העלא, מײַן נאָמען איז היינץ פּאָמער. איך בין אַ קוואַליפיצירטער פיזיקער און אַרבעט ווי טעכנישער רעדאַקטאָר און טעכנישער צייכענער.
מײַן פּרעזענטאַציע הײַנט האָט דעם טיטל:
ניט פֿײַער און ניט דעמאָליציע: ווי פּאַסקואַלע בוזעלי האָט איבערגעלעבט די חורבן פֿון דער צפֿון־טורעם פֿון דעם בנין.
דער לינק צו די סליידס איז אונטן צוגעשטעלט, אויף דער ערשטער סלייד, און אין דעם מאָמענט ווילן מיר אויסדריקן אונדזער
אמתן דאַנק פֿאַר די געלעגנהייט צו געבן די פּרעזענטאַציע.
די ערשטע פֿראַגע וואָס איר וועט איצט נאַטירלעך פֿרעגן איז: װער איז דער פּאַסקואַלע בוזעלי?
מר באַזשעלי איז, אין אַ זינען, דער הויפּט־עדות צו דער פֿאַרניכטונג פֿון די צווילינג־טורעמען.
אין דער צפֿון־טורעם האָבן 15 מענטשן איבערגעלעבט די חורבן, אָבער נאָר פּאַסקואַלע בוזעלי איז געווען יחסֿן הויך אין דעם בנין, בערך
80 מעטער איבער דער גאַס־שטאָק, און האָט געקענט ווי אַ אויגן־עדות דערציילן וואָס איז געשען
אינעווייניק אין דער טורעם און ווי זי איז צונעפֿאַלן.
הײַנט וויל איך דערקלערן פֿאַר וואָס ער האָט איבערגעלעבט דעם פּראָצעס.
צו אָנהייבן, אַ קורצע הקדמה־ווידעא, וואָס הייבט זיך אָן מיט אַ דערקלערונג פֿון הער באַזעלי.
און בשעת איך האָב געבעטן, האָט די וואַנט זיך געשפּאַלטן און דער באָדן האָט זיך אָפּגעגעבן, און דאַן האָב איך
אָנגעהויבן צו פֿאַלן. און אין יענעם מאָמענט האָב איך פֿאַרשטאַנען: מײַן גאָט, אַזוי וועל איך שטאַרבן.
דער פֿאַלנדיקער פֿאָנטאַן פֿון מאַטעריאַל איז קלאָר צו זען.
נאָך דורכגיין, פאַלן די ווערטיקאַלע סעגמענטן איצט צו לינקס אין אַ ראָוטירנדיקער באַוועגונג.
זייט אָפּגעהיט, איצט אויף דער לינקער זײַט, דאָ קומען זיי אַרויס פֿון שטויב.
יעצט, וואַרט אַ מאָמענט, יעצט דאָ, און נאָר דאַן פֿאַלט די איבעריקע סטרוקטור אויף דער רעכטער זײַט ווערטיקאַל.
די סטרוקטור האָט מען געגעבן דעם צונאָמען "ספּײַער".
פֿאַר דעם ערשטן סלייד קענען מיר דעפֿינירן דעם אַלגעמיינעם טערמין: װער איז פּאַסקואַלע בוזעלי?
ערשטנס, מיר מוזן איצט פֿאַרלאָזן דעם אַלטן דיסקוסיע־ראַם – פֿײַער אָדער דעמאָליציע.
ווייל געוויינטלעך פֿאַלט דער פֿראַגע אײַך שוין אין אַ פֿאַל, און איר קענט נישט געפֿינען די אמת, אויב עס איז געווען
ניט פֿײַער, ניט זײַן אייגענער וואָג, און ניט אַ עקספּלאָזיע.
ספּעציפיש, איך וואָלט געוואָלט ניצן דעם לעקציע צו קלאָרשטעלן צוויי פּונקטן דורך באַשרײַבן
די פֿיזישע פּראָצעסן וואָס זענען באַטייליקט.
1. דער גלאבאלער אנגענומענער דערציילונג פֿון מערבֿ – אַז די דרײַ טורמען זענען צוזאַמענגעפֿאַלן צוליב פֿײַער
– איז אַ קלאָר דערקענבאַרער, אָבער, פֿאַרװונדערלעך גענוג, גלאבאלער אנגענומענער ליגנט.
2. די אַלטערנאַטיווע מעדיע, און בעיקר די גרופּע אַרכיטעקטן און אינזשענירן פֿאַר 9/11
אמת (A&E) www.ae911truth.org, זענען טעותדיק.
עס איז נישט געווען אַ דעמאָליציע אין דעם געוויינטלעכן זין.
די צווילינג־טורעמען זענען צעשטערט געוואָרן דורך אַ אַנדערן פּראָצעס, נעמלעך דורך די ערופּציע
פֿון קאָנצענטרירטע אַרבעט־גאַזן פֿון דער ערד.
און, פּונקט ווי דער קאָוויד־פֿאַרברעכן, איז די פּינקטלעך־געפּלאַנטע סעקווענץ פֿון געשעענישן
אַן עדות אויף אומגלויבלעכער טעכנישער עקספּערטיז.
דער לעקציע פֿאָקוסירט זיך בעיקר אויף דערקלערונג פֿון דינאַמיק, דאָס הייסט אויף דערקלערונג
פֿון די סעקווענציעלע און באַאָבאַכטענע פּראָצעסן.
ווען זיי אַמאָל אָנהייבן, לויפן די פּראָצעסן פאָרויסזאָגבאַר און קאָמפּולסיוו, ווי אַ "טײַוולס מאַרבל־לויפֿ", אין 30 סעקונדעס.
דער איבערנעמענדיקער טערמין פֿאַר דעם צווייטן סלײַד איז דעריבער: פֿאַרלאָזן דעם דיסקוסיע־ראַם.
ווי קענען מיר עס אויפֿרײַסן? ווי קענען מיר אַרויסקומען פֿון דאָרט?
לאָמיר איצט אַנאַליזירן די דינאַמיק פֿון דער פֿאַרניכטונג פֿון דעם דרום־טורעם:
בײַם דרום־טורעם האָט דער אויבערשטער בלאָק ערשטער אָנגעהויבן זיך אַראָפּצוזעצן און גלײַך־צייטיק אַ ביסל זיך דרייען.
דאַן האָט עס פּלוצלינג אויפגעהערט זיך צו דרייען און אין דער אויבערשטער טייל גאָר צעפֿאַלן, פֿאַרשוווּנדן אין שטויב, וואָס
אויבן איז געווען טיף שוואַרץ צוליב פאַרדאַמפּטן אײַזן און אונטן גרוי-ווייס צוליב פּולוועריזירטן
קאָנקריט, דאָס הייסט צוויי שיכטן, צוויי קאָלירן.
לאמיר באַמערקן פֿאַר דעם סלייד: עס איז געווען אַ צוויי־פֿאַרביקער שטויב־שיכטע און דער טאָרק
פֿון דער פאַלנדיקער שפּיץ איז פֿאַרשוווּנדן.
אַן אַנדער באַטײַטנדיקער פֿעיִקייט איז געווען אַ דעסטרוקטיווער פראָנט וואָס האָט זיך באַוועגט פֿון אויבן
אַראָפּ אויף דער פֿאַסאַדע, אַ מין שאָק־וואַלע וואָס האָט זיך אַראָפּגעאַרבעט אויף דער אויסערער וואַנט.
די וואַנדערנדיקע פראָנט פֿון חורבן און די אָפּצײַטיקע איינצעלנע פֿײַערקרעקערס ווערן בכלל פֿאַלש אויסגעטײַטשט
ווי בײַװײַז פֿון דער סינכראָניזירטער דעטאָנירונג פֿון טויזנטער איינצעלנע עקספּלאָזיווע לאָדונגען.
אָבער דאָס איז אַ קאָנטיניוערלעכער פּראָצעס; עס איז נאָר אַז די סעגמענטן פֿון דער טורעם, וואָס איז געבויט פֿון
יחיד־סעגמענטן, צעברעכן זיך איינצעל און מיט אַ פֿאַרשפּעטונג.
דאָ איז אַ ווידעא וועגן דעם:
ערשטער פֿאַלט דער טורעם, דאַן ווערט דער איבערפֿלייסיקער דרוק פֿרײַגעלאָזט און די שאָק־כוואַליע רייזט אַראָפּ.
צו צאַמענפֿאַסן דעם סלייד 4: עס איז געווען אַ רייזנדיקע שאָק־כוואַליע אויף דער פֿאַסאַדע.
וועגן די דינאַמיק פֿון דער צעשטערונג פֿונעם צפֿון־טורעם:
אַ וואַנט פֿון פֿלאַמען איז קורץ אַרויסגעקומען פֿון דער לאָך אין דער צפֿון־טורעם, איידער דער שפּיץ פֿון דער
נאָך־שטייענדיקער טורעם איז אַראָפּגעזאַנקען און צעפֿאַלן.
אַזוי, פֿײַער־וואַנט, בקיצור.
נאָר דעמאָלט האָט דער גאַנצער טורעם אַרויסגעשפּרויען זײַנע באַשטאַנדטיילן ווי אַ פֿאָנטאַן, ווי מען קען דאָ זען, און
איז אויף דער זײַט אויפגעריסן געוואָרן – פֿאָנטאַן־פֿאָרמאַציע.
אָבער אויב מיר קוקן אויף אַ דעטאַלירטן אָפּטייל, אַ פֿאַרגרעסערונג, זעט עס אויס אַזוי: דער טורעם איז אויפגעשניטן
אויף דער זײַט ווי מיט אַ מעסער, בשעת אַ פֿאָנטאַן פֿון ברעקלעך שוין פֿאַלט אַראָפּ אין אַ פּאַראַבאָלישער פאָרעם פֿון אויבן.
ווען מען איז דאָרטן, קען מען נישט איבערלעבן עפּעס אַזוינס.
