1
00:00:00,000 --> 00:00:06,875
Сәлам, минем исемем Хайнц Поммер. Мин квалификацияле
физик һәм техник мөхәррир һәм техник рәссам булып эшлим.
2
00:00:06,875 --> 00:00:08,533
Бүгенге чыгышымның исеме:
3
00:00:08,533 --> 00:00:16,166
Янгын да түгел, җимерелү дә түгел: Паскуале Буззелли
бинаның төньяк манарасының җимерелүеннән ничек исән калды.
4
00:00:16,166 --> 00:00:22,079
Слайдларга сылтама түбәндә, беренче слайдта
бирелгән, һәм бу презентацияне үткәрү
5
00:00:22,079 --> 00:00:26,958
мөмкинлеге өчен чын күңелдән рәхмәт белдерәбез.
6
00:00:26,958 --> 00:00:33,666
Сез хәзер табигый рәвештә сорачак беренче
сорау: Бу Паскуале Буззелли кем ул?
7
00:00:33,666 --> 00:00:38,791
Мистер Бузелли, бер яктан, Игезәк
манараларның җимерелүенә шаһит булган төп шаһит.
8
00:00:38,791 --> 00:00:46,612
Төньяк манарада җимерелүдән 15 кеше исән калды, ләкин бары тик
Паскуале Буззелли гына бинада урам дәрәҗәсеннән якынча
9
00:00:46,612 --> 00:00:55,041
80 метр биеклектә урнашкан иде һәм манара эчендә ни
булганын һәм ул ничек җимерелгәнен шаһит буларак сөйли алды.
10
00:00:55,041 --> 00:00:59,166
Бүген мин аның суд процессын ничек
исән-сау узганын аңлатырга телим.
11
00:00:59,166 --> 00:01:03,500
Иң элек, г-н Бузеллинең белдерүеннән башлап, кыска кереш видео.
12
00:01:03,500 --> 00:01:16,916
Мин дога кылган чакта дивар ярылды, идән сыгылды, һәм мин егыла
башладым. Шулчак мин аңладым: «И, Аллам, менә ничек үләчәкмен».
13
00:01:31,583 --> 00:01:35,833
Материалның коелып төшүче фонтанга охшаган агымы ачык күренә.
14
00:01:37,458 --> 00:01:43,750
Үтеп чыккач, вертикаль сегментлар
хәзер әйләнү хәрәкәтендә сулга төшәләр.
15
00:01:43,750 --> 00:01:48,583
Саклан, хәзер сулда, алар тузаннан чыга.
16
00:01:48,583 --> 00:01:59,875
Хәзер бер мизгел көтегез, менә монда, һәм бары тик шуннан соң
гына уң яктагы калган конструкция вертикаль рәвештә җимерелә.
17
00:01:59,875 --> 00:02:04,583
Бу корылмага «Спайр» дигән кушамат бирелгән.
18
00:02:06,708 --> 00:02:14,333
Бу беренче слайд өчен без гомуми төшенчәне
билгели алабыз: Паскуале Буззелли кем ул?
19
00:02:17,291 --> 00:02:23,500
Беренчедән, хәзер безгә «ут белән яндыру яки җимереп
ташлау» турындагы иске фикер алышу кысаларыннан чыгарга кирәк.
20
00:02:23,500 --> 00:02:29,255
Чөнки гадәттә бу сорау сине инде тоткага
эләктерә, һәм ул янгын да, үз авырлыгы да,
21
00:02:29,255 --> 00:02:33,416
шартлау да булмаса, син хаклыкны таба алмыйсың.
22
00:02:33,416 --> 00:02:41,458
Аерым алганда, мин бу лекцияне физик процессларны
тасвирлау аша ике мәсьәләне ачыклау өчен кулланырга телим.
23
00:02:41,458 --> 00:02:47,868
1. Көнбатышның бөтендөньяга кабул ителгән риваяте – өч
манараның янгын аркасында җимерелүе турында – ачык таныла
24
00:02:47,868 --> 00:02:51,666
торган, әмма гаҗәеп рәвештә бөтендөньяга кабул ителгән ялган.
25
00:02:51,666 --> 00:02:58,474
2. Альтернатив матбугат чаралары, бигрәк тә
«9/11 хакыйкаты өчен архитекторлар һәм
26
00:02:58,474 --> 00:03:03,458
инженерлар» (A&E) төркеме www.ae911truth.org ялгыша.
27
00:03:03,458 --> 00:03:08,708
Бу гадәти мәгънәдә җимерелү түгел иде.
28
00:03:08,708 --> 00:03:16,250
Икеләтә манаралар башка процесс нәтиҗәсендә җимерелде, ягъни
җирдән чыккан концентрацияләнгән эшче газларның атылуы аркасында.
29
00:03:16,250 --> 00:03:24,250
Һәм Covid җинаяте кебек үк, төгәл планлаштырылган
вакыйгалар тәртибе гаҗәеп техник осталыкка шаһитлек итә.
30
00:03:24,250 --> 00:03:32,625
Бу лекция нигездә динамиканы, ягъни чиратлы һәм
күзәтелә торган процессларны аңлатуга юнәлдерелгән.
31
00:03:32,625 --> 00:03:38,302
Бер тапкыр башлангач, бу процесслар 30
секунд эчендә «шайтанның мәрмәр йөгерүе» кебек
32
00:03:38,302 --> 00:03:43,500
фаразлана торган һәм мәҗбүри рәвештә баралар.
33
00:03:43,500 --> 00:03:48,791
Шуңа күрә бу икенче слайд өчен зонтик
төшенчәсе: Дискуссия кысаларыннан чыгу.
34
00:03:48,791 --> 00:03:53,083
Аны ничек шартлатабыз? Андадан ничек чыгабыз?
35
00:03:53,083 --> 00:03:56,583
Хәзер Көньяк манарасының җимерелү динамикасын анализлыйк:
36
00:03:56,583 --> 00:04:02,833
Көньяк манарада өске блок башта батып китә
башлады һәм шул ук вакытта бераз әйләнде.
37
00:04:02,833 --> 00:04:11,272
Аннары ул кинәт әйләнүне туктатты һәм өске өлешендә тулысынча
таркалып, тузанга әйләнеп югалды: өстә парлашкан
38
00:04:11,272 --> 00:04:19,750
тимер аркасында тирән кара, ә аста вакланган
бетон аркасында соры-ак — ягъни ике катлам, ике төс.
39
00:04:19,750 --> 00:04:30,000
Бу слайд өчен искәртик: Тозаның ике төсле катламы
бар иде, һәм төшүче очының моментын югалтты.
40
00:04:31,500 --> 00:04:37,545
Тагын бер әһәмиятле үзенчәлек – фасадта өстән
аска таба хәрәкәт иткән җимергеч фронт, тышкы
41
00:04:37,545 --> 00:04:41,833
дивар буйлап аска таба үтеп барган шок дулкыны иде.
42
00:04:41,833 --> 00:04:49,884
Бу җимерүнең күчмә алгы сызыгы һәм ара-тирә янгыраган
шәхси петардалар гадәттә меңләгән аерым шартлаткыч
43
00:04:49,884 --> 00:04:55,666
зарядларының синхрон рәвештә шартлавы дәлиле дип ялгыш аңлатыла.
44
00:04:55,666 --> 00:05:07,000
Ләкин бу өзлексез процесс; бары тик шәхси сегментлардан корылган
манараның сегментлары аерым-аерым һәм тоткарланып ватылалар.
45
00:05:07,000 --> 00:05:10,875
Менә бу хакта видео:
46
00:05:10,875 --> 00:05:18,500
Беренче чиратта манара җимерелә, аннары артык
басым азайтыла һәм шок дулкыны аска таба хәрәкәт итә.
47
00:05:18,500 --> 00:05:25,500
Бу 4-нче слайдны йомгаклап әйткәндә:
Фасадта хәрәкәтләнүче шок дулкыны бар иде.
48
00:05:25,500 --> 00:05:28,291
Төньяк манараның җимерелү динамикасы турында:
49
00:05:28,291 --> 00:05:33,460
Төньяк манарадагы тишек аша ут дивары кыска
гына вакытка күренде, аннары әле дә басып
50
00:05:33,460 --> 00:05:37,208
торган манараның өске өлеше батып төшеп таркалды.
51
00:05:37,208 --> 00:05:40,291
Шулай итеп, ялкын дивары, кыскасы.
52
00:05:40,291 --> 00:05:46,708
Шулчак кына бөтен манара үз компонентларын
фонтан кебек сиптерде, монда күренгәнчә, һәм ян
53
00:05:46,708 --> 00:05:52,166
ягыннан яртылап аерылып ачылды – фонтан формациясе.
54
00:05:52,166 --> 00:06:03,917
Ләкин без җентекле өлешкә, зурайтуга карасак, ул болай
күренә: манара ян ягыннан пычак белән киселгән кебек ачылган, ә
55
00:06:03,917 --> 00:06:10,291
өстән калдыклар фонтан булып параболик формада аска таба коела.
56
00:06:10,291 --> 00:06:15,166
Анда булганда мондый хәлдән исән кала алмыйсың.
57
00:06:15,166 --> 00:06:21,509
Ләкин ул булды, аңлатып булмаслык
могҗиза, B баскычлары могҗизасы.
58
00:06:21,509 --> 00:06:28,083
Шулай итеп, 7-нче слайд өчен: Сез кисү эффектын хәтерлисез.
