WEBVTT

00:00.250 --> 00:08.097
Sefuba sa coronavirus se felile – empa tshenyo e
bakilweng ke mekento eo ho thoeng ke yona ha e eso fele.

00:08.097 --> 00:12.508
Kla.TV e se e tlalehile ka sena mananeong a mangata.

00:12.508 --> 00:20.481
Jwale Kla.TV e rata ho hlahisa filimi e mabapi le
bankakarolo ditekong tsa ente ba ileng ba tshwarwa ke tshenyo

00:20.481 --> 00:25.254
e mpe ya bophelo bo botle nakong ya diteko tsa bongaka.

00:25.254 --> 00:30.525
Sena se bolela hore bahlahisi bao ho buuoang ka
bona ba ile ba kenya mekento eo ba e bitsang

00:30.525 --> 00:35.001
'marketeng' leha ba ne ba tseba kamoo e le kotsi kateng!

00:35.001 --> 00:40.320
Ho etsahetse'ng ka batho bana ba lemetseng? Ho
etsahetse'ng ka liphetho tsa liphuputso tseo ho

00:40.320 --> 00:44.167
buuoang ka tsona? Hobaneng ha ho utluoe letho ka tsona?

00:44.167 --> 00:48.160
Sehlooho sa filimi ke "Latela ba Khutsisitsoeng".

00:48.160 --> 00:56.096
Ena ke papali ea mantsoe ka Senyesemane e amanang le
lepetjo le atisang ho qotsuloa la "Latela saense".

00:56.096 --> 01:02.260
Kahoo "Latela ba khutsisitsoeng" e
bolela: "Latela ba khutsisitsoeng".

01:02.260 --> 01:06.960
Moetsi oa lifilimi Mikki Willis o fa batho ba joalo lentsoe mona.

01:06.960 --> 01:11.100
Mona ke likaroloana tse 'maloa tse tsoang filiming ena.

01:11.100 --> 01:15.106
Qetellong ea sengoloa, o tla fumana
sehokelo sa sebaka sa marang-rang moo o ka

01:15.106 --> 01:18.472
shebellang filimi ka botlalo – ka Senyesemane.

01:18.472 --> 01:23.505
Likaroloana tse tsoang filiming "https://followthesilenced.com/"
(Mahlatsipa a Liente) Tlaleho ea phihlelo ke

01:23.505 --> 01:27.868
Klay, lehlatsipa la liente Moqolotsi: Hlapiso bakeng sa Klay.

01:32.530 --> 01:40.540
Klay: Ke entse karolo ya ka, ke ba nkile hobane ke ne
ke batla ho itshireletsa le ho sireletsa lelapa la ka.

01:40.540 --> 01:45.847
Qetellong, ke e entse ka tšabo e tšohang
ea ho tšoaetsoa ke Covid hape le ho shoa.

01:45.847 --> 01:50.696
Bophelo ba ka bo thabileng le bo tloaelehileng ba
letsatsi le letsatsi bo ile ba emisa ka tšohanyetso.

01:50.696 --> 01:56.236
Ha ke sa kgona ho pheha, ho hlwekisa kapa ho tshwara lesea la
ka nako e telele ntle le hore mmele wa ka o qale ho thothomela

01:56.236 --> 01:59.709
ka tsela e sa laoleheng kapa ke utlwe bohloko bo sa mamelleheng.

01:59.709 --> 02:03.459
Bophelo ba ka bo khutsitseng bo senotsoe ka tšohanyetso.

02:03.459 --> 02:07.774
Mme sena se tsamaea le bobe bo boholo le bohale bo
tsoang ho batho ba nang le kutloisiso e sa

02:07.774 --> 02:11.326
tebang feela ea se ileng sa nkethela ka mor'a ente ena.

02:11.326 --> 02:15.582
Ke ile ka bitsoa leshano le moqhekelli, 'me
lingaka tse phaposing ea tšohanyetso li ile tsa

02:15.582 --> 02:18.427
mpolella hore tsohle li ka kelellong ea ka feela.

02:18.427 --> 02:23.480
Ke tšepa ho arolelana pale ea ka ho fa ba
bang lentsoe ba fetang maemong a tšoanang le

02:23.480 --> 02:27.138
'na le ho ba bolella hore ha ba hloke ho tšaba.

