1
00:00:00,015 --> 00:00:00,187


2
00:00:00,187 --> 00:00:06,885
«Хөрмәтле әти-әниләр һәм законлы
вәкилләр», — дип башлана санлылаштыру темасына урта

3
00:00:06,885 --> 00:00:11,560
мәктәптән әти-әниләргә язылган үрнәк хат:

4
00:00:11,560 --> 00:00:19,024
"...якынча 130 пилот мәктәпнең берсе буларак, без
санлы дәреслекләр белән эшләү тәҗрибәсен тупладык."

5
00:00:19,024 --> 00:00:25,802
Бер яктан, укучылар сыгылмалы рәвештә эшли
алдылар һәм санлы күнекмәләр үзләштерделәр.

6
00:00:25,802 --> 00:00:36,736
Икенче яктан, санлы медиа үсеше – мәсәлән, ChatGPT кебек
ясалма интеллектны күбрәк куллану яки AirDrop һәм электрон

7
00:00:36,736 --> 00:00:43,013
почта аша өй эшләрен җиңел тарату – яңа кыенлыклар тудырды.

8
00:00:43,013 --> 00:00:51,196
... Аерым алганда, без көннән-көн күбрәк ышанабыз ки, укучыларның
эш нәтиҗәләрен гадел бәяләү, белем һәм күнекмәләрне мөстәкыйль

9
00:00:51,196 --> 00:00:56,868
эш, тупланган уку һәм комачаулыклардан һәм
игътибарны читкә юнәлтүче факторлардан азат уку

10
00:00:56,868 --> 00:01:01,099
мохите аша үзләштерү хәзер инде гарантияләнә алмый.

11
00:01:01,099 --> 00:01:05,809
Шуңа күрә ашыгыч чаралар күрергә кирәк...

12
00:01:05,809 --> 00:01:12,427
Мәктәп дәресләрендә планшетлар һәм
смартфоннар куллануга карата фикерләүдә үзгәреш сизелә.

13
00:01:12,427 --> 00:01:19,296
Сыйныфта санлы медиа куллану тәҗрибәсе
бөтендөнья буенча ачыктан-ачык уңышсыз булды.

14
00:01:19,296 --> 00:01:23,524
Бурычны санга күчерүнең куркыныч кимчелекләре

15
00:01:23,524 --> 00:01:31,247
2025 ел башында «Гуманлы белем бирү альянсы»ның
матбугат хәбәренә караганда, 75 белгеч федераль хөкүмәткә

16
00:01:31,247 --> 00:01:35,146
мөрәҗәгать итеп, хәлне җитди бәяләүне тәкъдим иткән.

17
00:01:35,146 --> 00:01:40,536
Алар мәгариф системасында цифрлаштыруга
игътибарны дәвам итүдән катгый рәвештә кисәтәләр!

18
00:01:40,536 --> 00:01:47,276
Уку, язу һәм арифметика төп компетенцияләре
буенча мәктәп күрсәткечләре кискен рәвештә кими бара,

19
00:01:47,276 --> 00:01:50,743
һәм минималь белем бирү стандартлары инде үтәлми.

20
00:01:50,743 --> 00:01:57,724
Социаль челтәрләр йогынтысында аралашу һәм
социаль тәртип үзгәрә – бу фәнни яктан исбатланган.

21
00:01:57,724 --> 00:02:04,029
Шул ук вакытта балалар һәм яшьләр игътибар җыю белән
бәйле проблемалар, борчылу, депрессия һәм ялгызлык

22
00:02:04,029 --> 00:02:08,416
кебек психологик стресслардан көннән-көн күбрәк интегәләр.

23
00:02:08,416 --> 00:02:16,318
Биш яшьлек малайларның көчле порнографиягә бәйле булуы һәм
җиде яшьлек кызларның инде анорексиядән интегүе очраклары бар.

