WEBVTT

00:00.187 --> 00:06.410
"Bazali nabagcini abathandekayo," la magama aqala
incwadi yesibonelo ebhalelwe abazali esikoleni

00:06.410 --> 00:11.560
samabanga aphezulu mayelana nokuguqulwa kube kwedijithali:

00:11.560 --> 00:19.024
"... njengelinye lezikole ezingaba ngu-130 ezipilothi,
sesithole isipiliyoni ngezincwadi zokufunda zedijithali.

00:19.024 --> 00:25.802
Ngakolunye uhlangothi, abafundi bakwazi ukusebenza
ngokuguquguqukayo futhi bathole amakhono edijithali.

00:25.802 --> 00:34.771
Ngakolunye uhlangothi, intuthuko yemidiya yedijithali – isibonelo
ukwanda kokusetshenziswa kobuhlakani bokwenziwa njengokwe-ChatGPT

00:34.771 --> 00:43.013
noma ukusatshalaliswa okulula kwemisebenzi yasekhaya
nge-AirDrop noma nge-imeyili – kudale izinselelo ezintsha.

00:43.013 --> 00:51.495
Ikakhulukazi, sesikholelwa ngokwengeziwe ukuthi ukuhlolwa
okungakhethi kokusebenza kwabafundi, ukuthola ulwazi namakhono

00:51.495 --> 01:01.099
ngokusebenza ngokuzimela, ukufunda ngokugxila kanye nemvelo
yokufunda engenaphazamiseko noma ukudideka, akusaseqinisekisiwe.

01:01.099 --> 01:05.809
Ngenxa yalesi sizathu, kudingeka isinyathelo esiphuthumayo...

01:05.809 --> 01:12.427
Kubonakala sengathi kunezinguquko ekucabangeni mayelana
nokusetshenziswa kwamaphilisi namaselula ezifundweni zesikole.

01:12.427 --> 01:19.296
Ukuhlolwa kokusebenzisa imidiya yedijithali
ekilasini sekwehlulekile ngokusobala emhlabeni wonke.

01:19.296 --> 01:23.524
Imiphumela eyingozi yokuguqulwa kwezikweletu kube kwedijithali

01:23.524 --> 01:31.292
Ngokusho kombiko wezindaba ovela ku-Alliance for Humane Education
ekuqaleni kuka-2025, ochwepheshe abangama-75 bakhiphe isimemo

01:31.292 --> 01:35.146
kuhulumeni kazwelonke, benikeza ukuhlaziywa okujulile kwesimo.

01:35.146 --> 01:40.536
Baxwayisa ngokuqinile ukuthi kungaqhubeki
ukugxila ekudijithaleni ohlelweni lwezemfundo!

01:40.536 --> 01:47.036
Ukusebenza kwabafundi ezikhombeni eziyisisekelo
zokufunda, ukubhala kanye nezibalo kwehla kakhulu,

01:47.036 --> 01:50.743
futhi izindinganiso zemfundo eziyisisekelo asisafezeki.

01:50.743 --> 01:54.719
Ngenxa yomthelela wezinkundla zokuxhumana,
ukuxhumana nokuziphatha komphakathi

01:54.719 --> 01:57.724
kuyashintsha – njengoba sekufakazelwe ngokwesayensi.

01:57.724 --> 02:04.293
Ngasikhathi sinye, izingane nabantu abasha bayanda
ukuhlushwa ukucindezeleka kwengqondo okufana nezinkinga

02:04.293 --> 02:08.416
zokugxila, ukukhathazeka, ukudangala nokuzizwa bodwa.

02:08.416 --> 02:13.497
Kunezimo lapho abafana abaneminyaka emihlanu
bethokozela iphonografi enodlame futhi amantombazane

02:13.497 --> 02:16.318
abaneminyaka eyisikhombisa esebhekene ne-anorexia.

02:16.318 --> 02:19.858
Ukuncika sekukhulu kangangokuba izingane
zizizwa zingagqoki lutho ngaphandle kwamafoni

02:19.858 --> 02:22.122
azo eselula ezifundweni zemidlalo yomzimba.

02:22.122 --> 02:27.727
Ukuqaphela okujulile: kuyiyiyoko yezindaba
ekugcineni eholela ekubhujisweni kokuphila

02:27.727 --> 02:31.564
komphakathi, njengazo zonke ezinye iziyobisi.

02:31.564 --> 02:36.445
EJalimane, ingane eyodwa kwabane ebangeni
lesine ayikwazi ukufunda nokubhala kahle,

02:36.445 --> 02:40.384
ngokweziphetho zocwaningo lwamazwe ngamazwe lwe-IGLU.

02:40.384 --> 02:49.435
Amazwe aphambili ngokwedijithali aneqhaza lobuchwepheshe, afana
ne-Australia, iNingizimu Korea neThailand, nawo ahlulekile.

02:49.435 --> 02:55.560
Imishini yezobuchwepheshe ezikoleni izophinde
ilahlwe, ngokusho kososayensi bezinzwa uTeuchert-Noodt.

