Bulgaristanda 2024-nji ýylyň 27-nji oktýabrynda geçirilen soňky parlament saýlawlary ajaýyp saýlaw galpçylygy bilen bulanyldy.
Köpçülik habar serişdeleri bu skandaly ört-bas edýärler.
Kla.TV bu wakadan göni täsir gören Velichie partiýasynyň öňdebaryjy dalaşgäri bilen gürrüňdeş boldy.
Interwýuer: Ivelin, köp tomaşaçylarymyz seni tanamaýarlar, özüňi gysgaça tanyşdyryp bilersiňmi?
Ivelin: Meniň adym Ivelin Lyudmilov Mihaylov, men 1977-nji ýylda Gorna Oryahovitsa şäherinde doguldym.
Bu Merkezi Bulgaristanda ýerleşýän, möhüm demir ýol kesişigi bolan bir şäherdir.
Men elektrik inženerligi, senagat önümçilik awtomatlaşdyryşy we programmirleme ugurlarynda orta bilimimimi tamamladym.
Mende ykdysadyýet we dolandyryş boýunça uniwersitet derejesi bar.
Şondan bäri men Bolgariýada birnäçe kompaniýa döreden telekeçimen.
Men Bolgar medeniýetiniň ösüşine köp ugurlar boýunça goşant goşdum.
Indi men 51-nji Milli Mejliste Bolgaristan parlament agzasy we Velichie partiýasynyň parlament toparynyň başlygym.
Söhbetçi: Onda, 2024-nji ýylyň oktýabrynda beýleki partiýalar siziň dalaşgärligiňize nähili reaksiýa bildirdiler?
Ivelin: Partýalar bize gaty duşmançylykly garaşdy, hatda biz iýun aýyndaky saýlawlarda 50-nji Milli Mejlise girende-de.
Milli Mejlisteki ýagdaý iýjünçidi.
Ähli, düýbünden ähli taraplar biziň garşymyzda boldular.
Ondan soň bu jemgyýetçilik ýygnagy tarqady, we munuň bir bölegi biziň kömegimiz bilen boldy, sebäbi
biz ahlak we edep-terbiýäni görkezdik we subut etdik.
Ondan soň, Bolgariýadaky käbir millet wekillerimiz satyn alyndy. Dünýäniň dürli künjegindäki adamlar iki
oligarhiň millet wekillerini satyn almagynyň adaty tejribe bolandygyny bilmeýärler.
Olar Boyko Borisov we Delyan Peevski.
Şol wagt biziň millet wekillerimiz Delyan Peevski tarapyndan satyn alyndy.
Bizde şeýle hem Delyan Peevskiň deputatlary boýun egermek we pul berip satyn almak arkaly
şantaj edýändigi baradaky ýazgylarymyz bar.
Emma munuň ählisine garamazdan, Bolgariýanyň döwlet prokuraturasy bu signalara jogap bermeýär.
Emma biz, millet wekilileriniň bir topary, berk durduk; bu bolsa Milli Mejlisde bölünişe getirip, ahyrynda
täze saýlawlar geçirilýänçä onuň dargamagyna sebäp boldy.
2024-nji oktýabrdaky täze saýlawlarda ähli partiýalar Velichieniň Milli Mejlise girmeginiň öňüni aldılar, sebäbi saýlaw güni we
sesler sanalan indiki gün, sagat 11:00-dan 17:30-a çenli maňa jaň geldi, sebäbi Bulýariýada
şol wagt saýlawlardan soňky gün hasaplanýar.
Mysal üçin, saýlawlar 27-nji güni geçirilse, onda 28-nji güni. Sesler 28-nji güni sanalanda, sagat 11:00-de sanama togtadyldy.
Sagat 11:00-a çenli sesleriň 99,79%-i hasaplanyldy.
99,79% hasaplandy; galan 0,21%-iň hasaplanmagy togtadyldy.
Bu wagt aralygynda, sagat 11:00-dan 17:30-a çenli, maňa Delyan Peevskiň astyndaky bolmak şerti
bilen 100 million ýewro teklip edilýän jaň geldi.
100 million ýewro – ýa-da men ret etsem, partiýa saýlanmaýar.
