Şu gün studiýamyza ýörite myhmany garşylamak isleýärin.
Ol meniň nazarymda örän aýratyn adam, gahrymandyr.
Bu koronawirus pandemiýasynyň iň garaňky, iň soňky döwründe, panika hüjümleri bilen ejir çekýän mahalymyzda, çäksiz
çäklendirmelere dözmeli bolan mahalymyzda, bize dürli zady gadagan edýän mahalymyzda, ol "Adamlyga garşy
jenaýatlary derňemek, anyklamak, hukuk taýdan jezalandyrmak we öňüni almak merkezi"ni döretdi.
Desgalara esaslanan sanjym talaby girizilip, ýene bir çäklendirme gatlagy goşulan mahaly, ol 2023-nji ýylyň 10-njy
dekabrynda Karlsruhedäki Federal Jemgyýetçilik Prokuraturasyna takmynan 600 sany jenaýat şikaýatyny tabşyrdy.
Onuň şygary şeýle boldy: Döwlet hiç kimi öldürmez.
Bu, köp sanly ýan täsirleri, şol sanda ölümler bilen baglanyşykly, koronawirusa garşy
diýlip atlandyrylýan tejribäniň çäginde boldy.
Onuň şygary: Döwlete munuň edilmegine ýol berilmez. Biz döwlete munuň edilmegine hiç haçan rugsat bermändik.
Bu gahryman, ýurdumyzy we tutuş adamzady goramak üçin göreşen, köplenç Michael Ballweg
bilen bilelikde demonstrasiýalarda görünýärdi.
Ol Michael Ballweg-e onuň gepleşikleri we sud diňlenişikleri döwründe hukuk goldawyny hem berdi, we men
şu gün advokat Ralf Ludwig-i mähirli garşylaýaryn.
Hawa, salam, meni bu ýerde bolmaga rugsat edendigiňiz üçin sag boluň.
Janap Ludwig, ZAAVV, adamlyga garşy jenaýatlaryň öňüni almak, hukuk goragy we hukuk yzarlaýyş merkeziniň, şu
wagt BMG-e – başga hiç kim däl, diňe BMG-e – hasabat ýazdy.
https://www.zaavv.com/de-de/uno
Siziň hökümet däl guramaňyz ZAAVV üçin munuň zerurlygy näme bilen baglanyşyklydy?
Hawa, biz 1948-nji ýylda Adam hukuklarynyň umumy deklarasiýasyny kabul etdik.
Ikinji jahan urşunyň we nasist döwrüniň tejribelerine esaslanyp, umumy adam hukuklary şahsy hukuklar hökmünde girizildi.
Adam hukuklarynyň umumy deklarasiýasyndan soň iki sany goşmaça şertnama kabul edildi.
Ilki bilen, raýat pakti bar, ol raýat we jemgyýetçilik hukuklaryny ele alýar; ikinjiden, sosial pakti bar, ol şahsy adam
hukuklaryny has jikme-jik kesgitleýär we anyklap görkezýär.
Bu sosial şertnama bilen baglylykda, 2000-nji ýyllaryň başyndan başlap, ýurtlaryň her bäş ýylda şonuň ýaly
atlandyrylýan sosial hasabaty tabşyrmalydygy barada ylalaşyldy.
Bu ştatlaryň ştat hasabatyny tabşyrýandygyny aňladýar.
Olar esasan bu sosial pakta görä kesgitlenen adam hukuklarynyň ýagdaýy barada hasabat tabşyrmalydyrlar.
Mysal üçin, olara zähmet hukuklary, deňlik, saglyk we medeni hukuklar girýär.
Dünýäniň ýurtlary bu hukuklar we öz ýurtlaryndaky ýagdaý barada yzygiderli hasabat bermeli.
BMG-e garşy?
BMG-e. Muny BMG-niň Sosial Komiteti edýär.
Şeýlelik bilen, bu BMG-niň bir ast-guramasy ýa-da ast-toparydyr.
Soňra, her bäş ýylda, häzirki ýagdaý, şeýle diýsek, hasabat berilmeli.
Bu ýerde aýlyk haklary, deňlik we saglyk hyzmatlary babatynda ýagdaý nähili?
Esasy saglyk hyzmatlary barmy, ýa-da adamlar diňe mümkin boldugyça iň gowy bejergini alýarlarmy?
Medeni hukuklar barada näme diýsek? Sebäbi medeni hukuklar hem şahsy adam hukuklarydyr.
Şeýle hem hökümet däl guramalar, şol sanda şahslardan ybarat bolanlar, bu hasabatlar çap edilenden soň
"gölge hasabaty" ýa-da "paralel hasabaty" diýlip atlandyrylýan hasabaty tabşyryp bilerler.
Bu siziň BMG-ä hasabat tabşyrýandygyňyzy we şeýle diýýändigiňizi aňladýar:
Häzirki hökümet gazanan ähli zady gaty gowy hasabat berdi, ýöne köp zady unutdy.