02:27.138 --> 02:32.917
Ho bohle ba utloang bohloko, ba hlorisoang le
ba qosoang, le ba etsoang hore ba tšabe: Kea le

02:32.917 --> 02:36.827
bona. Kea le utloa. Kea le lumela. Kea le rata.

02:36.827 --> 02:42.214
Ke le rata kaofela, hobane ke sona feela se
tla re thusa ho feta hara sena. Kea leboha.

02:49.817 --> 02:54.245
Brianne Dressen, e mong oa bahlaseluoa, o itlhalosa.

02:54.245 --> 03:01.531
Brianne: Lebitso la ka ke Brianne Dressen. Ke lilemo li 41 mme ke
tichere ya sekolo sa bana ba banyenyane.

03:01.531 --> 03:08.718
(Ho bana:) Mme bohle, opang, opang, opang.
Matlho a le ho tichere, matsoho a le seropeng.

03:08.718 --> 03:14.466
Mme wa bana ba babedi ba banyenyane. (Ho
ngwana:) Ke a o rata. Ngwana: Le nna ke a o rata.

03:14.466 --> 03:17.984
Operation Warp Speed. Brianne o nka karolo.

03:17.984 --> 03:23.712
Lithuto lia sitisoa ke bokuli, empa
leha ho le joalo lia tsoela pele.

03:23.712 --> 03:32.315
Trump: Kajeno, ke rata ho le tsebisa ka mohato o latelang oa
morero ona oa bohlokoa oa bongaka. E bitsoa Operation Warp Speed.

03:32.315 --> 03:36.792
Media: Lik'hamphani tse ngata tsa meriana le tsa
biotech li sebetsa ka nako e le 'ngoe ho phekolong.

03:36.792 --> 03:41.073
Ntshetsopele ya ente ya Covid-19 e tla ba ditaba tse kgolo.

03:41.073 --> 03:46.813
Lik'hamphani tse ngata linaheng tse fapaneng
li lebelisana ho hlahisa ente ea COVID-19.

03:46.813 --> 03:50.789
Pfizer e ka tloha haufinyane e phetha karolo
ea bohlokoa ntoeng khahlanong le Covid-19.

03:50.789 --> 03:54.540
Moderna e etsa teko ea pele ho batho mabapi le coronavirus.

03:54.540 --> 03:59.512
Astra Zeneca e phatlalalitse hore Maamerika a 30,000 le
ba bang ba 20,000 ba tsoang mose ho maoatle ba tla

03:59.512 --> 04:03.371
kenyelletsoa mokhahlelong oa ho qetela oa teko ea bongaka.

04:03.371 --> 04:09.285
John F. Kennedy: Katleho e kholo kapa ho
hloleha ha tsela ea rona ho matsohong a lona.

04:09.285 --> 04:16.628
Se botse hore na naha ea heno e ka u etsetsa
eng. Botse hore na u ka etsetsa naha ea heno eng.

04:16.628 --> 04:21.759
Brianne: Metsoalle ea ka e sebetsa tsa bophelo
bo botle mme ba utloa ka teko ea bongaka, mme ba

04:21.759 --> 04:25.440
re, "Hee, na u batla ho nka karolo?" mme ka re e.

04:25.440 --> 04:28.579
Ke ne ke nkuoa ke le karolo ea sehlopha se kotsing ka
lebaka la mosebetsi oa ka oa ho ba tichere ea bana ba

04:28.579 --> 04:31.780
banyenyane. (Ho bana:) Ha ho tšehe ka phaposing ea masea!

04:33.916 --> 04:37.949
Media: Ka tloaelo, ho nka lilemo tse 10
ho isa ho tse 15 ho tlisa ente 'marakeng.

04:37.949 --> 04:42.182
Hona joale, ka mora dikgwedi tse mmalwa, dikhamphani
tse ding di fihlile mothating wa diteko tsa bongaka.

04:42.182 --> 04:47.615
Brianne: Ke ne ke amohetsoe bakeng sa phuputso, eaba ha ke sa
utloa letho ho tsoa ho bona ka libeke tse ka bang 5 kapa 6.

04:47.615 --> 04:54.655
Ha kea ka ka hlokomela, empa e ne e le hobane teko ea bongaka e ne
e emisitsoe ka lebaka la mathata le Astra Zeneca naheng ea UK.

