WEBVTT

00:00.187 --> 00:07.045
"Bazali nabagcini abathandekayo," la mazwi aqala umzekelo
weleta ebhalelwe abazali sisikolo samabanga aphakamileyo

00:07.045 --> 00:11.560
emalunga nokusetyenziswa kobuchwepheshe bedijithali:

00:11.560 --> 00:19.024
"... njengenye yezikolo ezingama-130
ezingumzekelo, sifumene amava ngeencwadi zokufunda zedijithali.

00:19.024 --> 00:25.802
Kwelinye icala, abafundi baye bakwazi ukusebenza
ngokuguquguqukayo baze bafumane izakhono zedijithali.

00:25.802 --> 00:34.016
Kwelinye icala, inkqubela phambili yemidiya yedijithali –
umzekelo, ukwanda kokusetyenziswa kobukrelekrele bokwenziwa

00:34.016 --> 00:43.013
obufana ne-ChatGPT okanye ukusasazwa lula kwemisebenzi
yasekhaya nge-AirDrop okanye i-imeyile – idale imingeni emitsha.

00:43.013 --> 00:50.917
... Ingakumbi, siyakholelwa ngakumbi nangakumbi ukuba uvavanyo
olulungileyo lwempumelelo yabafundi, ukufunyanwa kolwazi

00:50.917 --> 00:56.936
nezakhono ngomsebenzi ozimeleyo, ukufunda
okugxilileyo kunye nemeko yokufunda ekhululekileyo

00:56.936 --> 01:01.099
kwiphazamiso nokuphazamiseka, akusathetheleleki.

01:01.099 --> 01:05.809
Ngesi sizathu, kufuneka intshukumo engxamisekileyo...

01:05.809 --> 01:12.427
Kubonakala ngathi kukho utshintsho kwindlela yokucinga malunga
nokusetyenziswa kwee-tablets nee-smartphones kwizifundo zesikolo.

01:12.427 --> 01:19.296
Ulingo lokusebenzisa imidiya yedijithali
eklasini luyile ngokucacileyo kwihlabathi jikelele.

01:19.296 --> 01:23.524
Iingxaki eziyingozi zokufakwa kwamatyala kwidijithali

01:23.524 --> 01:29.743
Ngokwengxelo ekhutshwe yi-"Alliance for Humane Education"
ekuqaleni kuka-2025, iingcali ezingama-75

01:29.743 --> 01:35.146
zikhuphe isibheno kurhulumente womanyano,
zibonisa uvavanyo oluzisolisayo ngale meko.

01:35.146 --> 01:40.536
Bayalumkisa ngamandla ngokuchasene
nokuqhubeka nokugxila kwidijithali kwinkqubo yemfundo!

01:40.536 --> 01:47.323
Iziphumo zezikolo kwizakhono ezingundoqo zokufunda,
ukubhala kunye nezibalo ziye zehla kakhulu, kwaye

01:47.323 --> 01:50.743
imigangatho emincinci yemfundo ayisahlangatshezwa.

01:50.743 --> 01:54.769
Phantsi kwempembelelo yemidiya yoluntu,
unxibelelwano kunye nokuziphatha eluntwini

01:54.769 --> 01:57.724
ziyatshintsha – njengoko kungqiniwe ngokwenzululwazi.

01:57.724 --> 02:04.269
Kwangaxeshanye, abantwana nabantu abatsha
bayasokola ngakumbi ngenxa yoxinzelelo lwengqondo olufana

02:04.269 --> 02:08.416
neengxaki zokugxila, ixhala, udandatheko nobulolo.

02:08.416 --> 02:13.250
Kukho iimeko apho amakhwenkwe amashumi amahlanu
eminyaka ekhotyokiswe yiphonografi enogonyamelo kwaye

02:13.250 --> 02:16.318
amantombazana aseminyakeni esixhenxe sele esiba ne-anorexia.