59
00:06:28,083 --> 00:06:33,041
7-нче бинаның җимерелү динамикасы шактый аерылып торды.
60
00:06:33,041 --> 00:06:41,666
7-нче бина сәгатьләр буе куе кара төтен
чыгарды, аннары көндез ахырында кинәт җимерелде.
61
00:06:41,666 --> 00:06:49,383
Ирекле төшү башланганчы берничә секунд кала «пентхаус» дип
аталган өске корылма җимерелде, һәм өстән пыяла тәрәзәләр
62
00:06:49,383 --> 00:06:54,666
аша яктылык тулды; башка сүз белән әйткәндә, ул якты булды.
63
00:06:54,666 --> 00:07:02,717
Шулчак кына бина көтмәгәндә һәм кинәт җимерелде, эчтәге вертикаль
корыч баганалардан да, тышкы фасадтан да
64
00:07:02,717 --> 00:07:11,125
бернинди каршылык күрсәтелмәде. Башка сүз белән
әйткәндә, һәр йөк күтәрүче конструкция кинәт таркалды.
65
00:07:11,125 --> 00:07:16,291
Аннары гөмбә болыты барлыкка килде һәм ул күккә
бер ярым километрдан да артык биеклеккә күтәрелде.
66
00:07:16,291 --> 00:07:20,375
Менә җимерелүнең кыска видеосы:
67
00:07:52,625 --> 00:07:58,500
Гөмбә болытының биеклеген Дөнья финанс үзәгенең
дүрт бинасы ярдәмендә җиңел генә бәяләп була.
68
00:07:58,500 --> 00:08:07,750
Бу биналар якынча 200 метр биеклектә,
рәсемнең уң ягында, биналарның биеклеге 200 метр.
69
00:08:10,541 --> 00:08:16,333
Шулай итеп, 8-нче слайд, гади гомуми
термин: 7-нче бина өстендәге гөмбә болыты.
70
00:08:16,333 --> 00:08:24,000
Бүген без нигездә Төньяк манарада – A
манарасында, WTC 1дәге вакыйгаларга карыйбыз.
71
00:08:24,000 --> 00:08:27,208
Бу — түбәсендә антеннасы булган манара.
72
00:08:27,208 --> 00:08:30,250
Без 22-нче катка аеруча кызыксынабыз.
73
00:08:30,250 --> 00:08:33,708
Паскуале Бузелли җимерелү башланганда шунда иде.
74
00:08:33,708 --> 00:08:41,875
Без чертежларның кисемтәсеннән манараның 64 метр х
64 метр үлчәмле квадрат кат планы булганын беләбез.
75
00:08:41,875 --> 00:08:47,833
Тышкы фасад йөк күтәрү функциясен дә
үтәгән корыч челтәр рәшәткәсе иде.
76
00:08:47,833 --> 00:08:54,500
Эчке ядро турыпочмаклы иде һәм лифт шахталарын, хезмәт
күрсәтү җайланмаларын һәм баскычларны үз эченә алды.
77
00:08:54,500 --> 00:09:00,916
Офис мәйданнары төп каркас белән
тышкы фасад арасында киң һәм ачык иде.
78
00:09:00,916 --> 00:09:09,083
Безнең өчен аеруча әһәмиятле –
50-нче йөк лифтының үзәк күтәрү валы.
79
00:09:09,083 --> 00:09:16,708
Бу уртада кечкенә сары квадрат рәвешендә күрсәтелә,
шулай ук уң якта яшел төстәге B баскычы да күрсәтелә.
80
00:09:16,708 --> 00:09:23,541
Барлыгы өч баскычлы лифт булды, ләкин
безне бары тик B лифты гына кызыксындыра.
81
00:09:23,541 --> 00:09:29,916
Менә шунда безнең төп шаһит нуль вакытта иде.
82
00:09:29,916 --> 00:09:38,791
Бу слайд белән без хәзер, әйтергә
кирәк, 22-нче кат белән таныштык.
83
00:09:38,791 --> 00:09:47,083
Гомуми планның яннан карашында ике манара болай күренә
– мин түбәндәге үзенчәлекләрне билгеләп үтәргә телим:
84
00:09:47,083 --> 00:09:57,125
1. Эскиз проектларда архитектура сызыгының нуль
ноктасы гранитта 75 метр тирәнлектә урнашкан.
85
00:09:57,125 --> 00:10:02,083
Бу ноль ноктасы перспективасыннан манара 510 метр биек.
86
00:10:02,083 --> 00:10:05,958
400 метр урам дәрәҗәсеннән исәпләнә.
87
00:10:05,958 --> 00:10:13,797
2. Уртада, сары төстә күрсәтелгән 50-нче төп лифт
шахтасы аскы өлешеннән өске өлешенә кадәр 420 м
88
00:10:13,797 --> 00:10:18,583
озынлыкта – ягъни ул дүрт подвал катын да үтеп уза.
89
00:10:18,583 --> 00:10:22,083
Бу бөтен презентациянең иң мөһим техник элементы.
90
00:10:22,083 --> 00:10:27,208
Бу күтәрү валы бөтен манара буйлап чыгу каналын билгели.
91
00:10:27,208 --> 00:10:29,500
Бу бик, бик мөһим.
92
00:10:29,500 --> 00:10:37,833
3. Бу үзәк йөк күтәргеч 50 өчен гранитта
лифт ямасы дип аталган өстәмә уем бар.
93
00:10:37,833 --> 00:10:40,583
Аның тирәнлеге якынча 6 метр.
94
00:10:40,583 --> 00:10:43,666
Бу уем шулай ук сопло буларак та эшли.
95
00:10:43,666 --> 00:10:51,500
Ләкин бүген өчен моны истә тот: Күтәргеч валы
астан иң өскә кадәр шартлау каналы булып хезмәт итте.
96
00:10:51,500 --> 00:10:57,000
Киләсе, турыпочмаклы эчке корылма,
эчке ядро кызыл төстә күрсәтелгән.
97
00:10:57,000 --> 00:11:06,083
Үзәк өлеш — структур анализның 1-нче подэлементы, ә
структур анализның 2-нче подэлементы — тышкы корыч челтәр гриль.
98
00:11:06,083 --> 00:11:11,041
Ул гадәти фасадка караганда күпкә ныграк төзелгән.
99
00:11:11,041 --> 00:11:19,958
4. Һәр манараны төзүдә якынча 100 000 тонна
корыч һәм 400 000 тонна пыяла һәм бетон кулланылды.
100
00:11:19,958 --> 00:11:27,791
Бу манараның гомуми авырлыгы ярты
миллион тонна тәшкил итә дигәнне аңлата.
101
00:11:27,791 --> 00:11:37,416
Шулай итеп, 10-нчы слайдны йомгаклап әйткәндә, гомуми термин:
нуль ноктасыннан 510 метр биеклектәге атылу каналы.
102
00:11:37,416 --> 00:11:42,208
Хәзер чын җимерү процессына:
103
00:11:42,208 --> 00:11:51,750
Ике манараның күзгә күренеп җимерелүе башланганчы
якынча 10 секунд алдан һәр очракта сейсмик дулкын теркәлде.
104
00:11:51,750 --> 00:11:55,583
Барлыгы өч тетрәнү булды, ике түгел.
105
00:11:55,583 --> 00:12:01,250
Ике көчле сейсмик сигналны ачык
рәвештә икеләтә манараларга бәйләп була.
106
00:12:01,250 --> 00:12:09,361
Биредә яшел төстә күрсәтелгән өченче тетрәнү шактый кечерәк булды
һәм аны 7-нче бина белән ачык бәйләп булмый, чөнки ул
107
00:12:09,361 --> 00:12:18,083
җимерелү белән тәмамланмады, ә бары тик иртәнге якынча
11 сәгатьтән башлап кара төтен чыгу белән генә барды.
108
00:12:18,083 --> 00:12:20,458
Ләкин Төньяк манарасына кире кайтыйк.
109
00:12:20,458 --> 00:12:25,791
Төньяк манара астындагы тетрәнү
Рихтер шкаласы буенча 2,3 балл булды.
110
00:12:25,791 --> 00:12:31,458
Аннары 10 секунд тынлык булды.
111
00:12:31,458 --> 00:12:35,000
Слайд 11: Җир тетрәве
112
00:12:35,000 --> 00:12:43,500
Ләкин бу җир тетрәүдән 21 секунд узгач,
Төньяк манара нәкъ менә шундый күренде:
113
00:12:43,500 --> 00:12:51,500
Уртасында кара байрак эленгән, өстендә торып, чүп-чар
һәм тузаннан торган, күбекләнеп агып торган фонтан.
114
00:12:51,500 --> 00:12:58,833
Һәм менә шуны мин бөтен бина буйлап ату дип атыйм.
115
00:12:58,833 --> 00:13:03,833
Хәзер иң кызыклысы — тремор белән бу
тыныч ун секунд арасындагы кыска вакыт.
116
00:13:03,833 --> 00:13:07,500
Бик серле берәр нәрсә булган булырга тиеш.
117
00:13:07,500 --> 00:13:09,708
Йомгаклап әйткәндә, әмма инде болай дип әйтеп була:
118
00:13:09,708 --> 00:13:17,250
1. Күзәтелгән җимерелү динамикасы ут,
керосин һәм үле авырлык өчен гадәти түгел.
119
00:13:17,250 --> 00:13:25,791
2. Термит яки ТНТ кебек кисү зарядлары һәм
шартлаткыч зарядлары өчен дә бу гадәти түгел.