04:54.655 --> 04:57.955
Media: Khamphani e 'ngoe ea meriana
e emisa liteko tsa eona tsa bongaka.

04:57.955 --> 05:01.944
Astra Zeneca e ntse e fuputsa sesosa sa
phello e mpe e tebileng ho mokudi a le mong...

05:01.944 --> 05:06.373
Brianne: Ho bile le ketsahalo e le 'ngoe ea transverse
myelitis le ketsahalo e le 'ngoe ea MS . Media: Mokudi o ne a

05:06.373 --> 05:09.115
tshwerwe ke lefu le sa tlwaelehang la ho ruruha la mokokotlo.

05:09.115 --> 05:14.192
Lefu lena le sitisa melaetsa eo methapo ea mokokotlo e e
romellang 'meleng kaofela, 'me sena se ka baka

05:14.192 --> 05:20.385
bohloko, bofokoli ba mesifa, ho hlobaela, mathata a kutlo,
kapa esita le ho se sebetse hantle ha p'oqo le mala.

05:20.385 --> 05:25.151
Brianne: Hang ha phuputso e qala hape, ke bile e mong
oa ba pele ba ileng ba ikopanyetsoa hore ke nke karolo.

05:25.151 --> 05:31.119
Media: Dr Robert Frenck o re kajeno, ka lekgetlo la pele, bana ba
supileng ba dilemo tse pakeng tsa 12 le 15 ba nkile karolo tekong

05:31.119 --> 05:34.134
ya ente ya Pfizer mme ba fumane tekanyetso ya bona ya pele.

05:34.134 --> 05:39.558
Frenck: Pele ho tsohle, ke rata ho leboha haholo ka ho
ithaopela ho nka karolo phuputsong ena, hobane ntle le lona re

05:39.558 --> 05:42.940
ne re ke ke ra khona ho etsa phuputso ena ea bohlokoa haholo.

05:42.940 --> 05:50.464
Matšoao a ts'enyo ea ente ho Brianne le Maddie, ngoanana
e monyenyane eo bophelo ba hae bo sentsoeng ke ente ea .

05:50.464 --> 05:55.845
Brianne: Hamorao bosiung boo, ke ile ka bona dintho tse pedi
mme ho ne ho utlwahala jwaloka ha eka ke na le dikotwana

05:55.845 --> 05:59.120
tsa tshepe tse hodima ditsebe tsa ka. Modumo o ne o sothehile.

05:59.120 --> 06:04.730
Ke hopola ke shebile monna oa ka
'me ka re, "Ho na le ho sa lokang."

06:09.880 --> 06:15.232
Patrick de Garay, ntate wa Maddie de Garay: E bile feela
kamora ente ya bobedi ha re bona boemo bo senyeha ka potlako.

06:15.232 --> 06:22.877
Joale, ho etsahalang? Maddie: Kea
thothomela. Patrick: Ho phoso eng ka matsoho a hao?

06:22.877 --> 06:26.332
Mmele wa hae o ne o thothomela ka matla,
jwaloka ha eka o ne o otlwa ke motlakase. Ho

06:26.332 --> 06:28.779
ne ho sa kgonehe ho mo tshwara mokokotlong.

06:28.779 --> 06:32.674
Stephanie de Garay, 'm'a Maddie: Menwana ya hae e ne e
le mesweu. E ne e bata jwaloka leqhoa ebile e ruruhile.

06:32.674 --> 06:37.986
Patrick: Ke letsetse sepetlele, ka ba
bolella se neng se etsahala, mme ba re isa A&E.

06:37.986 --> 06:40.380
Stephanie: E ne e le ntho e tshabehang
ka ho fetisisa eo nkileng ka e bona.

06:40.380 --> 06:44.735
Empa ka nna ka re, "Ho lokile, o nka
karolo tekong. Ba tla mo hlokomela."

06:44.735 --> 06:51.040
Ho jwalo feela. Dintho tse tjena di a
etsahala. O tla kgona. Tsohle di tla loka.

06:51.040 --> 06:55.704
Brianne: Hoseng, ho se mamelle lerata
le leseli ho ne ho ntse ho le teng.