24
00:02:16,318 --> 00:02:22,122
Бәйлелек инде шулкадәр зур ки, балалар физкультура дәресләрендә
мобиль телефоннары булмаса, үзләрен ялангач хис итәләр.

25
00:02:22,122 --> 00:02:27,900
Акылга төшерә торган күзәтү: ул – «массакүләм
мәгълүмат наркотигы», һәм ул, башка наркотиклар кебек

26
00:02:27,900 --> 00:02:31,564
үк, ахыр чиктә социаль тормышны җимерүгә китерә.

27
00:02:31,564 --> 00:02:40,384
Германиядә халыкара IGLU тикшеренүе нәтиҗәләре буенча дүртенче
сыйныфтагы һәр дүртенче бала дөрес итеп укый һәм яза алмый.

28
00:02:40,384 --> 00:02:49,435
Техник яктан алда торган, мәсәлән, Австралия, Көньяк Корея
һәм Таиланд кебек цифрлы яктан үскән илләр дә җиңелү кичерде.

29
00:02:49,435 --> 00:02:55,560
Нейробиолог Тёхерт-Нуодт әйтүенчә,
мәктәпләрдәге техник җиһазларны янә утильләштерергә кирәк.

30
00:02:55,560 --> 00:03:02,845
Ләкин аларның санлы укучылары – Көньяк Кореяда 90
процент – гомерләре буе күзлек киючеләр, бәйлеләр һәм

31
00:03:02,845 --> 00:03:08,099
психосоциаль яктан мөмкинлекләре чикләнгән дип тамгаланачак.

32
00:03:08,099 --> 00:03:14,485
DLF Kontrovers программасында , Руhr
төбәгеннән бер педиатр артык күп смартфон кулланучы

33
00:03:14,485 --> 00:03:18,013
балаларда аутистик сыйфатлар бар дип әйтте.

34
00:03:18,013 --> 00:03:24,019
Шулай итеп, санлы киңәйтүне таләп итеп килгән
мәгариф сәясәтчеләре, мәктәп директорлары һәм

35
00:03:24,019 --> 00:03:28,146
укытучылар хәзер ачы даруны йотарга мәҗбүр булачакмы?

36
00:03:28,146 --> 00:03:37,742
Хәтта яңартылган ЮНЕСКО мәгариф хисабына караганда да, Швеция,
Испания, Финляндия, Латвия, Дания кебек илләрне һәм АКШның 20

37
00:03:37,742 --> 00:03:43,200
штатын үз эченә алган 79 мәгариф системасы хәзер кире чигенә.

38
00:03:43,200 --> 00:03:51,005
2024 елда гына да Европа һәм Төньяк
Америкада 24 ил смартфоннарны тыю кертте!

39
00:03:51,005 --> 00:03:57,161
Мобиль телефоннар Франция мәктәпләрендә 2010 елдан
бирле, Италия мәктәпләрендә 2007 елдан бирле, ә

40
00:03:57,161 --> 00:04:00,997
белем бирү максатларында 2024 елдан бирле тыелган.

41
00:04:00,997 --> 00:04:09,622
Башка кайбер илләрдә ачык тыю юк, ләкин смартфоннар һәм
башка җайланмалар куллануны чикләү өчен катгый киңәшләр бар.

42
00:04:09,622 --> 00:04:18,490
Даний министр Тесфайе балаларны санлы тәҗрибәдә
«гинея дуңгызлары» итеп кулланырга ярамый дип белдерде.

43
00:04:18,490 --> 00:04:21,982
Хәзер зур яңадан уйлану мөмкинме?

44
00:04:21,982 --> 00:04:31,068
Бу вакытта мәктәпләрдә санлы кушымталарга карата
дөньякүләм борылыш килеп җитә дип уйларга мөмкин.

45
00:04:31,068 --> 00:04:37,158
Әмма мобиль телефоннарны тыю аркасында инде
килеп чыккан зыянны кире кагу аны тулысынча

46
00:04:37,158 --> 00:04:41,286
капларлык булмас, дип каршы чыга профессор Тёхерт-Нуодт.

