«Муҳтарам волидон ва сарпарастон», ин суханҳо намунаи мактуби мактаби миёна ба волидон дар мавзӯи рақамисозиро оғоз мекунанд:
"... мо яке аз тақрибан 130 мактаби пилотӣ ҳастем, ки бо китобҳои дарсии рақамӣ таҷриба ҳосил кардаанд."
Аз як тараф, хонандагон метавонистанд ба таври чандир кор кунанд ва малакаҳои рақамиро аз худ кунанд.
Аз тарафи дигар, пешрафти расонаҳои рақамӣ – масалан, афзоиши истифодаи зеҳни сунъӣ, ба монанди ChatGPT, ё
тақсимоти осони вазифаҳои хонагӣ тавассути AirDrop ё почтаи электронӣ – мушкилоти навро ба вуҷуд овардааст.
... Хусусан, мо рӯз ба рӯз бештар бовар мекунем, ки арзёбии одилонаи натиҷаҳои хонандагон, азхудкунии донишу малакаҳо
тавассути кори мустақил, омӯзиши мутамарказ ва муҳити омӯзишӣ, ки аз халал ва парешонии
диққат озод аст, дигар кафолат дода намешавад.
Аз ин сабаб чораҳои фаврӣ заруранд...
Ба назар мерасад, ки дар тафаккур оид ба истифодаи планшетҳо ва смартфонҳо дар дарсҳои мактабӣ тағйирот ба амал меояд.
Таҷрибаи истифодаи расонаҳои рақамӣ дар синфхона дар саросари ҷаҳон равшан ноком шуд.
Зарарҳои хатарноки рақамигардонии қарз
Тибқи як изҳороти матбуотӣ аз «Иттиҳоди таълими инсондӯстона» дар аввали соли 2025, 75 коршинос муроҷиатномаеро ба ҳукумати федералӣ
ирсол карда, арзёбии ҳушёронаи вазъиятро пешниҳод карданд.
Онҳо шадидан ҳушдор медиҳанд, ки набояд дигар ба рақамисозӣ дар низоми маориф тамаркуз кард!
Натиҷаҳои мактаб дар малакаҳои асосии хондан, навиштан ва арифметика ба таври драматикӣ коҳиш меёбанд ва
меъёрҳои ҳадди ақали таълимӣ дигар риоя намешаванд.
Дар таъсири васоити ахбори иҷтимоӣ муошират ва рафтори иҷтимоӣ тағйир меёбанд – чун аз ҷиҳати илмӣ исбот шудааст.
Дар ҳамин вақт, кӯдакон ва ҷавонон бештар ва бештар аз стрессҳои равонӣ, ба монанди мушкилоти
тамаркуз, ташвиш, депрессия ва танҳоӣ, ранҷ мекашанд.
Ҳолатҳое ҳастанд, ки писарони панҷсола ба порнографии хушунатомез нашъаманд шудаанд ва
духтарони ҳафтсола аллакай аз анорексия ранҷ мекашанд.
Вобастагӣ аллакай он қадар зиёд шудааст, ки кӯдакон дар дарсҳои тарбияи ҷисмонӣ бе
телефонҳои мобилашон худро бе либос эҳсос мекунанд.
Мушоҳидаи ҳушёркунанда: он «маводи мухаддир дар ВАО» аст, ки дар ниҳоят мисли ҳар гуна
маводи мухаддир ба нобудии ҳаёти иҷтимоӣ меорад.
Дар Олмон, бар асоси натиҷаҳои таҳқиқоти байналмилалии IGLU, як нафар аз ҳар чор кӯдаки
синфи чорум наметавонад дуруст хонад ва нависад.
Кишварҳои пешрафтаи рақамӣ бо афзалияти техникии ибтидоӣ, ба монанди Австралия, Кореяи Ҷанубӣ ва Таиланд, низ шикаст хӯрданд.
Ба гуфтаи нейробиолог Тёухерт-Нуодт, таҷҳизоти техникӣ дар мактабҳо бояд боз партофта шавад.
Аммо хонандагони рақамишудаи онҳо барои тамоми умр ҳамчун айнакпӯшон – 90 фоиз дар Кореяи Ҷанубӣ – нашъаманд
ва аз ҷиҳати равонӣ ва иҷтимоӣ маъюб тамға хоҳанд шуд.