און נאָך אַלעס איז עס געשען, דער אומפֿאַרשטענדלעכער נס, דער נס פֿון טרעפּ־וועג ב.
אַזוי, פֿאַר סלייד 7: דו געדענקסט דעם שניט־עפעקט.
די דינאַמיק פֿון דער צעשטערונג פֿון בנין 7 איז געווען באַטײַטנדיק אַנדערש.
בנין 7 האָט פֿאַר שעהן געשאָטן דיקן שוואַרצן רויך, ביז ער פּלוצלינג אין שפּעט־נאָכמיטאָג צונעפֿאַלן איז.
סעקונדעס איידער דער פֿרײַער פֿאַל האָט זיך אָנגעהויבן, איז די אויבערשטע סטרוקטור, באַקאַנט ווי דער פּענטהויז, צוזאַמענגעפֿאַלן,
און ליכט האָט זיך אַרײַנגעפֿלאָדן פֿון אויבן דורך די גלאז־פּאַנען; מיט אַנדערע ווערטער, עס איז געוואָרן ליכטיק.
נאָר דאַן האָט דער בנין אומגעריכט און פּלוצלינג זיך צונעפֿאַלן, אָן קיין קעגנשטעל פֿון די ווערטיקאַלע שטאָל־קאָלאָנען
אינעווייניק אָדער פֿון דער אויסערלעכער פֿאַסאַדע. אין אַנדערע ווערטער, יעדער טראָגנדיקער סטרוקטור האָט זיך פּלוצלינג צעפֿאַלן.
דערנאָך האָט זיך געשאַפֿן אַ שוועמל־וואָלקן און ער איז אויפגעשטיגן מער ווי איין און אַ האַלבן קילאָמעטער אין דעם הימל.
דאָ איז אַ קורצע ווידעא פֿון דעם צוזאַמענברוך:
די הייך פֿון דער פּילצן־וואָלקן קען מען גרינג אָפּשאַצן דורך די פֿיר געבײַדעס פֿון דעם וועלט־פֿינאַנציעל־צענטער.
די געביידעס זענען בערך 200 מעטער הויך, דאָ אויף דער רעכטער זײַט אין דער בילד, 200 מעטער פֿאַר די געביידעס.
אַזוי, גליטש 8, אַ פּשוטער אַלגעמיינער טערמין: דער שוועמל־וואָלקן איבער בנין 7.
הײַנט וועלן מיר בעיקר קוקן אויף די געשעענישן אין דעם צפֿון־טורעם – טורעם A, WTC 1.
דאָס איז דער טורעם מיט דער אַנטענע אויף דער דאַך.
מיר זענען באַזונדערס אינטערעסירט אין דעם 22סטן שטאָק.
פּאַסקוואַלע בוזעלי איז געווען דאָרט ווען די חורבן האָט אָנגעהויבן.
מיר ווייסן פֿון דער קראָס־סעקציע פֿון די בלוּפּרינטן אַז דער טורעם האָט געהאַט אַ קוואַדראַטישן
פֿלאָר־פּלאַן, מיט אַ גרייס פֿון 64 מעטער בײַ 64 מעטער.
דער אויסערלעכער פֿאַסאַד איז געווען אַ שטאָל־נעץ־גריד וואָס האָט אויך געדינט אַ לאָד־טראָגנדיקע פֿונקציע.
דער אינערלעכער קערן איז געווען רעקטאַנגלער און האָט אַרײַנגענומען די ליפט־שאַכטן, די סערוויס־איינהייטן און די טרעפּשאַכטן.
די ביוראָ־פּלאַץ זענען געווען ברייט און עפֿנטלעך צווישן דעם קערן און דעם אויסערן פֿאַסאַד.
פֿון באַזונדערער וויכטיקייט פֿאַר אונדז איז דער צענטראַלער ליפטשאַכט פֿון לאָד־עלעוואַטאָר 50.
דאָס ווערט געוויזן ווי אַ קליין געלער קוואַדראַט אין צענטער, ווי אויך די טרעפּ B אויף דער רעכטער זײַט, געוויזן אין גרין.
אין גאַנץ זענען געווען דרײַ טרעפּגאַנגען, אָבער בלויז טרעפּגאַנג B איז פֿאַר אונדז אינטערעסאַנט.
דאָרט איז געווען אונדזער הויפּט־עדות בײַ נול־צײַט.
מיט דעם סלייד, האָבן מיר זיך איצט, אַזוי צו זאָגן, באַקענט מיטן 22סטן שטאָק.
אין דער זײַט־זעאונג פֿון דעם איבערבליק־פּלאַן, זעען די צווילינג־טורעמען אַזוי אויס –
איך וויל באַטאָנען די פאלגנדיקע פֿעיִקייטן:
1. אין די בלוּפּרינטן, דער אַרכיטעקטאָנישער רעפֿערענץ־נול־פּונקט איז 75 מעטער טיף אין דעם גראַניט.
פֿון דער נול־פּונקט־פּערספּעקטיוו איז דער טורעם 510 מעטער הויך.
די 400 מעטער געלטן פֿון גאַס־שטאָק.
2. דער צענטראַלער ליפט־שאַכט נומער 50 אין דער מיטן, אָנגעוויזן אין געל, איז 420 מעטער לאַנג פֿון אונטן ביז
אויבן – דאָס הייסט, ער גייט אויך דורך די פֿיר קעלער־שטאָקן.
דאָס איז דער וויכטיקסטער טעכנישער עלעמענט פֿון דער גאַנצער פּרעזענטאַציע.
דער אויפֿהייב־שאַפֿט באַשטימט דעם אויסבראָך־קאַנאַל דורך דעם גאַנצן טורעם.
דאָס איז זייער, זייער וויכטיק.
3. פֿאַר דעם צענטראַלן פֿראַכט־ליפֿט 50, איז פֿאַראַן אַן צוגאָב־אײַנטרונק אינעם
גראַניט, וואָס איז באַקאַנט ווי דער ליפֿט־גרוב.
עס איז בערך זעקס מעטער טיף.
דער רעסעס דינט אויך ווי אַ נאָזל.
אָבער געדענקט דאָס פֿאַר הײַנט: דער אויפֿהייב־שאַכט האָט געדינט ווי אַ אויסבראָך־קאַנאַל פֿון אונטן ביז גאַנץ אויבן.
דערנאָך ווערט די רעקטאַנגולאַרע אינערלעכע סטרוקטור, דער אינערלעכער קערן, אין רויט געוויזן.
דער צענטראַלער קאָר איז אונטער־עלעמענט 1 פֿון דער סטרוקטורעלער אַנאַליז, און אונטער־עלעמענט 2 פֿון דער
סטרוקטורעלער אַנאַליז איז דער אויסערער שטאָל־נעץ־גריד.
עס איז פיל מער שטאַרק געבויט ווי אַ נאָרמאַלע פֿאַסאַדע.
4. בערך 100,000 טאָנען שטאָל און 400,000 טאָנען גלאז און קאָנקריט זענען גענוצט געוואָרן בײַם בויען פֿון יעדן טורעם.
דאָס מיינט אַז די גאַנץ וואָג פֿון דעם טורעם באַטרעפֿט האַלב אַ מיליאָן טאָנען.
אַזוי, צו צוזאַמענפֿאַסן סלײַד 10, דער אַלגעמיינער טערמין איז: ערפּושאַן־קאַנאַל 510 מעטער הויך פֿון דעם נול־פּונקט.
איצט צום פאַקטישן פֿאַרניכטונג־פּראָצעס:
כּמעט צען סעקונדעס איידער די זעבאַרע צעשטערונג פֿון די צוויילינג־טורעמס האָט זיך אָנגעהויבן, איז אין
יעדן פֿאַל פֿאַרשריבן געוואָרן אַ סיסמישער ציטער.
אין סך־הכּל זענען געווען דרײַ ציטערנישן, נישט צוויי.
די צוויי שטאַרקע סיסמישע סיגנאַלן קענען קלאָר צוגעשריבן ווערן צו די צווילינג־טורעמען.
דער דריטער ציטער, דאָ געוויזן אין גרין, איז געווען באַטייטיק קלענער און קען נישט קלאָר צוגעשריבן ווערן צו בנין 7, ווײַל עס איז
נישט געפֿאָלגט געוואָרן דורך צעשטערונג, נאָר דורך די אַנטוויקלונג פֿון שוואַרצן רויך פֿון בערך 11:00 אינדערפרי און ווייטער.
אָבער צוריק צום צפֿון־טורעם.
דער ציטער אונטערן צפֿון־טורעם האָט געמאָסטן 2.3 אויף דער ריכטער־סקאַלע.
דאַן איז געווען שטילקייט פֿאַר צען סעקונדעס.
גליטש 11: דער ערדציטערניש
אָבער 21 סעקונדעס נאָך דעם ערדבּאַבע, האָט דער צפֿון־טורעם אויסגעזען פּונקט אַזוי:
אַ שטייענדיקער, פּרוּשנדיקער פֿאָנטאַן פֿון ברעקלעך און שטויב, מיט אַ שוואַרצן פֿלאַג אויבן, צענטראַל געשטעלט אין מיטן.
און דאָס איז וואָס איך רוף אַ שיס דורך דעם גאַנצן בנין.
וואָס איז איצט אויפרייסנדיק איז דער קורצער צײַט־פּעריאָד צווישן דעם טרימער און די שטילע צען סעקונדעס.
עפּעס זייער מיסטעריעז מוז געשען זײַן.
אין קורצן, אָבער, קען מען שוין זאָגן אַז:
1. די באַאָבאַכטעטע דינאַמיק פֿון צעשטערונג איז אומטיפּיש פֿאַר פֿײַער, קעראָסין און טויט וואָג.
2. עס איז אויך אומגעוויינטלעך פֿאַר שנייד־לאָדנונגען און עקספּלאָזיווע לאָדנונגען, ווי למשל טערמיט אָדער TNT.
