2024 թվականի հոկտեմբերի 27-ին Բուլղարիայում կայացած վերջին խորհրդարանական ընտրությունների ժամանակ տեղի
ունեցավ ընտրախարդրության սկանդալային դեպք, որը կարող է ցնցել ամբողջ Եվրոպական Միության հիմքերը։
Սա Kla.tv-ի հետաքննական զեկույցի եզրակացությունն է, որը հիմնված է վկաների ցուցմունքների և հրապարակված ֆիլմային փաստաթղթերի վրա։
Բուլղարիայի խորհրդարան մուտք գործելու համար կուսակցությունը պետք է ստանա քվեարկված ձայների 4%-ը։
Քվեարկությունների արդյունքների հաշվարկից հետո ընդդիմադիր «Վելիչիե» կուսակցությունը ստացավ ձայների 3,999%-ը։ Դա
նշանակում էր, որ «Վելիչիե»-ն չի հասել պահանջվող 4%-անոց շեմին և չի կարողացել մտնել Բուլղարիայի նոր խորհրդարան։
Վելիչիեն 29 ձայնով պակաս էր խորհրդարան մուտք գործելու համար։
Եվ կուսակցությունը մշտապես մնում է Ազգային ժողովի սահմաններից դուրս։
Վելիչիե կուսակցության առաջատար թեկնածու Իվելին Միխայլովը վկայում է, որ գաղտնի զրույցում, մինչև ձայների
հաշվարկը ավարտվելը, նրան սպառնացել են 3.999% արդյունքով:
"Այս ընթացքում, 11:00-ից 17:30-ը, ինձ զանգահարեցին և առաջարկեցին 100 միլիոն եվրո՝ Դելյան Պևսկիի ենթակա դառնալու համար։"
100 միլիոն եվրո – կամ եթե ես հրաժարվեմ, կուսակցությունը չի ընտրվի; այն կստանա 3.99%, և
ինչ կկատարվի, դա այն է, որ ինձ կձերբակալեն…
Ես անգամ մամուլի հաղորդագրություն էի պատրաստել մինչև հաշվարկը ավարտվեր, որովհետև
հաշվարկի ընթացքում թվում էր, թե Վելիչեն կհաղթի։
Ես ստացա մի քանի հեռուստաալիքներից զանգեր մեկնաբանություն խնդրելով, և ես ասացի՝ ոչ, Վելիչե չի
տեղափոխվի, քանի որ ես մերժեցի այս կաշառքի առաջարկը։
Եվ երեկոյան ժամը 17:30-ին հայտարարվեց վերջնական արդյունքը՝ 0.21%։
Հաշվարկը տևեց 6,5 ժամ, ինչի արդյունքում Վելիչեին Ազգային ժողով մտնելու համար պակասեց 21 ձայն։
3.999%-ը ցուցադրելու իրենց ուժը և ապացուցելու, որ կարող են ձևավորել քվեն հենց
այնպես, ինչպես ցանկանում են, մինչև վերջին ձայնը։
Պարզ է, որ ներկայիս բուլղարական կառավարությունը ոչ մի բանից չի խորշի՝ կաշառք տալու իսկական ընդդիմադիր
գործիչներին կամ նրանց սպառնալու ամենաextreme ձևերով։
Միխայլովի հայտարարությունը, ամենայն հավանականությամբ, հսկայական խարդախության ճահճի սառցաբեկորի միայն գագաթն է։
Կոռումպացված կառավարության այս ընտրական խարդախությունը բացահայտելու նպատակով ընդդիմադիր «Վելիչիե» կուսակցությունը,
նախորդ բուլղարական խորհրդարանի մի շարք անդամների հետ միասին, բողոք է ներկայացրել Բուլղարիայի
Սահմանադրական դատարան՝ ընտրությունների արդյունքների դեմ։
Հավաստի վկաների ցուցմունքների և ֆիլմային կադրերի շնորհիվ Վելիչեն կարողացավ դատարանում բացահայտել ընտրակեղծիքները։
Տարբեր կայքերում հրապարակված բազմաթիվ տեսանյութերից և վկաների ցուցմունքներից մենք
այստեղ ներկայացնում ենք միայն մի քանի օրինակներ։
Հաջորդ երեք տեսանյութերը պաշտոնական հսկողության տեսախցիկների ձայնագրություններ են, որոնք, ըստ
բուլղարական օրենքի, պարտադիր է տեղադրել ընտրատեղամասերում։
Տեսագրության պահին քվեարկությունը արդեն ավարտվել էր, ընտրատեղամասերը փակվել էին
հանրության համար, և քվեները հաշվում էին։
Խարդախությունը հասկանալու համար հետևյալ նախնական նկատառումը կարևոր է:
Բուլղարիայում յուրաքանչյուր քվեաթերթիկ պետք է ընտրական հսկողի կողմից դրվի դրոշմ ընտրողի առջև, և
քվեաթերթիկի մեկ անկյունը պետք է կտրվի կամ պատռվի։
Սա քվեարկության վավեր համարվելու նախապայմանն է։