47
00:04:41,286 --> 00:04:49,754
Илдә алтыдан ун яшькәчә балалар инде мобиль телефоннар һәм
планшетлар белән җиһазландырылган булса да, борчылу,

48
00:04:49,754 --> 00:04:58,540
депрессия, социаль изоляция һәм уку сәләте бозылуларының
киң таралган пандемиясен булдырмау диярлек мөмкин түгел.

49
00:04:58,540 --> 00:05:06,470
Сигаретлар, наркотиклар яки каты алкоголь белән дә шул ук хәл –
аларны киштәләрдән тыю урынына пакетларга кисәтү ярлыклары

50
00:05:06,470 --> 00:05:11,443
ябыштырыла яки бәйлелектән котылу өчен ярдәм линияләре оештырыла.

51
00:05:11,443 --> 00:05:15,933
Ләкин инде бәйләнгән кешеләр бу кисәтүләргә
инде игътибар итмиләр – ачык әйткәндә –

52
00:05:15,933 --> 00:05:19,077
алар бары тик үз дозаларын гына алырга телиләр.

53
00:05:19,077 --> 00:05:26,323
Шул ук хәл цифрлы җайланмаларны тартып алгач,
кәм яшьтәге балалар үз ата-анасын үз-үзе

54
00:05:26,323 --> 00:05:30,833
үтерү яки үтерү белән куркытканда да кабатлана!

55
00:05:30,833 --> 00:05:38,917
Ике-өч буын инде чын мәгънәсендә акылдан мәхрүм
ителеп, интеллектуаль сәләтләреннән һәм ирекләреннән

56
00:05:38,917 --> 00:05:43,743
аерылганнан соң, зур борылыш башлау вакыты җиттеме?

57
00:05:43,743 --> 00:05:50,169
Нинди төгәл сәбәпләр илләрне мәктәпләрдә
санлы медиа куллануны чикләргә этәрде?

58
00:05:50,169 --> 00:06:00,605
Экспертларның кисәтүләре һәм Kla.TV күп еллар буе күп
тапшыруларда кисәткән куркынычлар ниһаять җитди кабул ителерме?

59
00:06:00,605 --> 00:06:04,427
Мәгариф министрлыклары акылга килделәрме?

60
00:06:04,427 --> 00:06:07,380
Алданма!

61
00:06:07,380 --> 00:06:15,036
2024 ел ахырында Германия федераль хөкүмәте «Цифрлы
пакт 2.0» белән мәктәпләр өчен юнәлешне билгеләде:

62
00:06:15,036 --> 00:06:21,617
2030 елга кадәр барлык өлкәләрдә киңкүләмле интернет, планшетлар
һәм смартфоннар тагын да күбрәк булырга

63
00:06:21,617 --> 00:06:27,544
тиеш — санлы җайланмаларның бик тискәре
йогынтысы турында фәнни нәтиҗәләргә карамастан.

64
00:06:27,544 --> 00:06:34,747
Менә 1956 елда психолог Альберт Бидерман ясаган кызыклы күзәтү.

65
00:06:34,747 --> 00:06:40,667
Үзенең «коэрсия диаграммасы» дип аталган схемасында ул уңышлы
акылны контрольдә тоту ысулларын санап чыкты, аларны

66
00:06:40,667 --> 00:06:46,997
теләми торган сугыш тоткыннарын буйсынучан хезмәттәшләргә
яңадан программалаштыру өчен кулланырга мөмкин иде.

67
00:06:46,997 --> 00:06:51,578
Кешелексез чаралар күрелде, аннары халыкны
тынычландыру өчен аларны кабат-кабат

68
00:06:51,578 --> 00:06:55,285
юаттылар һәм ирекле идарә итү мөмкинлеге бирделәр.

