"Əziz valideynlər və qəyyumlar," bu sözlər rəqəmsallaşma mövzusunda orta məktəbin
valideynlərə ünvanladığı nümunə məktubunun başlanğıcıdır:
"... təxminən 130 pilot məktəbdən biri olaraq rəqəmsal dərsliklərlə təcrübə qazanmışıq.
Bir tərəfdən, şagirdlər çevik şəkildə işləyə bildilər və rəqəmsal bacarıqlar qazandılar.
Digər tərəfdən, rəqəmsal medianın inkişafı – məsələn, ChatGPT kimi süni intellektin artan istifadəsi və ya
ev tapşırıqlarının AirDrop və ya e-poçt vasitəsilə asan paylanması – yeni çağırışlar yaradıb.
... Xüsusilə, biz getdikcə daha çox inanırıq ki, şagirdlərin fəaliyyətinin ədalətli qiymətləndirilməsi, müstəqil iş, cəmləşmiş
öyrənmə və pozuntulardan və yayındırıcı amillərdən azad öyrənmə mühiti vasitəsilə bilik və
bacarıqların əldə edilməsi artıq təmin oluna bilməz.
Bu səbəbdən təcili tədbir görülməsi vacibdir...
Məktəb dərslərində planşetlərdən və smartfonlardan istifadə ilə bağlı düşüncədə dəyişiklik olduğu görünür.
Sinifdə rəqəmsal medianın tətbiqi təcrübəsi dünya miqyasında açıq-aydın uğursuz olub.
Borcların rəqəmsallaşdırılmasının təhlükəli mənfi cəhətləri
2025-ci ilin əvvəllərində "İnsanpərvər Təhsil Alyansı"nın mətbuat açıqlamasına görə, 75 ekspert federal hökumətə müraciət
edərək vəziyyəti düşündürücü qiymətləndirmə ilə təqdim edib.
Onlar təhsil sistemində rəqəmsallaşmaya diqqəti davam etdirməməyə kəskin şəkildə xəbərdarlıq edirlər!
Oxuma, yazı və hesab üzrə əsas bacarıqlarda məktəb göstəriciləri kəskin şəkildə pisləşir və
minimum təhsil standartları artıq yerinə yetirilmir.
Sosial medianın təsiri altında ünsiyyət və sosial davranış dəyişir – bu elmi cəhətdən sübut olunub.
Eyni zamanda, uşaqlar və gənclər getdikcə daha çox konsentrasiya problemləri, narahatlıq, depressiya və
tənhalıq kimi psixoloji stressdən əziyyət çəkirlər.
Beş yaşlı oğlanların zorakı pornoqrafiyaya aludə olduğu və yeddi yaşlı qızların artıq anoreksiyadan əziyyət çəkdiyi hallar var.
Asılılıq artıq o qədər böyükdür ki, uşaqlar fiziki tərbiyə dərslərində mobil
telefonları olmadan özlərini açıq-saçıq hiss edirlər.
Ağılsızlaşdıran bir müşahidə: bu, digər hər hansı bir narkotik kimi nəhayət sosial həyatın
məhvinə gətirib çıxaran bir "media narkotikidir".
Almaniyada beynəlxalq IGLU tədqiqatının nəticələrinə görə dördüncü sinif şagirdlərinin
dörddə biri düzgün oxuya və yazmağa qadir deyil.
Texniki baxımdan üstün olan, məsələn, Avstraliya, Cənubi Koreya və Tailand kimi rəqəmsal
inkişaf etmiş ölkələr də məğlubiyyətlərə uğradılar.
Neurobioloq Teuchert-Noodt-a görə, məktəblərdəki texniki avadanlıqlar yenidən utilizə edilməlidir.
Amma onların rəqəmsallaşdırılmış məktəbliləri – Cənubi Koreyada 90 faiz – ömürləri boyu eynək taxanlar,
asılılar və psixososial əlillər kimi damğalanacaqlar.
DLF Kontrovers proqramında , Ruhr bölgəsindən olan bir pediatr smartfonlardan həddindən artıq
istifadə edən uşaqlarda autistik cəhətlərdən belə danışdı.
Beləliklə, rəqəmsal genişlənməni tələb edən təhsil siyasətçiləri, məktəb direktorları
və müəllimlər indi acı həb udmalı olacaqlar?
Hətta yenilənmiş UNESCO təhsil hesabatına görə də İsveç, İspaniya, Finlandiya, Latviya, Danimarka və ABŞ-ın 20
ştatı daxil olmaqla 79 təhsil sistemi indi geri çəkilir.
Yalnız 2024-cü ildə Avropa və Şimali Amerikada 24 ölkə smartfon qadağaları tətbiq edib!
Fransada məktəblərdə mobil telefonlar 2010-cu ildən, İtaliyada isə 2007-ci ildən qadağan edilib və
2024-cü ildən tədris məqsədləri üçün də qadağandır.
Bəzi digər ölkələrdə açıq qadağa yoxdur, lakin smartfonlar və digər cihazların istifadəsinin
məhdudlaşdırılması üçün güclü tövsiyələr var.
Danimarka naziri Tesfaye iddia edib ki, uşaqlar artıq rəqəmsal təcrübədə "təcrübə siçanları" olmamalıdırlar.
İndi əsaslı yenidən düşünmə ehtimalı varmı?
Bu məqamda məktəblərdə rəqəmsal tətbiqlərlə bağlı qlobal dönüş kimi bir şeyin yaxınlaşdığını düşünmək olar.
Lakin mobil telefonları qadağan etməklə artıq vurulmuş zərəri aradan qaldırmaq demək olar ki,
mümkün deyil, deyə professor Teuchert-Noodt bildirir.