דאָס ברענגט נאַטירלעך די פֿראַגע: וואָס טאָן מיר איצט?
מיר דאַרפֿן אַ נײַעם צוגאַנג.
עס קען נישט געווען איינער. עס קען אויך נישט געווען דער צווייטער, ווײַל דאָס שטייט אין קעגנשטעל מיט די באַאָבאַכטונגען.
דער גראַונד זיראָ מאָדעל, אָדער GZM, נעמט איצט אָן אַ הויך ענערגיע־אַרײַנברענג גלײַך אונטער די טורמען,
ספּעציפֿיש בײַם דערמאָנטן אַרכיטעקטורישן נול־פּונקט.
דאָס איז 75 מעטער טיף אין דעם גראַניט.
לאָמיר ערשט אָננעמען אַ ריין כעמישן פּראָצעס און אָפּשאַצן 50 לאָריס, יעדער טראָגט 20 טאָנען פֿון סובסטאַנץ X.
דאָס שטימט מיט אַ גאַנצער ענערגיע פֿון מער ווי איין קילאָטאָן TNT־עקוויוואַלענט.
און דאָס איז אַ גרויסער געשעפֿט.
אַזוי שטעלט אײַך פֿאָר 50 לאָריס אין דעם פּאַרקפּלאַץ פֿון אַ דײַטשן אויטאָבאַן בײַם סוף־וואָך, יעדער טראָגט 20 טאָנען לאַסט.
אַמאָל די ענערגיע ווערט אָנגעצונדן און אומגעװאַנדלט, מוז זי אויף עפּעס אַרויסברעכן אַ ערופּטיוו איי אונטערן
טורעם, וועלכע אַרויסברעכנדיקע אַרבעט־גאַזן שיסן אַרויף דורך דעם טורעם דורך די סחורה־ליפט 50.
אָבער די פֿראַגע בלײַבט: פֿאַרוואָס האָבן די אַרבעטנדיקע גאַזן אַזאַ דעסטרוקטיוון ווירקונג, ווען זיי אין אָנהייב
אַרויפֿשאָסן דורך אַ זייער שמאָלן קאַנאַל אין דעם גראַניט?
ווי איז דאָס מעגלעך?
אַזוי, דאָ איז דער סלייד ווי אַ אַלגעמיינער טערמין: דער גראַונד זיראָ־מאָדעל פֿרעגט, ווי איז דאָס מעגלעך?
אַזוי, ערשט פֿרעגן מיר וועגן דעם גרונדלעכן פיזישן פּרינציפּ פֿון פֿאַרניכטונג.
וואָס פּאַסירט מיט אַ געבוי, ווען אַ גאַז־דרוק־קאַמער, וואָס אַנטהאַלט זייער הייסע אַרבעט־גאַזן, אינעווייניק אויסברעכט?
לאָמיר באַטראַכטן דאָס פאלגנדע: 1: לויט דעם פּרינציפּ פֿון בערנולי – בערנולי איז געווען אַ שווייצער פיזיקער, בײַ דער
געלעגנהייט, אַזוי גרוסן צו שווייץ – איז דאָ אַ נעגאַטיווער דרוק מיט אַ זאַפּ־עפעקט אין דער גלײַכער נאָענטקייט צום שטראם.
דו קענסט דאָס זען, למשל, אין אַ באַן וואָס ראַשט פאָרבײַ.
דער לופטשטראם קען אָביעקטן אַוועקברענגען און זיי צום באַן אַרײַנשפּײַכן.
דאָ אין דער טורעם פּאַסירט אַ אויסבראָך נאָר ווען דער נעגאַטיווער דרוק צוזאַמענברעכט, למשל צוליב דער
דערגרייכטער הייך אָדער, אַלטערנאַטיוו, צוליב אַ עפֿענונג.
סלייד 14 סיכום: זאַפּ־עפעקט און נעגאַטיווער דרוק
אָדער, ווי אַ תוצאה פֿון דעם, נאָך דעם וואָס די פּלאַזמע איז אַרויסגעגאַנגען, נאָך דעם וואָס די הייסע
גאַזן זענען אַרויסגעגאַנגען, אויבן באַטראַכטונג 2:
אויב די אַרבעט־גאַזן זענען זייער הייס, צעשטערן זיי גלייך די געביידע־סטרוקטור ווען זיי אַנטלויפֿן אין דער
אויבערשטער געגנט. מיר רעדן וועגן 4000 גראַד, 5000 גראַד.
אָבער די אויפגעלאָזענע סטרוקטור איז זייער שווער און וועט דריקן אַראָפּ, אַראָפּפֿאַלן.
די מאַסע שטעלט איצט אַ שטערונג פֿאַרן אויפֿשטייענדיקן גאַז־שטראָם.
אויב מען נעמט אַז נאָר 10% פֿון דער וואָג פֿון דעם בנין, דאָס הייסט 50,000 טאָנען פֿאַלנדיקער מאַסע, אָדער אַ
פּיראָקלאַסטישער פֿליס וואָס פֿון אויבן זיך פֿאַרגיכערט.
אַזוי, נאָך אַמאָל: 50,000 טאָנען הייסן שטויב פֿאַלן פֿון אויבן און אַ זייער הייסער
שטראם פֿון אַרבעט־גאַזן וואָס טרעפֿט דעם שטויב.
האַמער און אַנװיל, אַזוי צו זאָגן, וואָס דאַן צוזאַמען באַוועגן זיך אַראָפּ.
אין דער סיטואַציע ווערט פּאַסקואַלע בוזעלי סימבאָליש דאָ אין דער צפֿון־טורעם אין דער געלער קעסטל רעפּרעזענטירט.
אַזוי, גליטש 15, אַלגעמיינער טערמין: האַמער און אַנװיל
עס איז שוין קלאָר אַז דער אינערלעכער קערן פֿון דער טור וועט גאָר אַראָפּגענומען ווערן.
אָבער וואָס וועט פּאַסירן מיט דער אויסערלעכער פֿאַסאַדע, מיטן שטאָל־נעץ?
מיר האָבן באַמערקט אַ וואַנדערנדיקע פראָנט פֿון חורבן בײַם דרום־טורעם, און בײַם צפון־טורעם
האָבן מיר מער געזען אַ שניידנדיקן בלייד אָדער ריסן.
ביידע פּאַטערנז פֿון חורבן זענען קלאָר לאָגיש, ווײַל די אָנהייב־ריין־ווערטיקאַלע ריכטונג פֿון די אַרויסברעכנדיקע
אַרבעט־גאַזן ווערט האָריזאָנטאַל אָפּגעװײַסט און אַזוי שלאָגט זי מיט גאַנצער קראַפֿט אויף דער אויסער־פֿאַסאַדע.
דער גאַז־שטראם פֿון דער צפֿון־טורעם איז געווען באַטײַטנדיק שנעלער, מער מאַסיוו און מער ענערגיש ווי דער פֿון דער דרום־טורעם.
דאָס דערקלערט די פֿאַרשידענע אויפֿפֿירונג, וואָס איז אָבער באַזירט אויף דעם זעלבן פּרינציפּ.
דאָ איז אַ קורצע אַנימאַציע פֿאַר דעם דרום־טורעם:
מאַטעריאַל שפרינגט פֿון אונטן אַרויף, און די שטערונג איז אויבן. דער דרוק מוז דעמאָלט אַנטלויפֿן צו דער זײַט.
אַזוי, צו זאָגן עס גלײַך, גליטש 16: דער דרוק מוז פשוט ווערן באַפֿרײַט.
מיט באַציִונג צו דער אויסערלעכער פֿאַסאַדע, קענען מיר שוין אָפּשאַצן אַז דער גאַז־שטראם מוז האָריזאָנטאַל פֿון אינעווייניק
אַרײַנשלאָגן מיט אַ מינימום גיכקייט פֿון 100 מעטער פּער סעקונדע, ווײַל די טורמען זענען דיזיינירט פֿאַר ווינטגיכקייטן
ביז 300 קילאָמעטער פּער שעה. דאָס איז 85 מעטער פּער סעקונדע.
ווײַטערדיקע טערמישע אָפּשוואַכונג איז, כמובן, נוצלעך צו פֿאַרזיכערן אַז דער גאַנצער פֿאַסאַד טאַקע ווערט צעריסן.
דאָס ווערט דערגרייכט דורך די נאַטירלעכע אויסשפּרייטונג פֿון דער פּלאַזמע, די הייסע גאַזן,
אין דער אויבערשטער געגנט בעת דער אויסבראָך.
אין דער אונטערער אָפּטיילונג איז אָבער די גיכקייט פֿון גאַז־פֿליס באַטײַטנדיק העכער, ווײַל זי מוז איבערווינקען אַ
נידריקן אויפֿשטײַג, וואָס מיינט אַז זי האָט הויך קינעטישע ענערגיע און קען האָבן אַ שעדלעכן ווירקונג.
דאָס שיינע צייכענונג ווייזט אַלע דרײַ טורמען – בנין 7, WTC 1 און WTC 2.
מיר בלײַבן אין דער זעלבער פּערספּעקטיוו 7, 1, 2.
אַזוי, סלייד 17 פֿריִער: אַלץ איז נאָך גאַנץ. און סלייד 18 נאָך.
דאָ איז דער זעלבער בליק נאָך דעם סוף פֿון פּראָצעס 7, 1, 2.
דער WTC איז איצט אַ שטאַפּל חורבנות, מיט זײַן אייגענעם גראַניט־פֿאַסאַד וואָס ליגט אויף אים ווי אַ רויטע דעקע.
דער געגנט אַרום WTC 1 און WTC 2 איז אַ גאַנץ פעלד פֿון ברוכמאַסן.