69
00:06:55,285 --> 00:06:59,680
Хәзер дөньякүләм мәгариф системасында да шул ук хәл булмыймы?

70
00:06:59,680 --> 00:07:04,411
Ясалма интеллект йогынтысы яшьрәк яшь
төркемнәрендә көчәйә барып гамәлгә керәчәк дип көтелә.

71
00:07:04,411 --> 00:07:09,894
Һәм һәркем белә ки, ясалма интеллект хатасыз түгел һәм киң
таралган мактауларга карамастан, ул чыннан да шулкадәр акыллы

72
00:07:09,894 --> 00:07:15,849
түгел, әмма студентларга көннән-көн күбрәк ясалма интеллект
тарафыннан тудырылган җавапларны кабул итәргә өйрәтәләр.

73
00:07:15,849 --> 00:07:24,451
Ясалма интеллект белем бирүдә көннән-көн ныграк кертелгән саен,
киләчәк буыннарның үз аналитик сәләтләре урынына

74
00:07:24,451 --> 00:07:32,575
алгоритмнарга таянып, тирән интеллектуаль
күнегүләрдә катнаша алмаулары турында борчылулар бар.

75
00:07:32,575 --> 00:07:39,419
Ниһаять, алар ясалма интеллект җавабының асыл
процессларын яки төшенчәләрен аңларга өйрәнмиләр.

76
00:07:39,419 --> 00:07:44,992
Нейробиолог Тёхерт-Нуодт бу хакта төгәл күзәтү ясый:

77
00:07:44,992 --> 00:07:51,169
"Бүгенге көндә яшьләрнең 90 проценты көн саен
смартфоннарында алты сәгатьтән артык вакыт үткәрә."

78
00:07:51,169 --> 00:07:56,161
Әгәр тиздән урамда бары тик психопатлар гына
йөреп калса, бу демократияне бетерүгә китерәчәк.

79
00:07:56,161 --> 00:08:00,160
Әкренләп үсә барган ахмаклык һәм хакимияткә буйсыну бергә бара.

80
00:08:00,160 --> 00:08:05,088
Кешеләр санлы медиага бирелгәндә,
үз-үзләрен югалту куркынычы бар.

81
00:08:05,088 --> 00:08:10,128
Әгәр ул инде баласын масс-медиага
дучар иткән булса, ул бала югалган.

82
00:08:10,128 --> 00:08:16,232
Шулай итеп, без яшь буыннар өчен бу бик
җитди куркынычларны ничек хәл итә алабыз?

83
00:08:16,232 --> 00:08:22,140
Федераль хөкүмәт һәм мәгариф министрлыклары ни карар итсә дә,
барысын да автомат рәвештә раслый торып, ахыр чиктә өйдә куллану

84
00:08:22,140 --> 00:08:25,513
өчен дә смартфоннар һәм планшетлар сатып алырга туры киләме?

85
00:08:25,513 --> 00:08:34,154
Яки без технология элитасының үрнәген тотарга
тиешбезме, алар үз балаларын санлы медиадан читтә тоталармы?

86
00:08:34,154 --> 00:08:42,512
Калифорниянең Силикон үзәнендә, Apple, Google, Amazon, Facebook
кебек күп миллиардлы технология индустриясе һәм эре уенчылар

87
00:08:42,512 --> 00:08:51,990
урнашкан урында, яшьләрне планшетлар һәм ChatGPT урынына такта,
каләм һәм кәгазь кулланыла торган мәктәпләргә махсус җибәрәләр.

88
00:08:51,990 --> 00:08:59,040
«iPadтагы кушымта минем балаларымны укырга яки
арифметиканы яхшырак эшләргә өйрәтә ала дигән фикер

89
00:08:59,040 --> 00:09:04,640
көлке», — ди элекке Google элемтәләр менеджеры Алан Игл.

90
00:09:24,060 --> 00:09:25,460