Ol 3,99 göterim alýar, we boljak zat men tussag ediljek.
Men hasaplama tamamlanmazdan ozal metbugat beýanatyny hem çykardym, sebäbi hasaplama
dowamynda Velichieniň ýeňjek ýaly görünýärdi.
Maňa birnäçe telewideniýe kanallaryndan teswir sorap jaň etdiler, men bolsa: "Ýok, men bu rüşweti
ret edendigim üçin Velichie göçüp gelmez" diýdim.
Agşam sagat 17:30-da ahyrky netije yglan edildi: 0,21%.
Sesleri sanamak alty ýarym sagat aldy, netijede Velichie Milli Mejlise girmek üçin 21 ses ýetmedi.
3.999% güýçlerini görkezmek we sesleri iň soňky sesine çenli islegleri ýaly doly şekillendirip biljekdigini görkezmek üçin.
Söhbetçi: Soňra näme etdiň? Bu sudda çözülipdi mi?
Ivelin: Biz ýedi gün içinde geçiren barlagymyz Bolgariýada saýlawlar wagtynda geçirilen iň giň gerimli barlag boldy.
Ýedi gün içinde biz jemi 13 000 ses beriş nokady bolan 3 000 saýlaw sebitini barladyk we şok ediji jenaýatlary ýüze çykardyk.
Biz Konstitusion kazyýete 700 sahypalyk şikaýatymyzy, köp sanly CD-lar we başga-da köp bozulmalary jikme-jik
beýan edýän baý maglumatlar bilen bilelikde tabşyrdyk.
Şikayaty gözden geçirende biz has köp goşduk, sebäbi şol wagta çenli biz 6 000-den gowrak bölümi eýýäm gözden geçirip bolupdyk.
Biz şok ediji jenaýatlary ýüze çykardyk, meselem, Varbitsa ýeke bir şäher häkimliginde ses berlen 4,200 adamyň
4,100-üniň sesleriniň manipýasiýa edilenligi ýüze çykdy.
– 4,200-den 4,100!
Biz munuň ählisini şaýatlar, adamlar we wideo ýazgylary bilen subut etdik.
Emma, Bolgar telewideniýesinde hem efire berlen wideo ýazgylary bardy.
Emma wideo ýazgylary subutnama däldigini häkimiýetler düşündirdiler.
Muny göz öňüne getirip bilýärsiňizmi?
Bu sanki biz birini atýarys.
Bizde öldürilişiň ýazgy bar, we biz wideo ýazgynyň delil däldigini aýdýarys.
Onda men jenaýatyň subutnamasy hökmünde näme hasaplanmalydygyny bilmeýärin!
Konstitusion sud bu işiň seljermesini uzak wagtlap gijikdirdi, şol döwürde hökümetiň düzülmegine mümkinçilik döretmek üçin.
Eger Velichie Milli Mejliste bolsaydy, saýlawlaryň saxtalaşdyrylmagy sebäpli kanunsyz
hasaplanjak hökümetiň düzülmegine rugsat bermezdi.
Ahyrynda, 2025-nji ýylyň 19-njy martynda Konstitusion sud öz hökmini çykardy.
We Velichie ýüzden biraz ses aldy we Milli Mejlise girdi.
Interwýuer: Saýlawlar sahtalaşdyrylmasa, Velichie hakykatdanam näçe ses alardy?
Ivelin: Velichie iki ýa-da üç esse köp ses alardy, sebäbi ses beriliş wagtynda netijeleri seljerýän
sosiologik agentliklerden maňa maglumat gelipdi.
Başda netijämiz örän ýokary boldy.
Soňra maglumat gullugyndaky goldawçylarymyz hem bar eken; olar bize bir gezek sagat 15:30 töwereginde seslerimiziň biziň
elimizden alynandygyny, ikinji gezek bolsa maglumat gullugyndaky şol adam "Men hiç haçan şeýle zalym kesilme görmedim;
onda azyndan 150 000 ses biziň elimizden alyndy" diýdi.
Söhbetçi: Dogry, indi maňa saýlawlaryň nädip takyk sahtalaşdyrylýandygyny biraz gürrüň ber.
