen ilkinji ara alyp maslahatlaşygymyzda hem belläp geçdim.
Başymda 341 sany jenaýat aýyplamasy asylyp durdy.
Bu biraz rahat däl gijeki uky bolup biler.
Hiç haçan sud diňlenişigine gelmedi.
Ahyrynda olar hemmesi gowy advokatlar tarapyndan işden boşadyldylar.
Şu ýerde hakykatdan hem sözüň iň hakyky manysynda gaýratly bolmaly we onuň nähili
netijelenjekdigini bilmän-de işi ahyryna çenli ýetirmeli boldyň.
Käbirler türmede oýandy. Meniň şondan halas bolmagym üçin bagtym bardy.
Siz muny eýýäm belläp geçdiňiz.
t-online hem siziň işjeňlikleriňizi "adam düýbünden akyldan ýitýär" ýa-da "düýbünden erkin" diýip böler-böler etdi.
t-online şeýle ýazdy: "Bönig wideoda aç-açan aýdýar, baş edaranyň daşary ýurda göçürilendigini, bu bolsa
jenaýat edaralarynyň derňewini has-da kynlaşdyrar."
t-online soňra sorady: "Emma ol öz beýanlaryna görä hiç hili kanunsyz iş etmeýän bolsa, munuňy näme üçin gazanmak isleýär?"
Soňra şol wagt siz jogap berdiňiz: "Syýasy maksatly sud häkimiýetiniň örän döredijilikli bolup biljekdigi görkezildi."
Şol beýanatyňyzy biraz giňeltseňiz bolarmy?
Elbetde. Ahyrynda mesele siziň ýalňyşlyk edip-etmändigiňizde däl, eýsem bir zadyň tapylmagynda. We eger bu salgyt kanuny bolsa.
Al Kapone adam öldürmekler üçin däl-de, ahyrynda salgytdan gaçmak üçin günäli tapyldy.
We şol takyk howp. Bir lukman bir gowy iş edýär we türmede oýanýar; bu meniň hem başymdan aňsatlyk bilen gelip bilerdi.
Aýratynlyk belki şunda: biz zatlaryň doly arassa bolmagyny, hatda olar gök zolagynda bolsa-da, üpjün etmekde örän ünsli boldyk.
Bolýar, biz hiç haçan hakykat bolmadyk zatlary öňe sürmändik.
Biz hakykaty hakykatdan hem merhemsiz aýtdyk.
Meselem, koronawirusa garşy sanjymdaky bir düzüm madda sebäpli kimdir-biriniň allergik reaksiýa görkezmegi
mümkinçiligi doly inkär edilip bilinmeýär. Muny aýtmak bolýar.
Bu beýleki tarapy täsir etdirmez, ýöne bu sud işini başlatmak üçin esas däl.
We belki-de bu hakykatdanam hemişe eýerýän ugurumyz: biz edip bilýän zatlarymyzda gowşak däldiris.
Emma biz bilýäris, adamlar ony şonda-da synap görjekler.
Meniň nusga alýanlarym bolsa koronawirus pandemiýasy döwründe hasaplarymyzy ýapyp, örän
gyzykly gurluşy bolan diňe Niderland guramalarydy.
Bir gaznanyň jogapkärçiligi çäkli jemgyýet bilen birleşdirilmegi, şonuň netijesinde gazna jogapkärçiligi çäkli
jemgyýetiň dolandyryş direktory bolup işleýär. Bu hakykatdan hem diňe Niderlandyda bar.
Men diňe ýamanlaryň muny nähili edýändigini öwrenip, şol bir görnüşde bir gurluşy gurdum.
We soňra Niderlandda kimdir-birini sud etmek Germaniýa garanyňda biraz has kyn. Bu has seýrek bolýar. We takyk şol maksatdy.
Okey. Hawa, we men koronawirus bilen başladyk diýerdim, ýöne siz hem köp-köp beýleki meseleler bilen meşgullanýarsyňyz.
Şonuň üçin Freiheitskanzlei web sahypasyna gireniňizde, "Korona kompensasiýasy", "Mülk salgyt ekspresi", "Urş
gullugyny bloklaýjy", "Goşant bloklaýjy" we ş.m. "Kızamık sanjymyny bloklaýjy" ýaly temalary görersiňiz.
Başga näme bar? Markus Bönig başga haýsy sürprizleri taýýarlaýar?
Gyzykly tarapy şunda: biz döwlet tarapyndan edilýän ähli islegçe hereketleriň ahyrynda hukuk häsiýetli bolýandygyny gördük.
