WEBVTT

00:00.187 --> 00:06.866
"Batswadi le bahlokomedi ba ratehang," ke ka mantswe ana a
qalang lengolo la mohlala le lebisitsweng ho batswadi le

00:06.866 --> 00:11.560
tswang sekolong se phahameng mabapi le taba ya dijithale:

00:11.560 --> 00:19.024
"... re se seng sa likolo tse ka bang 130 tse ntseng li
lekoa tse fumaneng boiphihlelo ka libuka tsa dijithale.

00:19.024 --> 00:25.802
Ka lehlakoreng le leng, baithuti ba ile ba khona ho
sebetsa ka tenyetseho le ho fumana litsebo tsa dijithale.

00:25.802 --> 00:33.515
Ka lehlakoreng le leng, tsoelopele ea mecha ea litaba ea
dijithale – mohlala, tšebeliso e ntseng e eketseha ea bohlale ba

00:33.515 --> 00:38.998
maiketsetso joalo ka ChatGPT kapa kabo e
bonolo ea mosebetsi oa sekolo ka AirDrop kapa

00:38.998 --> 00:43.013
lengolo-tsoibila – e hlahisitse liqholotso tse ncha.

00:43.013 --> 00:50.755
... Haholo-holo, re ntse re kgolwa le ho feta hore tlhahlobo e
hlokang leeme ya tshebetso ya baithuti, ho fumana tsebo le

00:50.755 --> 00:56.931
bokgoni ka mosebetsi o ikemetseng, thuto e
tsepamisitsweng maikutlo le tikoloho ya thuto e se nang

00:56.931 --> 01:01.099
tshitiso le kgitiso, ha di sa ka ke tsa tiisetsoa.

01:01.099 --> 01:05.809
Ka lebaka lena, ho hlokahala hore ho nkuoe khato ka potlako...

01:05.809 --> 01:12.427
Ho bonahala ho na le phetoho mehopolo mabapi le tšebeliso
ea matlapa le liselefouno tse bohlale lithutong tsa sekolo.

01:12.427 --> 01:19.296
Tekeletso ea ho sebelisa mecha ea litaba ea dijithale ka phaposing
ea borutelo e hlakile hore e hlotsoe lefatšeng ka bophara.

01:19.296 --> 01:23.524
Mekgobo e kotsi ya ho etsa dikoloto tsa nomoro

01:23.524 --> 01:29.777
Ho latela phatlalatso ea boralitaba e tsoang ho "Alliance for
Humane Education" mathoasong a 2025, litsebi

01:29.777 --> 01:35.146
tse 75 li entse boipiletso ho mmuso oa
kopanelo, li fana ka tlhahlobo e tebileng ea boemo.

01:35.146 --> 01:40.536
Ba lemosa ka matla kgahlanong le ho tswela pele ho
tsepamisa maikutlo hodima dijithale tsamaisong ya thuto!

01:40.536 --> 01:47.268
Tshebetso ya sekolo bokgoning ba motheo ba
ho bala, ho ngola le dipalo e theoha haholo,

01:47.268 --> 01:50.743
mme maemo a tlase a thuto ha a sa fihlellwa.

01:50.743 --> 01:57.724
Tlas'a tšusumetso ea mecha ea litaba ea sechaba, puisano le
boitšoaro ba sechaba lia fetoha – joalokaha ho pakiloe ke saense.

01:57.724 --> 02:04.144
Ka nako e tšoanang, bana le bacha ba ntse ba eketseha ho
hlokofatsoa ke khatello ea maikutlo e kang mathata a ho

02:04.144 --> 02:08.416
tsepamisa mohopolo, letsoalo, ho tepella maikutlo le bolutu.

02:08.416 --> 02:13.433
Ho na le maemo ao bashanyana ba lilemo tse hlano ba lemetseng
lipontšo tsa thobalano tse mabifi, 'me banana ba lilemo tse

02:13.433 --> 02:16.318
supileng ba se ba ntse ba tšoeroe ke lefu la ho se ja (anorexia).