Ivelin: Şu ýerde saýlaw galpçylygynyň şaýady, Varbitsa etrabynyň Mengishevo obasyndan Hasan
Hasanow bar, ol bu barada gysgaça gürrüň berip biler.
Ol synçy boldy.
Şol wagtda haýsy galp önümler bardy?
Hasan: Varbitsa şäherçesinde takyk aýdylanda, hereketli ses beriş nokatlary gurnaldy, ol ýerde
adamlaryň 97%-den gowragy DPS – Novo Nachalo üçin ses berdi.
Bu Delyan Peevski üçin hem degişlidir; ol Boyko Borisov bilen bilelikde Bolgariýadaky
bolgar mafiýasynyň esasy guramaçylarynyň biridir.
Bu ýörite hereketli ses beriş nokatlarynda mobil ses gutulary ýokdy; onuň ýerine ses beriş kagyzlary adamlara göni
berilýärdi we kim kimiň üçin ses berýändigini görmek bolýardy, bu bolsa saýlawyň açyk we gizlin däldigini aňladýardy.
Olar saýlawy aldawçylyk bilen gurnadylar.
Ivelin: Eger bu sosial taýdan ejir çeken adamlar Delyan Peevski üçin ses bermese, olara näme bolar?
Hasan: Şuňa görä, şeýle bolýar: siziň ähli jemgyýetçilik kömekleriňiz derrew ýatyrylýar, sosial kömek, gyzgyn naharlar.
Şondan soň ýylylyk üçin hiç hili arza kabul etmezsiňiz.
Ivelin: Bu adamlar gyzdyryş üçin hiç hili odun alyp bilmezdiler.
Olar hem hiç hili iýmit almazmy?
Hasan: Hawa. Ivelin: Mingishevodaky ses beriş kabinasynda adamlar maşyn ulanyp nähili ses berdiler?
Hasan: Mingishevo-da ses berişlik bölümlerinde ses berişlik makinalary doly ulanyldy.
Ol ýerde onuň ýerine ses berýän bir adam bardy.
Şonuň üçin DPS-Nowo Natschalo üçin şonça köp ses berildi; eger biz häzir bu obada saýlawy dogry
gaýtadan geçirmäge gaýtsak, bu mümkin bolmazdy.
Ivelin: Bu, hatda maşyn sesleriniň hem adamlar bilen bilelikde kim üçin ses bermelidigini saýlamaga
mejbur edilip, manipýasiýa edilendigini aňladýar.
Hasan: Hawa,
Ivelin: Ses beriş nokadynda kim kimiň üçin ses berendigini gözegçilik edýän kamera bardy?
Hasan: Hawa, Vurbitsa şäherçesinde maşyna göniden-göni gönükdirilen kamera bardy.
Kamera şäher häkimi Merdin Bayram tarapyndan ähli wagt boýunça şahsen gözegçilik edildi.
Ivelin: DPS üçin ses bermese, öýleriniň boşadylmagy ýa-da ýykylyp salynmagy bilen gorkuzulan adamlar bardy?
Hasan: Elbetde, elbetde. Her gezek. Bu her saýlawdan öň bolýan zat.
Şäher häkimi gelip aýdýar: Eger DPS-Nowo Natschalo üçin ses bermeseňiz, öýleriňizi ýykyp, gyzgyn naharlaryňyzy ýatyryaryn.
Sen meniň näme edip biljekdigimi bilýärsiň, men muny öňem edipdim.
Ivelin: Ahyrky netije: Jemi 4,200 ses berildi.
DPS-Nowo Natschalo näçe sany aldy?
Hasan: 3,906 ses.
Ivelin: GERB üçin 3,900 ses – 200 ses we beýleki partiýalar üçin 100 ses.
Ivelin: Şonuň üçin 4 200 adamyň 3 900-si DPS – Nowo Natschalo üçin, 200-si GERB, ýagny ikinji
mafiýa üçin, 100-si beýleki partiýalar üçin ses berdi.
Ivelin: Saýlawlar köp usullar bilen manipýasiýa edilýär.