Այս տեսանյութում դուք կարող եք տեսնել, թե ինչպես ընտրական հանձնաժողովի աշխատակիցը հաշվարկի
ընթացքում պատռում է քվեաթերթիկների անկյունները։
Ինչու՞ մյուս ընտրական պաշտոնյաներից ոչ մեկը չի հաղորդում այս ակնհայտ խարդախության մասին։
Ընտրական աշխատակիցների ողջ թիմը, թվում է, ներգրավված է կոռուպցիայում։
Այս ընտրատեղամասում դրոշմանիշը և ապա մկրատը զուսպ կերպով շրջանցվում են։
Մեկ անգամ ևս կրկնելու համար:
Ոչ մի պարագայում քվեաթերթիկները չի կարելի դրոշմել կամ կտրել, երբ հաշվարկը սկսվել է։
Եվ սա այստեղ անգամ զանգվածային կերպով է կատարվում, ուստի սա զանգվածային խարդախության դեպք է։
Հաջորդը տեսնում եք, թե ինչպես քվեաթերթիկները կնճռոտվում են և, ի վերջո, կույտերով նետվում աղբարկղի մեջ։
Հաջորդ ձայնագրությունը հատկապես վիճահարույց է, քանի որ քվեների բաշխումը հաշվարկի ընթացքում բավականին բացահայտ քննարկվում է։
Պարզվում է, որ որոշ ուժեր նույնիսկ կարող են ձայներ ցանկանալ։
. «Դու մթության մեջ ի՞նչ ես հաշվում?»
. «ԳԵՐԲ-ի մարդիկ ուզում են, որ ես ավելացնեմ 25»։
. «Հասկանում եմ, ուզում եք...»
. «Դու ուզում ես 7 , 12 , 18 , 26 , 28 , 8 »։
Բուլղարիայի Սահմանադրական դատարանը ստիպված եղավ ընդունել ընտրական խարդախությունը, ուստի Վելիչիեն մուտք գործեց խորհրդարան տասը
պատգամավորով, երբ 2025 թվականի մարտի 13-ին հրապարակվեց վճիռը։
Դատարանը պատահական սկզբունքով ստուգել է քվեարկության տաղավարների միայն մոտավորապես 15%-ը։
Այս վճռի մեջ ամոթալի է այն, որ դատարանը բոլոր ընտրատեղամասերում չթույլատրեց վերանայում կամ ձայների նոր հաշվարկ։
Այսպիսով, ընտրախախտումների իրական չափը մնում է անորոշ։
Իվելին Միխայլովը մեկնաբանել է հետևյալ կերպ։
«Վելիչիեն կստանար երկու-երեք անգամ ավելի շատ ձայներ, քանի որ քվեարկության ընթացքում ես տեղեկություններ էի ստանում սոցիոլոգիական
գործակալություններից, որոնք վերլուծում էին արդյունքները։»
Եվ սկզբում մենք ունեցել ենք շատ բարձր արդյունք։
Այնուհետև մեզ մոտ են նաև տեղեկատվական ծառայությունում մեր համակիրները, որոնք ասացին, որ մեկ անգամ՝ մոտավորապես
ժամը 15:30-ին, նրանք մեզնից ձայներ են վերցրել, իսկ երկրորդ անգամ տեղեկատվական ծառայության այս աշխատակիցը ասաց՝
Ես երբեք չեմ հանդիպել նման դաժան կտրման, որի արդյունքում մեզանից առնվազն 150 000 ձայն հանվեց։
2025 թվականի մարտի 13-ի դատարանի վճիռը հետևաբար նույնպես փոխեց Բուլղարիայի խորհրդարանի կազմը։
Այնուամենայնիվ, վարչապետի և նախարարների խորհրդի ընտրության ժամանակ, որը արդեն տեղի է ունեցել,
մեծամասնությունը ապահովվել է միայն 8 ձայնով՝ այն պատգամավորների կողմից, որոնք օրինականորեն չեն ընտրվել։
Վճռից հետո նրանք կրկին կորցրին իրենց տեղերը։
Մամուլի ասուլիսում Միխայլովը, հետևաբար, ընդգծեց ընտրված կառավարության անօրինականությունը։
Երեկ մենք անցկացրինք հետաքննություն՝ պարզելու համար, թե Սահմանադրական դատարանի կողմից անօրինական
ճանաչված որքան պատգամավորներ են մասնակցել վարչապետի և նախարարների խորհրդի ընտրությանը։
Եվ պարզվեց, որ նախարարապետի ընտրությանը մասնակցել են ութ պատգամավորներ։
Մենք դրանք անուն առ անուն թվարկել ենք։
Ալեքսանդր Մարկով, Անդրեյ Վալչև, Էմիլ Տրիֆոնով, Էշրև Էշրև, Իվան Քյուչուկով, Պավլին Յոտով, Տեմենուշկա Պետկովա։
Եթե մենք այս ութ անդամներին բացառենք Վարչապետների խորհրդի և վարչապետի ընտրությունից, պարզվում է, որ այս կառավարության