Дар гузориши DLF Kontrovers як педиатр аз минтақаи Рур ҳатто дар бораи нишонаҳои аутизм дар кӯдаконе, ки аз
смартфонҳо аз ҳад зиёд истифода мебаранд, сухан гуфт.
Пас, оё сиёсатгузорони соҳаи маориф, директорҳо ва омӯзгорон, ки барои васеъ кардани рақамисозӣ даъват
мекарданд, ҳоло маҷбур мешаванд ҳабчаи талхро бихӯранд?
Ҳатто тибқи гузориши навсозии ЮНЕСКО оид ба маориф, 79 низоми маориф, аз ҷумла кишварҳое мисли Шветсия, Испания, Финляндия,
Латвия, Дания ва 20 штати ИМА, ҳоло ба қафогардонӣ рӯ овардаанд.
Танҳо дар соли 2024, 24 кишвар дар Аврупо ва Амрикои Шимолӣ истифодаи смартфонҳоро манъ карданд!
Телефонҳои мобилӣ дар мактабҳои Фаронса аз соли 2010, дар Италия аз соли 2007 ва барои
мақсадҳои таълимӣ аз соли 2024 манъ шудаанд.
Дар баъзе кишварҳои дигар манъи возеҳ вуҷуд надорад, аммо тавсияҳои қатъӣ барои маҳдуд кардани
истифодаи смартфонҳо ва дигар дастгоҳҳо дода мешаванд.
Вазири Дания Тесфайе изҳор дошт, ки кӯдакон дигар набояд «харгӯшҳои озмоишӣ дар таҷрибаи рақамӣ» бошанд.
Оё ҳоло бозандешии ҷиддӣ дар назар аст?
Дар ин лаҳза метавон гумон кард, ки дар мавриди барномаҳои рақамӣ дар мактабҳо як гардиши ҷаҳонӣ наздик аст.
Аммо, ба гуфтаи профессор Тёхерт-Нуодт, муқобила бо зараре, ки аллакай аз манъ кардани телефонҳои
мобилӣ расидааст, қариб ки онро ҷуброн карда наметавонад.
Ҳарчанд дар кишвари мо кӯдакони синни шаш то даҳсола аллакай бо телефонҳои мобилӣ ва планшетҳо муҷаҳҳаз шудаанд, қариб
ғайриимкон аст, ки паҳншавии густурдаи изтироб, депрессия, изолятсияи иҷтимоӣ ва мушкилоти омӯзиширо пешгирӣ кунем.
Ин мисли сигор, маводи мухаддир ё спирти қавӣ аст – ба ҷои он ки онҳоро аз рафҳо манъ кунанд, дар бастабандӣ
тамғаҳои огоҳкунанда чоп мешаванд ё хатҳои ёрии зидди нашъамандӣ таъсис дода мешаванд.
Аммо онҳое, ки аллакай нашъаманд шудаанд, дигар аз ин ҳушдорҳо хаста шудаанд – рост
гӯем, онҳо танҳо мехоҳанд дозаи худро гиранд.
Ҳамин ҳолат ба дастгоҳҳои рақамӣ низ дахл дорад, вақте ноболиғон волидонашонро бо худкушӣ ё қатл таҳдид
мекунанд, зеро дастгоҳҳои рақамии онҳо аз онҳо гирифта шудаанд!
Ҳоло, ки ду ё се насл аллакай воқеан сода карда шуда, аз қобилиятҳои зеҳнӣ ва озодиҳои худ маҳрум шудаанд, оё
вақти он расидааст, ки як гардиши бузургро оғоз кунем?
Чӣ дақиқ сабаб шуд, ки кишварҳо истеъмоли расонаҳои рақамиро дар мактабҳо маҳдуд кунанд?
Оё ҳушдорҳои коршиносон ва хатарҳое, ки Kla.TV дар бисёр барномаҳо солҳо боз дар бораи онҳо
ҳушдор дода истодааст, ниҳоят ҷиддӣ гирифта мешаванд?
Оё вазоратҳои маориф ба худ омаданд?
Фиреб надиҳед!