120
00:13:25,791 --> 00:13:29,541
Бу табигый рәвештә сорау тудыра: хәзер без нәрсә эшлибез?
121
00:13:29,541 --> 00:13:31,791
Безгә яңа якын килү кирәк.
122
00:13:31,791 --> 00:13:38,791
Берсе дә булмагандыр. Икенчесе дә
булмагандыр, чөнки бу күзәтүләргә каршы килә.
123
00:13:38,791 --> 00:13:45,579
Гроунд-Зиро Моделе, яки GZM, хәзер манараларның
туры астында, атап әйткәндә, билгеләнгән
124
00:13:45,579 --> 00:13:50,375
архитектура ноль ноктасында, югары энергия керүен фаразлый.
125
00:13:50,375 --> 00:13:54,166
Бу гранит эченә 75 метр тирәнлеккә кадәр.
126
00:13:54,166 --> 00:14:04,250
Әүвәл чиста химик процесс дип кабул итик һәм һәркайсы 20
тонна X матдәсе ташыган 50 йөк машинасын исәпкә алыйк.
127
00:14:04,250 --> 00:14:11,875
Бу бер килотоннан артык ТНТ
эквиваленты гомуми энергиясенә туры килә.
128
00:14:11,875 --> 00:14:13,958
Һәм бу бик күп.
129
00:14:13,958 --> 00:14:20,074
Шулай итеп, ял көннәрендә Германия автомагистрале
янындагы парковкада 50 йөк машинасы тора дип
130
00:14:20,074 --> 00:14:24,291
күз алдына китерегез, һәркайсында 20 тонна йөк бар.
131
00:14:24,291 --> 00:14:31,781
Бу энергия яндырылып, үзгәртелгәч, ул нинди дә булса рәвештә
манара астында шартлаучы йомырка барлыкка
132
00:14:31,781 --> 00:14:39,833
китерергә тиеш, аның чыгып торган эшче газлары
50-нче йөк лифты аша манара буйлап өскә атылып чыга.
133
00:14:39,833 --> 00:14:52,208
Ләкин сорау шул кала: ни өчен бу эшләүче газлар граниттагы бик
тар канал аша башта өскә атканда шундый җимергеч тәэсир итә?
134
00:14:52,208 --> 00:14:54,500
Бу ничек мөмкин?
135
00:14:54,500 --> 00:15:02,916
Менә гомуми термин буларак слайд:
«Ground Zero» моделе сорый: бу ничек мөмкин?
136
00:15:02,916 --> 00:15:07,500
Шулай итеп, беренче чиратта без
җимерүнең төп физик принцибы турында сорыйбыз.
137
00:15:07,500 --> 00:15:17,375
Бина эчендә бик кызу эшче газлар булган газ
басым камерасы шартлаганда бина белән ни була?
138
00:15:17,375 --> 00:15:27,459
Менә ниләрне карап үтик: 1: Бернулли принцибы буенча – әйткәндәй,
Бернулли Швейцария физигы булган, димәк, Швейцариягә сәлам
139
00:15:27,459 --> 00:15:32,916
– агымның туры тирәсендә сору эффекты белән тискәре басым бар.
140
00:15:32,916 --> 00:15:36,750
Мәсәлән, моны тиз үтеп киткән поездда күрергә була.
141
00:15:36,750 --> 00:15:43,083
Һава агымы әйберләрне еракка алып китә
ала, аларны поезд ягына этеп җибәрә.
142
00:15:43,083 --> 00:15:50,546
Биредә, манарада, шартлау тик тискәре басым
җимерелгәндә генә була, мәсәлән, ирешелгән биеклек
143
00:15:50,546 --> 00:15:55,541
аркасында яки, альтернатив рәвештә, ачылу аркасында.
144
00:15:55,541 --> 00:16:01,291
Слайд 14 кыскача эчтәлеге: Сору эффекты һәм тискәре басым
145
00:16:02,875 --> 00:16:08,916
Яки, моның нәтиҗәсендә, плазма чыгып киткәч,
кайнар газлар чыгып киткәч, карау 2 өстендә:
146
00:16:08,916 --> 00:16:17,816
Әгәр бу эшче газлар бик югары температурада булса, алар
өске өлештә качкан вакытта бинаның конструкциясен шунда ук
147
00:16:17,816 --> 00:16:23,625
җимерәләр. Без монда 4000 һәм 5000 градус турында сөйлибез.
148
00:16:23,625 --> 00:16:30,625
Ләкин бу эри торган корылма бик авыр, ул
аска таба басым ясаячак һәм аска таба төшәчәк.
149
00:16:30,625 --> 00:16:35,208
Бу масса хәзер күтәрелеп килүче газ агымына киртә булып тора.
150
00:16:35,208 --> 00:16:42,402
Бина авырлыгының бары тик 10%ын гына исәпкә
алсак, бу 50 000 тонна төшүче масса яки өстән
151
00:16:42,402 --> 00:16:46,583
тизләнеп килүче пирокластик агым дигән сүз.
152
00:16:46,583 --> 00:16:57,000
Шулай итеп, тагын бер кат: өстән 50 000 тонна кайнар тузан
төшә, һәм бу тузанга бик кайнар эш газлары агымы бәрелә.
153
00:16:57,000 --> 00:17:02,708
Чүке һәм наковальня, диярсең, алар
аннары бергә аска таба хәрәкәт итәләр.
154
00:17:02,708 --> 00:17:12,500
Бу очракта Паскуале Бузелли символик рәвештә
монда төньяк манарада сары рамка эчендә күрсәтелә.
155
00:17:12,500 --> 00:17:18,041
Шулай итеп, 15-нче слайд, гомуми термин: молот һәм наковальня
156
00:17:18,041 --> 00:17:23,500
Манараның эчке ядросы тулысынча сүтеләчәге инде ачык.
157
00:17:23,500 --> 00:17:27,750
Ләкин тышкы фасадка, корыч челтәргә ни булачак?
158
00:17:27,750 --> 00:17:37,708
Без көньяк манарада җимерелешнең күчмә фронтын күзәттек, ә төньяк
манарада ул күбрәк кисү пычагы яки өзеп-ярып җибәрү кебек иде.
159
00:17:37,708 --> 00:17:46,602
Икесе дә җимерү үрнәге ачык логик, чөнки эштән чыгучы
газларның башта тулысынча вертикаль юнәлеше горизонтальгә
160
00:17:46,602 --> 00:17:51,583
борыла һәм шуның белән тышкы фасадка тулы көч белән бәрелә.
161
00:17:51,583 --> 00:17:58,250
Төньяк манарадан чыккан газ агымы көньяк манарадан чыкканга
караганда сизелерлек тизрәк, күбрәк массалы һәм энергияле иде.
162
00:17:58,250 --> 00:18:04,375
Бу төрлечә эшләүне аңлата, ул шул ук принципка нигезләнсә дә.
163
00:18:04,375 --> 00:18:09,958
Менә көньяк манарасы өчен кыска анимация:
164
00:18:09,958 --> 00:18:18,833
Материал асканнан өскә атыла, ә киртә өстә
урнашкан. Шуннан соң басым янга чыгарга мәҗбүр була.
165
00:18:18,833 --> 00:18:25,083
Шулай итеп, ачык әйткәндә, 16-нчы слайд:
Басымны гади генә итеп азат итәргә кирәк.
166
00:18:25,083 --> 00:18:34,948
Тышкы фасадка килгәндә, без инде газ агымының эчтән горизонталь
рәвештә секундка кимендә 100 метр тизлектә бәрергә тиешлеген
167
00:18:34,948 --> 00:18:40,978
фаразлый алабыз, чөнки манаралар сәгатенә 300
километрга кадәр җил тизлекләре өчен
168
00:18:40,978 --> 00:18:45,625
проектланган. Бу секундка 85 метр тизлек дигән сүз.
169
00:18:45,625 --> 00:18:53,625
Моннан тыш, өстәмә җылылык зәгыйфьләндерү, әлбәттә,
бөтен фасадның чынлап та җимерелүен тәэмин итү өчен файдалы.
170
00:18:53,625 --> 00:19:00,458
Плазманың табигый киңәюе, атылу вакытында чыга
торган кайнар газлар югары катламда моның өчен җитәрлек.
171
00:19:00,458 --> 00:19:06,666
Түбәнге өлештә газ агымы тизлеге сизелерлек югары, чөнки аңа аз
күтәрелеш биеклеген җиңәргә туры килә, бу
172
00:19:06,666 --> 00:19:13,000
аның югары кинетик энергиягә ия булуын һәм
җимергеч тәэсир ясарга мөмкинлеген аңлата.
173
00:19:13,000 --> 00:19:20,500
Бу матур рәсем барлык өч манараны –
7-нче бина, WTC 1 һәм WTC 2 – күрсәтә.
174
00:19:20,500 --> 00:19:25,166
Без шул ук перспективада калабыз: 7, 1, 2.
175
00:19:25,166 --> 00:19:33,333
Шулай итеп, 17-нче слайд (элек): Барысы
да әле сакланган. Һәм 18-нче слайд (соң):
176
00:19:33,333 --> 00:19:41,293
Менә процесс 7, 1, 2 тәмамланганнан соң шул ук күренеш.
177
00:19:41,293 --> 00:19:47,458
WTC хәзер җимереклек өеменә әйләнде, аның
гранит фасады кызыл япма кебек өстендә ята.