דער אויסערלעכער פֿאַסאַד שפּרייט זיך ברייט אַרויס און ליגט טיילווײַז ווי די הויט פֿון אַ געפּילטע באַנאַנע, מיטן שטאָקפּלאַן
פֿון דעם באַטרעפֿנדיקן טורעם אין זײַן צענטער אויף דער אויסן זײַט.
אויך זענען באַמערקנסווערט די איבערגעבליבענע L-פֿאָרמיקע סטרוקטורן פֿון דער אויסערלעכער פֿאַסאַדע, געפֿונען בײַם פּײַלענדיקער סוף 2
פֿאַרן דרום־טורעם און בײַם פּײַלענדיקער סוף 1 פֿאַרן צפון־טורעם.
אויב מיר פֿאַרלענגערן דעם סוף פֿון דער פֿײַל 1 אַ ביסל ווײַטער, קענען מיר זען אַ קליינעם קופּאָל, אַ
ווייסן שטאַפּל ברוכמאַטעריאַל, כּמעט אין צענטער פֿון דעם גרונטפּלאַן פֿון דער צפֿון־טורעם.
איצט וועלן מיר זום־אין טאָן אויף דעם בילד; עס איז דאָס זעלבע בילד. פאַרגרעסער עס און באַמערקט אַ איין זייַל וואָס שטעקט
אַרויס רעכטס פֿון דער קופּע. לאָמיר דאָס אין זינען האַלטן.
די L-פֿאָרמיקע רעזידואַלע סטרוקטור פֿון דער פֿאַסאַדע איז אויך קלאָר צו זען: דאָ אין דער בילד, אַ לאַנגער און אַ קורצער סעגמענט.
דאָס איז געווען דער פאַל מיטן צפֿון־טורעם, און אין דעם דרום־טורעם זענען געבליבן סטרוקטורן מיט פּונקט דעם פאָרעם.
גענומען פֿון דער ערד, דער דאָם פֿון ברוכמאַסן און דער איינציקער זייל וואָס שטייט אַרויס, וואָס מיר האָבן באַמערקט.
אַזוי, די צוויי סליידן 19 און 20, ווי אַ אַלגעמיינער טערמין, זענען: רעזידואַלע סטרוקטורן פאראַן.
אין דעם מאָמענט וועלן מיר נעמען אַ קורצן אָפּווייַך צו דעמאָנסטרירן עפּעס אין אַ היים־עקספּערימענט.
ווי דער פֿיזיקער ריטשאַרד פֿײַנמאַן האָט אַזוי פּאַסיק געזאָגט: "ס'איז נישט וויכטיק ווי קלוג איר זענט,
ווער עס האָט געטראַכט אָדער וואָס זײַן נאָמען איז."
אויב עס שטימט נישט מיטן עקספּערימענט, איז די הנחה פאַלש. דאָס איז אַלץ וואָס ציילט.
אַזוי, ערשטנס ווײַזן מיר אַז אַ טורעט, געמאכט פֿון קוואַדראַטישע אַלומיניום־רער־סעגמענטן, צעפֿאַלט זיך פֿון אויבן אַראָפּ,
ווען אַ פֿאָקוסירטער לופֿטשטראָם שיסט דורך די טורעט פֿון אונטן.
אין דעם עקספּערימענט, מיט בערך 6 באַר פֿון אַ לופט־קאָמפּרעסער־נאָזל.
אַזוי, דאָ איז דער ערשטער עקספּערימענט:
איין סעגמענט נאָך דעם צווייטן ווערט אויפֿגעהויבן אויבן, ווײַל דער באַשיצנדיקער וואַקוום אין דער רער איז שוין נישט
מער דאָ, און דער לופֿטשטראם קען זיך אויבן אויסשפּרייטן.
ליידיקע שטיכענערלעך, וואָס שטייען נעבן דער טורעט, שפּירן אויך דעם אויסברייטנדיקן לופטשטראם אויבן, און
זיי נייען זיך צו איין זייט אָדער ווערן אַרומגעבלאָזן.
עס איז וויכטיק צו באַמערקן דאָ אַז איין סעגמענט נאָך דעם צווייטן ווערט אויפגעהויבן
שטיקל בײַ שטיקל אויבן מיט לופטשטראם פֿון אונטן.
הרס הייבט זיך נישט אָן פֿון אונטן, ווי מען נעמט שטענדיק אָן.
אַזוי, לאָמיר רופן סלייד 21: װײַטערדיקע פֿאַרניכטונג פֿון אויבן אַראָפּ.
אונדזער היים־עקספּערימענט איז שטענדיק רעפּראָדוצירבאַר.
אין אַן אַנדערער אויפשטעלונג דיסמאַנטלירט אַ לופטשטראם אויך אַ טורעט, געמאכט פֿון אַלומיניום־קוואַדראַט־רער־סעגמענטן
פֿון אויבן ביז אונטן, ווי דאָ געוויזן אויף דער לינקער זײַט אין דער סלייד, דאָס הייסט דער צווייטער עקספּערימענט.
אַזוי זעען מיר עס ווידער: דאָ פֿליסט דער שטראָם אַראָפּ.
אָבער ווען מיר לייגן אַ קלאַדינג, ווי דאָ ווײַזט אויף דער רעכטער זײַט, מיט דער זעלביקער פֿאָיל, דאָס הייסט אַן
אויסערלעכער פֿאַסאַד – אין דעם עקספּערימענט מיט מעטאַל־פּלאַטעס, באַפֿעסטיקט מיט מאַגנעטישער טייפּ – זעען מיר אַז:
דער האָריזאָנטאַלער קאָמפּאָנענט איז צו שוואַך צו וואַרפֿן די מעטאַל־קאַרטן זײַטווייַז.
די זײַטיקע אויסשפּרייטונג פֿון דער לופט איז נישט גענוג פֿאַר דאָס.
נאָר די אַלומיניום־רער־סעגמענטן ווערן אַרומגעדרייט אין דעם טורעם ווי אין אַ ווירלפּול.
איך וועל זיי פֿאַר אַ מאָמענט אויפֿהייבן צו דער קאַמערע. דאָ זענען די מעטאַלישע קאַרטן.
איך ווייס נישט צי דו קענסט עס זען, אָבער די קאָנטורן פֿון די סיסטעם־טראַס עלעמענטן זענען אויף אים געדרוקט.
אַזוי, דאָ איז דער דריטער עקספּערימענט: עס איז נישט גענוג ענערגיע צו שטויסן די מעטאַלישע קאַרטן,
וואָס זענען אויף דעם אופֿן צוגעבונדן, זייטווייז.
אַזוי, דער אַלגעמיינער טערמין פֿאַר דעם פֿאָיל קען פשוט באַשרייבן ווערן ווי מעטאַל־קאַרטן, אָדער, צו עס מער עלעגאַנט
אויסצודריקן, די טראַס־סיסטעם עלעמענטן פֿון דער פֿאַסאַד. דאָס וואָלט געווען דער טעכנישער טערמין דערפֿאַר.
אָבער, ווי נאָר מיר לייגן אַ קעגנוואָג אויף דעם אויסבראָך־שאַכט, למשל אַ קליין עמער, ווערט די מאַסע
קורץ אויפֿגעהויבן דורך דעם אויפֿגייענדיקן לופטשטראם.
דאָס צעשטערט דעם שאַפֿט, געמאַכט פֿון אַלומיניום־סעגמענטן.
די מאַסע הייבט איצט אָן צו פֿאַלן און דיפֿלעקטירט דעם ווײַטער אויפֿגייענדיקן לופֿטשטראם האָריזאָנטאַל.
די מעטאַלישע קאַרטן, וואָס זענען נאָר מיט מאַגנעטישער טייפּ צוגעבונדן, ווערן איצט דורך דעם לופטשטראם
פֿון שפּיץ צו שפּיץ מיט הצלחה זייטווייז אַרויסגעבלאָזן.
אַזוי, דאָ איז דער פֿערטער און לעצטער עקספּערימענט:
גערעכט בײַם שפּריץ־קאָפּ ווערט דער עמער ווידער אָפּגעשטעלט און אַרויף געקאַטאַפּולטירט, וואָס, כמובן, מאַכט נישט קיין
זינען ווען מען אימיטירט די פּראָצעסן בײַם וועלט־האַנדל־צענטער.
אָבער איר האָט דעם פּרינציפּ פֿאַרשטאַנען, און מע קען עס זיכער פיל בעסער און איבערצײַגנדיקער
פאָרשטעלן ווי אַ מאָדעל מיט קאָמפּאָנענטן פֿון 3D-דרוקערס.
דאָס וואָלט געווען אַ ווערטפֿולער פאָרשונג־פּראָיעקט פֿאַר אַ מוטיקן אוניווערסיטעט אָדער אפילו פֿאַר אַ שול.
אַ סטודענט האָט שוין פֿאַר מיר געשאַפֿן אַ CAD־מאָדעל, וואָס מע קען דרוקן אויף 3D־דרוקערס אָדער וואָס
באַשטייט פֿון לויז צוזאַמענגעשטעלטע לעגאָ־שטיינער אין קאָמבינאַציע מיט די געדרוקטע טיילן.
פֿאַרשטייט זיך, גאָרנישט טאָר זיך נישט פֿאַרשטאָפּן בעת אַזאַ עקספּערימענט.
אַלץ מוז ווערן געבויט אַזוי לויז, אַז די קליינע דרוק־אונטערשיידן טאַקע צענעמען דעם מאָדעל.
ליידער איז דער האַנטווערק־פּרויעקט זייער, זייער צײַט־נעמענדיק און דערפֿאַר נאָך נישט
דורכגעפֿירט. אַזוי פיל צום בויען־בלאָק־פּרינציפּ.
אָבער צוריק צו אונדזער קליינעם קופּאָל.
איר קענט געפֿינען די געשיכטע אין די מעדיע אונטערן שליסל־וואָרט: דער נס פֿון טרעפּענוואָלק B – דאָס וואונדער פֿון טרעפּענוואָלק B.
