1
00:00:00,000 --> 00:00:08,727
2024 елның 27 октябрендә Болгариядә узган соңгы
парламент сайлаулары вакытында бөтен Европа Берлегенең

2
00:00:08,727 --> 00:00:14,046
нигезләрен селкетә алырлык скандаль сайлау алдаулары булды.

3
00:00:14,046 --> 00:00:22,624
Бу — шаһитлар күрсәтмәләре һәм басылып чыккан кинодокументларга
нигезләнеп Kla.tv тарафыннан үткәрелгән тикшерү хисабы нәтиҗәсе:

4
00:00:22,624 --> 00:00:29,660
Болгариядә парламентка керү өчен партия
бирелгән тавышларның 4%ын алырга тиеш.

5
00:00:29,660 --> 00:00:37,490
Тавышлар саналганнан соң, оппозициядәге «Величие» партиясе
тавышларның 3,999%ын алды. Бу «Величие»

6
00:00:37,490 --> 00:00:46,368
партиясенең кирәкле 4% сайлаучылар тавышын җыя алмавын
һәм яңа Болгария парламентына керә алмавын аңлата.

7
00:00:46,368 --> 00:00:50,133
Величие парламентка керү өчен 29 тавышка җитмәде.

8
00:00:50,133 --> 00:00:54,620
Һәм партия Милли Җыелыштан даими рәвештә тышта кала.

9
00:00:54,620 --> 00:01:02,647
Величие партиясенең төп кандидаты Ивелин
Михайлов тавышлар саналганчы яшерен сөйләшүдә

10
00:01:02,647 --> 00:01:07,740
аңа 3,999% нәтиҗә белән янадылар дип белдерә:

11
00:01:07,740 --> 00:01:17,664
"Бу вакыт эчендә, 11:00 белән 17:30 арасында, миңа Делян Пеевскига
буйсынырга 100 миллион евро тәкъдим иткән шалтырату булды."

12
00:01:17,664 --> 00:01:30,285
100 миллион евро – яисә мин баш тартсам, партия сайланмаячак;
ул 3,99 процент тавыш җыячак һәм мине кулга алачаклар...

13
00:01:30,285 --> 00:01:39,625
Санау тәмамланыр алдыннан ук мин матбугат өчен белдерү әзерләп
куйган идем, чөнки санау вакытында Величје җиңәчәк кебек күренде.

14
00:01:39,625 --> 00:01:46,427
Миңа берничә телевидение станциясеннән шалтыраттылар,
аңлатма сорадылар, һәм мин: «Юк, Величје күчеп

15
00:01:46,427 --> 00:01:50,940
килмәячәк, чөнки мин бу ришвәт тәкъдимен кире кактым», – дидем.

16
00:01:50,940 --> 00:01:56,873
Һәм кичке 5.30да соңгы нәтиҗә игълан ителде. 0,21%.

17
00:01:56,873 --> 00:02:04,553
Тавышларны санау 6,5 сәгатькә сузылды, нәтиҗәдә
Величе Милли Җыелышка керү өчен 21 тавышка җитмәде.

18
00:02:04,553 --> 00:02:16,256
3,999% үз көчләрен күрсәтү һәм тавышларны соңгы
тавышка кадәр теләгәнчә формалаштыра алуларын күрсәтү өчен.

19
00:02:16,256 --> 00:02:26,464
Хәзерге Болгария хөкүмәте чын оппозиция вәкилләренә ришвәт бирергә
яки аларны иң каты рәвештә куркытырга бернидән дә туктамаячак!

20
00:02:26,464 --> 00:02:34,820
Михайловның белдерүе, мөгаен, гигант
алдау баткагының боз тавының гына очыдыр!

21
00:02:34,820 --> 00:02:40,589
Бозык хөкүмәт тарафыннан кылынган бу сайлау алдауын ачыклау өчен,
«Величие» оппозиция партиясе элекке Болгария

22
00:02:40,589 --> 00:02:47,072
парламентының башка әгъзалары белән берлектә сайлау нәтиҗәсе
буенча Болгария Конституцион судына шикаять тапшырды.

23
00:02:47,072 --> 00:02:54,860
Ышанычлы шаһитлар күрсәтмәләре һәм видеоматериаллар
ярдәмендә Величие судта сайлау алдауларын ачыклый алды.