178
00:19:47,458 --> 00:19:52,500
WTC 1 һәм WTC 2 тирәсе тулысынча җимереклек кыры.
179
00:19:52,500 --> 00:19:59,213
Тышкы фасад тышка ачылып тора һәм өлешчә
чистартылган банан тиресенә охшап ята, ә тышкы
180
00:19:59,213 --> 00:20:03,916
ягында үзәктә шул манараның кат планы урнашкан.
181
00:20:03,916 --> 00:20:11,527
Моннан тыш, тышкы фасадтагы калган L-формалы
конструкцияләр дә игътибарга лаек: көньяк манарада алар 2-нче
182
00:20:11,527 --> 00:20:15,458
ук очында, төньяк манарада 1-нче ук очында урнашкан.
183
00:20:15,458 --> 00:20:21,772
Әгәр без ук 1нең очын бераз гына алга сузсак, төньяк
манараның җир планының уртасына якын урнашкан кечкенә күмбез
184
00:20:21,772 --> 00:20:26,750
һәм ак төстәге вак-ваз кирпеч калдыклары өемен күрә алабыз.
185
00:20:26,750 --> 00:20:33,676
Хәзер без рәсемгә якынлашабыз; ул шул ук рәсем.
Аны зурайтып карагыз һәм куполның уң ягыннан
186
00:20:33,676 --> 00:20:38,208
чыгып торган бер багананы күрегез. Моны истә тотыйк.
187
00:20:38,208 --> 00:20:47,000
Фасадның L-формадагы калдык структурасы да ачык күренә:
монда рәсемдә бер озын сегмент һәм бер кыска сегмент.
188
00:20:47,000 --> 00:20:54,583
Бу төньяк манарада шулай иде, ә көньяк манарада
нәкъ менә шундый формадагы калдыклар бар иде.
189
00:20:54,583 --> 00:21:02,083
Җирдән алынган, җимерек ташлар
күмбәсе һәм без билгеләп үткән бер багана.
190
00:21:02,083 --> 00:21:10,208
Шулай итеп, 19 һәм 20-нче слайдлар
гомуми алганда: «Калдык структуралар бар»
191
00:21:10,208 --> 00:21:18,583
Бу мизгелдә без өйдәге тәҗрибәдә нәрсәнедер
күрсәтү өчен кыска гына читкә борылырбыз.
192
00:21:18,583 --> 00:21:26,708
Физик Ричард Фейнман бик урынлы әйткәнчә: «Син нинди акыллы
булуың, кем фараз ясавы яки аның исеме нинди булуы мөһим түгел».
193
00:21:26,708 --> 00:21:34,453
Әгәр ул тәҗрибәгә туры килмәсә,
фараз дөрес түгел. Шул гына мөһим.
194
00:21:34,453 --> 00:21:41,232
Шулай итеп, иң элек без күрсәтәбез: алюминий квадрат
торба сегментларыннан ясалган туррет аскы ягыннан
195
00:21:41,232 --> 00:21:45,074
юнәлтелгән һава агымы үткәндә өстән аска таба таркала.
196
00:21:45,074 --> 00:21:49,767
Бу тәҗрибәдә һава компрессоры
мундштугыннан якынча 6 бар басым белән.
197
00:21:49,767 --> 00:21:53,875
Менә беренче тәҗрибә:
198
00:21:53,875 --> 00:22:01,458
Бер сегмент артыннан берсе өстә күтәрелә, чөнки торбадагы
саклаучы вакуум юкка чыкты һәм һава агымы өстә киңәя ала.
199
00:22:01,458 --> 00:22:11,291
Башня янында торган буш спичка тартмалары да өстәге һава
агымы киңәюен сизеп, бер якка авышалар яки һавада очып йөриләр.
200
00:22:11,291 --> 00:22:20,750
Биредә истә тотарга кирәк, өстән бер сегмент артыннан
берсе өзек-өзек күтәрелә, аскы яктан һава агымы белән.
201
00:22:20,750 --> 00:22:25,708
Җимерелү һәрвакыт фараз ителгәнчә аскы каттан башланмый.
202
00:22:25,708 --> 00:22:33,416
Шулай итеп, 21-нче слайдны
«Өстән-түбән җимерелү, өстән аска» дип атыйк.
203
00:22:35,500 --> 00:22:39,607
Безнең өйдәге тәҗрибә һәрвакыт кабатлана.
204
00:22:39,607 --> 00:22:47,451
Башка бер тәҗрибәдә һава агымы шулай ук алюминий квадрат
торба сегментларыннан ясалган турретаны өстән аска кадәр сүтеп
205
00:22:47,451 --> 00:22:51,387
ала, ул слайдта сулда, ягъни икенче тәҗрибәдә күрсәтелгән.
206
00:22:51,387 --> 00:22:59,120
Шулай итеп без моны янә күрәбез: монда ток аска таба ага.
207
00:22:59,120 --> 00:23:05,998
Ләкин без каплау өстәгәндә, монда уң якта күрсәтелгәнчә, шул ук
фольганы, ягъни тышкы фасадны – бу тәҗрибәдә магнит лентасы белән
208
00:23:05,998 --> 00:23:09,458
беркетелгән металл табакларны – кулланганда, без күрәбез ки:
209
00:23:09,458 --> 00:23:15,791
Горизонталь компонент металл
карталарны ян-якка ыргытырлык дәрәҗәдә көчсез.
210
00:23:15,791 --> 00:23:19,250
Һаваның ян якка киңәюе моның өчен җитәрлек түгел.
211
00:23:19,250 --> 00:23:24,458
Башнядә бары тик алюминий торба
кисәкләре генә вихр кебек әйләнеп тора.
212
00:23:24,458 --> 00:23:31,833
Мин аларны бер мизгелгә камерага
тотып торам. Менә бу металл карталар.
213
00:23:31,833 --> 00:23:39,833
Мин моны күрә аласыңмы-юкмы белмим, ләкин аның
өстендә System Truss элементларының контурлары бастырылган.
214
00:23:41,708 --> 00:23:49,666
Менә өченче тәҗрибә: мондый итеп беркетелгән бу
металл карталарны ян-якка этәрерлек җитәрлек энергия юк.
215
00:23:52,333 --> 00:24:01,514
Шулай итеп, бу фольга өчен зонтик терминны гади генә металл
карталар дип атарга мөмкин, яки, матуррак әйтсәк, фасадның
216
00:24:01,514 --> 00:24:07,958
ферма системасы элементлары. Бу аның техник термины булыр иде.
217
00:24:07,958 --> 00:24:14,561
Ләкин без шартлау валына, мәсәлән, кечкенә чиләк
кебек каршы авырлык урнаштыргач, бу масса кыска
218
00:24:14,561 --> 00:24:18,416
гына вакытка өскә таба һава агымы белән күтәрелә.
219
00:24:18,416 --> 00:24:22,250
Бу алюминий сегментлардан ясалган валны җимерә.
220
00:24:22,250 --> 00:24:27,958
Масса хәзер төшә башлый һәм өскә таба
агып баручы һаваны горизонталь якка бора.
221
00:24:27,958 --> 00:24:33,070
Тик магнит лентасы белән генә беркетелгән
металл карталар хәзер һава агымының өстән-өскә
222
00:24:33,070 --> 00:24:36,083
хәрәкәте белән янга таба уңышлы рәвештә очырыла.
223
00:24:36,083 --> 00:24:41,416
Менә дүртенче һәм соңгы тәҗрибә:
224
00:24:51,708 --> 00:24:57,122
Төгәл сопло янында чиләк тагын туктатыла да өскә
катапульталана, бу, әлбәттә, Дөнья сәүдә үзәгендәге
225
00:24:57,122 --> 00:25:00,375
процессларны имитацияләгәндә бернинди мәгънәгә ия түгел.
226
00:25:00,375 --> 00:25:07,962
Ләкин сез принципны аңлагансыз, һәм аны 3D-принтер
компонентларын кулланып модель рәвешендә әлбәттә күпкә
227
00:25:07,962 --> 00:25:13,875
яхшырак һәм ышандырырлык итеп тәкъдим итәргә мөмкин.
228
00:25:13,875 --> 00:25:20,583
Бу батыр университет яки хәтта мәктәп өчен дә
кыйммәтле фәнни тикшеренү проекты булыр иде.
229
00:25:20,583 --> 00:25:28,151
Бер студент инде минем өчен CAD-модель ясап куйган, аны
3D-принтерларда бастырырга мөмкин, яисә ул бастырылган
230
00:25:28,151 --> 00:25:33,833
детальләр белән йомшак итеп җыелган Lego кирпечләреннән тора.
231
00:25:33,833 --> 00:25:37,125
Әлбәттә, мондый тәҗрибә вакытында берни дә тыгылып калмаска тиеш.
232
00:25:37,125 --> 00:25:42,875
Барысын да шулкадәр йомшак итеп төзергә кирәк ки, аз
гына басым аермалары чыннан да модельне таркатып ташлар.
233
00:25:42,875 --> 00:25:48,698
Кызганычка каршы, бу кул эшләре проекты бик күп
вакыт таләп итә, шуңа күрә әлегәчә тормышка
234
00:25:48,698 --> 00:25:53,125
ашырылмады. Төзү блоклары принцибына килгәндә — шулкадәр.
235
00:25:53,125 --> 00:25:56,225
Ләкин безнең кечкенә күмбезгә кире кайтыйк.