06:58.524 --> 07:02.335
E ne e le letsatsi la ho qetela leo ke rutang ka lona.

07:02.335 --> 07:06.126
Brian: Pele, ke ile ka mo isa tliliniking ea liteko. Ke
seo se neng se ngotsoe konterakeng: "Haeba u na le

07:06.126 --> 07:08.641
mathata afe kapa afe, letsetsa tliliniking ea liteko," akere?

07:08.641 --> 07:15.759
Ba ile ba mo hlahloba eaba ba re, "Hmm, e ka nna yaba o na le MS.
O lokela ho bona ngaka ya methapo ya boko le ho e hlahlobisa."

07:15.759 --> 07:21.309
Stephanie: Ba ile ba re, "Hela, ua tseba, o mpa o arabela
ente feela. Seo se tlwaelehile." Mme ba mo kgutlisetsa hae.

07:21.309 --> 07:30.926
Patrick: Maddie. Hei, moratuoa. Kamora maeto a
'maloa A&E, matsatsi le libeke li ne li fetile.

07:30.926 --> 07:34.918
Jwale o ne a qala ho thekesela. O ile a thekesela.

07:34.918 --> 07:42.597
Hema. Tsoela pele, Maddie. Maddie, hema,
hema. Ho lokile, hema, hema, hema. Maddie!

07:42.597 --> 07:46.831
Ke maswabi. (ho rialo Patrick, kamora hore a mo phaphathe hore a
mo tsoise ho hlobaela ha hae.) Maddie: Ho

07:46.831 --> 07:52.591
lokile. Patrick: Ke maswabi. Ke nahana hore
re tla kgutlela sepetlele kajeno, ho lokile?

07:52.591 --> 07:56.425
Brianne: Khatello ea mali a ka e nyoloha
haholo. Ho otla ha pelo ea ka ho nyoloha haholo.

07:56.425 --> 08:01.584
Letlalo la ka le tjha jwaloka mollo.
Mmele wa ka o ne o le tlhaselong e feletseng.

08:01.584 --> 08:07.606
Ngaka ea methapo ea boko e ile ea kena, ea lula
betheng ea ka 'me ea re, "Ua tseba, Covid ke nako e thata

08:07.606 --> 08:10.802
haholo. Ke nako e imelang maikutlo haholo ho bohle."

08:10.802 --> 08:14.870
Re e bona mona sepetlele, ua tseba, e tšosa haholo.

08:14.870 --> 08:20.501
Mme ke nahana hore se ka 'nang sa etsahella ke
hore, ee, o ne o thabile haholo mme oa fumana ente

08:20.501 --> 08:24.544
ena, ee, mme o ile oa ba le ho putlama ha maikutlo.

08:24.544 --> 08:32.560
Ha ho thuso bakeng sa bahlaseluoa ba ente, empa lingaka tsa
bolaodi ba bophelo bo botle ba NIH ha li bonahale li maketse.

08:32.560 --> 08:39.535
Brian: Re ile ra kopa ka tieo le ho kopa thuso hore ho
be le motho ea re thusang. Ha ho thuso e ileng ea fihla.

08:39.535 --> 08:45.082
Re hlahlobile mefuta eohle ea lingoloa tsa
saense ho fumana hore na matšoao ana a bolela'ng.

08:45.082 --> 08:51.125
E 'ngoe ka ho khetheha, e ngotsoeng ke lingaka tse 'maloa tsa
NIH, e ile ea phatlalatsoa. E ne e bolela hore re lokela ho

08:51.125 --> 08:54.496
ela hloko mathata a methapo ea boko ka mor'a ente ea COVID-19.

08:54.496 --> 08:58.282
Tsena li ka etsahala. Re tla hloka ho ela hlooho ho seo.

08:58.282 --> 09:04.192
Kahoo ke ile ka ikopanya le eena mme ka re,
"Ke balile sengoliloeng sa hau, mme o nepile."

09:04.192 --> 09:08.790
Ka makalo, ba ile ba arabela hang-hang. Matsatsi a mararo
kamora imeile ea ka, re bile le therisano ea bongaka ka

09:08.790 --> 09:11.840
mohala le lingaka tsa bona tse 'maloa tsa methapo ea boko.