02:16.318 --> 02:19.752
Boitšetleho bo se bo le boholo hoo bana ba
ikutloang ba hlobotse ha ba se na mehala ea

02:19.752 --> 02:22.122
bona ea letsoho litlelaseng tsa thuto ea 'mele.

02:22.122 --> 02:27.724
Tlhokomeliso e tebileng: ke "thethefatsi ea mecha ea
litaba" e qetellang e lebisa timetsehong ea bophelo ba

02:27.724 --> 02:31.564
sechaba, hantle joaloka thethefatsi efe kapa efe e 'ngoe.

02:31.564 --> 02:36.952
Jeremane, ngoana a le mong ho ba bane ba
sehlopheng sa bone ha a khone ho bala le ho ngola hantle, ho

02:36.952 --> 02:40.384
latela diphetho tsa phuputso ya matjhaba ya IGLU.

02:40.384 --> 02:45.809
Dinaha tse tswetseng pele ka tsa dijithale tse nang
le boetapele ba botekgeniki, jwalo ka Australia,

02:45.809 --> 02:49.435
South Korea le Thailand, le tsona di ile tsa hlōlwa.

02:49.435 --> 02:55.560
Lisebelisoa tsa tekheniki likolong li tla lahloa
hape, ho latela setsebi sa neurobiology, Teuchert-Noodt.

02:55.560 --> 03:01.205
Empa bana ba bona ba sekolo ba sebedisang thekenoloji ba tla
bitswa ba roalang digalase – e leng karolo ya 90

03:01.205 --> 03:08.099
lekholong naheng ya South Korea – makgoba le batho ba nang
le bokowa ba kelello le maikutlo bophelo bohle ba bona.

03:08.099 --> 03:13.956
Lenaneong la DLF Kontrovers , ngaka ea bana e tsoang
sebakeng sa Ruhr e bile e buile ka matšoao a

03:13.956 --> 03:18.013
bo-autistic ho bana ba sebelisang li-smartphone ho feta tekano.

03:18.013 --> 03:24.215
Joale, na baetsi ba maano a thuto, lihlooho tsa likolo
le matichere, ba ntseng ba kopa ka matla katoloso ea

03:24.215 --> 03:28.146
dijithale, joale ba tla tlameha ho metsa pilisi e babang?

03:28.146 --> 03:35.172
Le ho ya ka tlaleho e ntjhafaditsweng ya thuto ya UNESCO,
ditsamaiso tsa thuto tse 79, ho kenyeleditswe

03:35.172 --> 03:43.200
dinaha tse kang Sweden, Spain, Finland, Latvia, Denmark
le dinaha tse 20 tsa US, jwale di a kgutlela morao.

03:43.200 --> 03:51.005
Ka 2024 feela, dinaha tse 24 tsa Yuropa le
Amerika Leboya di thibetse tshebediso ya di-smartphone!

03:51.005 --> 04:00.997
Mehala ea thekeng e thibetsoe likolong Fora ho tloha ka 2010,
Italy ho tloha ka 2007, le ka merero ea thuto ho tloha ka 2024.

04:00.997 --> 04:06.359
Linaheng tse ling, ha ho na thibelo e hlakileng,
empa ho na le likhothaletso tse matla tsa ho fokotsa

04:06.359 --> 04:09.622
tšebeliso ea li-smartphone le lisebelisoa tse ling.

04:09.622 --> 04:18.490
Letona la Denmark, Tesfaye, o ile a pheha kgang ya hore
bana ha ba sa lokela ho ba "mekokoane ditekong tsa dijithale".

04:18.490 --> 04:21.982
Na joale ho na le monyetla o moholo oa ho nahana bocha?

04:21.982 --> 04:27.648
Mothating ona, motho a ka nahana hore ho na le
phetoho e kholo ea lefats'e ka bophara e tlang mabapi

04:27.648 --> 04:31.068
le tšebeliso ea theknoloji ea dijithale likolong.