236
00:25:56,225 --> 00:26:00,749
Сез бу хикәяне массакүләм мәгълүмат чараларында
«The Miracle of Stairwell B – das Wunder von
237
00:26:00,749 --> 00:26:03,750
Treppenaufgang B» ачкыч сүзе астында таба аласыз.
238
00:26:03,750 --> 00:26:12,686
Кечкенә күмбә эчендә Микки Кросс төркеме (14 кеше)
һәм Паскуале Бузелли 50 метр биеклектән төшүдән исән
239
00:26:12,686 --> 00:26:18,583
калдылар һәм кечкенә күмбә өстенә яки артына төштеләр.
240
00:26:18,583 --> 00:26:24,666
Шулай итеп, 25-нче слайд: B баскычлы коридорының могҗизасы
241
00:26:24,666 --> 00:26:30,208
Ватылган калдыкларны чистартканнан
соң, бу күмбә артында шундый күренеш иде:
242
00:26:30,208 --> 00:26:37,541
Монда Микки Кросс белән төркем исән
калган баскыч ачык күренә. Бу кечкенә могҗиза.
243
00:26:37,541 --> 00:26:42,416
Ләкин корылмалар сау-сәламәт калган,
шуңа күрә эчендәге кешеләр дә исән калган.
244
00:26:42,416 --> 00:26:50,041
Кечкенә могҗиза, ләкин беркадәр логик.
Син дә, мин дә исән калган булыр идек.
245
00:26:50,041 --> 00:26:59,916
Паскуале Бузелли хикәясе, киресенчә, сихергә тиң: манара аның
астында җимерелде, һәм ул үлемгә 50 метр биеклектән егылды.
246
00:26:59,916 --> 00:27:04,750
Ул бәрелеш нәтиҗәсендә үлмәде, ә йомшак төште.
247
00:27:04,750 --> 00:27:11,128
Ул ни үтерелмәде, ни ватылган кирпеч-таш астында тапталмады,
ни шартлаткыч матдәләр аны өзеп ташламады, ни термит яисә ут аны
248
00:27:11,128 --> 00:27:14,500
яндырмады, ни радиацияләндерелде, ни кайнатылды, ни парланды.
249
00:27:14,500 --> 00:27:23,416
Ул ишетүен дә, күрүен дә югалтмады. Ләкин ул 50 метр
биеклектән төшкәндә үрү тавышын ишеткәнен хәбәр итте.
250
00:27:23,416 --> 00:27:29,916
Шуннан соң манара юкка чыкты, һәм
аның өстендә зәңгәр күк күренде.
251
00:27:29,916 --> 00:27:38,833
Шулай итеп, 26-нчы слайдны йомгаклап: Сихер,
сихерчелек, хәзергәчә аңлатылмаган нәрсәләр
252
00:27:38,833 --> 00:27:49,208
Паскуале Бузеллиның белдерүләре миңа бик кызыклы, чөнки алар
Гроунд Зиро моделе буенча көтелгән барлык күренешләргә туры килә.
253
00:27:49,208 --> 00:27:55,708
Алар шартлаткыч матдәләрне һәм кисүче матдәләрне төп
сәбәп итеп күрсәткән аңлатма модельләренә туры килми.
254
00:27:55,708 --> 00:28:03,500
Үзенең «Без барыбыз да егылабыз» исемле китабында ул җимерелү
алдыннан һәм вакытында булган этапларны, адымнарны тасвирлый.
255
00:28:03,500 --> 00:28:09,416
Һәм игътибар итегез, ул һәрвакыт
хикәясендә секундларга сылтап тора.
256
00:28:09,416 --> 00:28:14,122
Ул миллисекундлар түгел, шартлау көтелгәнчә.
257
00:28:14,122 --> 00:28:17,669
Барысы да әкрен, кошмар кебек.
258
00:28:17,669 --> 00:28:23,695
Беренчедән, манара селкенә. Бузелли яза: «үсә барган калтыраш».
259
00:28:23,695 --> 00:28:29,188
Аннары манара акылдан язган кебек
селкенә башлый. Ул яза: «селкенү машинасы».
260
00:28:29,188 --> 00:28:32,541
Өстән гөрелдәү тавышы ишетелә.
261
00:28:32,541 --> 00:28:37,875
Шуннан соң гына стена белән баскыч
тоташуы өзелә, һәм перилалар стенадан өзелә.
262
00:28:37,875 --> 00:28:47,958
Диварда ярыклар бары тик хәзер генә барлыкка килә. Һәм бу
ярыклар әкренләп үсә. Бузелли «үсә барган ярык» дип яза.
263
00:28:47,958 --> 00:28:54,416
Кинәт барлык терәү конструкцияләре җимерелә,
баскычлар ауга, һәм барысын да тузан каплый.
264
00:28:54,416 --> 00:29:01,125
Киләсе берничә секунд эчендә Буззелли егыла
һәм әйләнеп торган каты әйберләр белән бәрелә.
265
00:29:01,125 --> 00:29:05,750
Ләкин ул өлешчә көчле күтәрелеш
агымнары тарафыннан күтәрелә һәм акрыная.
266
00:29:05,750 --> 00:29:12,958
Ул яза: «җәһәннәм сулышының дулкыннары; куркыныч җилдә,
авырлыксыз кебек очып йөргәндә, аның тәне борылып-бөкелә иде».
267
00:29:12,958 --> 00:29:21,125
Егылганнан соң берничә секунд очыштан соң дүртенче
кат биеклегендәге корыч балкага йомшак төшү була.
268
00:29:21,125 --> 00:29:26,166
Баззелли төшкәндә бары тик аягын сыеп ала.
269
00:29:26,166 --> 00:29:30,625
Слайд 27 «Кошмар» дип аталган
бүлеккә кыскартылып бирелергә мөмкин.
270
00:29:30,625 --> 00:29:37,166
Һәм бина эчендә булганда кинәт бөтен
нәрсә таркалып китә башласа, бу чын кошмар.
271
00:29:38,875 --> 00:29:47,308
Паскуале Бузеллиның китабы бик хисле стильдә язылган, бераз
арттырылган һәм кайчакта хәтта күз яшьләре китерә торган. Ләкин
272
00:29:47,308 --> 00:29:52,875
салкын, аңлы анализ контекстында без сорарга тиеш: Кем кайда иде?
273
00:29:52,875 --> 00:29:59,083
Башка сүзләр белән әйткәндә, төгәл урнашу
мәгълүматлары, басымнар, тизлекләр, вакытлар һ.б.
274
00:29:59,083 --> 00:30:05,125
Шулай да, бу китап 9/11 тикшеренүләрендә
мөһим элемент булып тора, төп шаһитнең китабы.
275
00:30:05,125 --> 00:30:11,901
Эшче газлар чыгарылганда Паскуале Бузелли
22-нче катта иде, ә Микки Кросс төркеме
276
00:30:11,901 --> 00:30:17,000
4-нче катта иде, ләкин икесе дә B баскычта иде.
277
00:30:17,000 --> 00:30:24,577
Эшче газлар секундына кимендә 100 метр тизлектә очкыга очып чыга,
ә башлангыч этапта, мөгаен, секундына хәтта 200 метрга да җитә,
278
00:30:24,577 --> 00:30:32,500
дип нәтиҗә ясарга мөмкин интерференция сигналлары, караңгылык
өзеклекләре һәм вертолеттан туры эфир тапшыруы нигезендә.
279
00:30:32,500 --> 00:30:39,440
Хәзерге вакытта крест формасындагы коридорлар вакуум
ролен үти, ә соңрак басымны таратучы булып хезмәт итә.
280
00:30:39,440 --> 00:30:42,333
Материал үзәктә суырыла.
281
00:30:42,333 --> 00:30:48,722
Ләкин баскыч куышындагы бетон конструкцияләр әле тимер
баганаларын ватмады; хәзергәчә бары тик ярыклар гына
282
00:30:48,722 --> 00:30:53,079
барлыкка килде, һәм баскычлар белән диварлар утырып калды.
283
00:30:53,079 --> 00:31:00,125
Шулай итеп, 28-нче слайд: Басымны таратучы, коридорлар
284
00:31:00,125 --> 00:31:03,969
Аннары 29-нчы слайд: Бушлык
285
00:31:03,969 --> 00:31:12,666
Монда Паскуале Бузелли өчен хәл тагын да начарая, чөнки
эшләүче газлар манара күзгә күренеп җимерелгәнче чыга.
286
00:31:12,666 --> 00:31:15,319
Барысы да әле дә эчтә бара.
287
00:31:15,319 --> 00:31:23,583
Биредә бигрәк тә ачык күренә: 50-нче төп лифт
шахтасы бераз көнбатышка тайпылган; ул уртада түгел.
288
00:31:23,583 --> 00:31:28,541
Шул белән чагыштырганда, крест
формасындагы коридорлар бинаның уртасыннан уза.
289
00:31:28,541 --> 00:31:38,083
50-нче йөк күтәргеч аның янында урнашкан. Әйтелгәнчә,
материал хәзер үзәккә, бигрәк тә коридорлар аша, суырыла.
290
00:31:38,083 --> 00:31:49,865
Бу конкрет геометрия, эрупция каналының офсеты, манарадагы
кешеләрнең азрак санын саклап кала һәм кечкенә күмбә һәм фасадтагы
291
00:31:49,865 --> 00:31:56,750
L-формадагы калдык структураларның барлыкка килүенә җаваплы.
292
00:31:58,458 --> 00:32:01,904
Слайд 30: Хәзер өстәмә бастыру килә.