09:11.840 --> 09:17.863
Seo se ne se na le temohisiso e tebileng, hobane
ho ne ho bonahala eka ba ne ba se ba ntse ba tseba.

09:19.581 --> 09:24.824
Bankakarolo sehlopheng sa taolo le bona ba
entetsoe, ka hona ba senya sehlopha sa taolo.

09:24.824 --> 09:31.783
Mokento o kgothaletswa leha dipuisano pakeng
tsa bahlaselwa le dingaka di ntse di tswela pele.

09:31.783 --> 09:37.302
Brianne: Ka lebaka la hore karabelo ea 'mele oa
ka e bile mpe haholo, Astra Zeneca e ntlhalositse

09:37.302 --> 09:41.009
hore ha kea lokela ho fumana tekanyetso ea bobeli.

09:41.009 --> 09:46.302
Brian: Tlaleho ea phuputso e bolela hore ha ho
litaba tse tebileng tsa polokeho tse fumanoeng. E

09:46.302 --> 09:49.284
boetse e bolela hore batho ba 180 ba khaolitse phuputso.

09:49.284 --> 09:53.857
Litla-morao tse mpe li hlahile ho batho ba 266, e leng se ileng
sa etsa hore phuputso e emisetsoe. Ba mashome

09:53.857 --> 09:57.784
a mahlano le metso e tšeletseng ho bona ba ne
ba na le mathata a tsamaiso ea methapo ea boko.

09:57.784 --> 10:05.392
Peter Marks: Bakeng sa ho fana ka polelo ea sechaba, re hloka ho
fumana lintlha polokelong ea rona ea lintlha tse bontšang

10:05.392 --> 10:13.199
hore ho na le sesupo se itseng sehlopheng sa batho ba
entetsoeng ha ho bapisoa le sehlopha sa batho ba sa entoang.

10:13.199 --> 10:18.063
Brianne: Sehlopha sa batho ba sa entoang seo
ba se sebelisang bakeng sa papiso se hokae?

10:18.063 --> 10:20.855
Batho bana ba hokae? Hobane o re ba ba hloka.

10:20.855 --> 10:26.270
Mots'oants'isi: Ke liphuputso tse kae tseo ho
tsona le fanang ka ente ho sehlopha sa placebo?

10:26.270 --> 10:31.519
Rachel Z: Kamorao ho qetelo ya Motsheanong, re lahlehetswe ke
sehlopha sa placebo, kahoo ha re sa kgona ho etsa

10:31.519 --> 10:37.760
dipolelo dife kapa dife mabapi le nako eo ente e sebetsang ka
yona, kaha ha ho sa na datha ya katleho kamorao ho moo.

10:37.760 --> 10:43.160
Mots'oants'isi: Kahoo ha le sa le sehlopha sa taolo.
Na sepheo sa phuputso ha se ho ba le sehlopha sa taolo?

10:43.160 --> 10:48.640
Ngaka: Re na le tlhahlobo. Mots'oants'isi: Empa
ha ho na tlhahlobo. Hobane le kentetse bohle.

10:48.640 --> 10:51.755
Rachel Z.: Che, hantle... Ngaka: Empa re
leka ho etsa jwalo ho fana ka tshireletso.

10:51.755 --> 10:55.739
Motswaradipuisano: E, che, o nahana hore e fana ka tshireletso.

10:55.739 --> 10:59.851
Brian: O fedisitse sehlopha sa hao sa taolo, ha o sa na papiso.

10:59.851 --> 11:06.944
Kahoo ho bonahala eka sohle se etsahalang se tloaelehile ka ho
feletseng, hobane ha o na letho leo o ka se bapisang le sona.

11:06.944 --> 11:11.501
Mokuli: Lebaka leo ke nkang hore
poleloana "moralo o mpe ka boomo" e loketse.

11:11.501 --> 11:17.572
Brianne: Mmoho le dingaka tse mmalwa tse amehileng, ke
ile ka tswelapele ho ikopanya le FDA ka imeile le mohala.

11:17.572 --> 11:22.558
Re ile ra tshwara dikopano tsa video le Peter
Marks le Janet Woodcock, mme ra buisana kgafetsa ka

11:22.558 --> 11:25.736
imeile ka kotloloho pakeng tsa ka le Janet Woodcock.

