2024-nji ýylyň 27-nji oktýabrynda Bolgariýada geçirilen soňky parlament saýlawlarynda tutuş Ýewropa Bileleşiginiň binýatlaryny
sarsdyryp biljek skandal saýlaw galplygy ýüze çykdy.
Bu, Kla.tv tarapyndan geçirilen derňew hasabatynyň şaýatlaryň beýanatlaryna we neşir edilen kino
dokumentlerine esaslanyp çykarylan netijesidir:
Bolgariýada parlamenta girmek üçin partiýa berlen sesleriň 4%-ini almaly.
Sesler hasaplanan soň, oppozisiýa partiýasy Velichie sesleriň 3,999%-ini aldy. Bu bolsa Velichie-niň zerur
4% ses paýyna ýetip bilmezligini we täze Bolgar parlamentiňe girip bilmezligini aňladýardy.
Velichie parlamenta girmek üçin 29 sesden gysdy.
We partiýa hemişelik Milli Mejlisden daşarda galýar.
Velichie partiýasynyň öňdebaryjy dalaşgäri Ivelin Mihaylov sesleriň hasaplanmagy tamamlanmazdan öň gizlin söhbetdeşlikde
oňa 3,999% netije bilen gorky goýlandygyny şaýatlyk edýär:
Bu wagt aralygynda, sagat 11:00-dan 17:30-a çenli, maňa Delyan Peevskiň astyna geçmek şerti bilen 100
million ýewro teklip edilýändigi barada jaň geldi.
100 million ýewro – ýa-da men ret etsem, partiýa saýlanmaýar; ol 3,99 göterim alar we men tussag ediljek...
Men hasaplama tamamlanmazdan ozal metbugat beýanatyny hem taýýar edip goýdum, sebäbi
hasaplama dowamynda Velicje ýeňjek ýaly görünýärdi.
Maňa birnäçe telewideniýe kanallaryndan teswir sorap jaň etdiler, men bolsa "Ýok, men bu rüşvet
teklibini ret edendigim üçin Velicje göçüp gelmez" diýdim.
We sagat 17:30-da ahyrky netije yglan edildi. 0,21%.
Sesleri sanamak 6,5 sagat aldy, netijede Velicje Milli Mejlise girmek üçin 21 ses ýetmedi.
3.999% güýçlerini görkezmek we sesleri iň soňky sesine çenli isleglerine görä şekillendirip biljekdigini görkezmek üçin.
Häzirki Bolgar hökümeti hakyky oppozisiýa şahslaryny rüşvet bermek ýa-da olary iň agyr
görnüşde gorkuzmak üçin hiç zatdan çekinmezligi aýdyň!
Mihaylowyň beýanaty ähtimal uly bir aldaw batagynyň diňe buz dagynyň ujy bolar!
Bu korrupsiýa bilen batyran hökümetiň saýlaw galpçylygyny ýüze çykarmak üçin, oppozisiýa partiýasy Velichie öňki
Bolgar parlamentiň beýleki agzalary bilen bilelikde netijä garşy Bolgar Konstitusiýa kazyýetine şikaýat etdi.
Inaňly şaýatlaryň beýanatlary we wideo ýazgylary arkaly Velichie saýlaw aldawçylygyny suda ýüze çykarmagy başardy.
Dürli web sahypalarynda ýerleşdirilen köp sanly wideo we şaýat beýanatlaryndan biz şu ýerde diňe birnäçe mysaly hödürleýäris.
Aşakdaky üç wideo resmi gözegçilik kameralarynyň ýazgylary bolup, Bolgar kanunlaryna görä
ses beriş kabinalarynda gurnalmagy hökmanydyr.
Wideo ýazylan mahalda ses berişlik eýýäm tamamlanandan, ses beriş nokatlary ilata ýapylan we sesleriň hasaplanmagy dowam edýärdi.
Aldawçylygy düşünmek üçin aşakdaky ilkinji bellik möhümdir:
Bulgaristanda her ses beriş kagzy saýlaw gözegçisi tarapyndan ses berijiň gözüniň öňünde möhürlenmeli we
kagzyň bir burçy kesilip ýa-da yyrtylyp aýrylyp goýulmaly.
Ses berilişiň geçerli hasaplanmagy üçin bu zerur şertdir.
Bu wideoda sesleri sanamak wagtynda saýlaw işgäriniň ses beriş kagyzlarynyň burçlaryny aýyrýandygyny görüp bilersiňiz.