293
00:32:01,904 --> 00:32:08,083
Берничә секундтан соң, югары басымлы зона 22-нче кат аша уза.
294
00:32:08,083 --> 00:32:13,583
Ләкин бу вакытта Паскуале Бузелли инде үтергеч воронка астында.
295
00:32:13,583 --> 00:32:17,166
Материал барлык якка да, бигрәк тә көнбатышка, ыргытыла.
296
00:32:17,166 --> 00:32:22,833
Соңгы этапта материал кечкенә күмбәдән читкә ыргытыла.
297
00:32:22,833 --> 00:32:29,666
Мин Паскуале Бузеллинең төшү ноктасын
кечкенә циан квадрат белән билгеләдем.
298
00:32:29,666 --> 00:32:35,625
Ул сурәттә уң якта, B баскыч янында урнашкан.
299
00:32:35,625 --> 00:32:42,083
Бүззеллинең көньяк-көнчыгышка бары тик
берничә метрга гына тайпылганы ачык.
300
00:32:42,083 --> 00:32:47,458
Менә тагын басым зонасы аша үткәндәге хәлнең якыннан күренеше:
301
00:32:47,458 --> 00:32:57,458
Фотограф көньякка карый, һәм манараның көнбатыш ягы ачык
күренә, нәкъ менә шул юнәлешкә 50-нче йөк күтәргеч күчерелгән.
302
00:32:57,458 --> 00:33:02,916
Бу юнәлештә пычак эффекты көчлерәк булды,
чөнки фасад энергия агымына якынрак иде.
303
00:33:02,916 --> 00:33:11,426
Шулай итеп, вулканның атылу тәртибендәге яки атылу
үрнәгендәге бу нечкә асимметрияне бары тик Ground Zero
304
00:33:11,426 --> 00:33:17,708
моделе аңлата. Башка бернинди модель дә моны аңлата алмый.
305
00:33:20,666 --> 00:33:30,541
Һәм тагын сорау: бу юлы корылма җимерелгәндә кем кайда иде?
306
00:33:30,541 --> 00:33:39,250
Рәсемдә мин фонтанның параболасын һәм материалның көнбатышка
таба кискен ыргытылуын соры нокталар белән билгеләдем.
307
00:33:39,250 --> 00:33:45,750
Паскуале Бузелли һәм Микки Кросс белән төркем
манараның каршы ягында, ягъни көнчыгышта урнашканнар.
308
00:33:45,750 --> 00:33:50,083
Эчке корыч баганалар басым
зонасыннан үткәндә инде сүтелеп, ватылган.
309
00:33:50,083 --> 00:34:01,804
Тышкы фасадтагы корыч челтәрле конструкция өлешләп җимерелә
яки тулысынча ватыла, кайчакта бөтенләй тышка таба чыга.
310
00:34:01,804 --> 00:34:08,524
Ләкин – баскыч арасы һәм бетон диварлар инде утырган.
311
00:34:08,524 --> 00:34:11,791
Буззелли ватылган калдыклар белән бергә егыла.
312
00:34:11,791 --> 00:34:16,029
Бу Паскуале Бузелли һәрвакыт басым
зонасының астында булуын аңлата.
313
00:34:16,029 --> 00:34:20,041
Ирекле төшү өскә таба агып чыгулар аркасында акрыная.
314
00:34:20,041 --> 00:34:23,541
Фаразланган төшү тизлеге секундына 10 метр.
315
00:34:23,541 --> 00:34:33,583
Бу сәгатенә 36 километр тизлек дигән сүз. Бу 50 метр
биеклектән төшү вакыты тулысы белән 5 секунд дигәнне аңлата.
316
00:34:33,583 --> 00:34:40,166
Шулай итеп, 32-нче слайдны «9/11 серферы» дип атарга мөмкин.
317
00:34:40,166 --> 00:34:51,541
Паскуале Бузеллине кайчакта шушы газларда озак
вакыт төшүе яки йөзүе аркасында шулай атыйлар.
318
00:34:51,541 --> 00:34:59,712
Паскуале Бузеллиның төп хәбәре — тасвирланганча диварларның
әкрен генә ярылуы һәм тоташуларның йомшаруы, шулай ук
319
00:34:59,712 --> 00:35:04,333
бары тик берничә секунд гына дәвам иткән егылу процессы.
320
00:35:04,333 --> 00:35:11,282
Югыйсә, ул үзе үк процессның, газларны яндыру
урынындагы тискәре басым тәэсиренең һәм төшү
321
00:35:11,282 --> 00:35:15,862
тизлегенең өзлексез акрынлавының тере дәлиле.
322
00:35:15,862 --> 00:35:22,090
Сылтама: "Мин дога кылган чакта дивар ярылды да
идән сыгылды. Аннары мин егыла башладым, һәм шул
323
00:35:22,090 --> 00:35:25,958
мизгелдә аңладым: Аллаһым, менә ничек үләчәкмен."
324
00:35:25,958 --> 00:35:30,944
Мин эмбрион хәлендә калдым, ком белән атылган
һаваны тойдым, мине бәрделәр, миңа бәрелгән
325
00:35:30,944 --> 00:35:34,833
әйберләрнең бәрелеш нәтиҗәсендә яктылык чаткыларын күрдем.
326
00:35:34,833 --> 00:35:42,666
Бер мизгел үткәч, мин күзләремне күтәрдем дә, бөтенләй
сизгерсезләнеп, зәңгәр күккә карап шунда гына утырдым.
327
00:35:42,666 --> 00:35:48,500
Менә инглиз телендәге әңгәмәдән өзек.
328
00:36:33,208 --> 00:36:38,208
Микки Кроссның төп хәбәре — тасвирланган тартылу эффекты.
329
00:36:38,208 --> 00:36:42,625
Һәм аннары җил. Бик, бик көчле җил.
330
00:36:42,625 --> 00:36:46,883
Минем каскам мине җирдән күтәрергә
тотынды, шуңа күрә мин чүкендем.
331
00:36:46,883 --> 00:36:53,993
Аннары мин чүкендем дә перила янында баскычны
эзләдем, үземне мөмкин кадәр кечкенә иттем.
332
00:36:53,993 --> 00:36:59,250
Шлем башымнан очып китәргә тотынды. Мин аны
эләктерергә оныткан идем. Шуңа күрә мин шлемны тоттым.
333
00:36:59,250 --> 00:37:02,666
Мин инстинктив рәвештә почмакка чумып кердем.
334
00:37:02,666 --> 00:37:07,833
Менә интервью инглиз телендә. Тагын бер өзек.
335
00:37:35,958 --> 00:37:44,054
Слайд 34 кыскача: Манарадагы җил
336
00:37:44,054 --> 00:37:50,562
Барлык җимергеч динамика – шул исәптән «мөҗизәләр»
дә – җирдән концентрацияләнгән эшче газларның
337
00:37:50,562 --> 00:37:54,806
шартлавын фараз итеп гади һәм тотрыклы рәвештә аңлатыла ала.
338
00:37:54,806 --> 00:38:04,948
Хәзер альтернатив матбугатның бу физик яктан дөрес
чишелешкә каршы чыгуы өчен бернинди дә ачык сәбәп юк, тик:
339
00:38:04,948 --> 00:38:11,302
Укучылардан курку, кешеләрдән курку – бу
аңлатма дөрес булырга мөмкин дип курку – һәм
340
00:38:11,302 --> 00:38:15,512
аларның бу мәсьәләне хәл итәргә теләмәүләре.
341
00:38:15,512 --> 00:38:24,458
Ковид очрагында бу кире кагу шулкадәр көчле түгел, чөнки җаваплы
кешеләрнең ялгышу ихтималы һәрвакыт психологик тишек булып кала.
342
00:38:24,458 --> 00:38:34,083
Инстинктив аклану: «Сәясәтчеләр моны шулай
теләмәделәр, моны теләмәделәр, белмәделәр.»
343
00:38:34,083 --> 00:38:45,291
Бу куркуны җиңәргә ярдәм итү өчен мин төрле әйберләр уйлап
таптым, алар сөйләшүне башлап җибәрүче буларак хезмәт итә ала.
344
00:38:45,291 --> 00:38:49,564
Бу касәләр, кубиклар, буклетлар һәм башка шундый әйберләр.
345
00:38:49,564 --> 00:38:58,351
Мәсәлән, менә «Физика: курку һәм күңел ачу»
исемле буклет, ул Төньяк манарасының сайланган
346
00:38:58,351 --> 00:39:04,333
биеклегенә нигезләнеп вертикаль ыргыту физикасын аңлата.
347
00:39:04,333 --> 00:39:09,393
Бу көлке, проект схемаларында яшерен физик шаяру.
348
00:39:09,393 --> 00:39:16,708
Моннан тыш, башка шартлаулар белән
чагыштырганда бик кызыклы видеоматериал күрсәтелә.
349
00:39:19,791 --> 00:39:26,875
Слайд 35 кыскача эчтәлеге: Тискәре
караш яки күзәтелгән тискәре караш
350
00:39:29,632 --> 00:39:38,395
Моннан тыш, Дөнья сәүдә үзәген җимерүгә кагылышлы төп
физик табышмакларны бары тик алты сорауга кыскартырга
351
00:39:38,395 --> 00:39:43,927
мөмкин, һәм аларны Рубик кубының яссыларында сурәтләргә була.
352
00:39:43,927 --> 00:39:45,791
Мин аны кыскача күрсәтермен.
