WEBVTT

00:00.000 --> 00:08.727
2024 елның 27 октябрендә Болгариядә узган соңгы
парламент сайлаулары вакытында бөтен Европа Берлегенең

00:08.727 --> 00:14.046
нигезләрен селкетә алырлык скандаль сайлау алдаулары булды.

00:14.046 --> 00:22.624
Бу — шаһитлар күрсәтмәләре һәм басылып чыккан кинодокументларга
нигезләнеп Kla.tv тарафыннан үткәрелгән тикшерү хисабы нәтиҗәсе:

00:22.624 --> 00:29.660
Болгариядә парламентка керү өчен партия
бирелгән тавышларның 4%ын алырга тиеш.

00:29.660 --> 00:37.490
Тавышлар саналганнан соң, оппозициядәге «Величие» партиясе
тавышларның 3,999%ын алды. Бу «Величие»

00:37.490 --> 00:46.368
партиясенең кирәкле 4% сайлаучылар тавышын җыя алмавын
һәм яңа Болгария парламентына керә алмавын аңлата.

00:46.368 --> 00:50.133
Величие парламентка керү өчен 29 тавышка җитмәде.

00:50.133 --> 00:54.620
Һәм партия Милли Җыелыштан даими рәвештә тышта кала.

00:54.620 --> 01:02.647
Величие партиясенең төп кандидаты Ивелин
Михайлов тавышлар саналганчы яшерен сөйләшүдә

01:02.647 --> 01:07.740
аңа 3,999% нәтиҗә белән янадылар дип белдерә:

01:07.740 --> 01:17.664
"Бу вакыт эчендә, 11:00 белән 17:30 арасында, миңа Делян Пеевскига
буйсынырга 100 миллион евро тәкъдим иткән шалтырату булды."

01:17.664 --> 01:30.285
100 миллион евро – яисә мин баш тартсам, партия сайланмаячак;
ул 3,99 процент тавыш җыячак һәм мине кулга алачаклар...

01:30.285 --> 01:39.625
Санау тәмамланыр алдыннан ук мин матбугат өчен белдерү әзерләп
куйган идем, чөнки санау вакытында Величје җиңәчәк кебек күренде.

01:39.625 --> 01:46.427
Миңа берничә телевидение станциясеннән шалтыраттылар,
аңлатма сорадылар, һәм мин: «Юк, Величје күчеп

01:46.427 --> 01:50.940
килмәячәк, чөнки мин бу ришвәт тәкъдимен кире кактым», – дидем.

01:50.940 --> 01:56.873
Һәм кичке 5.30да соңгы нәтиҗә игълан ителде. 0,21%.

01:56.873 --> 02:04.553
Тавышларны санау 6,5 сәгатькә сузылды, нәтиҗәдә
Величе Милли Җыелышка керү өчен 21 тавышка җитмәде.

02:04.553 --> 02:16.256
3,999% үз көчләрен күрсәтү һәм тавышларны соңгы
тавышка кадәр теләгәнчә формалаштыра алуларын күрсәтү өчен.

02:16.256 --> 02:26.464
Хәзерге Болгария хөкүмәте чын оппозиция вәкилләренә ришвәт бирергә
яки аларны иң каты рәвештә куркытырга бернидән дә туктамаячак!

02:26.464 --> 02:34.820
Михайловның белдерүе, мөгаен, гигант
алдау баткагының боз тавының гына очыдыр!

02:34.820 --> 02:40.589
Бозык хөкүмәт тарафыннан кылынган бу сайлау алдауын ачыклау өчен,
«Величие» оппозиция партиясе элекке Болгария

02:40.589 --> 02:47.072
парламентының башка әгъзалары белән берлектә сайлау нәтиҗәсе
буенча Болгария Конституцион судына шикаять тапшырды.

02:47.072 --> 02:54.860
Ышанычлы шаһитлар күрсәтмәләре һәм видеоматериаллар
ярдәмендә Величие судта сайлау алдауларын ачыклый алды.