Aýratyn hem, ol etmän ýa-da adam hukuklaryny bozup edip biljek zatlary unut.
Şu maksat bilen hökümet däl guramalardan belli bir senä çenli "sowal" ýa-da "paralel" hasabat
diýlip atlandyrylýan hasabaty tabşyrmak talap edilýär.
Biz ZAAVV hökmünde şony etdik. Indi bolsa 18-nji sentýabrda...
Bagyşlaň – aýratyn-da şu koronawirus döwri barada?
Häzirki hasabat, Germaniýa Federatiw Respublikasynyň ýurt hasabaty, 2018-nji ýyldan
2023-nji ýyla çenli döwri öz içine alýar.
Şeýlelik bilen, Germaniýada sosial hukuklar, ýagny men häzir sanap geçen hukuklar, bu döwürde nähili goraldy.
Bu döwür bolsa koronawirus pandemiýasy bilen gabat geldi.
Bu bolsa, ýurt hasabatynda Germaniýa Federatiw Respublikasynyň 2020 we 2023 ýyllar aralygynda kabul eden çäreleri
barada nädipdir hasabat bermekden unudandygyny aňladýar.
Indi bizi, hökümet däl guramalar hökmünde, şol at bilen atlandyrylýan meseleler sanawyny düzmäge
çagyrýarlar... – başgaça aýdylanda, bizden bu hasabata nämeler girizilmedigini aýtmagyň talap edilýär.
Haýsy boşluklar bar? Olar näme unuddylar?
Biz ZAAVV-de muny öz wezifämiz hökmünde gördük we şeýle diýdik:
Onda, eger federal hökümet özü mekdep okuwçylarynyň mekdebe gitmäge rugsat berilmezligi, mekdepte maska dakmaly bolmagy,
yzygiderli synag edilmegi we ş.m. sebäpli traumatizasiýa geçendigini habar bermese, onda biz
bu traumatizasiýa barada habar bermeli bolarys.
Eger federal hökümet adamlarda lukmançylyk standartlaryna garamazdan, mysal üçin bu hökmany sanjym
ýaly, lukmançylyk çärelerini geçirenini mälim etmez bolsa, biz muny habar bermelidiris.
Hawa, eger federal hökümet kabul eden çäreleriniň esasan itergä we şok terapiýasyna esaslanýandygyny, bu bolsa adam hukuklarynyň
bozulmagydygyny unutsa, biz munuň barada hasabat bermelidiris.
Hawa, eger federal hökümet elmydama subutnama bolmazdan, ýagny mRNA sanjymy boýunça göwreliler üçin sanjym maslahatyny
berýändigini ýatdan çykarsa, biz munuň barada habar bermeli.
We şol zatlary biz paralel hasabatymyzda ýazdık.
Meselem, medeni hukuklar, sebäbi 2020–2023-nji ýyllar aralygynda Germaniýada medeniýet amalda ýok boldy we belli bir
pursatdan soň diňe sanjym edilenlere konsertlere barmaga ýa-da kinoteatrlara gitmäge rugsat berildi.
Eger federal hökümet bu döwürde bu adam hukuklarynyň bozulmalary barada hasabat bermese, biz munuň
üçin hasabat bermelidiris. We biz şonuň ýaly etdik.
Bu mesele 18-nji sentýabrda Ženewada Federal Hökümetiň we BMG-niň wekilleri bilen ara alnyp maslahatlaşylar.
Siyasatçylaryň bu hakykatdanam skandal çäklendirmeler, bu uly – hakykatdanam – adam hukuklarynyň bozulmalary we hem-de, nähili
aýtsam, çagalaryň maskany geýip gezmäge mejbur bolmagy sebäpli dörän psihologiki travma barada hasabatlarynda
düýbünden dymmagy ynanmajak ýaly. Munuň hiç biri agzalmandyrmy?
Munuň hiç biri agzalmady.
Iňanmajak.
Dogry, belki şeýle diýmek bolar: pandemiýa ýagdaýy we bu wirusyň howply tebigaty sebäpli, biz şu
döwürde aşakdaky hukuklary aşakdaky derejede çäklendirdik.
Şol aýdylyp bilerdi. Emma federal hökümet kabul eden çärelerini aklamak üçin hiç hili
synanyşmady; tersine, olary düýbünden ört-bas etdi.
Olar bu barada hiç hili habar bermediler. Aýakdaky bellämde häzirki wagtda köp sanly ruhdan ýaralanan mekdep
okuwçylary bilen baglanyşykly meseläniň bardygy aýdylýar.
Bu aýakbellikde soňra başga bir hasabata salgylanylýar, ol hem özünde başga bir aýakbellek bolup, onda
munuň mümkin bu çäreler sebäpli bolup biljekdigi aýdylýar.