353
00:39:45,791 --> 00:39:48,791
Бу алты тема түбәндәгеләр:
354
00:39:48,791 --> 00:39:55,584
Импульс – ягъни ян өслек импульсы
белән Төньяк манарасының тузан фонтан.
355
00:39:55,584 --> 00:40:04,149
Җирдәге энергия – ягъни күзәтелгән суыну вакыты өч ай.
356
00:40:04,149 --> 00:40:11,166
Биредә сез рәсемдәге «Энергия җир асты» ян
өслеген һәм күтәрелә торган пар болытларын күрә аласыз.
357
00:40:11,166 --> 00:40:22,283
Аннары без сөйләшкән көньяк манарасының алынмаган крутящий моменты
– ян өслеге Полюслы момент сакланмаучылык булыр иде.
358
00:40:22,283 --> 00:40:30,216
Без сөйләшкән Төньяк манарасындагы исән
калганнар – исән калганнар ян зонада булачак.
359
00:40:30,216 --> 00:40:36,791
Машиналарның кинәт ялкынга уралуы,
алар барысы да янып китте, һәм –
360
00:40:36,791 --> 00:40:43,721
Кызу тузан, ягъни пирокластик агым һәм 7-нче
бина өстендәге гөмбә болыты, ул кичке якта
361
00:40:43,721 --> 00:40:49,091
күккә күтәрелде – янәшә өлкә Кызу тузан.
362
00:40:49,091 --> 00:40:55,166
Шулай итеп, 36-нчы слайдка килгәндә: Сихерле куб
363
00:40:55,166 --> 00:41:00,583
Әлбәттә, 11 сентябрьгә кагылышлы тагын да күп серләр бар.
364
00:41:00,583 --> 00:41:07,917
Шулай итеп, мин тагын бер кубикны рәсемләдем дә, Дөнья сәүдә
үзәген җимерүгә кагылышлы диярлек бөтен табышмакларны чынлыкта
365
00:41:07,917 --> 00:41:11,875
нибары 42 сорауга гына кыскартырга мөмкин икәнен аңладым.
366
00:41:11,875 --> 00:41:16,583
Бу аларны монда күрсәтелгәнчә формасын үзгәртә ала
торган куб рәвешендә сурәтләргә мөмкин дигәнне аңлата.
367
00:41:16,583 --> 00:41:30,291
Ярар, моны беренче карашка танып бетерү авыр – ләкин ул төрле
яклары булган куб иде, ул бик кызыклы формалар ала ала иде.
368
00:41:33,250 --> 00:41:41,666
Яки менә, бу ябылган куб. Һәм бу кубны
ачарга мөмкин, эчендә тагын башваткычлар бар.
369
00:41:41,666 --> 00:41:54,625
Бу билгеле тышкы өслекләр, әмма без моны ачкач, мәсәлән,
агып торган металл яки сейсмик сигналлар серен күрәбез.
370
00:41:54,625 --> 00:42:03,031
Мин әйткәнчә, сез бу кубикны куллана аласыз, һәм һәрбер рәсем
– җиңел аңлатыла торган табышмак; барысы да гармонияле рәвештә
371
00:42:03,031 --> 00:42:08,666
туры килә, әгәр кубикны яңадан ничек җыярга икәнен белсәгез.
372
00:42:08,666 --> 00:42:17,579
Шундый кубик уеннары аша күп мәгълүмат белеп
була. Әмма барлык уеннарга карамастан, бу тема
373
00:42:17,579 --> 00:42:22,796
психологик яктан бик авыр, аңа керү мөмкин түгел.
374
00:42:22,796 --> 00:42:27,166
Һәм менә мин Линкольн университетыннан
доктор Дэвид Хьюзның сүзләрен китерәм:
375
00:42:27,166 --> 00:42:36,581
9/11 вакыйгасының ялган байрак кысаларындагы җинаять
булу ихтималын исәпкә алу Көнбатыштагы кешеләрдән туганнан
376
00:42:36,581 --> 00:42:42,416
бирле үзләштергән төп фаразлардан баш тартырга таләп итә.
377
00:42:42,416 --> 00:42:47,166
Ләкин «психологик яктан керү авыр»
дигән нәрсә төгәл ни дигәнне аңлата?
378
00:42:47,166 --> 00:42:55,374
Бу кешеләрнең мәгълүматны аңлый алмыйча сүнеп
калуларына, ачулануларына яки бүлмәдән чыгып китүләренә китерә.
379
00:42:55,374 --> 00:42:59,291
Чөнки алар дөньяны аңлавына һөҗүм ителгән кебек хис итәләр.
380
00:42:59,291 --> 00:43:02,344
Мин моңа кире кайтырмын.
381
00:43:02,344 --> 00:43:14,583
Һәм мин 37-нче слайдка мөрәҗәгать итәм: Куб
кебек үзгәрү сәләте яки гади телдә Үзгәрү сәләте.
382
00:43:17,375 --> 00:43:30,859
Бу лекциядә тәкъдим ителгән чишелештәге беренче адым өчен
вулканның атылу ихтималын беренче чиратта исәпкә алу мөһим иде.
383
00:43:30,859 --> 00:43:35,708
Шулай итеп, фикерне! бөтенләй рөхсәт итү өчен.
384
00:43:35,708 --> 00:43:38,654
Энергия кертүнең табигате башта икенчел әһәмияткә ия.
385
00:43:38,654 --> 00:43:47,416
Мисал өчен, мин газ басым камерасы барлыкка
килүгә китерүче 50×20 тонна X матдәсен күрсәттем.
386
00:43:47,416 --> 00:43:57,912
Ләкин шулай ук фараз итәргә була, ки матдә U-ның бары тик
берничә (!) капчыгы гына кулланылган, ягъни бары тик 120 кг.
387
00:43:57,912 --> 00:44:00,392
Бу күпкә, күпкә, күпкә азрак.
388
00:44:00,392 --> 00:44:05,000
Ләкин бу процессның химик түгел, ә ядрәле булуын аңлата.
389
00:44:05,000 --> 00:44:13,750
Сынау буроуы энергия кертүенең табигатен
шиксез раслар һәм барлык бәхәсләрне тәмамлар.
390
00:44:13,750 --> 00:44:20,833
Һәрхәлдә, бу процессны кыска анимацион фильмдә тарихи
видеолар белән җиңел генә синхронлаштырырга мөмкин.
391
00:44:20,833 --> 00:44:27,493
Мин атом процессы өчен көньяк манарага 120 аерым рәсем ясадым.
392
00:44:27,493 --> 00:44:33,250
Без манарага эченә карый алабыз,
яки, әйтергә кирәк, аша карый алабыз.
393
00:44:37,208 --> 00:44:43,033
Активлаштырылган сыек катнашма якынча 3000 градус
температурада тоткарланган суперкритик реактор системасы
394
00:44:43,033 --> 00:44:46,500
буларак гранит эчендә яна һәм ноль ноктасында кабына.
395
00:44:46,500 --> 00:44:50,926
Ун секунд эчендә шартлаучы йомырка үзен яндырып өскә үсә.
396
00:44:50,926 --> 00:44:54,726
Атылу була, ул башта манара аша юнәлтеп үтә.
397
00:44:54,726 --> 00:44:58,289
Шпиль ватыла, җимерелә һәм әйләнергә тотына.
398
00:44:58,289 --> 00:45:02,750
Буландырылган тимер кара тузан булып таныла, ә бетон порошогы ак.
399
00:45:02,750 --> 00:45:07,625
Манара өстән аска кадәр вак-вак итеп җимерелгән.
400
00:45:13,458 --> 00:45:21,958
Шулай итеп, 38-нче слайд – монда иң
мөһиме: Гадәти алымнан ядрәле алымга.
401
00:45:24,416 --> 00:45:31,449
Шулай итеп, без Ground Zero моделе белән
билгеләнгән процессларны гади өй тәҗрибәсендә
402
00:45:31,449 --> 00:45:36,125
инде ачык итеп аңлатып була икәнен күрә алабыз.
403
00:45:36,125 --> 00:45:42,144
Һәм без күрәбез ки, урында ясалган барлык
күзәтүләр модельгә камил туры килә яки хәтта аның
404
00:45:42,144 --> 00:45:46,250
белән раслана, бу мөмкин булган видеолар аркасында.
405
00:45:46,250 --> 00:45:54,041
Шулай да, Ground Zero моделе дә альтернатив матбугат
тарафыннан күпчелеккә кире кагыла яки игътибарга алынмый.
406
00:45:54,041 --> 00:46:02,866
Бу психологик күренеш җинаятьнең күз алдына китереп булмаслык
зурлыгына, NIST хисабы кебек пропагандатив каршы-хикәяләргә,
407
00:46:02,866 --> 00:46:10,837
контрольдә тотылган университетларга һәм сатып алынган
галимнәргә, ягъни катнашлыкка, шулай ук Ground Zero моделенә
408
00:46:10,837 --> 00:46:16,590
каршы яхшы ниятле каршы фикерләр һәм
дәлилләрнең, шул исәптән альтернатив мәгълүмат
409
00:46:16,590 --> 00:46:21,458
чараларыннан чыкканнарының да авырлыгына нигезләнә.
410
00:46:21,458 --> 00:46:25,724
Икенче очракта ике төп аргумент болай:
411
00:46:25,724 --> 00:46:30,304
Мөһим радиоактив пычрану булмады. Һәм –
412
00:46:30,304 --> 00:46:34,064
Мондый җинаятьне яшереп тоту мөмкин түгел.