Näme üçin beýleki saýlaw resmileriniň hiç biri bu açyk aldaw barada habar bermeýär?
Saýlaw işgärleriniň ähli topary korrupsiýa gatnaşýan ýaly görünýär.
Bu ses beriş nokadynda möhür we soňra bir jübüt makas gizlinçe aýlanylýar.
Ýene bir gezek gaýtalamak üçin:
Sesleriň hasaplanmagy başlanan soň, ses beriş kagyzlary hiç haçan möhürlenip ýa-da kesilip bilmez!
Bu ýerde bu iş hatda köp mukdarda amala aşyrylýar, şonuň üçin bu uly göwrümli aldaw!
Soňra ses beriş kagyzlarynyň buruşdyrylýandygyny we ahyrynda top-top bolup çöp gutusyna atylýandygyny görersiňiz.
Aşakdaky ýazgy aýratyn dawa-jenjelli, sebäbi sesleriň sanaw wagtynda paýlanyşy aç-açan ara alnyp maslahatlaşylýar.
Göräniňçe, käbir taraplar hatda ses isläp bilerler.
: "Garaňkyda näme hasaplaýarsyň?"
: "GERB-çiler maňa 25 goşmagymy isleýärler."
: "Men gördüm, siz... etmek isleýärsiňiz"
: "Siz ITN üçin 7, Wasraschdane üçin 12, GERB üçin 18, PPDB üçin 26, BSP üçin 28, DPS üçin 8 isleýärsiňiz."
Bolgar Konstitusiýa sudy saýlaw galpçylygyny boýun almaga mejbur boldy, şonuň üçin 2025-nji ýylyň 13-nji martynda çykarylan
hökümden soň Velichie on deputat bilen parlamenta girdi.
Sud ses beriş nokatlarynyň takmynan 15%-ini diňe tötänleýin esasda barlady.
Bu kararyň skandal döredýän tarapy şunda: sud ähli ses beriş nokatlarynda barlag ýa-da
sesleri gaýtadan sanamak üçin rugsat bermedi.
Şonuň üçin saýlaw galpçylygynyň hakyky gerimi entek anyk däl.
Ivelin Mihaylov aşakdaky ýaly teswir berdi:
"Velichie sesleriň sanyny iki ýa-da üç esse köp alardy, sebäbi ses beriliş wagtynda netijeleri
seljerýän sosiologik agentliklerden maňa maglumat geldi."
Başda netijämiz örän ýokary boldy.
Soňra maglumat gullugyndaky goldawçylarymyz hem bar eken, olar bize sagat takmynan 15:30 töwereginde bir
gezek seslerimizi alandyklaryny, ikinji gezek bolsa maglumat gullugyndaky bu adam şeýle diýdi:
Men hiç haçan şeýle zalym kesgidi başdan geçirmändim, onda bizden azyndan 150 000 ses alyndy.
2025-nji ýylyň 13-nji martyndaky kazyýet karary netijede Bolgar parlamentiň düzümine hem üýtgeşiklik girizdi.
Emma Baş ministriň we Ministrler Geňeşiniň saýlawlarynda, eýýäm geçirilen saýlawlarda, kanuny taýdan saýlanmadyk parlament
agzalarynyň diňe sekiz ses bilen köpçülikleýin goldaw gazanyldy.
Karardan soň olar ýene-de orunlaryny ýitirdiler.
Metbugat ýygnagynda Mihaylov şonuň üçin saýlanan hökümetiň kanunsyzdygyny nygtady:
Düýn biz Konstitusion kazyýet tarapyndan kanunsyz saýlandygy ykrar edilen parlament agzalarynyň näçesiniň
Premýer-ministriň we Ministrler Geňeşiniň saýlawlaryna gatnaşandygyny anyklamak üçin derňew geçirdik.
Mälim boldy, Premýer-ministriň saýlawyna sekiz millet wekili gatnaşdy.
Biz olary ady boýunça sanadyk.
Aleksandr Markow, Andrey Walçew, Emil Trifonow, Eshrev Eshrev, Ivan Kyuçukow, Pavlin Ýotow, Temenuşka Petkowa.