02:16.318 --> 02:19.764
Ukuxhomekeka sekukhulu kangangokuba
abantwana baziva bephambili ngaphandle kweefowuni

02:19.764 --> 02:22.122
zabo eziphathwayo kwiiklasi zemfundo yomzimba.

02:22.122 --> 02:27.629
Inqaku elivusa ingqondo: yiyo "iyayina yemidiya"
ekhokelela ekutshatyalalisweni kobomi bentlalo

02:27.629 --> 02:31.564
ekugqibeleni, kanye njengayo nayiphi na enye iyayina.

02:31.564 --> 02:36.455
EJamani, umntwana omnye kwabane okwibanga
lesine akakwazi ukufunda nokubhala kakuhle,

02:36.455 --> 02:40.384
ngokweziphumo zophononongo lwamazwe ngamazwe lwe-IGLU.

02:40.384 --> 02:45.178
Amazwe ahambele phambili ngokobuchwepheshe,
anokuqala okungcono kwezobuchwepheshe,

02:45.178 --> 02:49.435
anjenge-Australia, iSouth Korea neThailand, nawo oyisakele.

02:49.435 --> 02:55.560
Izixhobo zobuchwepheshe ezizikolweni ziza kuphinda
zilahliwe, ngokutsho kwengcali yezifo zengqondo uTeuchert-Noodt.

02:55.560 --> 03:01.334
Kodwa abantwana babo besikolo abachitha ixesha elininzi
bekwi-intanethi baza kubizwa njengabanxibe iindondo –

03:01.334 --> 03:08.099
i-90 pesenti eMzantsi Korea – abakhobokileyo kunye
nabakhubazekileyo ngokwengqondo nentlalo ubomi babo bonke.

03:08.099 --> 03:14.403
Kwingxelo ye-DLF Kontrovers , ugqirha wabantwana osuka
kummandla wase-Ruhr ude wathetha ngeempawu zobu-autistic

03:14.403 --> 03:18.013
ebantwaneni abasebenzisa ii-smartphone ngokugqithisileyo.

03:18.013 --> 03:23.994
Ngaba ke abaqulunqi bomgaqo-nkqubo wezemfundo, oontloko
bezikolo, nootitshala, abebesoloko bekhwaza ukuba

03:23.994 --> 03:28.146
kwandiswe i-digital, ngoku kufuneka batyile ipilisi ebuhlungu?

03:28.146 --> 03:35.519
Nokuba ngokwengxelo ye-UNESCO ehlaziyiweyo yezemfundo, iinkqubo
zemfundo ezingama-79, kuquka amazwe afana

03:35.519 --> 03:43.200
neSweden, iSpain, iFinland, iLatvia, iDenmark kunye
namazwe angama-20 ase-US, ngoku ziyahamba umva.

03:43.200 --> 03:51.005
Ngo-2024 kuphela, amazwe angama-24 eYurophu
naseMntla Melika abeke ukuvalwa kwee-smartphone!

03:51.005 --> 03:56.711
Iifowuni eziphathwayo bezivaliwe ezikolweni
eFrance ukusukela ngo-2010, e-Itali ukusukela

03:56.711 --> 04:00.997
ngo-2007, kwaye ukusukela ngo-2024 nakwizizathu zemfundo.

04:00.997 --> 04:06.277
Kwamanye amazwe, akukho thintelo icacileyo,
kodwa kukho iingcebiso ezomeleleyo zokunciphisa

04:06.277 --> 04:09.622
ukusetyenziswa kwee-smartphone nezinye izixhobo.

04:09.622 --> 04:18.490
UMphathiswa waseDenmark uTesfaye uxoxe ngelithi abantwana
akufuneki babe 'iimpuku zovavanyo lwedijithali' kwakhona.

04:18.490 --> 04:21.982
Ingaba ukucingisisa ngokutsha okukhulu kungenzeka ngoku?

04:21.982 --> 04:27.338
Kweli nqanaba, umntu angacinga ukuba kukho into
efana nokujika okukhulu kwihlabathi jikelele

04:27.338 --> 04:31.068
malunga nezicelo zedijithali ezikolweni okusondelayo.