413
00:46:34,064 --> 00:46:43,416
Ниһаять, мондый эшне берәү дә ишарәләр бирмичә яки
халыкны кисәтмичә планлаштырып һәм тормышка ашырып булмый.
414
00:46:43,416 --> 00:46:49,375
Ләкин ясалма интеллект монда бөтенләй башка хикәя сөйли.
415
00:46:49,375 --> 00:46:56,057
Монда без үсеш буларак яңа, бөтенләй яңа
нәрсәне күрәбез: альтернатив матбугатның һәм
416
00:46:56,057 --> 00:47:01,000
ясалма интеллектның бу җинаятьне чишүдәге роле.
417
00:47:01,000 --> 00:47:07,000
Беренчедән, мин аргументка кире кайтырга телим:
Бу пычрану җитмәү сәбәпле мөмкин түгел.
418
00:47:07,000 --> 00:47:15,282
Әгәр без ясалма интеллекттан мондый процессны гамәлгә
ашыру турында сорасак, ChatGPT болай дип яза – менә сезгә:
419
00:47:15,282 --> 00:47:21,640
Монда сездә тоткарланган суперкритик
реактор системасына нигезләнгән ядерлы җимерү
420
00:47:21,640 --> 00:47:26,041
системасы өчен гипотетик матдәләр составы бар.
421
00:47:26,041 --> 00:47:33,541
Слайдта рецепт бераз соры төскә
кертелгән, чөнки иң мөһиме — Fallout бәйләнеше.
422
00:47:33,541 --> 00:47:37,500
Һәм ChatGPT нәкъ менә бу аерылышу бәйләнеше турында болай яза:
423
00:47:37,500 --> 00:47:41,458
Башлангыч радиация гамма һәм нейтрон нурланышыннан тора.
424
00:47:41,458 --> 00:47:51,166
Һәм калдык радиация (уранның ядро бүленеп чыгу продуктларыннан
чыккан альфа һәм бета нурланыш) вак калдык тузанында бәйләнгән.
425
00:47:51,166 --> 00:48:00,958
Һәм радиоактив таркалу бәйләнеше, гадәттә, югары, чөнки материал
гранитта процесс башланган парланып китү үзәгенә кертелгән.
426
00:48:00,958 --> 00:48:08,416
Кыскача әйткәндә, ChatGPT яза: Ул эшли, мөмкин.
427
00:48:08,416 --> 00:48:12,549
Шулай итеп, йомгаклап әйткәндә, барлык
тынычлык һәм хакыйкать эзләүчеләргә – зинһар:
428
00:48:12,549 --> 00:48:19,736
Зинһар, «Мөһим пычрану булмады» дигән
белдерүгә кагылышлы аргументларны карап чыгыгыз.
429
00:48:19,736 --> 00:48:26,833
Гроунд-Зирода пычрану бераз югарырак булды. Бу факт.
430
00:48:26,833 --> 00:48:33,083
Ләкин бу факт һәрвакыт пәрдә астына
сыпырылды, ягъни аргументлар белән кире кагылды.
431
00:48:33,083 --> 00:48:40,408
Рак авыруыннан интегүче күпсанлы беренче ярдәм күрсәтүчеләр
шулай ук аз дәрәҗәле, озак вакытлы радиация йогынтысына,
432
00:48:40,408 --> 00:48:44,791
асбест һәм агулы төтен нәтиҗәләренә дә игътибар итәләр.
433
00:48:44,791 --> 00:48:52,208
40-нчы слайд өчен AI билгеләгән «Fallout Bond» бик мөһим.
434
00:48:52,208 --> 00:48:59,639
Икенче аргументка килгәндә, «Мондый җинаятьне яшереп тоту мөмкин
түгел», дип әйтү өчен хәтта 1942 елда атом
435
00:48:59,639 --> 00:49:07,625
бомбасын эшләүгә китергән иң югары дәрәҗәдә серле
Манхэттен проектына да мөрәҗәгать итәргә кирәкми.
436
00:49:07,625 --> 00:49:17,250
Дөнья сәүдә үзәген юк итү турындагы ядер процессы хакындагы
сюжет үсеше чынлыкта 11 сентябрь тарихында уртак җеп кебек үтә.
437
00:49:17,250 --> 00:49:24,541
«Атом бомбасы» хикәясе башта ниятле иде; ул ачык күренә.
438
00:49:24,541 --> 00:49:27,083
Менә берничә мисал:
439
00:49:27,083 --> 00:49:34,007
1990 елда карта уены ике манараның
атом бомбасы белән җимерелүен фаразлый.
440
00:49:34,007 --> 00:49:38,458
Карта чынлыкта «Террорчы атом бомбасы» дип аталган иде.
441
00:49:38,458 --> 00:49:45,725
1995 елда Беньямин Нетаньяһу «Террорчылыкка каршы көрәш»
исемле китабында исламчылар тарафыннан шартлатылган атом бомбасы
442
00:49:45,725 --> 00:49:50,166
белән Бөтендөнья сәүдә үзәгенең җимерелүе турында кисәтә.
443
00:49:50,166 --> 00:49:58,026
1998 елда АКШ стратегиясе турында документ (Foreign
Affairs, том 77, №6), Филип Д. Зеликоу белән хезмәттәшлектә,
444
00:49:58,026 --> 00:50:04,431
бу теманы кисәтүче мисал буларак күтәрде. Менә бер цитата:
445
00:50:04,431 --> 00:50:14,005
Әгәр 1993 елда Дөнья сәүдә үзәге астында шартлаган бомба ядрәле
булса яки нәтиҗәле рәвештә үтергеч патоген тараткан булса, ...
446
00:50:14,005 --> 00:50:21,923
Аннан соң үз гражданнарын яклау өчен хөкүмәткә
кабул итәргә туры киләчәк барлык катгый чаралар бар.
447
00:50:21,923 --> 00:50:31,059
Вакыйгадан биш көн узгач, 2001 елның 16 сентябрендә Испания
газеты El Mundo-да шикләнелгән террорчы төркем
448
00:50:31,059 --> 00:50:40,598
кара базарда өч мини-атом бомбасын сатып алган,
хәтта аларның төрен дә күрсәткән дигән мәкалә чыкты.
449
00:50:40,598 --> 00:50:43,551
Йомгаклап әйткәндә, барлык тынычлык һәм хакыйкать эзләүчеләргә:
450
00:50:43,551 --> 00:50:50,158
Зинһар, түбәндәге белдерүгә кагылышлы аргументларны
карап чыгыгыз: «Дөнья сәүдә үзәген җимергәндә атом бомбасы
451
00:50:50,158 --> 00:50:54,622
кулланылуы мөмкинлегенә беркайчан да дәлил табылмады.»
452
00:50:54,622 --> 00:51:04,052
Әлеге хикәяне системалы рәвештә әзерләгәннәр, ләкин соңыннан
йомшаграк вариантны өстен күреп, аны ташлаганнар — бу факт.
453
00:51:04,052 --> 00:51:12,590
Шулай итеп, мавыктыргыч 41-нче слайд — зонтик төшенчәсе
буларак: Алдын ала белемнәр һәм планлаштырылган сюжет үсеше
454
00:51:12,590 --> 00:51:18,510
Һәм менә соңгы слайд: Хәзер бу
буталчыктан ничек чыгабыз?
455
00:51:18,510 --> 00:51:24,971
Әйдәгез, бездә әкиятне психологик яктан җиңәргә батырлык булсын.
456
00:51:24,971 --> 00:51:34,812
Уенчан рәвештә сәяси дөреслек фильтрларын узып китәргә мөмкинлек
бирүче һәм мәдәни йогынтылардан яки өстенлекләрдән тәэсирләнмәгән
457
00:51:34,812 --> 00:51:39,954
җаваплар бирә алучы ясалма интеллект системаларын кулланып.
458
00:51:39,954 --> 00:51:49,255
Ләкин кыюлыкка һәм ясалма интеллект системаларына, челтәрләшүгә
һәм акрын коллектив уянуга карамастан, безгә ярдәм кирәк.
459
00:51:49,255 --> 00:51:53,508
Чөнки кешеләр һәр дәрәҗәдә алданган һәм хәзер дә алданалар.
460
00:51:53,508 --> 00:52:01,785
Бу шулай ук үзләре дә аңламый торган гаҗәеп алдау схемасының
корбаннары гына булган күп кенә ярдәмчеләргә дә кагыла.
461
00:52:01,785 --> 00:52:07,837
Кыскасы, алдауны җиңү өчен һәркемнең ярдәме
кирәк – бигрәк тә бу уенда үз теләгенә каршы
462
00:52:07,837 --> 00:52:12,236
катнашучыларның һәм аннан чыгарга теләүчеләрнең ярдәме.
463
00:52:12,236 --> 00:52:21,522
Чынлык өчен моннан чыгу максатыннан безгә
батырлыкны гына түгел, гафу итүне дә өйрәнергә кирәк.
464
00:52:21,522 --> 00:52:30,407
Без ялганнар системасын аңлап, аны инде җимереп чыкканыбызны
ачыграк күрсәткән саен, китәргә теләүчеләр өчен киләчәк
465
00:52:30,407 --> 00:52:39,366
барлыгын һәм гафу итү мөмкин булуын ачыграк әйткән
саен, ялганнардан корылган картлар йорты тизрәк җимереләчәк.
466
00:52:39,366 --> 00:52:46,307
Мин бу презентация файдалы булгандыр дип өметләнәм. Зур рәхмәт!