24
00:02:54,860 --> 00:03:00,593
Төрле веб-сайтларда басылып чыккан күпсанлы
видеолар һәм шаһитлар күрсәтмәләреннән без

25
00:03:00,593 --> 00:03:04,160
монда бары тик берничә мисал гына күрсәтәбез.

26
00:03:04,160 --> 00:03:13,840
Түбәндәге өч видео — Болгария законы буенча сайлау участокларына
урнаштырылырга тиешле рәсми күзәтү камералары язмалары.

27
00:03:13,840 --> 00:03:19,309
Видео язып алынган вакытта сайлау инде
тәмамланган иде, сайлау участоклары халык өчен

28
00:03:19,309 --> 00:03:22,520
ябылган иде, һәм тавышларны санау бара иде.

29
00:03:22,520 --> 00:03:25,720
Алдауны аңлау өчен түбәндәге алдан әйтелгән искәрмә мөһим:

30
00:03:25,720 --> 00:03:32,111
Болгариядә һәр тавыш бирү кәгазе сайлау күзәтүчесе
тарафыннан сайлаучы каршында мөһерләнергә тиеш, һәм

31
00:03:32,111 --> 00:03:36,400
кәгазьнең бер почмагы киселеп яки өзелеп алынырга тиеш.

32
00:03:36,400 --> 00:03:41,260
Бу тавыш бирүнең дөрес дип
саналган өчен алдан үтәлергә тиешле шарт.

33
00:03:41,260 --> 00:03:48,260
Бу видеода сайлау комиссиясе хезмәткәре тавышларны санаганда
тавыш бирү кәгазьләре почмакларын өзеп ташлавын күрә аласыз.

34
00:03:54,420 --> 00:03:59,220
Нигә сайлау комиссиясенең башка
әгъзалары да бу ачык алдауны хәбәр итми?

35
00:03:59,220 --> 00:04:04,100
Сайлау хезмәткәрләренең бөтен
командасы коррупциядә катнашкан кебек күренә.

36
00:04:05,660 --> 00:04:12,500
Бу сайлау участогында штамп һәм аннары
кайчылар парлы итеп яшерен рәвештә тапшырыла.

37
00:04:21,184 --> 00:04:22,944
Тагын бер кат кабатлау өчен:

38
00:04:22,944 --> 00:04:28,047
Бернинди очракта да тавышлар саналганнан соң тавыш
бирү бюллетеньнәренә штамп басарга яки кисәргә ярамый!

39
00:04:28,047 --> 00:04:34,093
Һәм монда моны хәтта күпләп
башкаралар, шуңа күрә бу зур алдау очрагы!

40
00:04:39,340 --> 00:04:47,820
Аннары сез тавыш бирү бюллетеньнәренең бөкләнеп, ахыр
чиктә чүп савытына өем-өем итеп ташланганын күрәсез.

41
00:04:54,306 --> 00:05:01,152
Түбәндәге язма аеруча бәхәсле, чөнки тавышларны санау
вакытында аларның ничек бүленеше ачыктан-ачык сөйләшә.

42
00:05:01,152 --> 00:05:06,900
Күрәсең, кайбер партияләр хәтта тавышлар тели ала.

43
00:05:06,900 --> 00:05:09,880
: "Син караңгыда нәрсә исәплисең?"

44
00:05:13,380 --> 00:05:16,333
: "ГЕРБ кешеләре миңа 25 өстәргә кушалар."

45
00:05:16,333 --> 00:05:18,520
: "Аңлыйм, сез телисез..."

46
00:05:18,520 --> 00:05:24,720
: "Син ITN өчен 7, Wasraschdane өчен 12, GERB өчен
18, PPDB өчен 26, BSP өчен 28, DPS өчен 8 телисең."

47
00:05:24,720 --> 00:05:32,728
Болгария Конституцион мәхкәмәсе сайлау алдауларын танырга
мәҗбүр булды, шуның нәтиҗәсендә 2025 елның 13 мартында карар

48
00:05:32,728 --> 00:05:37,120
игълан ителгәч, Величие ун депутат белән парламентка керде.

49
00:05:37,120 --> 00:05:43,488
Суд сайлау кабиналарының якынча
15%ын гына очраклы рәвештә тикшерде.

50
00:05:43,488 --> 00:05:48,365
Бу карарның әле дә скандаль булып калуы
шунда: суд барлык сайлау участокларында тикшерү

51
00:05:48,365 --> 00:05:50,912
яки тавышларны яңадан санауга рөхсәт итмәде.