02:55.560 --> 03:01.852
Kodwa abafundi babo abadijithali bazobhalwa njengabagqoka izibuko
– amaphesenti angama-90 eNingizimu Korea – abantu

03:01.852 --> 03:08.099
abakhobokile nabakhubazekile ngokwengqondo
nangokomphakathi kuze kube sekupheleni kwempilo yabo.

03:08.099 --> 03:13.863
Ohlelweni lwe-DLF Kontrovers , udokotela wezingane
wasendaweni yase-Ruhr wathi ngisho izimpawu

03:13.863 --> 03:18.013
zobu-autistic ezinganeni ezisebenzisa ama-smartphone ngokweqile.

03:18.013 --> 03:23.913
Ngakho-ke, ngabe abenzi bezinqubomgomo zemfundo,
abaphathi bezikole nothisha, ababefuna ukwandiswa

03:23.913 --> 03:28.146
kwedijithali, manje kuzodingeka bamuncele ipilisi elibabayo?

03:28.146 --> 03:34.901
Ngisho nangokwembiko entsha ye-UNESCO ngemfundo, izinhlelo
zemfundo ezingama-79, kuhlanganise namazwe afana

03:34.901 --> 03:43.200
neSweden, iSpain, iFinland, iLatvia, iDenmark kanye nezifundazwe
ezingama-20 zase-United States, manje sezibuyela emuva.

03:43.200 --> 03:51.005
Ngo-2024 kuphela, amazwe angu-24 eYurophu
naseNyakatho Melika asebezivimbe ama-smartphone!

03:51.005 --> 03:57.259
Amathelifoni eselula avinjiwe ezikoleni
eFrance kusukela ngo-2010, e-Italy kusukela ngo-2007,

03:57.259 --> 04:00.997
futhi kusukela ngo-2024 ngezinhloso zemfundo.

04:00.997 --> 04:05.646
Kwamanye amazwe, akukho ukuvinjelwa okucacile,
kodwa kunemibandela eqinile yokunciphisa

04:05.646 --> 04:09.622
ukusetshenziswa kwamafoni ahlakaniphile nezinye izisetshenziswa.

04:09.622 --> 04:18.490
UMphathiswa waseDenmark uTesfaye waphikisa ukuthi
izingane akufanele zibe amagundane okuhlolwa kwedijithali.

04:18.490 --> 04:21.982
Ingabe manje sekukhona ithuba lokucabanga kabusha okukhulu?

04:21.982 --> 04:31.068
Kulesi sikhathi, umuntu angacabanga ukuthi sekuseduze ukuguquka
okukhulu emhlabeni wonke mayelana nezicelo zedijithali ezikoleni.

04:31.068 --> 04:41.286
Nokho, ukulwa nomonakalo osevele wenziwe ngokuvimbela izingcingo
eziphathwayo ngeke kukwanele, kusho uProfesa Teuchert-Noodt.

04:41.286 --> 04:49.937
Yize izingane ezineminyaka eyisithupha kuya kweyishumi ezweni
lethu sezivele zinezingcingo eziphathwayo namathebulethi, cishe

04:49.937 --> 04:58.540
akunakwenzeka ukuvimbela ubhubhane obubanzi wokukhathazeka,
ukudangala, ukuzihlukanisa nabantu kanye nezinkinga zokufunda.

04:58.540 --> 05:06.537
Kufana namasigarethi, izidakamizwa noma utshwala oluqinile –
esikhundleni sokuwavimbela ezitolo, kufakwa amalebula okuxwayisa

05:06.537 --> 05:11.443
ekuhlobiseni noma kusungulwa izinombolo zosizo lokulwa nokuncika.

05:11.443 --> 05:19.077
Kodwa labo asebebambekile abasazikhathazi ngalezi
zixwayiso – ngokusobala nje – bafuna nje umuthi wabo.

05:19.077 --> 05:26.388
Kuyafana nakwimishanguzo yedijithali lapho abancane
besongela abazali babo ngokuzibulala noma ngokubulala

05:26.388 --> 05:30.833
ngenxa yokuthi amadivayisi abo edijithali athathwe kubo!

05:30.833 --> 05:36.788
Manje njengoba izizukulwane ezimbili noma ezintathu
sezincishisiwe ngempela ngokwengqondo futhi

05:36.788 --> 05:43.743
zisuswe amakhono azo okucabanga nenkululeko yazo,
ingabe sekuyisikhathi sokuqala ukuguquko okukhulu?

05:43.743 --> 05:50.169
Yini ngempela eyabangela amazwe ukuthi avimbe
ukusetshenziswa kwemidiya yedijithali ezikoleni?

05:50.169 --> 05:56.250
Ingabe izixwayiso zochwepheshe nezingozi i-Kla.TV
ebixwayisa ngazo ezinhlelweni eziningi iminyaka

05:56.250 --> 06:00.605
eminingi manje ekugcineni zizothathwa ngokungathi sína?

06:00.605 --> 06:04.427
Ingabe iminyango yemfundo seyizibonile?

06:04.427 --> 06:07.380
Ungakhohliswa!