02:54.860 --> 03:00.593
Төрле веб-сайтларда басылып чыккан күпсанлы
видеолар һәм шаһитлар күрсәтмәләреннән без

03:00.593 --> 03:04.160
монда бары тик берничә мисал гына күрсәтәбез.

03:04.160 --> 03:13.840
Түбәндәге өч видео — Болгария законы буенча сайлау участокларына
урнаштырылырга тиешле рәсми күзәтү камералары язмалары.

03:13.840 --> 03:19.309
Видео язып алынган вакытта сайлау инде
тәмамланган иде, сайлау участоклары халык өчен

03:19.309 --> 03:22.520
ябылган иде, һәм тавышларны санау бара иде.

03:22.520 --> 03:25.720
Алдауны аңлау өчен түбәндәге алдан әйтелгән искәрмә мөһим:

03:25.720 --> 03:32.111
Болгариядә һәр тавыш бирү кәгазе сайлау күзәтүчесе
тарафыннан сайлаучы каршында мөһерләнергә тиеш, һәм

03:32.111 --> 03:36.400
кәгазьнең бер почмагы киселеп яки өзелеп алынырга тиеш.

03:36.400 --> 03:41.260
Бу тавыш бирүнең дөрес дип
саналган өчен алдан үтәлергә тиешле шарт.

03:41.260 --> 03:48.260
Бу видеода сайлау комиссиясе хезмәткәре тавышларны санаганда
тавыш бирү кәгазьләре почмакларын өзеп ташлавын күрә аласыз.

03:54.420 --> 03:59.220
Нигә сайлау комиссиясенең башка
әгъзалары да бу ачык алдауны хәбәр итми?

03:59.220 --> 04:04.100
Сайлау хезмәткәрләренең бөтен
командасы коррупциядә катнашкан кебек күренә.

04:05.660 --> 04:12.500
Бу сайлау участогында штамп һәм аннары
кайчылар парлы итеп яшерен рәвештә тапшырыла.

04:21.184 --> 04:22.944
Тагын бер кат кабатлау өчен:

04:22.944 --> 04:28.047
Бернинди очракта да тавышлар саналганнан соң тавыш
бирү бюллетеньнәренә штамп басарга яки кисәргә ярамый!

04:28.047 --> 04:34.093
Һәм монда моны хәтта күпләп
башкаралар, шуңа күрә бу зур алдау очрагы!

04:39.340 --> 04:47.820
Аннары сез тавыш бирү бюллетеньнәренең бөкләнеп, ахыр
чиктә чүп савытына өем-өем итеп ташланганын күрәсез.

04:54.306 --> 05:01.152
Түбәндәге язма аеруча бәхәсле, чөнки тавышларны санау
вакытында аларның ничек бүленеше ачыктан-ачык сөйләшә.

05:01.152 --> 05:06.900
Күрәсең, кайбер партияләр хәтта тавышлар тели ала.

05:06.900 --> 05:09.880
: "Син караңгыда нәрсә исәплисең?"

05:13.380 --> 05:16.333
: "ГЕРБ кешеләре миңа 25 өстәргә кушалар."

05:16.333 --> 05:18.520
: "Аңлыйм, сез телисез..."

05:18.520 --> 05:24.720
: "Син ITN өчен 7, Wasraschdane өчен 12, GERB өчен
18, PPDB өчен 26, BSP өчен 28, DPS өчен 8 телисең."

05:24.720 --> 05:32.728
Болгария Конституцион мәхкәмәсе сайлау алдауларын танырга
мәҗбүр булды, шуның нәтиҗәсендә 2025 елның 13 мартында карар

05:32.728 --> 05:37.120
игълан ителгәч, Величие ун депутат белән парламентка керде.

05:37.120 --> 05:43.488
Суд сайлау кабиналарының якынча
15%ын гына очраклы рәвештә тикшерде.

05:43.488 --> 05:48.365
Бу карарның әле дә скандаль булып калуы
шунда: суд барлык сайлау участокларында тикшерү

05:48.365 --> 05:50.912
яки тавышларны яңадан санауга рөхсәт итмәде.