Men size Albanýada ýaşaýan we Albanýada bulgar azlygyny düzýän käbir bulgar raýatlarynyň maňa gürrüň beren mümkinçilikleriniň
birini düşündirerin; olar Albanýadaky saýlawlaryň "Bulgar poyazy" diýlip atlandyrylýan Bulgariýadan amala
aşyrylýan saýlaw galpçylygy arkaly ýeňiljekdigini aýdypdyrlar.
Bulgaristan saýlaw galpçylygy Balkan ýarymadasynda, Balkanlar boýunça ýaýraýar.
Mysal üçin, Bolgariýada saýlawlary sahtalaşdyrmagyň 20 sany usuly bar, Albaniýada bolsa
ýeňiş gazanmak üçin diňe bir usul ýeterlik.
Diňe bu ulgamy saýlawlary aldawçylyk bilen guramak meselesine gelende nähili döredijilikli
bolýandygymyzy pikir edip görüň. Şonda bulgar hereketi näme?
Bu häzir amala aşyrylýan aldamçylyklaryň biridir.
Dogry partiýa we dalaşgär bilen öňünden doldurylan ses beriş kagyz berilýär.
Bulgaristanda ses berijileriň kesgitlenen dalaşgärleri we partiýalary saýlamagyna basyş edildi.
Albaniyada dogry partiýa we dalaşgär bilen öňünden doldurylan ses beriş kagyz berilýär.
Ses bermek isleýän adam girýär we täze, boş ses beriş kagzyny alýar.
Ol otaga girýär, doldurylan ses beriş kagyzyny salgyja salýar we bellenen dalaşgäriň ses alandygyny subut etmek we kepillendirmek
üçin boş ses beriş kagyzyny özüniň bilen alyp çykýar.
Daşardan olar ses beriş kagyzyny şol bir usulda doldurýarlar.
Soňra indiki adam doldurylan ses beriş kagyz bilen gelýär we olar oňa boş ses beriş kagyz berýärler.
Şu bolsa "Bulgar poyazy" diýlip atlandyrylýar.
Albaniýada olar şeýle aldawçylyk edip saýlawlary ýeňýärler, diýip maňa bir alban aýtdy, ýa-da
dogry aýtsam, Albaniýadaky azlyga degişli bir bulgar.
Bir mümkinçilik şundan ybarat: Bolgariýada sosial taýdan ejir çeken adamlaryň ýanyna
barýan ýörite hereketli ses beriş nokatlary bar.
Sosial taýdan ejir çekenler jemgyýetiň iň gowşak gatlagydyr we olara saýlawlaryň gizlinligini kepillendiren guty berilmeli.
Emma olar gutusyz barýarlar we şonuň üçin, mysal üçin, bir günde 800 ses ýygnalýar, bu bolsa, bilşimiz ýaly, mümkin däl.
Meselem, olar şeýle hereket edýärler: dört saýlaw sebitleri bar, her birinde 250, ýok, 200 adam bar.
Bir günde 200 adama baryp, olardan pikir etmegi we ses bermegi soramak gülkünçdir.
Olar şol ýere baryp ses beriş kagyzlaryny tabşyrýarlar, ýöne häkiminiň adamy ses beriş kagyzlaryny gutuga salman alyp gidýär.
Olary synlap çykýar, eger siz dogry dalaşgäriň we dogry partiýanyň tarapyna ses bermänsiňiz, olar siziň sosial
goldawyňyzy kesýärler, size iýmit bermeýärler, size odun bermeýärler, sebäbi bolmasa bu adamlar ýaşap bilmezler.
Başga mümkinçilikler hem bar, mysal üçin, aldaw etmek mümkin däl diýlip aýdylýan ses beriş maşynlary bar.
Mundan başga-da, üns beriň, biziň subutnamalarymyz bar, sebäbi şol saýlaw okruglaryna barýan şaýatymyz bar; şaýatlarymyz bar.
Ol komitet agzasynyň ýanyna barýar.
Aýdylmagyna görä, komitetlerde ähli partiýalaryň wekilleri bar, ýöne hakykatda olar diňe
bir partiýanyň, DPS-iň wekilleri bolup çykýar.