Дар охири соли 2024 ҳукумати федералии Олмон барои мактабҳо бо «Созишномаи рақамӣ 2.0» самтро муайян кард:
То соли 2030 бояд дар ҳама ҷо боз ҳам бештар интернети васеъсуръат, планшетҳо ва смартфонҳо мавҷуд бошанд – новобаста аз
натиҷаҳои илмӣ дар бораи таъсири хеле манфии дастгоҳҳои рақамӣ.
Ин мушоҳидаи ҷолибест, ки соли 1956 аз ҷониби равоншинос Алберт Бидерман анҷом дода шудааст.
Дар он чи ӯ «диаграммаи маҷбурсозӣ» номид, ӯ усулҳои муваффақонаи назорати зеҳнро феҳрист карда буд, ки метавонистанд барои
бозбарномасозии асирони ҷангӣ, ки намехостанд ҳамкорӣ кунанд, ва табдил додани онҳо ба ҳамкорони мутеъ истифода шаванд.
Чораҳои ғайриинсонӣ андешида шуданд, ва сипас, барои ором кардани мардум, онҳоро такрор ба
такрор қонеъ карда, ба онҳо озодии пурра доданд.
Оё ҳозир дар низоми ҷаҳонии маориф ҳамин чиз рӯй намедиҳад?
Таъсири зеҳни сунъӣ интизор меравад, ки дар гурӯҳҳои синни ҳарчи ҷавонтар бештар ба назар расад.
Ва гарчанде ҳама медонанд, ки зеҳни сунъӣ беайб нест ва он қадар зирак нест, ки васеъ таблиғ мешавад, донишҷӯёнро рӯз ба рӯз
бештар меомӯзонанд, ки ҷавобҳои тавлидкардаи онро қабул кунанд.
Ҳамон қадаре ки зеҳни сунъӣ бештар дар соҳаи маориф татбиқ мешавад, нигаронӣ вуҷуд дорад, ки наслҳои оянда метавонанд
қобилияти анҷом додани машқҳои зеҳнии амиқро аз даст диҳанд ва ба ҷои малакаҳои таҳлили худ ба алгоритмҳо такя кунанд.
Дар ниҳоят, онҳо намеомӯзанд, ки равандҳо ё мафҳумҳои амиқи посухи зеҳни сунъиро дарк кунанд.
Невробиолог Тёухерт-Нуодт дар ин замина мушоҳидаи дақиқе мекунад:
"Имрӯзҳо 90 фоизи ҷавонон беш аз шаш соат дар як рӯз дар смартфонҳояшон мегузаронанд."
Агар ба зудӣ танҳо психопатҳо дар атроф гашта бимонанд, ин ба барҳам додани демократия меорад.
Аҳмақии оҳиста-оҳиста паҳншаванда ва итоат ба ҳокимият даст ба даст мераванд.
Вақте ки одамон худро ба расонаҳои рақамӣ бахш мекунанд, онҳо дар хатари гум шудани худ қарор мегиранд.
Агар ӯ аллакай фарзандашро ба васоити ахбори омма дучор кунад, он фарзанд гум мешавад.
Пас мо чӣ гуна метавонем ин хатарҳои ниҳоят ҷиддиро барои наслҳои ҷавон бартараф кунем?
Идома медиҳед, ки ҳар қарори ҳукумати федералӣ ва вазоратҳои маорифро беандеша тасдиқ кунед ва дар ниҳоят
барои истифодаи хонагӣ низ смартфонҳо ва планшетҳо харед?
Ё оё мо бояд намунаи элитаи технологӣ-ро пайравӣ кунем, ки фарзандонашонро аз расонаҳои рақамӣ дур нигоҳ медоранд?
Дар Силикон-Валлейи Калифорния, ки макони саноати технологӣ бо арзиши чандмиллиарддолларӣ ва бисёр ширкатҳои бузург мисли Apple,
Google, Amazon, Facebook ва дигарон аст, ҷавононро бо ҳадаф ба мактабҳое мефиристанд, ки дар онҳо ба ҷои планшетҳо
ва ChatGPT тахтаи сиёҳ, қалам ва коғаз истифода мешаванд.
«Идеяи он, ки як барнома дар iPad метавонад ба фарзандонам хондан ё ҳисобро беҳтар омӯзонад, хандаовар аст», —
мегӯяд Алан Игл, собиқ мудири коммуникатсияҳо дар Google.