05:50.912 --> 05:55.904
Шулай итеп, сайлау алдауларының чын күләме әле дә ачык түгел.

05:55.904 --> 05:59.552
Ивелин Михайлов түбәндәгечә фикер белдерде:

05:59.552 --> 06:06.323
"Величие ике-өч тапкыр күбрәк тавыш алыр иде,
чөнки тавыш бирү вакытында нәтиҗәләрне анализлаган

06:06.323 --> 06:10.120
социологик агентлыклардан мәгълүматым бар иде."

06:10.120 --> 06:13.220
Һәм без башта бик югары нәтиҗәгә ирештек.

06:13.220 --> 06:19.284
Аннан соң безнең мәгълүмат хезмәтләрендә дә яклы кешеләребез бар,
алар безгә кичке якынча 3:30да бер тапкыр

06:19.284 --> 06:25.146
тавышларны бездән алып куйганнарын әйттеләр, ә икенче
тапкыр мәгълүмат хезмәтеннән бу кеше болай диде:

06:25.146 --> 06:32.760
Мин мондый каты кисүне беркайчан да кичермәдем,
анда бездән кимендә 150 000 тавыш тартып алынды.

06:32.760 --> 06:40.780
2025 елның 13 мартында чыгарылган суд карары шуның
нәтиҗәсендә Болгария парламентының составын да үзгәртте.

06:40.780 --> 06:47.401
Ләкин инде узган Премьер-министрны һәм Министрлар
Шурасын сайлауда күпчелек тавышны законсыз

06:47.401 --> 06:51.380
сайланган депутатларның сигез тавышы гына тәэмин итте.

06:51.380 --> 06:55.840
Карардан соң алар янә урыннарын югалттылар.

06:55.840 --> 07:03.232
Матбугат конференциясендә шуңа күрә Михалев
сайланган хөкүмәтнең легитим булмавын ассызыклады:

07:03.232 --> 07:12.733
Кичә без Конституцион суд тарафыннан законсыз дип танылган
парламент әгъзаларының Премьер-министрны һәм Министрлар шурасын

07:12.733 --> 07:17.358
сайлауда ничәсе катнашканын ачыклау өчен тикшерү үткәрдек.

07:17.358 --> 07:25.206
Һәм премьер-министрны сайлауда
сигез депутат катнашканы ачыкланды.

07:25.206 --> 07:30.432
Без аларны исемнәре буенча санап чыктык.

07:30.432 --> 07:42.026
Александр Марков, Андрей Вальчев, Эмил Трифонов, Эшрев
Эшрев, Иван Кючуков, Павлин Йотов, Теменушка Петкова.

07:42.026 --> 07:51.750
Әгәр без бу сигез әгъзаны Министрлар советы һәм премьер-министр
сайлавыннан чыгарып ташласак, бу хөкүмәтне сайлау өчен кирәкле

07:51.750 --> 08:01.316
күпчелек юк икәнлеге ачыклана, димәк, 2025 елның 16 гыйннарыннан
соң аның барлык карарлары да законсыз, һәм без башка партияләр

08:01.316 --> 08:11.866
белән киңәшләшеп, Конституцион судка Министрлар советы карарларын
законсыз дип танып, гамәлдән чыгаруны сорап мөрәҗәгать итәчәкбез.

08:11.866 --> 08:21.942
Бу практикада күренә: без эшлекле килешү төзегәндә алдагы
килешүнең нинди дә булса ягыннан алдаулы булуы ачыклана, нәрсәдер

08:21.942 --> 08:29.150
дөрес бармады, соңгы килешүне төзегән кеше
барлык хокукларын югалта, яки бозыклыктан соң

08:29.150 --> 08:33.240
барлык соңгы гамәлләр дә законсыз булып кала.

08:33.240 --> 08:36.740
Шул ук кагыйдә Милли Җыелышны һәм
Премьер-министрны сайлауга да кагыла:

08:36.740 --> 08:43.857
Әгәр без законсыз рәвештә депутатларны сайлаган булсак һәм алар
шундый мөһим карар кабул итүдә катнашкан булсалар, бу Милли

08:43.857 --> 08:50.880
Җыелыш һәм Министрлар Шурасы законсыз булуын һәм аларның
шул вакыттан бирле барлык гамәлләре дә законсыз булуын аңлата.