11:25.736 --> 11:32.789
Le ha FDA e ne e le kgothalletsa hore o
entwe, re ile ra kopana le bona ka sephiring ho

11:32.789 --> 11:37.088
buisana ka ba ileng ba lemala ke ente ya Covid.

11:37.088 --> 11:42.803
Lingaka li hatelloa ha li bua khahlanong le liente.

11:42.803 --> 11:50.747
Brianne: Makhotla a tsa bongaka a ile a qala ho hlakola laesense
tsa lingaka haeba li ne li mpa li belaella lipolelo tsa tsona.

11:50.747 --> 11:57.977
Senatoro Johnson: Ke ba bakae ho lona ba kileng ba iponela ka
mahlo tshitiso ya tlhahisoleseding, tshoso kapa

11:57.977 --> 12:05.539
boiphetetso ba mosebetsing le tshenyo ka lebaka
la boitlamo ba lona ho dithahasello tsa bakudi?

12:05.539 --> 12:10.688
Qetello ea likaroloana tsa filimi. Bamameli ba ratehang, tsena e
ne e le likaroloana tse seng kae feela tsa

12:10.688 --> 12:15.573
filimi ea bopaki ea Mikki Willis. Ho na le
liketsahalo tse ling tse ngata tse bontšitsoeng moo.

12:15.573 --> 12:22.270
Shebella filimi ka puo ea eona ea mantlha 'me u utloe kamoo mecha
ea litaba e ileng ea etsa hore batho ba tšabe

12:22.270 --> 12:28.576
le ho ikutloa ba le molato, ka hona ea ba
kholisa hore ba nke karolo litekong tsa bongaka.

12:28.576 --> 12:36.115
Ithute hore na, esita le nakong ea liteko tsa bongaka, ts'enyo e
ile ea patoa joang 'me lehlatsipa la phatlalatsoa e le le

12:36.115 --> 12:43.616
nang le pherekano ea kelello, hantle feela joalokaha ho
ile ha etsahala hamorao ka lehlatsipa le lengata la ente.

12:43.616 --> 12:51.800
Bona kamoo dihlopha tsa boithuso mecheng ya
setjhaba di ileng tsa hola haholo pele – ebe di hlakolwa.

12:51.800 --> 12:58.304
Kamoo datha e ileng ya fetolwa le
dingaka tsa hatellwa – le tse ding tse ngata!

12:58.304 --> 13:03.743
Ditlaleho tsena tse tshosang di hlakisa ntho e le
nngwe hantle: mekento ena eo ho buuwang ka yona e ne e

13:03.743 --> 13:07.776
sa lokela ho dumellwa bakeng sa setjhaba ka kakaretso!

13:07.776 --> 13:13.696
Re tla qetella re bone neng linyeoe tsa
lekhotla moo litlolo tsena tsa molao li fuoang kotlo?

13:13.696 --> 13:22.353
Ke mang ea tla ikarabella ho Pfizer, Moderna le Biontech bakeng
sa mashano le bomenemene tse entseng hore letšolo lena le leholo

13:22.353 --> 13:28.169
la ente la lefats'e ka bophara le khonehe,
le bileng le bakile likotsi tse ngata esita

13:28.169 --> 13:32.440
le mafu? Toka e hokae bakeng sa bahlaseluoa?

13:32.440 --> 13:37.315
Bamameli ba ratehang, re le kopa ka mosa hore le
arolelane lenaneo lena le filimi le metsoalle le malapa

13:37.315 --> 13:39.333
a lona, le ho li beha mecheng ea litaba tsa sechaba.

13:39.333 --> 13:48.535
Hobane ke feela ha 'nete ka seoa se neng se reriloe e tsebahala
ho sechaba moo ho ka bang le "LE KA MOKHATLO HA HO BE LE HONA".

13:48.535 --> 13:59.026
Na u bone kotsi e bakoang ke liente? E ngolise ho Vetopedia,
encyclopaedia ea mahala ea mehopolo e fapaneng. www.vetopedia.org

13:59.026 --> 14:03.449
Bobegakgang bo ka sehloohong bo ntse bo
thotse, empa rona re bua ka ho hlaka – ke ka lebaka

14:03.449 --> 14:05.052
leo ke ithaopelang kla.tv, selemo le selemo.