Bu, eger özümizi goramak islesek, hukuk taýdan müňlerçe, on müňlerçe, ýüz müňlerçe adamyň advokat gerek
bolmazdan özüni gorap bilmek üçin haýsydyr bir köpçülikleýin ýaraga mätäçdigimizi aňladýar.
Koronawirus pandemiýasy döwründe munuň elimde bolmagyny! Bizden ýüzlerçe müň adam gaýtadan göreşip biljekdi!
We şol takyk biziň çemeleşimizdir. Biz döwletleriň raýatlaryň hukuklaryna islendikçe gatyşýan ähli ýagdaýlary çözýäris we munuň
üçin awtomatlaşdyrylan web sahypasy, söhbet funksiýalary, süni aň we mümkin bolan beýleki ähli serişdelerden peýdalanýarys.
We biz häzir hemişe şol bir işi edýän täze çözgütleri işläp düzdük:
Olar raýatlaryň özbaşdak döwletden özüni goramagyna mümkinçilik berýärler we munuň üçin Amazon
pakedini gaýtarmak ýaly örän ýönekeý usullary ulanýarlar.
Gysgaça aýdylanda, biz şony edýäris.
We biz häzir muny dürli ugurlarda edýäris.
Biz esasan konstitusiýa garşy gelýän emläk salgysy boýunça işleýäris. "Emläk Salgysy Ekspressi".
Biz efir litsenziýa töleglerini togtatmak üçin "litsenziýa töleg togtadyjysy", "harby gulluk bloklaýjysy" atly
çözgüt döretdik we ony süni aň goldawy bilen vicdanly garşylyk bildirişini gurmak üçin ulanýarys.
Şonuň üçin bu ajaýyp zat – «jarimalary ýatyrmak» we, şeýle diýsek, bu gynandyryjy ýol hereketi bilimini düýpgöter üýtgetmek.
Ringde biz başlyk bolup durýarys, emma daima başga adamlar bizi dolandyrýar we maşynda takmynan
hemişe ýalňyş edýäris ýaly duýýarys. Bu gerek däl.
We biz şeýle görnüşli has köp çözgütleri döredýäris.
Gurulmagy garaşýan ýene azyndan on sany taslamamyz bar.
Oňaýly. Ilkinji ara alyp maslahatlaşygymyzda sanly umumy ýygnagyň 3-nji sentýabrda
geçiriljekdigini gysgaça belläpdiňiz, eger men dogry düşünsem.
Adamlar ondan näme garaşyp bilerler?
Men häzir beýan eden zatlar umumy şikaýat etmegiň däl-de, hakykatdanam hereket etmegiň
möhümdigini nygtaýan anyk, amaly çözgütlerdir.
Emma bularyň hemmesi diňe kiçi çözgütler. Bizde esasy mesele bar.
Demokratiýa diýlip atlandyrylýan, emma hakykatda raýatlary kiçi çagalar ýaly künjekde goýýan bir düzümimiz
bar. Men ony çagalyk demokratiýasy diýip atlandyrýaryn.
Biz suweren demokratiýa tarap ilerlemegi isleýäris. Munuň üçin tehnologiýa gerek.
Olar köp wagt bäri bardy. Indi biz olary bir ýere jemläp, gurduk.
Demokratiýa programmasy demokratiýanyň dostlary bilen, hemmämiziň islän zatymyzy takyk ýerine
ýetirmek üçin: göni soralmak we göni karar bermek.
Biz hem germanik taypalaryň we wikingleriň Thing maslahatyndan nusga aldyk. Her kim ýönekeýçe bir ýere ýygnanýar.
84 million bilen bu biraz kyn. Şonuň üçin biz ony sanly görnüşde edýäris.
Muny sanly plenar sessiýa diýýärler.
Hemmeler bir ýerde. Her aýda bir ses.
Ýüzlenme ýok, soragnama ýok, şeýle zat ýok.
Munuň ýerine, ýolbaşçy özü ähli gatnaşyjylar bilen duşuşýar, olar bir karara gelýärler we ony
raýatlaryň karary görnüşinde syýasatçylara habar berýärler.
Indi şoňa gelýär. Ol 3-nji sentýabrda esas salnar.
Soňra, Bundestag we Bundesrat bilen bir hatarda sanly plenar mejlis hem bolar; ol diňe şol ýerde
bolar we raýatlaryň edarasy hökmünde şol ýerde galýar.
Gowy.
Başga bir Bönig taslamasy bar: Azatlyk ilçileri.
Habarnamanyňyzda şeýle ýazýarsyňyz: "Azatlyk ilçileriniň toru diňe paýlaýyş gurluşyndan has köpdir."
Biz senzurasyz jemgyýetçilik aragatnaşygy üçin ulgam döredýäris.