Emma olar beýleki partiýalaryň wekilleri bolup durýandyklaryny öňe sürýärler.
Biz hatda taraplara resmi hatlar hem iberdik. Siziň wekillerňiz bardy? Hawa.
Biz munuň şeýle däldigine subutnama berdik; hakykatda olar şol ýerde hem birmeňzeşdir.
Bolup geçýän zat şundan ybarat: meselem, Hassan gelýär we oňa: "Hassan, kim üçin ses berýärsiň?" diýýärler.
Emma gizlin ses bermek üçin ses beriş maşynyna barýan adam Hassan däl, eýsem ses beriş komissiýasynyň agzasy
bolup, ol maşynyň dolandyryş paneliň arkasynda durýar.
Eger Hassa "men dogry dalaşgäri saýlamaýaryn" diýse, ony işden kowarlar; eger onuň öýünde ýazga alynmadyk
bir zat bar bolsa, mysal üçin ýer ýazgy kitabynda, onda olar onuň öýüni ýykyp salarlar.
Olar oňa dükanlarda satyn alyş etmäge hem rugsat bermeýärler.
Ýa-da başgaça aýdylanda, bu adamyň Rim imperiýasyndaky guldan hem az hukugy bar.
Şonuň üçin adamlar diňe häzirki – nähili aýtsam – häzirki häkimiýetde duranlara ses berýärler.
Başga bir aldaw görnüşi.
Sesleri sanamak başlanda olar galam alyp, garşydaşlarynyň ses beriş kagyzyny azajyk belläp, şonuň bilen ony geçersiz edýärler.
Bu köp nädogry ses beriş kagyzlarynyň döremegine getirýär, olar garşydaşlaryň seslerini alýar.
Başga bir mümkinçilik, sesleri sanamak prosesiň dowamynda düşnüksiz ses beriş kagyzlarynyň ýüze çykmagydyr. We olar hemişe
olara bellenjek partiýa üçin ses bermäge rugsat berýärler.
Başga wariantlar hem bar, olaryň sany köp, ýöne ahyrsoňy Borisow we Peewski ýaly adamlary öz içine alýan maglumat
hyzmatlary hem ölü sesleri goşmak arkaly manipýasiýa edýärler.
Ölen sesler näme?
Bulgaristanda saýlawçylar sanawynda 6 600 000 saýlawçy bar, we häzirki wagtda Bulgaristanyň ilaty 6 milliona barabar.
Bu mümkin däl; biz bu ýerde ses bermek hukugy bolmadyk çagalardan hem gürrüň edýäris.
Olaryň daşary ýurtda ýaşaýan bulgarlar bolmagy ýa-da bolmazlygy hiç zat üýtgetmeýär.
Bu ýerde iň köp 5 ýa-da 5,5 million adam ses berip biler.
Ýa-da biziň 1 100 000-den 1 200 000-e çenli ölümi bolar.
Ahyrynda, maglumat gullugy bu ölü ruhlardan zatlary dogry ýola getirmek üçin zerur bolan sesleriň sanyny
salyp biler, sebäbi diňe iki dolandyryjy partiýa däl.
Iki dolandyryjy partiýa beýleki ähli partiýalary gözegçilikde saklaýarlar we halkyň öňünde
oppozisiýa we dolandyryjy partiýa roluny oýnaýarlar.
Netijeleri manipýasiýa etmek üçin bu adamlar başga bir zat hem edýärler:
Olar daşary ýurtda bolup ses bermeýän bulgar raýatlaryna özlerini Bulgariýa gaýdyp gelip, belli saýlaw okruglarynda
ses berýändiklerini görkezmäge mümkinçilik berýärler.
We bizde subutnama bar.
Bir adam ses berýär, ses beriş kagyz atylýar, mysal üçin Simitli etrabynda, ýöne aýal Ispaniýada.
Biz wideo baglanyşyk arkaly jaň edýäris we ol Ispaniýada.
Gowy, ol bir wagtda Ispaniýada bolup, Simitlide nädip ses berip biler?
Şeýlelik bilen saýlaw galpçylygy örän uly.