Ölkəmizdə altı-dən on yaşa qədər uşaqlar artıq mobil telefonlar və planşetlərlə təchiz olunmasına baxmayaraq, narahatlıq,
depressiya, sosial təcrid və öyrənmə çətinliklərinin geniş yayılmış pandemiyasının
qarşısını almaq demək olar ki, mümkünsüzdür.
Sigaretlər, narkotiklər və ya güclü spirtli içkilər kimidir – onları rəflərdən çıxarmaq əvəzinə
qablaşdırmaya xəbərdarlıq etiketləri vurulur və ya asılılıqla mübarizə üzrə yardım xətləri yaradılır.
Amma artıq asılı olanlar bu xəbərdarlıqlardan narahat olmurlar – açıq desək – onlar sadəcə öz dozasını almaq istəyirlər.
Eyni qayda rəqəmsal cihazlara da aiddir: azyaşlılar rəqəmsal cihazları əlindən alındığı üçün
valideynlərini intihar və ya qətl ilə hədələyirlər!
İndi iki-üç nəsil artıq sözün əsl mənasında ağılsızlaşdırılıb, intellektual bacarıqlarından və azadlıqlarından
məhrum edilib, böyük dönüşə başlamağın vaxtı çatmayıbmı?
Məktəblərdə rəqəmsal media istehlakının məhdudlaşdırılmasına ölkələri nə məcbur etdi?
Mütəxəssislərin xəbərdarlıqları və Kla.TV-nin mövzusunda illərdir bir çox proqramda xəbərdar
etdiyi təhlükələr nəhayət ciddiyə alınacaqmı?
Təhsil nazirlikləri ağlına gəliblərmi?
Aldanmayın!
2024-cü ilin sonunda Almaniya federal hökuməti artıq Məktəblər üçün Rəqəmsal Pakt 2.0 ilə istiqaməti müəyyən etmişdi:
2030-cu ilə qədər hər yerdə daha çox genişzolaqlı internet, planşet və smartfonlar olmalıdır – rəqəmsal cihazların son
dərəcə mənfi təsirləri barədə elmi tapıntılara baxmayaraq.
Budur psixoloq Albert Biderman tərəfindən 1956-cı ildə edilən maraqlı bir müşahidə.
Onun "məcbur etmə diaqramı" adlandırdığı sxemdə o, müvəffəqiyyətli zehn nəzarəti üsullarını sadalayıb
ki, bu üsullar istəməyən müharibə əsirlərini itaətkar əməkdaşlara çevirmək üçün istifadə oluna bilərdi.
İnsanlıqdan kənar tədbirlər görüldü, sonra isə xalqı sakitləşdirmək üçün onlara
dəfələrlə güzəşt edildi və tam sərbəstlik verildi.
İndi qlobal təhsil sistemində eyni şey baş vermirmi?
Süni intellektin təsirinin getdikcə daha gənc yaş qruplarında öz təsirini göstərməyə başlayacağı gözlənilir.
Və hər kəs bilir ki, süni intellekt səhvsiz deyil və geniş şəkildə iddia edildiyi qədər ağıllı deyil,
lakin tələbələrə getdikcə süni intellekt tərəfindən yaradılan cavabları qəbul etməyi öyrədirlər.
Süni intellekt təhsilə getdikcə daha çox inteqrasiya olunduqca, gələcək nəsillərin öz analitik bacarıqları əvəzinə
alqoritmlərə güvənərək daha dərin intellektual məşqlərlə məşğul olma qabiliyyətini itirə biləcəkləri barədə narahatlıq var.
Axı onlar süni intellekt cavabının əsas proseslərini və ya anlayışlarını anlamağı öyrənmirlər.
Neyrobioloq Teuchert-Noodt bu baxımdan kəskin bir müşahidə irəli sürür:
"Bu günlərdə gənclərin 90 faizi gündə altı saatdan çox vaxtını smartfonlarında keçirir."
Əgər tezliklə yalnız psixopatlار gəzməkdə qalarsa, bu demokratiyanın ləğvinə gətirib çıxaracaq.
Yavaş-yavaş yayılan axmaqlıq və səlahiyyətə itaət əl-ələ verir.
İnsanlar rəqəmsal mediaya özlərini həsr etdikdə, özlərini itirmək riski ilə üzləşirlər.
Əgər o, artıq uşağını mediaya məruz qoyubsa, o uşaq itirilib.
Beləliklə, gənc nəsillər üçün bu son dərəcə kritik təhlükələri necə aradan qaldıra bilərik?
Federal hökumət və təhsil nazirlikləri nə qərar versələr, onu şərtsiz təsdiqləməyə davam edib, nəticədə
evdə istifadə üçün də smartfonlar və planşetlər almaq?
Yoxsa texnoloji elitanın nümunəsini izləməliyikmi, onlar öz uşaqlarını rəqəmsal mediadan uzaq saxlayırlar?
Kaliforniyanın Silikon Vadisində, milyardlarla dollarlıq texnologiya sənayesinin və Apple, Google, Amazon, Facebook və
digər iri oyunçuların mərkəzi sayılan bu yerdə, gənclər bilərəkdən planşetlər və ChatGPT əvəzinə yazı lövhələri,
qələmlər və kağızdan istifadə olunan məktəblərə göndərilir.
"iPad-dəki bir tətbiqin uşaqlarıma oxumağı və ya riyaziyyatı daha yaxşı öyrədə biləcəyi fikri gülüncdür," deyə
Google-un keçmiş kommunikasiya meneceri Alan Eagle bildirib.