06:07.380 --> 06:15.036
Ekupheleni kuka-2024, uhulumeni kazwelonke
waseJalimane wabeka indlela yezikole ngeDigital Pact 2.0:

06:15.036 --> 06:21.287
Ngo-2030, kufanele kube khona i-broadband, amathebhulethi
nama-smartphone okwengeziwe kubo bonke –

06:21.287 --> 06:27.544
naphezu kokutholakala kwesayensi mayelana
nemiphumela emibi kakhulu yamadivayisi edijithali.

06:27.544 --> 06:34.747
Nansi ukubona okuthakazelisayo okwenziwe
ngusosayensi wezengqondo u-Albert Biderman ngo-1956.

06:34.747 --> 06:40.408
Kwisifanekiso sakhe esibizwa ngokuthi "isithombe-mbono
sokuphoqa", wabala izindlela eziphumelelayo zokulawula

06:40.408 --> 06:46.997
ingqondo ezingasetshenziswa ukuphinda kuhlelwe iziboshwa
zempi ezingafuni ukuvuma ukuze zibe abasizi abazithobayo.

06:46.997 --> 06:51.399
Kwathathwa izinyathelo ezingabubani,
kwathi-ke, ukuze bathobe abantu, bahlaliswa

06:51.399 --> 06:55.285
ngokuphindaphindiwe futhi banikezwa inkululeko ephelele.

06:55.285 --> 06:59.680
Ingabe akwenzeki into efanayo manje
ohlelweni lwezemfundo lomhlaba wonke?

06:59.680 --> 07:04.411
Kulindeleke ukuthi umthelela we-AI uqale
ukusebenza ezigabeni zabantu abasebasha kakhulu.

07:04.411 --> 07:10.169
Yize wonke umuntu eyazi ukuthi i-AI ayinamaphutha ngaso sonke
isikhathi futhi ayihlakaniphile njengoba kuvame

07:10.169 --> 07:15.849
ukukhulunywa ngayo, abafundi bayafundiswa
kakhulu ukuba bamukele izimpendulo ezikhiqizwe yi-AI.

07:15.849 --> 07:23.207
Njengoba i-AI isiqala ukufakwa kakhulu emfundweni,
kunokukhathazeka ukuthi izizukulwane ezizayo zingase zingabi

07:23.207 --> 07:28.776
namandla okuzibandakanya emisebenzini
yokucabanga ejulile, zithembele kuma-algorithm

07:28.776 --> 07:32.575
kunokuba zithembele emakhono azo okuxilonga.

07:32.575 --> 07:39.419
Phela abafundi ukufunda ukuqonda izinqubo
eziyisisekelo noma imiqondo yempendulo ye-AI.

07:39.419 --> 07:44.992
Isazi se-neurobiology uTeuchert-Noodt
wenza ukuqaphela okuqondile ngalokhu:

07:44.992 --> 07:51.169
Namuhla, amaphesenti angama-90 abantu abasha bachitha amahora
angaphezu kweziyisithupha ngosuku kumafoni abo ahlakaniphile.

07:51.169 --> 07:56.161
Uma kungekudala kusala kuphela ama-psychopaths
ahamba-hamba, kuzoholela ekususweni kwedemokhrasi.

07:56.161 --> 08:00.160
Ubuphukuphuku obukhula kancane nokulalela igunya kuhambisana.

08:00.160 --> 08:05.088
Lapho abantu bezinikela emithonjeni yezindaba
zedijithali, babeka engcupheni yokuzilahlekelwa.

08:05.088 --> 08:10.128
Uma esevele embeka ingane yakhe
emithonjeni yezindaba, leyo ngane isilahlekile.

08:10.128 --> 08:16.232
Ngakho-ke singabhekana kanjani nalezi
zingozi ezibucayi kakhulu ezizukulwaneni ezincane?

08:16.232 --> 08:21.955
Niyaqhubeka nokuvuma ngokuzenzakalelayo noma yini
enqunywa uhulumeni kazwelonke namanyunyana ezemfundo, futhi

08:21.955 --> 08:25.513
nigcina nithenga ama-smartphone namathebulethi nasekhaya?

08:25.513 --> 08:34.154
Noma kufanele silandele isibonelo sabachwepheshe bezobuchwepheshe,
abagcina izingane zabo zikude nemidiya yedijithali?

08:34.154 --> 08:40.754
eSilicon Valley yaseCalifornia, ikhaya lomkhakha wezobuchwepheshe
onenani lamabhiliyoni amadola kanye nabadlali abakhulu abaningi

08:40.754 --> 08:46.331
abafana ne-Apple, i-Google, i-Amazon, i-Facebook nabanye, abantu
abasha bathunyelwa ngenhloso ezikoleni lapho

08:46.331 --> 08:51.990
kusetshenziswa khona amabhodi amnyama, amapeni
nephepha esikhundleni sama-tablet ne-ChatGPT.

08:51.990 --> 08:59.361
"Umbono wokuthi uhlelo lokusebenza ku-iPad lungafundisa
izingane zami ukufunda noma ukwenza izibalo kangcono uyihlazo,"

08:59.361 --> 09:04.640
kusho u-Alan Eagle, owayengumphathi wezokuxhumana kwaGoogle.