אינעווייניק אין דעם קליינעם קופּאָל, האָבן מיקי קראָס'ס גרופּע (14 מענטשן) און פּאַסקואַלע בוזעלי דעם
פֿאַל פֿון 50 מעטער איבערגעלעבט און זענען געלאַנדעט אויף אָדער הינטער דעם קליינעם קופּאָל.
אַזוי, סלייד 25: דער נס פֿון סטאַירוועל ב
נאָך דעם וואָס מען האָט אָפּגערייניקט די חורבֿות, האָט עס אַזוי אויסגעזען הינטער דעם דאָם:
דער טרעפּגאַנג, וווּ די גרופּע מיט מיקי קראָס האָט איבערגעלעבט, איז דאָ קלאָר צו זען. דאָס איז אַ קליין נס.
אָבער די סטרוקטורן זענען גאַנץ, אַזוי האָבן די מענטשן אינעווייניק אויך איבערגעלעבט.
אַ קליין נס, אָבער עפּעס לאָגיש. דו און איך וואָלטן אויך איבערגעלעבט.
די געשיכטע פֿון פּאַסקואַלע בוזעלי, אויף דער אַנדערער זײַט, גרעניצט זיך מיט מאַגישקייט: דער טורעם איז אונטער
אים צונעפֿאַלן און ער איז געפֿאַלן 50 מעטער ביז זײַן טויט.
ער איז נישט געשטאָרבן פֿון דער קלאַפּ, נאָר איז ווייך געלאַנדעט.
ער איז ניט געטאָדעט געוואָרן, ניט צעשמידערט געוואָרן דורך די חורבנות, ניט צעריסן געוואָרן דורך עקספּלאָזיוון,
ניט געברענט געוואָרן דורך טערמיט אָדער פֿײַער, ניט באַשטראַלט אָדער געקאָכט, ניט פֿאַרדאַמפּט געוואָרן.
ער איז נישט געוואָרן טויף אָדער בלינד. אָבער ער האָט געזאָגט אַז ער האָט געהערט אַ גרויענדיקן קול בשעת זײַן פֿאַל פֿון 50 מעטער.
נאָך דעם איז דער טורעם פֿאַרשוווּנדן געוואָרן, און איבער אים איז געווען דער בלויער הימל.
אַזוי, צו צוזאַמענפֿאַסן סלײַד 26: כישוף, מאַגישקייט, דאָס ביז איצט אומדערקלערלעכע
די אויסזאָגן פֿון פּאַסקואַלע בוזעלי זײַנען פֿאַר מיר אַזוי אינטערעסאַנט, ווײַל זיי שטימען מיט אַלע די פֿענאָמענען
וואָס מע קען דערוואַרטן לויט דעם גראַונד זיראָ־מאָדעל.
זיי שטימען נישט מיט די דערקלערונג־מאָדעלן וואָס ציטירן שפּרענגשטאָפֿן און שנייד־אַגענטן ווי די הויפּט־סיבה.
אין זײַן בוך "מיר אַלע פֿאַלן אַראָפּ", באַשרײַבט ער די שטאַפּן, די טריט פֿאַר און בעת דער חורבן.
און באַמערקט אַז ער שטענדיק רעפֿערירט זיך צו סעקונדעס אין זײַן דערציילונג.
עס איז נישט מיליסעקונדעס, ווי מען וואָלט דערוואַרט מיט אַ עקספּלאָזיע.
אַלץ איז לאַנגזאַם, ווי אין אַ קאָשמאַר.
ערשטער, דער טורעם ציטערט. בוזעלי שרײַבט: "אַ וואַקסנדיקער ציטער".
דערנאָך הייבט דער טורעם אָן צו שאַקן ווי אַ משוגענער. ער שרייבט, אַ שאַק־מאַשין.
עס איז אַ געברומען פֿון אויבן.
נאָר דאַן ברעכט די פֿאַרבינדונג צווישן דער וואַנט און דער טרעפּ, און די געלענדער ווערן אַרויסגעריסן פֿון דער וואַנט.
נאָר איצט הייבן זיך אָן ריסן אין דער וואַנט. און די ריסן וואַקסן לאַנגזאַם. בוזעלי שרײַבט, "אַ וואַקסנדיקער ריס".
פּלוצלינג געבן אַלע שטיצנדיקע סטרוקטורן נאָך און די טרעפּ פֿאַלן אַראָפּ, און אַלץ ווערט אָנגעפילט מיט שטויב.
אין די קומענדיקע פּאָר סעקונדעס פֿאַלט באַזעלי אַראָפּ און ווערט געטראָפֿן דורך שווערע אָביעקטן וואָס אויך דרייען זיך אַרום.
אָבער עס ווערט טיילווייז געטראָגן און פֿאַרלאנגזאַמט דורך שטאַרקע אויפֿשטײַג־לופֿטשטראָמען.
ער שרייבט: "שטורמען פֿון גיהנום־אָטעם; זײַן גוף דרייט זיך און ווײַנט זיך, בשעת ער
געשוויבט, ווי אָן וואָג, אויף אַ שרעקלעכן ווינט."
נאָך דעם פֿאַל איז דאָ אַ ווייכע לאַנדונג אויף אַ שטאָלערן באַלק אין דער הייך פֿון דעם
פֿערטן שטאָק, נאָך עטלעכע סעקונדעס פֿליִען.
בוצעלי ליידט נאָר אַ צעבראָכענעם פֿוס בײַם לאַנדן.
שלייד 27 קען ווערן צוזאַמענגעפֿאַסט אונטערן קאָפּ: דער נאַכטמאַר
און עס איז אַ גרוילדיקער חלום ווען מען איז אין אַ געבוי און פּלוצלינג הייבט אַלץ אָן זיך צעפֿאַלן.
דער בוך פֿון פּאַסקואַלע בוזעלי איז געשריבן אין אַ זייער עמאָציאָנעלן סטיל, אַ ביסל איבערגעטריבן און מאָל אפילו
טרערנדיק. אָבער אין דעם קאָנטעקסט פֿון אַ קאַלטער, קלאָרער אַנאַליז מוזן מיר זיך פֿרעגן: וווּ איז ווער געווען?
אין אַנדערע ווערטער, פּינטלעכע פּאָזיציע־דאַטן, דרוקן, גיכקייטן, צײַטן, אאז״וו.
אָבער דאָס בוך איז אַ וויכטיקער עלעמענט אין דער פאָרשונג פֿון 9/11, דאָס בוך פֿון דעם הויפּט־עדות.
ווען די אַרבעט־גאַזן זענען אַרויסגעלאָזט געוואָרן, איז פּאַסקוואַלע בוזעלי געווען אויף דעם 22סטן שטאָק
און די גרופּע פֿון מיקי קראָס איז געווען אויף דעם 4טן שטאָק, אָבער ביידע זענען געווען אין טרעפּגאַנג B.
די אַרבעט־גאַזן שטורצן אַרויף מיט אַ גיכקייט פֿון לפּחות 100 מעטער פּער סעקונדע, און אין דער ערשטער פֿאַזע מסתּמא אפילו מיט
200 מעטער פּער סעקונדע, ווי מען קען אויספֿירן פֿון די אינטערפֿערענץ־סיגנאַלן, די שוואַרצע אויספֿאַלן
און די לעבעדיקע איבערשיקונג פֿון דער העליקאָפּטער.
די קרייצ־פֿאָרמיקע קאָרידאָרן דינען דערווייל ווי אַ וואַקום, און שפּעטער ווי אַ דרוק־פֿאַרטיילער.
דער מאַטעריאַל ווערט אַרײַנגעזויגן אין דעם צענטער.
אָבער די קאָנקרעטע סטרוקטורן אין דער טרעפּגאַנג האָבן נאָך נישט צעבראָכן די שטאָל־קאָלומען; ביז איצט זענען נאָר ריסן געשאַפֿן
געוואָרן און די טרעפּ און די ווענט האָבן זיך אַראָפּגעזעצט.
אַזוי, גליטש 28: דער דרוק־פֿאַרטיילער, די קאָרידאָרן
דאַן גליטש 29: דער וואַקום
דאָ ווערט די סיטואַציע פֿאַר פּאַסקואַלע בוזעלי ערגער, ווײַל די אַרבעט־גאַזן ווערן
פֿרײַגעלאָזט איידער דער טורעם איז זעבאַר צעשטערט.
אַלץ פּאַסירט נאָך אינעווייניק.
דאָ איז עס באַזונדערס קלאָר אַז דער צענטראַלער ליפטשאַכט נומער 50 איז אַ ביסל אַוועקגעשטעלט צו מערב; ער איז נישט צענטראַל.
אין קעגנשטעל לויפן די קרייץ-פֿאָרמיקע קאָרידאָרן דורך דעם צענטער פֿון דעם בנין.
דער פֿראַכט־ליפט 50 איז נעבן אים. ווי דערמאָנט, ווערט מאַטעריאַל איצט אַרײַנגעזויגן אין דעם צענטער, בעיקר דורך די קאָרידאָרן.
די באַזונדערע געאָמעטריע, דער אָפֿסעט פֿון דעם אויסבראָך־קאַנאַל, ראַטעוועט די לעבן פֿון ווייניקער מענטשן אין דעם טורעם און איז
פֿאַראַנטוואָרטלעך פֿאַר דער פאָרמירונג פֿון די רעזידואַלע סטרוקטורן פֿון דער קליינער קופּאָלע און די
L-פֿאָרמיקע רעזידואַלע סטרוקטורן פֿון דער פֿאַסאַדע.
סלייד 30: יעצט קומט דער איבערדרוק.
אַ פּאָר סעקונדעס שפּעטער, די הויך־דרוק־זאָנע גייט דורך דעם 22סטן שטאָק.