52
00:05:50,912 --> 00:05:55,904
Шулай итеп, сайлау алдауларының чын күләме әле дә ачык түгел.

53
00:05:55,904 --> 00:05:59,552
Ивелин Михайлов түбәндәгечә фикер белдерде:

54
00:05:59,552 --> 00:06:06,323
"Величие ике-өч тапкыр күбрәк тавыш алыр иде,
чөнки тавыш бирү вакытында нәтиҗәләрне анализлаган

55
00:06:06,323 --> 00:06:10,120
социологик агентлыклардан мәгълүматым бар иде."

56
00:06:10,120 --> 00:06:13,220
Һәм без башта бик югары нәтиҗәгә ирештек.

57
00:06:13,220 --> 00:06:19,284
Аннан соң безнең мәгълүмат хезмәтләрендә дә яклы кешеләребез бар,
алар безгә кичке якынча 3:30да бер тапкыр

58
00:06:19,284 --> 00:06:25,146
тавышларны бездән алып куйганнарын әйттеләр, ә икенче
тапкыр мәгълүмат хезмәтеннән бу кеше болай диде:

59
00:06:25,146 --> 00:06:32,760
Мин мондый каты кисүне беркайчан да кичермәдем,
анда бездән кимендә 150 000 тавыш тартып алынды.

60
00:06:32,760 --> 00:06:40,780
2025 елның 13 мартында чыгарылган суд карары шуның
нәтиҗәсендә Болгария парламентының составын да үзгәртте.

61
00:06:40,780 --> 00:06:47,401
Ләкин инде узган Премьер-министрны һәм Министрлар
Шурасын сайлауда күпчелек тавышны законсыз

62
00:06:47,401 --> 00:06:51,380
сайланган депутатларның сигез тавышы гына тәэмин итте.

63
00:06:51,380 --> 00:06:55,840
Карардан соң алар янә урыннарын югалттылар.

64
00:06:55,840 --> 00:07:03,232
Матбугат конференциясендә шуңа күрә Михалев
сайланган хөкүмәтнең легитим булмавын ассызыклады:

65
00:07:03,232 --> 00:07:12,733
Кичә без Конституцион суд тарафыннан законсыз дип танылган
парламент әгъзаларының Премьер-министрны һәм Министрлар шурасын

66
00:07:12,733 --> 00:07:17,358
сайлауда ничәсе катнашканын ачыклау өчен тикшерү үткәрдек.

67
00:07:17,358 --> 00:07:25,206
Һәм премьер-министрны сайлауда
сигез депутат катнашканы ачыкланды.

68
00:07:25,206 --> 00:07:30,432
Без аларны исемнәре буенча санап чыктык.

69
00:07:30,432 --> 00:07:42,026
Александр Марков, Андрей Вальчев, Эмил Трифонов, Эшрев
Эшрев, Иван Кючуков, Павлин Йотов, Теменушка Петкова.

70
00:07:42,026 --> 00:07:51,750
Әгәр без бу сигез әгъзаны Министрлар советы һәм премьер-министр
сайлавыннан чыгарып ташласак, бу хөкүмәтне сайлау өчен кирәкле

71
00:07:51,750 --> 00:08:01,316
күпчелек юк икәнлеге ачыклана, димәк, 2025 елның 16 гыйннарыннан
соң аның барлык карарлары да законсыз, һәм без башка партияләр

72
00:08:01,316 --> 00:08:11,866
белән киңәшләшеп, Конституцион судка Министрлар советы карарларын
законсыз дип танып, гамәлдән чыгаруны сорап мөрәҗәгать итәчәкбез.

73
00:08:11,866 --> 00:08:21,942
Бу практикада күренә: без эшлекле килешү төзегәндә алдагы
килешүнең нинди дә булса ягыннан алдаулы булуы ачыклана, нәрсәдер

74
00:08:21,942 --> 00:08:29,150
дөрес бармады, соңгы килешүне төзегән кеше
барлык хокукларын югалта, яки бозыклыктан соң

75
00:08:29,150 --> 00:08:33,240
барлык соңгы гамәлләр дә законсыз булып кала.

76
00:08:33,240 --> 00:08:36,740
Шул ук кагыйдә Милли Җыелышны һәм
Премьер-министрны сайлауга да кагыла:

77
00:08:36,740 --> 00:08:43,857
Әгәр без законсыз рәвештә депутатларны сайлаган булсак һәм алар
шундый мөһим карар кабул итүдә катнашкан булсалар, бу Милли

78
00:08:43,857 --> 00:08:50,880
Җыелыш һәм Министрлар Шурасы законсыз булуын һәм аларның
шул вакыттан бирле барлык гамәлләре дә законсыз булуын аңлата.

