«Урматтуу ата-энелер жана камкорчулар», — деп башталат санариптештирүү темасындагы
орто мектептен ата-энелерге жолдогон үлгү кат:
"... болжол менен 130 пилоттук мектептин бири катары биз санариптик окуу китептери менен тажрыйба топтодук.
Бир жагынан окуучулар ийкемдүү иштеп, санариптик көндүмдөрдү өздөштүрө алышты.
Экинчи жагынан, санариптик медианын өнүгүүсү – мисалы, ChatGPT сыяктуу жасалма интеллектти көбүрөөк колдонуу же
AirDrop жана электрондук почта аркылуу үй тапшырмаларын оңой таратуу – жаңы чакырыктарды жаратты.
... Атап айтканда, биз окуучулардын жетишкендиктерин адилеттүү баалоо, өз алдынча иш, топтолгон окуу жана тоскоолдуксуз,
алаксытпай турган окуу чөйрөсү аркылуу билим жана көндүмдөрдү алуу эми кепилденбейт деп бара-бара көбүрөөк ишенебиз.
Ошондуктан шашылыш чара көрүү зарыл...
Мектеп сабактарында планшеттерди жана смартфондорду колдонуу боюнча ой-жүгүртүүдө өзгөрүү байкалат.
Сыныпта санариптик медианы колдонуу боюнча эксперимент дүйнө жүзү боюнча ачык эле ийгиликсиз болду.
Карызды санариптештирүүнүн коркунучтуу кемчиликтери
2025-жылдын башында «Гумандуу билим берүү альянсы» тарабынан чыгарылган басма сөз билдирүүсүнө ылайык,
75 адис федералдык өкмөткө кайрылуу жолдоп, абал боюнча ойго салган баа берүү жасашты.
Алар билим берүү системасында санариптештирүүгө көңүл бурууну улантууга катуу эскертишет!
Окуу, жазуу жана арифметика боюнча негизги компетенцияларда мектептин көрсөткүчү кескин начарлап,
минималдык билим берүү стандарттары аткарылбай жатат.
Социалдык медианын таасири астында байланыш жана социалдык жүрүм-турум өзгөрүп жатат – бул илимий жактан далилденген.
Ошол эле учурда балдар жана жаштар көбүрөөк концентрация көйгөйлөрү, тынчсыздануу, депрессия жана
жалгыздык сыяктуу психологиялык стресстен жабыркашууда.
Беш жаштагы балдар зомбулукка бай порнографияга көз каранды болуп калган учурлар бар, ал эми жети жаштагы
кыздар буга чейин эле анорексиядан жабыркап жатышат.
Катмарлуулук ушунчалык чоң болуп кетти, балдар дене тарбия сабактарында мобилдик телефону жок кезде өзүн жалаңаш сезишет.
Ойго салган байкоо: бул «медиа-наркотик», ал башка наркотиктердей эле акыры социалдык турмушту жок кылууга алып келет.
Германияда эл аралык IGLU изилдөөсүнүн жыйынтыктарына ылайык, төртүнчү класстагы ар бир
төрт окуучунун бири туура окуй жана жаза албайт.
Техникалык жактан алдыда турган, мисалы, Австралия, Түштүк Корея жана Таиланд сыяктуу
санариптик жактан өнүккөн өлкөлөр да жеңилип калышты.
Нейробиолог Тёхерт-Нуодттун айтымында, мектептердеги техникалык жабдууларды кайрадан жок кылуу керек.
Бирок алардын санариптештирилген окуучулары – Түштүк Кореяда 90 пайызы – өмүрү бою көз айнек тагынуучулар,
көз карандылар жана психосоциалдык жактан мүмкүнчүлүгү чектелгендер катары белгиленет.
DLF Kontrovers программасында , Рухр аймагынан келген педиатр смартфондорду ашыкча колдонгон
балдарда аутизмге мүнөздүү белгилер бар экенин айтты.
Ошондо санариптик кеңейтүүнү талап кылып келген билим берүү саясатын иштеп чыгуучулар, мектеп директорлору
жана мугалимдер эми ачуу таблетканы жутууга туура келеби?
Жаңыртылган ЮНЕСКОнун билим берүү отчетуна ылайык, Швеция, Испания, Финляндия, Латвия, Дания сыяктуу өлкөлөрдү жана АКШнын
20 штатын камтыган 79 билим берүү системасы азыр артка кайтууда.
Жалгыз эле 2024-жылы Европада жана Түндүк Америкада 24 өлкө смартфондорду тыюу салды!
Францияда мектептерде мобилдик телефондор 2010-жылдан бери, Италияда 2007-жылдан бери, ал эми
2024-жылдан тартып билим берүү максатында да тыюу салынган.
Кээ бир башка өлкөлөрдө ачык тыюу жок, бирок смартфондорду жана башка түзмөктөрдү колдонууну чектөө боюнча катуу сунуштар бар.
Даний министр Тесфайе балдар эми санариптик эксперименттеги «гуinea чочколор» болбошу керек деп жүйө келтирди.
Азыр негизги кайра ойлонуу мүмкүнбү?
Бул учурда мектептердеги санариптик колдонмолор боюнча глобалдык өзгөрүү жакындап калгандай сезилиши мүмкүн.
Бирок мобилдик телефондорду тыюу салуу менен буга чейин келтирилген зыянды жоюу
дээрлик мүмкүн эмес, дейт профессор Тёхерт-Нуодт.