אָבער אין דעם מאָמענט איז פּאַסקואַלע בוזעלי שוין אונטער דעם טויטלעכן טרעכער.
דער מאַטעריאַל ווערט אַרויסגעוואָרפֿן אין אַלע ריכטונגען, אָבער בעיקר צו מערב.
אין דער לעצטער פֿאַזע ווערט דער מאַטעריאַל אַרויסגעשאָסן ווײַטער פֿון דעם קליינעם קופּאָל.
איך האָב דעם לאַנדינג־פּונקט פֿון פּאַסקואַלע בוזעלי געמאַרקירט מיט אַ קליינעם סיאַן־קוואַדראַט.
עס געפינט זיך גלייך בײַם טרעפּ B, אויף דער רעכטער זײַט אין דער בילד.
עס איז קלאָר אַז באַזעלי האָט זיך געטריבן נאָר אַ פּאָר מעטער צו דרום־מזרח.
דאָ איז ווידער אַ נאָענטער בליק אויף דער סיטואַציע ווען מען גייט דורך די דרוק־זאָנע:
דער פֿאָטאָגראַף קוקט דרום, און די מערבֿ־זײַט פֿון דעם טורעם איז קלאָר צו זען, וואָס איז פּונקט די ריכטונג
אין וועלכער דער לאָד־ליפט 50 איז אַריבערגעפֿירט געוואָרן.
אין דער ריכטונג איז דער מעסער־עפעקט געווען שטאַרקער, ווײַל די פֿאַסאַדע איז געווען נעענטער צום ענערגיע־פֿלוס.
די קליינע אַסימעטריע אין דער אויסבראָך־התנהגות אָדער אויסבראָך־מוסטער ווערט דעריבער דערקלערט דורך דעם
גראַונד זיראָ־מאָדעל – און נאָר דורך דעם גראַונד זיראָ־מאָדעל. קיין אַנדערער מאָדעל קען דאָס נישט דערגרייכן.
און ווידער די פֿראַגע: ווער איז געווען וווּ – דעם מאָל בעת דער צעשטערונג פֿון דער סטרוקטור?
אין דער בילד האָב איך מיט גרויע פּינטלעך אָנגעצייכנט די פּאַראַבאָלע פֿון דער פֿאָנטאַן און
די עקסטרעמע אויסשטויסן פֿון מאַטעריאַל אין מערב.
פּאַסקוואַלע בוזעלי און די גרופּע מיט מיקי קראָס זענען אין דער קעגנשטעלנדיקער טייל פֿון דער טור, דאָס הייסט צו מזרח.
די אינערלעכע שטאָל־קאָלומען זענען שוין אויסגענומען און צעריסן ווען זיי דורכגיין דורך די דרוק־זאָנע.
די שטאָל־גריד־סטרוקטור פֿון דער אויסערער פֿאַסאַדע ווערט צעשטערט אין סעגמענטן אָדער ברעכט גאָר, מאָל ווי אַ גאַנץ, אַרויס.
אָבער – די טרעפּגאַנג און די קאָנקערעט־ווענט האָבן שוין זיך אַראָפּגעזעצט.
באַזעלי פֿאַלט אַראָפּ צוזאַמען מיט די ברעקלעך.
דאָס מיינט אַז פּאַסקואַלע בוזעלי איז שטענדיק אונטער דער דרוק־זאָנע.
דער פֿרײַער פֿאַל ווערט פֿאַרלאנגזאַמט דורך די אויפֿשטײַגנדיקע לופֿטשטראָמען.
די געשאצטע פֿאַל־גיכקייט איז 10 מעטער פּער סעקונדע.
דאָס איז 36 קילאָמעטער פּער שעה. דאָס מיינט אַז די פֿאַל־צײַט פֿאַר די 50 מעטער איז גאַנץ 5 סעקונדעס.
שלייד 32 קען דעריבער ווערן צוזאַמענגעפֿאַסט אונטערן קאָפּ: דער 9/11 סערפֿער
דאָס איז וואָס מען רופט פּאַסקואַלע בוזעלי אַמאָל, צוליב דער יחס־ווייַז לאַנגער דויער פֿון פֿאַלן אָדער פֿלאָטן אויף די גאַזן.
דער הויפּט־באָטשאַפֿט פֿון פּאַסקואַלע בוזעלי איז די לאַנגזאַמע קרעכצונג פֿון די ווענט און די אָפּלאָזונג פֿון די
פֿאַרבינדונגען, ווי עס ווערט באַשריבן, און דער פּראָצעס פֿון פֿאַלן, וואָס דויערט בלויז אַ פּאָר סעקונדעס.
אויב נישט, איז ער אַליין דער לעבעדיקער בײַװײַז פֿון דעם פּראָצעס, דער ווירקונג פֿון נעגאַטיוון דרוק נעבן די אַרויסברעכנדיקע
אַרבעט־גאַזן, די שטענדיקע פֿאַרלאַנגזאַמונג פֿון דעם פֿאַל.
ציטאַט: "און בשעת איך האָב געבעטן, האָט זיך די וואַנט צעשפּאַלטן און דער באָדן האָט זיך אָפּגעגעבן. און דאַן
האָב איך אָנגעהויבן צו פאַלן, און אין יענעם מאָמענט האָב איך פֿאַרשטאַנען: מײַן גאָט, אַזוי וועל איך שטאַרבן."
איך בין געבליבן אין אַ פֿעטאַלער פּאָזיציע, איך האָב געשפּירט די זאַנדבלאַסטינג־לופט, איך בין געטראָפֿן געוואָרן,
איך האָב געזען בליצן פֿון ליכט פֿון דער קאָנפֿליקט פֿון די אָביעקטן וואָס האָבן מיך געטראָפֿן.
אַ שפּאַלט־סעקונדע שפּעטער האָב איך אויפגעהויבן מיינע אויגן און בין פשוט געזעסן דאָרט, גאָר אָן
געפיל, און האָב אַרויפגעקוקט אויף אַ בלויען הימל.
דאָ איז אַ אויסצוג פֿון דער אינטערוויו אין ענגליש.
דער הויפּט־באָטשאַפֿט פֿון מיקי קראָס איז דער באַשריבענער ציען־עפעקט.
און דאַן דער ווינט. אַ זייער, זייער שטאַרקער ווינט.
מײַן העלם האָט אָנגעהויבן מיך אויפֿהייבן פֿון דער ערד, אַזוי האָב איך זיך אַראָפּגעבויגן.
דערנאָך האָב איך זיך אַראָפּגעבויגן און געזוכט די טרעפּ בײַם באַניסטער, און האָב זיך געמאַכט אַזוי קליין ווי איך האָב געקענט.
מײַן העלם האָט אָנגעהויבן צו פֿליען פֿון מײַן קאָפּ. איך האָב פֿאַרגעסן עס צו פֿאַסטן. אַזוי האָב איך געכאַפּט מײַן העלם.
איך האָב זיך אינסטינקטיוו אַרײַנגעקראָכן אין דעם ווינקל.
דאָ איז דער אינטערוויו אין ענגליש. נאָך אַן אויסצוג.
גליטש 34 אין קורצן: דער ווינט אין דעם טורעם
די גאַנצע דעסטרוקטיווע דינאַמיק – אַרײַנגערעכנט די "וונדער" – קען ווערן פשוט און קאָנסיסטענט דערקלערט דורך אָננעמען
אַן אויסבראָך פֿון קאָנצענטרירטע אַרבעט־גאַזן פֿון דער ערד.
איצט איז ניטאָ קיין קלאָרע סיבה פֿאַר די אַלטערנאַטיווע מעדיע זיך אַנטקעגנצושטעלן דער דאָזיקער פֿיזיש־ריכטיקער לייזונג, חוץ:
די מורא פֿון די לייענער, די מורא פֿון מענטשן אַז די דערקלערונג קען זײַן אמת – און זייער אָפּזאָג צו באַהאַנדלען דעם ענין.
מיט קאָוויד איז די אָפּוואַרפֿונג נישט אַזוי שטאַרק, ווײַל די מעגלעכקייט אַז די פֿאַראַנטוואָרטלעכע טוען
אַ טעות בלײַבט שטענדיק ווי אַ פּסיכאָלאָגישער קלאַפּ.
דער אינסטינקטיווער אויסרעד: "די פּאָליטיקער האָבן עס נישט געמיינט אַזוי, האָבן עס נישט געוואָלט, האָבן עס נישט געוויסט."
צו העלפֿן איבערקומען דעם מורא, האָב איך פּלאַנירט פֿאַרשיידענע אָביעקטן ווי
שמועס־אָנהייבער, וואָס קענען דינען ווי הילפֿן אין דעם זאַך.
דאָס זענען טעפּלעך, ווערװעלעך, ביכלעך און אַזוי ווײַטער.
דאָ, למשל, איז אַ ביכל "פיזיק: מורא און שפּאַס", וואָס דערקלערט די פיזיק פֿון דעם ווערטיקאַלן
וואַרף לויט דער אויסגעקליבענער הייך פֿונעם צפֿון־טורעם.
דאָס איז אַ וויץ, אַ פֿאַרבאָרגענער פֿיזיקער־וויץ אין די בלוּפּרינטן.
דערצו ווערט געוויזן זייער אינטערעסאַנטע פֿילם־אויפֿנאַמעס אין פֿאַרגלײַך מיט אַנדערע אויפֿרײַסן.
סלייד 35 סיכום: די נעגאַטיווע האַלטונג אָדער די באַאָבאַכטענע נעגאַטיווע האַלטונג
דערצו קענען די הויפּט פיזישע פּאַזאַלן וועגן דער פֿאַרניכטונג פֿון דער וועלט־האַנדל־צענטער ווערן רעדוצירט צו
נאָר זעקס פֿראגן, וואָס ערלויבט זיי צו ווערן רעפּרעזענטירט אויף די פּנים פֿון אַ רוביקס־קוב.
איך וועל עס קורץ ווײַזן.