08:50.880 --> 08:56.841
Суд карарыннан соң, Величие шулай ук сайлау алдаулары
турында документларны Брюссельдәге Европа Берлегенә тапшырды,

08:56.841 --> 09:00.460
бу аның расланган сайлау алдауларына протест белдерүе иде.

09:00.460 --> 09:06.564
Ләкин Урсула фон дер Ляйен җитәкчелегендәге
Европа Комиссиясе әле дә Европа Берлеге әгъзасы

09:06.564 --> 09:10.620
Болгариядәге сайлау алдаулары скандалына җавап бирмәде.

09:10.620 --> 09:16.522
Шуның урынына Урсула фон дер Ляйен элекке Болгария
премьер-министры Бойко Борисовны кочаклый

09:16.522 --> 09:24.420
һәм яклауын дәвам итә, ул һаман да сәхнә
артында хакимияттәге партия җепләрен тартып тора.

09:24.420 --> 09:33.248
Болгариядәге бу скандал Брюссельдәге Европа Комиссиясе һәм аның
президенты Урсула фон дер Ляйен турында җитди сораулар тудыра:

09:33.248 --> 09:41.052
Ул Европа Берлеген тәнкыйть итүче Венгрия һәм Польша хөкүмәтләрен
«хокук өстенлеге буенча» дип аталган чаралар белән санкцияләгән

09:41.052 --> 09:44.640
булса да, Болгария очрагында моны эшләргә хәтта янамады.

09:44.640 --> 09:53.286
Нигә Урсула фон дер Ляйен расланган сайлау алдауларына
һәм аларга бәйле коррупциядә гаепләүләргә җавап бирми?

09:53.286 --> 09:58.241
Болгариянең күршесе Румыниядә сайлаулар
гамәлсез дип игълан ителде һәм вәгъдәле

09:58.241 --> 10:01.536
кандидатларга сайлауда катнашырга рөхсәт ителмәде.

10:01.536 --> 10:06.942
Европа Берлеге әгъза дәүләтләрдәге сайлауларга зур
йогынты ясыймы, шуның нәтиҗәсендә хөкүмәтләрне

10:06.942 --> 10:10.860
тик Европа Берлегенә дус кандидатлар гына төзи ала?

10:10.860 --> 10:17.447
Алдамчылык аша сайланган, коррупцияләнгән Европа Берлеге
хөкүмәт башлыклары хәтта кирәкме, шуның өчен Европа Берлеге

10:17.447 --> 10:23.160
аларга зур йогынты ясый алсын яки хәтта шантаж итә алсын?

10:23.160 --> 10:29.999
Хөкүмәт тарафыннан финанслана торган Болгариянең төп массакүләм
мәгълүмат чаралары бу ачыкланган сайлау

10:29.999 --> 10:36.600
алдауларын иң каты сүзләр белән тәнкыйтьләмәве
аларның ирекле, бәйсез матбугат булмавын күрсәтә!

10:36.600 --> 10:45.380
Күрәсең, Болгариянең төп массакүләм мәгълүмат чаралары коррупцияне
һәм алдауны яшерә, шуның белән аларның ачыклануын булдырмый!

10:45.380 --> 10:51.120
Хөрмәтле тамашачылар, сез коррупция һәм сайлау
алдауларына каршы чара күрергә һәм нәрсәдер эшләргә телисезме?

10:51.120 --> 10:58.336
Бу документаль фильмны дусларыгызга һәм
танышларыгызга җибәреп, бу скандалны ачыкларга ярдәм итегез.

10:58.336 --> 11:02.380
Рәхимсез баш миеләргә кызыл карточка күрсәтегез!

11:02.380 --> 11:08.106
Безнең җәмгыятьтән коррупцияне һәм сайлау
алдауларын юк итүгә керткән өлешегез өчен рәхмәт!

11:08.106 --> 11:10.079
Болгариядә генә түгел.