Биздин өлкөдө алтыдан он жашка чейинки балдар буга чейин эле мобилдик телефондор жана планшеттер менен камсыздалганына
карабастан, тынчсыздануу, депрессия, социалдык изоляция жана окуудагы кыйынчылыктардын кеңири
тараган пандемиясын алдын алуу дээрлик мүмкүн эмес.
Бул тамеки, баңгизат же катуу алкоголдук ичимдиктер сыяктуу – аларды полкалардан алып салуунун ордуна,
таңгактарына эскертүү этикеткалары басылып же көз карандылык боюнча жардам линиялары уюштурулат.
Бирок буга чейин эле көз каранды болгондор бул эскертүүлөргө эми көңүл бурбайт – ачык
айтканда – алар жөн гана дозасын алгысы келет.
Бул санариптик түзмөктөрү тартып алынганы үчүн өспүрүмдөр ата-энелерин өз жанын кыюуга же өлтүрүү менен коркутканда,
санариптик дары-дармектерге да ушундай эле эрежелер колдонулат!
Эми эки-үч муун чындап эле акыл-эси төмөндөтүлүп, интеллектуалдык жөндөмдөрүнөн жана эркиндиктеринен
ажыратылгандан кийин, ири бурулушту баштоо убактысы келдиби?
Өлкөлөрдү мектептерде санариптик медианы колдонууга чектөө киргизүүгө так эмне түрткү болду?
Эксперттердин эскертүүлөрү жана Kla.TV көптөгөн программаларында жылдар бою эскертип
келген коркунучтар акыры олуттуу кабыл алынабы?
Билим берүү министрликтери акыл-эсине келди беле?
Алданба!
2024-жылдын аягында Германиянын федералдык өкмөтү «Санариптик келишим 2.0» менен мектептер үчүн багытты аныктады:
2030-жылга карата бардык жерде кең тилкелүү интернет, планшеттер жана смартфондор азыркыдан да көп болушу
керек – санариптик түзмөктөрдүн өтө терс таасирлери тууралуу илимий изилдөөлөргө карабастан.
Бул 1956-жылдан психолог Альберт Бидерман тарабынан айтылган кызыктуу байкоо.
Ал өзүнүн «мажбурлоо диаграммасы» деп аталган эмгегинде согуш туткундарын мажбурлап кызматташууга макул кылуу үчүн колдонулуучу
ийгиликтүү акыл-эстин башкаруу ыкмаларын тизмектеген.
Адамгерчиликсиз чаралар көрүлдү, андан кийин элди тынчтандыруу максатында аларды кайра-кайра ынандырып, толук эркиндик беришти.
Азыр дүйнөлүк билим берүү системасында да ошол эле нерсе болуп жатпайбы?
ЖАИнин таасири жаш курак топторунда күндөн-күнгө күчөп, таасир этүү баштайт деп күтүлүүдө.
Жана баарыбыз билгендей, жасалма интеллект кемчиликсиз эмес жана кеңири айтылып жүргөндөй акылдуу эмес, бирок
студенттерге жасалма интеллект түзгөн жоопторду кабыл алууга бара-бара көбүрөөк үйрөтүлүүдө.
Жасалма интеллект билим берүүгө бара-бара киргизилип жаткан сайын, келечектеги муундар терең интеллектуалдык машыгууга
катышуу жөндөмүн жоготуп, өзүнүн аналитикалык жөндөмдөрүнүн ордуна алгоритмдерге таянып калышат деген тынчсыздануу бар.
Акыры, алар жасалма интеллекттин жообундагы негизги процесстерди же түшүнүктөрдү түшүнүүнү үйрөнүшпөйт.
Нейробиолог Тёхерт-Нуодт бул жагдай боюнча так байкоо жасайт:
"Азыркы күндө жаштардын 90 пайызы смартфондорунда күнүнө алты сааттан ашык убакыт өткөрүшөт."
Эгер жакын арада көчөдө жүргөндөрдүн баары психопаттар гана калса, бул демократиянын жоюлушуна алып келет.
Акырындык менен жайылып бараткан акылсыздык менен бийликке баш ийүү кол кармашат.
Адамдар санариптик медиага берилип кетсе, өзүн жоготуу коркунучуна дуушар болушат.
Эгер ал баласын буга чейин эле медиага дуушар кылса, ал бала жоголот.
Ошондуктан биз жаш муундардагы бул өтө олуттуу коркунучтарды кантип жоюуга же азайтууга болобу?
Федералдык өкмөт менен билим берүү министрликтери эмне чечсе, баарын эле автоматтык түрдө бекитип, акыры үйдө колдонуу
үчүн смартфондорду жана планшеттерди да сатып аласыңарбы?
Же биз технологиялык элитанын мисалын ээрчишибиз керекпи, алар өз балдарын санариптик медиадан алыс кармашат?
Калифорниянын Силикон өрөөнүндө, Apple, Google, Amazon, Facebook жана башка ири оюнчулар жайгашкан, миллиарддаган долларлык
технологиялык индустриясы бар аймакта, жаштар атайын такта, калем жана кагаз колдонулган
мектептерге жөнөтүлөт, планшеттер менен ChatGPT ордуна.
«iPadдагы тиркеме балдарыма окууну же арифметиканы жакшыраак үйрөтө алат деген ой абсурд», — дейт Google
компаниясынын мурдагы коммуникациялар менеджери Алан Игл.