Her möhüm habary süzgüçsiz, gapy sakçylarysyz we çerçevelendirişsiz göni
öýlere ýetirmäge mümkinçilik berýän gurluş.
Bu barada birnäçe söz goşmak isleýärsiňizmi?
Elbetde. Bu iň uly daralma. Bizi senzura edýärler.
Biz şeýle bir dünýä barýan ýolda däl, eýsem oňa eýýäm uzak wagtdan bäri ýetdik.
Biz aralyk we ş.m. babatynda yzda galýarys.
Şonuň üçin biz senzurasyz, göniden-göni adamlaryň öýlerine ýetmelidiris. Germaniýada bu 41 million adama deňdir.
Muny etmek üçin, biz her bir poçta gutusyna 5 000 broşýura paýlamak üçin takyk 8 200 adama mätäç.
Bu ähli ilaty ýetirmek üçin ýeterlikdir.
Demokratik meseleler, ýagny aýlyk sanly plenar duşuşygymyz, hem-de işläp taýýarlanan
çözgütlerimiz babatynda munuň ikisine-de mätäç.
Şonuň üçin biziň Freedom Ambasadorymyz bar; ol bize hasaba durýar, öz poçta indeksi sebitini üpjün edýär we
bu kanuny çözgütleriň hemmesinden hem girdeji gazanýar.
Meselem, onuň poçta indeksi boýunça gazanýan girdejimiziň 10 göterimi oňa minnetdarlyk hökmünde degişlidir.
Şonuň üçin ykdysady meseleler erkin kömek işleri bilen birleşdirilip bilner.
Munuň hem belki jemgyýetçilik telekeçiligi bilen baglanyşygy bar: adamlar bu işleri diňe hoşniýetli bolandyklary üçin däl-de,
eýsem özlerine şahsy peýda we artykmaçlyk görýändikleri üçin edýärler, bu bolsa doly kanuny. Biz adamlar şeýle işleýäris.
Şol bir wagtyň özünde ondan bir gowy zat çykýar.
Şonuň üçin bu azatlyk ilçisi örän möhümdir. Ol bolsa ähli çözgütlerimiz üçin elýeterlidir.
Şol bir zat demokratiýanyň dostlaryna hem degişlidir.
Ol şol bir adamlar bolup biler. Ol başga adamlar hem bolup biler.
Haýsydyr bir zady etmek isleýän her kim iki websaýtdan birine – freiheitskanzlei.de ýa-da freundederdemokratie.org
– hasaba durmaga we gatnaşmaga höweslendirilýär.
Soňra şikaýat etmegi bes edip, diňe et.
Men aýdardym, süzülmedik habarlar ilata elýeterli bolmalydyr.
Gynansak-da, häzirki wagtda biziň köpçülikleýin habar serişdelerimizde munuň tersi ýagdaý ýüze çykýar;
olar özüni propaganda maşyny ýa-da bir ýerde hökümdar bolmak isleýän gurama hökmünde görkezmäge meyllidir.
Siziň pikirňizçe, häzirki media meýdançasyny haýsy toparlar we şahslary şekillendirýär?
Bu gaty köp däl. Men takmynan on adam diýerdim.
Eger olary ceplerinde saklasaň, jemgyýet pikirini hem ceplerinde saklaýarsyň. Elbetde, jemgyýetçilik efir berijiler.
Gündelik habarlar programmasy henizem örän möhümdir.
Emma bularyň hemmesi däp bolan media kompaniýalarydyr: Springer, Bauer we olaryň beýleki atlary.
Bu örän az adam. Bu bolsa hiç zat täze däl.
Hatda 1960-njy ýyllarda-da akylly adamlar erkin metbugat düşünjesiniň bir aldanma bolup
durýandygyny duýupdyrlar. Ol hemişe şeýle bolup gelýärdi.
Bularyň hemmesi peýda gazanmaga gönükdirilen kompaniýalardyr, olar tebigy taýdan tarapsyz däl.
Eger biz neýtral bir zat isleýän bolsak, başga ýollar tapmaly.
Biz hakykatdanam bir korporasiýa tarapyndan dolandyrylmaýan dürlülik we alternatiw mediýa zerur.
Bu bolsa netijede deňagramly maglumat meýdançasyny döredip biler.
Şonuň üçin siziň şu ýerde edýän işiňiz we döredilen beýleki köp sanly alternatiw media serişdeleriniň
edýän işi örän möhümdir. Gowy, bu takyk zerur zat.
Biz uly korporasiýalaryň hiç haçan akyllaryna gelip, raýatlaryň bähbitlerine laýyk hereket etjekdigine umyt edip bilmeris.