Eger biz bu sekiz agzany Ministrler Geňeşiniň we Baş ministriň saýlawlaryndan aýyrsak, bu hökümetiň saýlanmagy üçin zerur
köpçülikleýin ses ýetmeýändigi ýüze çykýar, bu hem 2025-nji ýylyň 16-njy ýanwaryndan soň kabul edilen ähli kararlarynyň
kanunsyzdygyny aňladýar, we biz beýleki partiýalar bilen maslahatlaşyp, Ministrler Geňeşiniň kararlarynyň kanunsyz
hasaplanmagy üçin Konstitusion kazyýete ýüz tutmagy talap ederis.
Bu tejribede iş amala aşyrylan mahaly, öňki amalyň bir görnüşde aldawly bolandygy ýa-da bir zat dogry geçmedigi ýüze çykanda,
soňky amaly amala aşyran adam ähli hukuklaryny ýitirýär ýa-da nädogrylykdan soň ähli soňky hereketler kanunsyz hasaplanýar.
Şol bir zat Milli Mejlisiň we Baş ministriň saýlawlaryna hem degişlidir:
Eger biz kanunsyz saýlanan parlament agzalaryny saýlap, olar şeýle möhüm karara gatnaşypdyrlar diýsek, onda Milli
Mejlis we Ministrler Geňeşi kanunsyz hasaplanýar we olaryň şondan bäri eden ähli hereketleri hem kanunsyz bolmalydyr.
Sud kararyndan soň, Velichie hem Brýusselde Ýewropa Bileleşigine saýlaw aldawçylygy baradaky resminamalary tabşyrdy we
şol arkaly subut edilen saýlaw aldawçylygyna protest bildirdi.
Emma Ursula fon der Leýen ýolbaşçylyk edýän Ýewropa Komissiýasy, ÝB agza döwleti Bolgariýada bolan
bu saýlaw galplygy skandalyna heniz jogap bermedi.
Munuň ýerine Ursula von der Leyen öňki Bolgariýa premýer-ministri Boyko Borisowy hemra bolup goldamagy dowam
etdirýär; ol bolsa sahna arkasynda häkimiýet partiýasynyň iplerini çekmegi dowam etdirýär.
Bulgaristandaky bu skandal Brýusseldäki Ýewropa Komissiýasy we onuň Prezidenti Ursula
fon der Leyen barada agyr soraglary döredýär:
Şeýle diýlip atlandyrylýan "kanun hökmüniň işleri" arkaly Ýewropa Bileleşigine tankytçy hökümetleri bolan Wengriýa
we Polşany sanksiýa astyna aldy, emma Bulgeriýa meselesinde munuň ýaly etjekdigini hatda gorkuzmandy.
Ursula von der Leyen subut edilen saýlaw galplygyna we onuň bilen baglanyşykly
korrupsiýa aýyplamalaryna näme üçin jogap bermeýär?
Bolgariýanyň goňşy döwleti Rumyniýada saýlawlar geçersiz diýip yglan edildi we wada berýän
dalaşgärleriň saýlawda çykyş etmegine rugsat berilmändi.
ÝB agza döwletlerde saýlawlara uly täsir ýetirip, diňe ÝB-e ýakyn dalaşgärleriň hökümet düzmegine mümkinçilik berýärmi?
Aldawçylyk arkaly saýlanan korrupsiýa batyran ÝB hökümet baştutanlary, ÝB-niň olara uly täsir ýetirmäge ýa-da
hatda şantaj etmäge mümkinçilik döreder ýaly, islenilýärmi?
Bulgar döwletiniň maliýeleşdirýän esasy metbugatynyň bu ýüze çykarylan saýlaw galpçylygyny iň berk sözler bilen ýazgarmandygy,
olaryň erkin we garaşsyz metbugat bolup bilmejekdigini görkezýär!
Aýdyň bolşy ýaly, Bolgariýanyň esasy metbugat korruptsiýa we aldawçylygy örtüp, olaryň ýüze çykarylmagynyň öňüni alýar!
Hormatly tomaşaçylar, korrupsiýa we saýlaw galpçylygyna garşy hereket edip, bir zat etmek isleýärsiňizmi?
Bu skandaly ýüze çykarmaga kömek etmek üçin bu dokumental filmi dostlaryňyza we tanyşlaryňyza ugradyp beriň.
Merhemsiz akyl eýelerine gyzyl kartoçka görkez!
Jemgyýetimizden korrupsiýany we saýlaw galpçylygyny ýok etmekdäki goşandyňyz üçin sag boluň!
Diňe Bolgariýada däl.