Olar Roma etraplarynda tutuş saýlaw sebitlerini satyn alýarlar we sesleri aýry-aýry pul bilen satyn alýarlar.
Bizde Roma etraplarynda ýaşaýan adamlaryň beýanatlary bar, olar bize kim näme satyn alýandygyny, nireden satyn
alýandygyny we olaryň näçe puly bardygyny aýdyp bilerler.
Olar muny ýaşaýyş ýerleriniň häkimleri arkaly edýärler we bu adamlar saýlawlary doly galplaşdyrýarlar.
Emma iň erbet zat, biz tapan ähli subutnamalary geçip berdik.
Biz olary hem Ýewropa Bileleşigine gowşurdyk.
Biz Brýusselde protest gurnadyk we Ýewropa Komissiýasynyň binasyna baryp, saýlawdaky ähli aldawçylygy ýüze çykarmak
üçin ähli metbugat serişdeleri üçin metbugat ýygnagy geçirdik.
Hiç hili reaksiýa ýok. Rumyniýada saýlawlar namzat şübheli derejede Russiýanyň
tarapdary diýlip hasaplanandygy üçin ýatyryldy.
Bulgaristanda hemme zat gowy, hiç hili problema ýok, wideolar, beýleki zatlar, hemmesi
gowy, sebäbi olar Ursula von der Leyeniň adamlary.
Söhbetçi: Onda, Bolgar mafiýasy bilen Ýewropa Bileleşigi we Ursula von der Leyen arasynda näme baglanyşyk bar?
Ivelin: Bulgar mafiýasy bilen Ýewropa Bileleşiginiň arasyndaky baglanyşyk Ýewropa serişdeleriniň ogurlanmagydyr.
Eger Ýewropa serişdeleri şu ýere akýan bolsa, onda men indi size iň uly ogurluklaryň käbirini gürrüň bererin.
Olar bu ýarag söwdalary bilen baglanyşykly geçiriljek bolup, bu söwda ýarag önümçilik zawodlarynyň gurluşygyny öz içine alýar.
Bulgaristanda häzirki wagtda Rheinmetall, Boyko Borisov we Delyan Peevskiň goldawy bilen bir zawod gurulýar.
Bu zawod iki ýyl ozal öz serişdelerinden maliýeleşdirmegi meýilleşdiren bir bulgar telekeçisi tarapyndan gurulmaly eken.
Soňra olar ony sakladylar, we häzir bu zawod nemes senagat we harby giganti hem-de biziň mafiýamyza degişlidir.
We olar muny Ýewropa serişdeleri bilen maliýeleşdirerler.
Şu usul bilen olar Ýewropa puluny ogurlap we ýogalyp, öz baýlyklaryny artdyrýarlar.
Size mysal bereliň: dikeldiş we durnuklylyk meýilnamasy.
Bulgaristan bu dikeldiş we çydamlylyk meýilnamasyndan 6,5 milliard alar, bu serişdeler COVID
pandemiýasyndan ejir çeken orta göwrümli kärhanalara berler.
Pul Gün we ýel generatorlaryna gönükdirilýär, olar Siemens we beýleki Ýewropa
kompaniýalaryndan iki esse gymmat bahadan satyn alynýar.
Şu usul bilen, Ýewropa rüşvetini töläp bolansoň, Bolgar hökümdarlary käbir mülkiýetleri ikinji gezek eýeleýärler we
Bolgar ilatyna has-da berk gullyk ýöretmäge başlaýarlar.
Näme üçin? Sebäbi bir gezek elektrik energiýasyny kimdir-birinden satyn alanyňda, eger boýun
bolmasaň, ol adam seniň elektrik energiýaňy kesip biler.
We Ýewropa Bolgariýanyň energiýa pudagyny döwlet eýeçiliginden hususy sektora öwürmegi öňe sürýär.
Bu ýerde hem energiýa sektory bu mafioziler tarapyndan dolandyrylýar, olar adamlara has-da köp basyş edýärler.
Elektrik energiýaňyz kesilende, olara nähili garşy ses berip bilersiňiz?
Ine, Ýewropa we Bolgariýa bilen baglanyşykly Mafia.
Söhbetçi: Gaty gowy, köp sag boluň!