די זעקס טעמעס זענען:
דער אימפּולס – דאָס הייסט, דער שטויב־פֿאָנטאַן פֿון דער צפֿון־טורעם מיטן זײַטיקן אָפּשטויס־קראַפֿט.
די ענערגיע אין דער ערד – דאָס הייסט, די באמערקטע קיל־צײַט פֿון דרײַ חדשים.
דאָ קענט איר זען די זײַט־איבערפֿלאַך "ענערגיע אונטער דער ערד" און די אויפֿשטייענדיקע דאַמפּ־וואָלקנס אין דער בילד.
ווייטער, דער ניט־דערגרייכטער טאָרק פֿון דעם דרום־טורעם וואָס מיר האָבן דיסקוטירט – די זײַט־פֿלאַך
וואָלט געווען "ניט־קאָנסערוואַציע פֿון ווינקל־מאָמענטום".
די איבערלעבער אין דער צפֿון־טורעם וואָס מיר האָבן דיסקוטירט – די איבערלעבער וואָלטן זײַן אין דער זײַט־געגנט.
דער פּלוצעמדיקער אויסבראָך אין פֿלאַמען פֿון די אויטאָס, וואָס זענען פּלוצעם אַלע אין פֿלאַמען, און –
דער הייסער שטויב, דאָס הייסט דער פּיראָקלאַסטישער פֿליס און דער שוועמל־וואָלקן איבער בנין 7, וואָס איז אויפגעשטיגן
אין דעם הימל שפּעט נאָכמיטאָג – זײַט־בליק ׳הייסער שטויב׳.
אַזוי, וואָס שייך סלייד 36: דער מאַגישער קוב
עס זענען, פֿאַרשטייט זיך, נאָך פילע מער מיסטעריעס אַרום דעם 11טן סעפּטעמבער.
אַזוי האָב איך נאָך אַ קובוס אילוסטרירט און דערקענט אַז כּמעט אַלע פּאַזלען וועגן דער פֿאַרניכטונג פֿון דער וועלט־האַנדל־צענטער
קענען טאַקע ווערן רעדוצירט צו בלויז 42 פֿראגן.
דאָס מיינט אַז מען קען זיי פאָרשטעלן אין אַ קוב וואָס קען טוישן זײַן פאָרעם, ווי דאָ געוויזן.
נו, דאָס איז שווער צו דערקענען בײַם ערשטן בליק – אָבער עס איז געווען אַ קוב מיט פֿאַרשיידענע זײַטן וואָס
האָבן געקענט אָננעמען זייער אינטערעסאַנטע פֿאָרמען.
אָדער דאָ, דאָס איז דער פֿאַרשלאָסענער קובוס. און דער קובוס קען זיך עפֿענען און אַנטהאַלט נאָך פּאַזאַלן.
דאָס זענען די באַקאַנטע אויסערלעכע אויבערפֿלאַכן, אָבער ווען מיר עפֿענען דעם, זעען מיר למשל דעם
מיסטעריע פֿון פליסנדיקן מעטאַל אָדער סיסמישע סיגנאַלן.
ווי איך האָב געזאָגט, דו קענסט נוצן דעם קובוס, און יעדער איינצעלנער בילד איז אַ גרינג צו דערקלערן פּאַזל –
און אַלץ פּאַסט צוזאַמען האַרמאָניש, אַזוי לאַנג ווי דו ווייסט ווי צו צוזאַמענפֿאַלטן דעם קובוס ווידער.
אַזוי קענסטו דורך אַזעלכע ווערפֿל־שפּילן אַ סך דעטאַילן לערנען. און נאָך אַלע די שפּילן בלײַבט
דער נושא פּסיכאָלאָגיש זייער שווער צו דערגרייכן.
און דאָ ציטיר איך ד״ר דוד היוז פֿון דער אוניווערסיטעט פֿון לינקאָלן:
די באַטראַכטונג פֿון דער מעגלעכקייט אַז 9/11 איז געווען אַ פֿאַלש־פֿלאַג־פֿאַרברעכן פֿאָדערט אַז מענטשן אין מערבֿ
זאָלן אָפּוואַרפֿן די יסודותדיקע הנחות מיט וועלכע זיי זענען געזעלשאַפֿטלעך אויפֿגעוואַקסן זינט זייער געבורט.
אָבער וואָס פּינטלעך מיינט ׳פּסיכאָלאָגיש שווער צו צוטריט׳?
דאָס מיינט אַז מענטשן שלאָגן זיך אויס, ווערן כעסדיק אָדער לויפן אַרויס פֿון דער צימער, ווײַל
זיי קענען ניט מער פֿאַרשטיין די אינפֿאָרמאַציע.
ווײַל זיי פֿילן אַז זייער וועלט־באַנץ איז אונטער אַטאַק.
איך וועל צוריקקומען צו דעם.
און איך רוף סלייד 37: די פֿעיִקייט זיך צו טוישן ווי אַ קוב אָדער, אין גערעדטער שפּראַך, די פֿעיִקייט זיך צו טוישן.
עס איז געווען וויכטיק פֿאַר דעם ערשטן שריט אין דער לייזונג וואָס איז פאָרגעשטעלט געוואָרן אין דעם לעקציע, אַז
מען זאָל בכלל דערלויבן די מעגלעכקייט פֿון אַ אויסברוך.
אַזוי צו לאָזן בכלל דעם געדאַנק (!)
די נאַטור פֿון דער ענערגיע־אַרײַנפֿיר איז אָנהייבנדיק פֿון צווייטער וויכטיקייט.
אלס בײַשפּיל האָב איך אויפגעפֿירט 50 מאָל 20 טאָנען פֿון סובסטאַנץ X, וואָס פֿירט צו דער פאָרמירונג פֿון דער גאַז־דרוק־קאַמער.
אָבער עס איז אויך מעגלעך אַז נאָר אַ פּאָר (!) זעקל פֿון סובסטאַנס U זענען גענוצט געוואָרן, נעמלעך נאָר 120 קילאָ.
דאָס איז פיל, פיל, פיל ווייניקער.
אָבער דאָס וואָלט מיינען אַז דער פּראָצעס איז נישט כעמיש, נאָר נוקלעאַר.
אַ פּרוּפֿ־באָר וואָלט באַווייזן די נאַטור פֿון דער ענערגיע־אַרײַנברענגונג אָן קיין צווייפֿל און ענדיקן אַלע מחלוקתן.
אין יעדן פאַל קען מען דעם פּראָצעס גרינג סינכראָניזירן מיט די היסטאָרישע ווידעאָס אין אַ קורצן אַנימירטן פֿילם.
איך האָב געשאַפֿן 120 איינצעלע בילדער פֿאַרן דרום־טורעם, פֿאַרן נוקלעאַרן פּראָצעס.
מיר קענען זען אין דעם טורעם, אָדער דורך אים, אַזוי צו זאָגן.
די אַקטיווירטע פליסיקע מישונג ברענט זיך אַרײַן אין דעם גראַניט ווי אַ פֿאַרשפּייטערטער סופּערקריטישער רעאַקטאָר־סיסטעם
בײַ בערך 3,000 גראַד און צינדט זיך אָן בײַם נול־פּונקט.
אין צען סעקונדעס ברענט זיך דאָס אויסבראָכנדיקע אײ אויפֿן וועג אַרויף.
אַ אויסברוך פּאַסירט, וואָס אין אָנהייב שאָס דורך דעם טורעם אויף אַ פאָקוסירטן אופֿן.
דער שפּיץ צעברעכט זיך, צונידערפֿאַלט און הייבט אָן זיך צו דרייען.
אײַראָן וואָס איז אויפגעשוויצט, איז דערקענבאַר ווי שוואַרצער שטויב, בשעת קאָנקערעט־פּודער איז ווייס.
דער טורעם איז פּולוועריזירט פֿון שפּיץ ביז אונטן.
אַזוי, סלייד 38 – דאָס וויכטיקסטע דאָ איז: פֿון דער קאָנווענציאָנעלער צוגאַנג צו דער נוקלעאַרער צוגאַנג.
מיר קענען דעריבער זען אַז די פּראָצעסן וואָס דער גראַונד זיראָ־מאָדעל דעפֿינירט, קענען שוין קלאָר
דערקלערט ווערן אין אַ גראָבע היים־עקספּערימענט.
און מיר זעען אַז אַלע אָבסערוואַציעס וואָס זענען געמאכט אויפֿן אָרט פּאַסן פּערפעקט אין דעם מאָדעל אָדער
ווערן אפילו דורך אים געשטיצט, דאַנק די בנימצא ווידעאָס.
אָבער דער גראַונד זיראָ־מאָדעל ווערט אויך גראָסטנס אָפּגעװיזן אָדער איגנאָרירט דורך די אַלטערנאַטיווע מעדיע.
דער פסיכאָלאָגישער פֿענאָמען באַזירט זיך אויף דער אומפֿאַרשטענדלעכער גרייס פֿון דעם פשע, אויף פּראָפּאַגאַנדיסטישע
קעגנ־דערציילונגען ווי דער NIST־באַריכט, אויף קאָנטראָלירטע אוניווערסיטעטן און געקויפֿטע וויסנשאַפֿטלער, דאָס הייסט
קאָמפּליציטעט – און אויף דער וואָג פֿון גוט־מיינענדיקע דיסידענטישע שטימען און אַרגומענטן, אַרײַנגערעכנט די פֿון
אַלטערנאַטיווע מעדיע־אויסגאַבעס, קעגן דעם גראַונד זעראָ־מאָדעל.
אין דעם לעצטן פאַל זענען די צוויי הויפּט־אַרגומענטן:
עס איז נישט געווען קיין באַטײַטנדיקע ראַדיאָאַקטיווע פאַרפּעסטיקונג. און –
עס איז אוממעגלעך אַזאַ פשע צו האַלטן געהיימ.