Olar özleriniň reklam beriji müşderileriniň we olara pul berýän güýçli adamlaryň bähbitleri ugrunda hereket edýärler.
Soňky bir sorag, Bönig janaplary.
Baş sahypañyzda hem ynançyňyz barada aç-açan gürrüň berýärsiňiz.
Dindar pastor maşgalasynyň çagasy hökmünde, ýazýanlaryňyzda ilki ynanjyňyzy wagtlaýynça goýdunuz.
Soňra iki awtoulag heläkçiliginden soň, geljekde Hudaý bilen durmuşyňy biraz has aňly geçirmegi islejekdigiňe karar berdiň.
Bu hem şu gün siziň erkin, has adamperwer jemgyýet üçin alyp barýan taslamalaryňyzda
birneme hereketlendiriji güýç bolup durýarmy?
Elbetde. Bu fon.
Bu adamzadyň keşbidir. Meniň adamzada bolan garaýşym örän ýönekeý.
Biz Hudaýyň keşbinde döredildik. Biz erkin isleg bilen döredildik. Bu örän aýratyn bir zat.
Bu bolsa bizden gowy we erbet zatlaryň arasynda saýlamaga azatdygymyzy aňladýar.
Hem-de takyk şol islegli häsiýetdir, Mr Lauterbach ahyrynda şony nygtady.
Ahyrynda hemmeler öz islegleri bilen karar bererler. Bu hemmelere düşnükli bolmaly.
Biz bu ýere bizi alyp gelýän hiç zat tarapyndan pidai däldiris.
Biz aň-düşünjeli bolup, näme isleýändigimizi ýa-da näme islemeýändigimizi karar berip bileris. Hudaý bizi şeýle döretdi.
Şol wagt başdan geçiren iki awtoulag heläkçiligi hakykatdanam maňa oýanmak çagyryşy boldy we olar
maňa ähli gowy zatlaryň üçden gelýändigini aýtdy.
Siz häzir iki gezek ýaramaz awtoulag heläkçiligine uçrap, ýarasyz galdyňyz.
Çekiji nirede asylan bilýärsiň. Şonuň üçin aşa gitme, bahtyňy aşa synap görme.
We men 19 ýaşymda olar täsir ediji faktorlar boldy.
Men şondan bäri, ömrüm boýy ygrarly boldum.
Elbetde, bu koronawirus döwrüni rahat geçirmäge hem kömek edýär, sebäbi ahyrynda her zadyň
Hudaýyň öňünde geçmelidigini özüňe aýdýarsyň.
Eger bu ýerde kimdir biri meni azatlyk üçin göreşendigim üçin tussag etmek islese, onda bolsun.
Şonuň üçin ähli umidiňi şonyň içine goýsaň, hakykatdanam çuňňur rahatlanýarsyň. Menem takyk şonuň ýaly duýýaryn.
Men bu hüjümleriň hemmesini gaty çuňňur dynçlyk bilen başdan geçirip bilýärin.
Men doly bilýärin, käbir adamlar biziň edýän işimiz gaty erbet diýip gahar-gazap bilen agyzlaryny köpüklendirýärler.
Biz 70 000 programmanyň şikaýatyny döretdik we administratiw kazyýetlerde efir ygtyýarnama
tölegi bilen baglanyşykly 30 000 sud işini başlatdyk.
Biz ýüzlerçe müň adamy iňjeksiz halas etdik.
Elbetde, hakykatdan tersini isleýän wagtyňyz bu örän ýaramaz.
We habar programmasy şoňa laýyk hereket etdi.
Derňewçi žurnalistler meni bäş gezek yzarladylar, hakykatdan-da agyzlaryndan köpük saçyp, meni parçalamaga
synanyşdylar. Men munuň bilen baglanyşykly doly rahat.
Meniň advokatym indi aýtdy: siz habar bermegiň haýsydyr bir görnüşinde ajaýyp bolan az sanly adamlaryň birisidirsiňiz.
Seni parçalasa-da ýa-da maňaýan bolsa-da, hemmesi kömek edýär.
Okey.
Janap Bönig, gyzykly söhbetdeşlik üçin köp sag boluň.
Size, maşgaläňize we ähli goldawçylaryňyza isleýän zatlaryňyzda berklyk we gaýrat arzuw edýärin.
Men pikirimçe, bu dünýäde bilelikde ýönekeýçe ýeňil bolmagymyz möhümdir.
Siz eýýäm belläp geçeniňiz ýaly: biz garaňkylyga ýagtylyk getirýäris.
Çok sag boluň. Size iň gowy arzuwlarym.
Sag boluň.