ընտրության համար անհրաժեշտ մեծամասնություն գոյություն չունի, ինչը նշանակում է, որ 2025 թ. հունվարի 16-ից հետո նրա բոլոր որոշումները
անօրինական են, և մենք մտնելու ենք խորհրդակցությունների մեջ այլ կուսակցությունների հետ՝ խնդրելու Սահմանադրական դատարանին անվավեր
ճանաչել Վարչապետների խորհրդի որոշումները որպես անօրինական։
Սա կարելի է նկատել գործնականում, երբ մենք ավարտում ենք բիզնես գործարք, և պարզվում է, որ նախորդ գործարքը ինչ-որ կերպ խարդախական
է եղել, ինչ-որ բան չի ընթացել ճիշտ, վերջին գործարքը կնքած անձը կորցնում է բոլոր իրավունքները, կամ անկանոնությունից
հետո բոլոր հետագա գործողությունները անօրինական են։
Նույնը վերաբերում է Ազգային ժողովի և վարչապետի ընտրությանը։
Եթե մենք ապօրինի ենք ընտրել պատգամավորներ, և նրանք ներգրավված են եղել այդպիսի կարևոր որոշման կայացմանում, ապա դա նշանակում է, որ
Ազգային ժողովն ու Վարչապետների խորհուրդը ապօրինի են, և նրանց բոլոր գործողությունները
դրանից հետո նույնպես պետք է համարվեն ապօրինի։
Դատարանի վճռից հետո Վելիչեն նույնպես ներկայացրեց ընտրախաբեության փաստաթղթերը Բրյուսելում ԵՄ-ին,
այդպիսով բողոքելով ապացուցված ընտրախաբեության դեմ։
Այնուամենայնիվ, Ուրսուլա ֆոն դեր Լեյենի գլխավորած ԵՄ հանձնաժողովը դեռ չի արձագանքել Բուլղարիայում՝ ԵՄ անդամ
պետությունում, տեղի ունեցած ընտրական խարդախության այս սկանդալին։
Փոխարենը Ուրսուլա ֆոն դեր Լեյենը շարունակում է գրկել և աջակցել Բուլղարիայի նախկին վարչապետ Բոյկո Բորիսովին, ով
դեռևս հետնաբեմում քաշում է իշխող կուսակցության թելերը։
Բուլղարիայում այս սկանդալը լուրջ հարցեր է բարձրացնում Բրյուսելում գործող Եվրոպական հանձնաժողովի և
նրա նախագահ Ուրսուլա ֆոն դեր Լեյենի վերաբերյալ։
Մինչդեռ այն ԵՄ-ի նկատմամբ քննադատական Հունգարիայի և Պոլշայի կառավարություններին կոչված «իրավունքի
պետության ընթացակարգերով» պատժամիջոցներ է կիրառել, Բուլղարիայի դեպքում նույնիսկ չի սպառնացել դա անել։
Ինչու Ուրսուլա ֆոն դեր Լեյենը չի արձագանքում ապացուցված ընտրական խարդախությանը և դրան առնչվող կոռուպցիայի մեղադրանքներին?
Բուլղարիայի հարևան Ռումինիայում ընտրությունները հայտարարվեցին անվավեր, և խոստումնալից թեկնածուներին թույլ չտրվեց առաջադրվել։
Արդյո՞ք ԵՄ-ն անդամ պետություններում ընտրությունների վրա զանգվածային ազդեցություն է գործադրում, որպեսզի միայն
ԵՄ-ամետ թեկնածուները կարողանան կառավարություններ կազմել։
Արդյո՞ք կոռումպացված, խարդախության միջոցով ընտրված ԵՄ կառավարության ղեկավարները ցանկալի են, որպեսզի ԵՄ-ն կարողանա նրանց
վրա մեծ ազդեցություն գործադրել կամ նույնիսկ շանտաժի ենթարկել։
Բուլղարիայի պետբյուջեով ֆինանսավորվող հիմնական լրատվամիջոցների կողմից այս բացահայտված ընտրական խարդախությունը
ամենակոշտ տոնով չդատապարտելը ցույց է տալիս, որ դրանք չեն կարող լինել ազատ, անկախ լրատվամիջոցներ։
Պարզ է, որ բուլղարական հիմնական լրատվամիջոցները ծածկում են կոռուպցիան և
խարդախությունը, այդպիսով խոչընդոտելով դրանց բացահայտմանը։
Հարգելի դիտողներ, արդյոք ցանկանում եք ձեռնարկել քայլեր և ինչ-որ բան անել կոռուպցիայի և ընտրական խարդախության դեմ?
Աջակցեք այս սկանդալը բացահայտելուն՝ այս փաստավավերագրական ֆիլմը փոխանցելով ձեր ընկերներին և ծանոթներին։
Ցույց տվեք անխնա գլխավոր մեղավորներին կարմիր քարտը!
Շնորհակալություն ձեր ներդրման համար մեր հասարակությունից կոռուպցիան և ընտրական խարդախությունը վերացնելու գործում։
Ոչ միայն Բուլղարիայում։