79
00:08:50,880 --> 00:08:56,841
Суд карарыннан соң, Величие шулай ук сайлау алдаулары
турында документларны Брюссельдәге Европа Берлегенә тапшырды,

80
00:08:56,841 --> 00:09:00,460
бу аның расланган сайлау алдауларына протест белдерүе иде.

81
00:09:00,460 --> 00:09:06,564
Ләкин Урсула фон дер Ляйен җитәкчелегендәге
Европа Комиссиясе әле дә Европа Берлеге әгъзасы

82
00:09:06,564 --> 00:09:10,620
Болгариядәге сайлау алдаулары скандалына җавап бирмәде.

83
00:09:10,620 --> 00:09:16,522
Шуның урынына Урсула фон дер Ляйен элекке Болгария
премьер-министры Бойко Борисовны кочаклый

84
00:09:16,522 --> 00:09:24,420
һәм яклауын дәвам итә, ул һаман да сәхнә
артында хакимияттәге партия җепләрен тартып тора.

85
00:09:24,420 --> 00:09:33,248
Болгариядәге бу скандал Брюссельдәге Европа Комиссиясе һәм аның
президенты Урсула фон дер Ляйен турында җитди сораулар тудыра:

86
00:09:33,248 --> 00:09:41,052
Ул Европа Берлеген тәнкыйть итүче Венгрия һәм Польша хөкүмәтләрен
«хокук өстенлеге буенча» дип аталган чаралар белән санкцияләгән

87
00:09:41,052 --> 00:09:44,640
булса да, Болгария очрагында моны эшләргә хәтта янамады.

88
00:09:44,640 --> 00:09:53,286
Нигә Урсула фон дер Ляйен расланган сайлау алдауларына
һәм аларга бәйле коррупциядә гаепләүләргә җавап бирми?

89
00:09:53,286 --> 00:09:58,241
Болгариянең күршесе Румыниядә сайлаулар
гамәлсез дип игълан ителде һәм вәгъдәле

90
00:09:58,241 --> 00:10:01,536
кандидатларга сайлауда катнашырга рөхсәт ителмәде.

91
00:10:01,536 --> 00:10:06,942
Европа Берлеге әгъза дәүләтләрдәге сайлауларга зур
йогынты ясыймы, шуның нәтиҗәсендә хөкүмәтләрне

92
00:10:06,942 --> 00:10:10,860
тик Европа Берлегенә дус кандидатлар гына төзи ала?

93
00:10:10,860 --> 00:10:17,447
Алдамчылык аша сайланган, коррупцияләнгән Европа Берлеге
хөкүмәт башлыклары хәтта кирәкме, шуның өчен Европа Берлеге

94
00:10:17,447 --> 00:10:23,160
аларга зур йогынты ясый алсын яки хәтта шантаж итә алсын?

95
00:10:23,160 --> 00:10:29,999
Хөкүмәт тарафыннан финанслана торган Болгариянең төп массакүләм
мәгълүмат чаралары бу ачыкланган сайлау

96
00:10:29,999 --> 00:10:36,600
алдауларын иң каты сүзләр белән тәнкыйтьләмәве
аларның ирекле, бәйсез матбугат булмавын күрсәтә!

97
00:10:36,600 --> 00:10:45,380
Күрәсең, Болгариянең төп массакүләм мәгълүмат чаралары коррупцияне
һәм алдауны яшерә, шуның белән аларның ачыклануын булдырмый!

98
00:10:45,380 --> 00:10:51,120
Хөрмәтле тамашачылар, сез коррупция һәм сайлау
алдауларына каршы чара күрергә һәм нәрсәдер эшләргә телисезме?

99
00:10:51,120 --> 00:10:58,336
Бу документаль фильмны дусларыгызга һәм
танышларыгызга җибәреп, бу скандалны ачыкларга ярдәм итегез.

100
00:10:58,336 --> 00:11:02,380
Рәхимсез баш миеләргә кызыл карточка күрсәтегез!

101
00:11:02,380 --> 00:11:08,106
Безнең җәмгыятьтән коррупцияне һәм сайлау
алдауларын юк итүгә керткән өлешегез өчен рәхмәт!

102
00:11:08,106 --> 00:11:10,079
Болгариядә генә түгел.