נאָך אַלעס, קען מען נישט פּלאַנירן און דורכפֿירן אַזאַ זאַך אָן אַז עמעצער גיט רמזים אָדער וואָרנט דעם ציבור.
אָבער קינסטלעכע אינטעליגענץ דערציילט דאָ אַ גאָר אַנדערע מעשׂה.
אַזוי זעען מיר דאָ עפּעס נײַ, גאָר נײַ, ווי אַ אַנטוויקלונג: די ראָלע פֿון אַלטערנאַטיווע מעדיע און די
ראָלע פֿון קינסטלעכע אינטעליגענץ אין לייזן דעם פשע.
ערשטנס, איך וואָלט געוואָלט צוריקקומען צו דער טענה: עס איז אוממעגלעך צוליב דעם מאַנגל פֿון קאָנטאַמינאַציע.
אויב מיר פֿרעגן קינסטלעכע אינטעליגענץ וועגן דער דורכפֿירונג פֿון אַזאַ פּראָצעס, שרײַבט ChatGPT – אָט איז עס:
דאָ איז אַ היפּאָטעטישע מאַטעריאַל־צוזאַמענשטעלונג פֿאַר אַ נוקלעאַרן דעמאָליציע־סיסטעם, באַזירט אויף
אַ פֿאַרשפּעטיקטן סופּערקריטישן רעאַקטאָר־סיסטעם.
דער רעצעפּט איז אַ ביסל גרוי אויסגעשטעלט אויף דער סלייד, ווײַל די וויכטיקסטע זאַך איז דער פֿאַלאַוט־באָנד.
און ChatGPT שרײַבט וועגן דעם זעלבן פֿאַל־אַװ־באַנד:
די ערשטע ראַדיאַציע באַשטייט פֿון גאַמאַ־ און ניוטראָן־שטראַלונג.
און די רעזידואַלע ראַדיאַציע (אַלפֿאַ־ און בעטאַ־ראַדיאַציע פֿון יוראַניום־פֿיסיאָן־פּראָדוקטן) איז געבונדן אין די דעברי־שטויב.
און דער אָפּפֿאַל־באָנד איז בכלל הויך צוליב דער אַרײַננעמונג פֿון דעם מאַטעריאַל אין דעם אויסדאַמפֿונגס־קערן,
וווּ דער פּראָצעס האָט זיך אָנגעהויבן אין דעם גראַניט.
אין קורצן, ChatGPT שרייבט: עס אַרבעט, עס איז מעגלעך.
אַזוי, אין קורצן, צו אַלע שלום־ און אמת־זוכערס – ביטע:
ביטע איבערקוקט די ארגומענטן וועגן דער אויסזאָג: עס איז נישט געווען קיין באַטײַטנדיקע פאַרפּעסטיקונג.
די קאָנטאַמינאַציע בײַ גראַונד זיראָ איז געווען אַ ביסל העכער. דאָס איז אַ פאַקט.
אָבער דער פאַקט איז שטענדיק אונטערן טעפּעך געשווינט געוואָרן, דאָס הייסט, מיט אַרגומענטן אָפּגעװיזן.
די צאָלרײַכע ערשטע רעאַגירער, וואָס ליידן פֿון קענסער, ווײַזן אויך אויף נידעריק-שטאַפּלדיקער,
לאַנג-טערמיניקער ראַדיאַציע-אויסזעצונג, צוזאַמען מיט די ווירקונגען פֿון אַסבעסט און גיפֿטיקע רויעך.
אַזוי וויכטיק פֿאַר סלייד 40, דער פֿאַל־אָוט באָנד ספּעציפֿיצירט דורך די קינסטלעכע אינטעליגענץ.
וועגן דעם צווייטן ארגומענט, "עס איז אוממעגלעך אַזאַ פשע צו האַלטן געהיימ," דאַרף מען אפילו נישט דערמאָנען דעם
העכסט־געהיימן מאַנהאַטאַן־פּראָיעקט פֿון 1942, וואָס האָט געפֿירט צו דער אַנטוויקלונג פֿון דער אַטאָמישער באָמבע.
די דערציילונג וועגן דער פֿאַרניכטונג פֿון דער וועלט־האַנדל־צענטער דורך אַ נוקלעאַרן פּראָצעס לויפֿט טאַקע ווי
אַ פֿאָדעם דורך דער געשיכטע פֿון דעם 11טן סעפּטעמבער.
דער דערציילונג "אַטאָמישע באָמבע" איז אָריגינעל געווען באַוווּסט; זי איז קלאָר אָנוועזנד.
דאָ זענען אַ פּאָר ביישפּילן:
אין 1990 האָט אַ קאַרטן־שפּיל פאָרויסגעזאָגט די פֿאַרניכטונג פֿון די צווילינג־טורעמען דורך אַ אַטאָמישן באָמבע.
די קאַרטל איז טאַקע גערופֿן געוואָרן "טעראָריסט נוקלעאַר".
אין 1995 האָט בנימין נתניהו אין זײַן בוך "קעמפן קעגן טעראָריזם" געווארנט פֿון דער חורבן פֿון דער וועלט־האַנדל־צענטער
דורך אַ נוקלעאַרער באָמבע, דעטאָנירט דורך איסלאמיסטן.
אין 1998 האָט דער אמעריקאַנער סטראַטעגיע־פּאַפּיר (Foreign Affairs, באַנד 77, נומער 6), מיט דער
צוזאַמענאַרבעט פֿון פֿיליפּ ד. זעלעקאָוו, אויפגענומען דעם טעמע ווי אַ ווארענונג־בײַשפּיל. דאָ איז אַ ציטאַט:
אויב די באָמבע וואָס איז אויפגעריסן אונטערן וועלט־האַנדל־צענטער אין 1993 וואָלט געווען נוקלעאַר, אָדער וואָלט
טאַקע פֿאַרשפּרייט אַ טויטברענגנדיקן פּאַטאָגען, דאַן ...
און דאַן זענען דאָ אַלע די דראַסטישע מיטלען וואָס די רעגירונג וואָלט געמוזט נעמען צו באַשיצן אירע בירגער.
פינף טעג נאָך דער געשעעניש, דעם 16טן סעפּטעמבער 2001, איז אַ אַרטיקל דערשינען אין דער שפּאַנישער צײַטונג "על מוּנדאָ", וואָס
האָט געזאָגט אַז דרײַ מיני־אַטאָם־באָמבעס זענען אויפֿן שוואַרצן מאַרק געקויפֿט געוואָרן דורך די חשודים טעראָריסטישע
גרופּע – אפילו מיט דער ספּעציפֿיקאַציע פֿון דעם טיפּ.
אין קורצן, צו אַלע שלום־ און אמת־זוכער:
ביטע איבערקוקט די ארגומענטן וועגן דער דערקלערונג: ׳עס איז קיינמאָל נישט געווען קיין בײַװײַז פֿון דער
מעגלעכער באַניצונג פֿון אַ נוקלעאַרער באָמבע אין דער פֿאַרניכטונג פֿון דעם וועלט־האַנדל־צענטער.׳
עס איז אַ פאַקט אַז דער דערציילונג איז סיסטעמאַטיש צוגעגרייט געוואָרן, אָבער דערנאָך איז זי
אָפּגעלאָזט געוואָרן לטובֿת אַ ווייכערע ווערסיע.
אַזוי, דער שפּאַנענדיקער סלייד 41 ווי אַ דאַך־באַגריף: פֿריִערדיקע וויסן און געפּלאַנטע דערציילונג־אַנטוויקלונג
און דאָ איז דער לעצטער סלייד: װי קענען מיר איצט אַרויסקומען פֿון דעם געמיש?
לאָמיר האָבן דעם מוט צו איבערווינקען די דערציילונג פּסיכאָלאָגיש.
שפּילעריש, ניצנדיק קינסטלעכע אינטעליגענץ־סיסטעמען וואָס דערלויבן אַרומצוגיין די פֿילטערס פֿון פּאָליטישער
קאָרעקטקייט און קענען צושטעלן ענטפֿערס וואָס זענען נישט באַאײַנפֿלוסט פֿון קולטורעלע השפּעות אָדער פּרעפֿערענצן.
אָבער טראָץ מוט און קינסטלעכע אינטעליגענץ־סיסטעמען, טראָץ נעצווערק און אַ לאַנגזאַמע קאָלעקטיווע אויפוועקונג, דאַרפֿן מיר הילף.
ווײַל מענטשן זענען געווען און ווערן נאָך אַלץ באַטריגט אויף יעדן ניוואָ.
דאָס געלט אויך פֿאַר פילע מיטהעלפֿער, וואָס זענען נאָר קרבנות פֿון אַ אומגלויבלעכער
שווינדל־פּלאַן, וואָס זיי אַליין ניט פֿאַרשטיין.
אין קורצן, צו איבערקומען די באַטריגערײַ דאַרף מען די הילף פֿון אַלעמען – בײַזונדערס די הילף פֿון די וואָס זענען אין דעם
שפּיל װידער זייער ווילן די באַטריגער און ווילן זיך אָפּצוגעבן.
מיר מוזן נישט נאָר לערנען מוט, מיר מוזן אויך לערנען פאַרגעבונג, כדי צו קומען אַרויס פֿון דעם, פֿאַר דער אמת.
ווי קלאָרער מיר מאַכן אַז מיר האָבן דורכגעזען דעם ליגנס־סיסטעם און האָבן שוין דורכגעבראָכן דעם, און ווי קלאָרער מיר זאָגן אַז
פֿאַר די וואָס ווילן אַרויסגיין איז אַ צוקונפֿט, און אַז פֿאַרגעבונג איז מעגלעך, אַזוי
שנעלער וועט דער קאַרטן־הויז פֿון ליגנס צונפֿאַלן.
איך האָף אַז די פּרעזענטאַציע איז געווען נוצלעך. אַ גרויסן דאַנק!