04:31.068 --> 04:37.725
Leha ho le joalo, ho leka ho lokisa tšenyo e
seng e entsoe ka ho thibela mehala ea letsoho ho ke

04:37.725 --> 04:41.286
ke ha lekana, ho haka Professor Teuchert-Noodt.

04:41.286 --> 04:49.969
Leha bana ba lilemo li tšeletseng ho isa ho tse leshome sechabeng
sa rona ba se ba ntse ba na le mehala ea thekeng le matlapa, ho

04:49.969 --> 04:58.540
batla ho sa khonehe ho thibela seoa se atileng sa letsoalo,
khatello ea maikutlo, ho ikarola ho batho le mathata a ho ithuta.

04:58.540 --> 05:04.908
Ho tshwana le disekerete, dithethefatsi kapa jwala bo matla –
sebakeng sa ho di thibela dishelofong, ho hatiswa

05:04.908 --> 05:11.443
dileibole tsa temoso hodima diphuthelo kapa ho
thehwa mehala ya thuso bakeng sa banna ba lemaletseng.

05:11.443 --> 05:19.077
Empa ba seng ba lemetse ha ba sa tsotella litemoso tsena
– ka ho otloloha – ba batla feela ntho e ba lemetsang.

05:19.077 --> 05:26.503
Ho tšoana le ka lithethefatsi tsa dijithale ha bana ba banyenyane
ba tsosetsa batsoali ba bona ka ho ipolaea kapa ka polao

05:26.503 --> 05:30.833
hobane lisebelisoa tsa bona tsa dijithale li amohiloe ho bona!

05:30.833 --> 05:38.816
Kaha meloko e 'meli kapa e meraro e se e butsoelitsoe
kelellong ka tsela ea sebele 'me e amohuoe bokhoni ba eona ba

05:38.816 --> 05:43.743
kelello le litokoloho, na ke nako ea ho qala phetoho e kholo?

05:43.743 --> 05:50.169
Ke eng hantle se susumelitseng linaha ho behela meeli
tšebeliso ea mecha ea litaba ea dijithale likolong?

05:50.169 --> 05:56.339
Na litemoso tsa litsebi le likotsi tseo Kla.TV e
'nileng ea li temosa mananeong a mangata ka

05:56.339 --> 06:00.605
lilemo tse ngata, qetellong li tla nkoa ka botebo?

06:00.605 --> 06:04.427
Na makala a thuto a se a boetse kelellong?

06:04.427 --> 06:07.380
Se thetswe!

06:07.380 --> 06:15.036
Qetellong ea 2024, mmuso oa kopanelo oa Jeremane o ile oa
rala tsela bakeng sa likolo ka Selekane sa Dijithale 2.0:

06:15.036 --> 06:21.267
Ka selemo sa 2030, ho lokela ho ba le broadband, matlapa le
liselefounu tse bohlale tse ngata le ho feta hohle –

06:21.267 --> 06:27.544
leha ho na le liphuputso tsa mahlale tse bontšang
litlamorao tse mpe haholo tsa lisebelisoa tsa dijithale.

06:27.544 --> 06:34.747
Mona ke temoho e thahasellisang e entsweng ke
setsebi sa kelello Albert Biderman ka 1956.

06:34.747 --> 06:40.564
Ho seo ho bitswang "setshwantsho sa hae sa kgatello," o ile a
thathamisa mekgwa e atlehileng ya taolo ya kelello e

06:40.564 --> 06:46.997
neng e ka sebediswa ho hlophisa botjha batshwaruwa ba ntwa
ba sa ikemisetsang hore e be basebedisani ba mamelang.

06:46.997 --> 06:51.889
Ho ile ha nkuoa mehato e sehlōhō, eaba, ho
kokobetsa sechaba, ba lula ba khotsofatsoa

06:51.889 --> 06:55.285
khafetsa 'me ba fuoa bolokolohi bo feletseng.

06:55.285 --> 06:59.680
Na ha se ntho e tšoanang e etsahalang hona
joale tsamaisong ea thuto ea lefatše ka bophara?