04:31.068 --> 04:37.467
Noko ke, ukulwa umonakalo osele wenziwe
ngokwalela iifowuni eziphathwayo akuyi kuyilungisa

04:37.467 --> 04:41.286
lonto, uphikisa njalo uNjingalwazi Teuchert-Noodt.

04:41.286 --> 04:49.340
Nangona abantwana abaneminyaka emithandathu ukuya kwishumi
elinambini kweli lizwe sele benamaphone eselula neethebhulethi,

04:49.340 --> 04:54.819
phantse akunakwenzeka ukuthintela ubhubhane
osasazekileyo wokuxhalaba, udandatheko,

04:54.819 --> 04:58.540
ukuzikhetha eluntwini kunye nokukhubazeka ekufundeni.

04:58.540 --> 05:05.189
Kufana neecuba, iziyobisi okanye utywala olutyebileyo – endaweni
yokuba zivalwe ezishelufini, kufakwa iilebhile

05:05.189 --> 05:11.443
ezilumkisayo kwipakethe okanye kusekwe
iinombolo zocingo zokunceda abantu abaxhomekeke kuzo.

05:11.443 --> 05:19.077
Kodwa abo sele bekhotyokisiwe abasakhathazwa zezi zilumkiso
– ukuthetha icacile – bafuna nje into yabo yokukhotyokisa.

05:19.077 --> 05:26.228
Kunjalo ke nakwimeko yabantwana abasebenzisa izixhobo
zedijithali xa besongela abazali babo ngokuzibulala

05:26.228 --> 05:30.833
okanye ngokubulala ngenxa yokuba zithathwe kubo ezi zixhobo!

05:30.833 --> 05:38.732
Ngoku ekubeni izizukulwana ezibini okanye ezithathu sele
zithotywe ngokwenene kwaye zixhatshazwe amandla azo engqondo

05:38.732 --> 05:43.743
nenkululeko yazo, ingaba lixesha lokuqalisa utshintsho olukhulu?

05:43.743 --> 05:50.169
Yintoni kanye kanye eyabangela amazwe ukuba
athintele ukusetyenziswa kwemidiya yedijithali ezikolweni?

05:50.169 --> 05:56.353
Ingaba izilumkiso zeengcali kunye neengozi iKla.TV
ebikhalimela ngazo kwiinkqubo ezininzi iminyaka

05:56.353 --> 06:00.605
ngoku, ziya kuthi ekugqibeleni zithathelwe ingqalelo?

06:00.605 --> 06:04.427
Ingaba iinkonzo zezemfundo ziye zavuka?

06:04.427 --> 06:07.380
Musa ukukhohliswa!

06:07.380 --> 06:15.036
Ekupheleni kuka-2024, urhulumente womdibaniso waseJamani
wamisela indlela yezikolo ngeSivumelwano seDijithali 2.0:

06:15.036 --> 06:21.019
Ngo-2030, kufanele kubekho i-broadband, iitablet kunye
neesmartphone ezininzi ngakumbi kuyo yonke

06:21.019 --> 06:27.544
indawo – nangona kukho iziphumo zenzululwazi
ezibonisa iziphumo ezibi kakhulu zezixhobo zedijithali.

06:27.544 --> 06:34.747
Nanku umbono onika umdla owenziwe
yingcali yezengqondo uAlbert Biderman ngo-1956.

06:34.747 --> 06:40.209
Kwimbonakalo yakhe ekuthiwa "yemzobo wonyanzeliso," waludwelisa
iindlela eziphumeleleyo zokulawula iingqondo

06:40.209 --> 06:46.997
ezinokusetyenziswa ukuphinda kucwangciswe amabanjwa emfazwe
angathandi ukuba abe ngabantu abasebenzisanayo nabathobelayo.

06:46.997 --> 06:55.285
Kwathathwa amanyathelo angenabuntu, emva koko, ukuze bathobile
abantu, bahlala bethobeka baze banikwa inkululeko epheleleyo.