06:59.680 --> 07:04.411
Tšusumetso ea AI e lebelletsoe ho qala ho ba le tšusumetso
ho lihlopha tsa lilemo tse ntseng li nyane le ho feta.

07:04.411 --> 07:11.651
Mme leha bohle ba tseba hore AI ha e phethahale ebile ha e
bohlale kamoo ho buuoang kateng, baithuti ba ntse ba rutoa

07:11.651 --> 07:15.849
haholoanyane ho amohela likarabo tse hlahisitsoeng ke AI.

07:15.849 --> 07:23.589
Ha Bohlale ba Maiketsetso (AI) bo ntse bo kenyelletswa haholo
thutong, ho na le ngongoreho ya hore meloko e tlang e ka nna ya

07:23.589 --> 07:28.481
hloka bokgoni ba ho etsa mesebetsi e
tebileng ya kelello, e itshetlehile hodima

07:28.481 --> 07:32.575
di-algorithm ho ena le bokgoni ba yona ba tlhahlobo.

07:32.575 --> 07:39.419
Etsoe, ha ba ithute ho utlwisisa mekgwa ya
tshebetso kapa mehopolo e tebileng ya karabo ya AI.

07:39.419 --> 07:44.992
Setsebi sa bophelo ba methapo ea boko,
Teuchert-Noodt, se etsa temoho e hlakileng mabapi le taba ena:

07:44.992 --> 07:48.578
Mehleng ena, karolo ea 90 lekholong ea bacha
e qeta nako e fetang lihora tse tšeletseng ka

07:48.578 --> 07:51.169
letsatsi li sebelisa li-smartphone tsa tsona.

07:51.169 --> 07:53.944
Haeba haufinyane ho sala feela batho ba nang
le bokhoba ba kelello ba tsamayatsamayang,

07:53.944 --> 07:56.161
seo se tla lebisa ho fedisweng ha demokerasi.

07:56.161 --> 08:00.160
Bothoto bo ikekelang le kutlo ho ba boholong li tsamaellana.

08:00.160 --> 08:05.088
Ha batho ba inehela mecheng ea litaba ea
dijithale, ba kotsing ea ho itahlehela.

08:05.088 --> 08:10.128
Haeba a se a ntse a pepesa ngoana wa hae
mecheng ya phatlalatso, jwale ngoana eo o lahlehile.

08:10.128 --> 08:16.232
Joale re ka sebetsana le likotsi tsena tse
tebileng haholo bakeng sa meloko e mecha joang?

08:16.232 --> 08:20.923
Ho tswela pele ho tiisa ntho e nngwe le e nngwe eo mmuso wa
kopanelo le makala a thuto a e etsang qeto, mme

08:20.923 --> 08:25.513
qetellong le qetella le reka di-smartphone le
di-tablet bakeng sa tshebediso ya lapeng hape?

08:25.513 --> 08:30.651
Kapa na re lokela ho latela mohlala oa litsebi
tse phahameng tsa theknoloji, tse bolokang bana ba

08:30.651 --> 08:34.154
tsona hole le mecha ea phatlalatso ea dijithale?

08:34.154 --> 08:41.125
Silicon Valley e California, lehae la indasteri ea theknoloji ea
boleng ba libilione tsa lidolara le la libapali tse ngata tse

08:41.125 --> 08:47.765
kholo tse kang Apple, Google, Amazon, Facebook le tse ling,
bacha ba romeloa ka boomo likolong moo ho sebelisoang liboto

08:47.765 --> 08:51.990
tse ntšo, lipene le pampiri sebakeng sa matlapa le ChatGPT.

08:51.990 --> 08:59.237
"Mohopolo oa hore app e ho iPad e ka ruta bana ba ka ho bala
kapa ho etsa lipalo hantle ho feta ke bothoto," ho rialo

08:59.237 --> 09:04.640
Alan Eagle, eo e neng e le mookameli oa likhokahano ho Google.