06:55.285 --> 06:59.680
Akwenzeki na into efanayo ngoku
kwinkqubo yemfundo yehlabathi jikelele?

06:59.680 --> 07:04.411
Kulindeleke ukuba impembelelo ye-AI iqale
ukusebenza kumaqela abantu abaselula ngakumbi nangakumbi.

07:04.411 --> 07:10.270
Kwaye nangona wonke umntu esazi ukuba i-AI ayingenakusilela kwaye
ayikrelekrele kangako njengoko kuthethwa ngayo

07:10.270 --> 07:15.849
kakhulu, abafundi baye befundiswa ngakumbi
nangakumbi ukuba bamkele iimpendulo ezenziwe yi-AI.

07:15.849 --> 07:23.761
Njengoko i-AI isiya isiba yinxalenye ebalulekileyo yemfundo,
kukho inkxalabo yokuba izizukulwana ezizayo

07:23.761 --> 07:32.575
zisenokuphelelwa ngamandla okucinga nzulu, zithembele
kwiialgorithm endaweni yezakhono zazo zokuhlalutya.

07:32.575 --> 07:39.419
Kaloku, abafundi ukuqonda iinkqubo okanye
iingqikelelo ezingundoqo zempendulo ye-AI.

07:39.419 --> 07:44.992
Ingcali yezifo zengqondo,
uTeuchert-Noodt, wenza uqaphelezo olucacileyo ngalo mba:

07:44.992 --> 07:51.169
Kule mihla, i-90 pesenti yolutsha ichitha iiyure
ezingaphezu kwezintandathu ngosuku kwii-smartphone zayo.

07:51.169 --> 07:53.934
Ukuba kungekudala kusala kuphela abantu
abangento enhliziyweni abahambahambayo, oko kuza

07:53.934 --> 07:56.161
kukhokelela ekuphelisweni kwentando yesininzi.

07:56.161 --> 08:00.160
Ubuwula obunyonyobayo nokuthobela imiyalelo kuhamba kunye.

08:00.160 --> 08:05.088
Xa abantu bezinikela kwiimidiya
zedijithali, babeka emngciphekweni wokuzilahla.

08:05.088 --> 08:10.128
Ukuba sele emchibiyezela umntwana wakhe
kumajelo eendaba, loo mntwana ulahlekile.

08:10.128 --> 08:16.232
Ngoko ke, singajongana njani nezi ngozi
zibucayi kakhulu kwizizukulwana eziselula?

08:16.232 --> 08:22.215
Ukuqhubeka nokuvuma nantoni na egqitywa ngurhulumente
womdibaniso nee-ministeri zezemfundo, uze ugqibele ngokuthenga

08:22.215 --> 08:25.513
ii-smartphones nee-tablets zokusetyenziswa nasekhaya?

08:25.513 --> 08:30.446
Okanye makasilandele umzekelo wabantu
abaziincutshe kwezobuchwepheshe, abazigcina

08:30.446 --> 08:34.154
iinkwenkwe zabo zikude kwimidiya yedijithali?

08:34.154 --> 08:40.128
E-Silicon Valley yaseCalifornia, ikhaya leshishini
lezobuchwepheshe elixabisa iibhiliyoni zeedola kunye neenkampani

08:40.128 --> 08:45.426
ezininzi ezinkulu ezifana ne-Apple, i-Google, i-Amazon,
i-Facebook nezinye, abantu abatsha bathunyelwa

08:45.426 --> 08:51.990
ngabom kwizikolo apho kusetyenziswa iibhodi zokubhalela,
iipeni nephepha endaweni yeethebhulethi ne-ChatGPT.

08:51.990 --> 08:59.243
"Ingcinga yokuba i-app kwi-iPad ingafundisa abantwana bam
ukufunda okanye ukwenza izibalo ngcono yinto ehlekisayo," utsho

08:59.243 --> 09:04.640
u-Alan Eagle, owayesakuba ngumphathi wezonxibelelwano kwaGoogle.