Emma esasan şol boldy. Bolmasa – hökmany sanjym, sanjym zyýanlary, sanjymdan ölenler, basyş we şok çäreleri,
medeni çäklendirmeler, 2020-den 2023-e çenli başdan geçiren ähli zatlar barada – bir söz hem, hiç zat.
Munuň ýerine, federal hökümet hakykatda gender-neýtral dil girizmekde we diskriminasiýanyň öňüni almakda üstünlik gazandygy
üçin özüni maňaýar, sebäbi häzir doglanda hasaba alnan jynsyndan tapawutly jyns görýän adamlar
jynslaryny üýtgetmek we ş.m. mümkinçiliklerine eýe.
Bularyň hemmesi 2018-den 2023-nji ýyla çenli gazanylan üstünlikler ýa-da üns çekiji wakalardy.
Federal Germaniýa Respublikasynyň ýurt hasabatynda başga hiç zat agzalmaýar.
Hawa, bu ynanmajak. Indi bolsa 18-nji güni diňlenişik bolar, eger men dogry düşünýän bolsam –
BMG-niň özi tarapyndan, şu sosial komitet tarapyndan?
Takyk aýdanyňda, bu proses ştatlary, ýagny bu sosial pakta gol goýan BMG-niň ähli agza döwletlerini öz içine alýar.
Olar bu dürli ugurlar barada hasabat berýärler.
Şeýlelikde hökümet däl guramalaryň möhleti bar we wagty bar – bu ýagdaýda 30-njy iýuna çenli.
30-njy iýunda, meniň pikirimçe, ony 28-nji sanada tabşyrdyk.
Şonuň üçin 30-njy iýuna çenli siz bu atlandyrylýan paralel hasabaty tabşyryp bilersiňiz; onda federasiýa
hökümetiniň, ýagny döwletiniň hasabatyna seredip, hökümet däl gurama hökmünde ýetmeýän ähli zatlary görkezýärsiňiz.
Germaniýadan takmynan 20 hökümet däl gurama öz paralel hasabatlaryny tabşyrdy.
Galanlaryň hiç biri koronawirus barada hem hiç zat aýdmaýar.
Iňanmajak.
Bu bolsa, esasan döwlet tarapyndan maliýeleşdirilýän hökümet däl guramalar diýen duýgy döredýär, ýagny açyk
aýdylanda, tankytçy adam hukuklary guramalaryndan has köp alkyş bermek üçin pul tölän alkyşçylara meňzeýär.
Olar ony şol möhlete çenli tabşyrýarlar. Biz hem şonuň ýaly etdik.
Soňra belli bir döwürde – meniň pikirimçe, bu awgust aýynyň ahyryndan 3-nji oktýabra çenli dowam eder – Biziň sebitimizde
Germaniýa Federatiw Respublikasyndan başga bäş döwlet bar diýip pikir edýärin – BMG-niň
Sosial Komitetiniň öňünde brifing geçiriler.
Bu, biz takmynan uly bir zalda bolýarys diýmek, ýöne ol ýapyk. Daşarky dünýä bilen hiç zat alyşylmaýar.
Soňra olar hökümet däl guramalar tarapyndan öňe sürlen bu meseleler barada hasabat berýärler we haýsy ugurlarda henizem
gowulaşdyrmak üçin mümkinçilikleriň bardygyny soraýarlar.
Soňra şeýle diýlip atlandyrylýan meseleler sanawy düzülýär.
Bu, BMG-niň häzir esasan federal hökümete geljekde nämeleri üýtgetmeli we
gowulandyrmalydygy barada öý işini berýändigini aňladýar.
Soňra bäş ýyl geçenden soň olar ýene-de barlap görerler: olar talaplara laýyk geldilermi?
Olar adam hukuklary ýagdaýyny gowulandyrdylarmy ýa-da gowulandyrmadylarmy?
Şonuň üçin, eger men dogry düşünýän bolsam, janap Ludwig, ZAAVV praktiki taýdan ýeke-täk tankyt bildirýän gurama boldymy?
Koronawirus pandemiýasy döwründe bolşy ýaly.
Onu tankyt edýän adamlaryň sany diňe az boldy.
Demek boljak hemmeler biziň agyr pandemiýa bilen ýüzbe-ýüz bolýandygymyza pikir etdiler.
Agyr pandemiýa bolanda, hökümetiň ýolbaşçylygyna gözüni ýapyp eýermeli bolýarys. Başgaça aýdylanda, biz itaýatçy bolmaly.
Bu düzgünler sorag astyna alynmaly däldi, şol wagt şygardy. Munuň boýun bolmalymy?
Hawa, hemmeler şonuň ýaly etmäge dowam edýärler. Şonuň üçin biz henizem şu hekaýada galyp durýarys.
Paralel hasabatyň esasy bölegi şundan ybarat: biz bu şok strategiýasynyň nähili
ulanylandygyny örän, örän düşnükli görkezip geçdik.
Adamlar şoka düşürildi we bu şok henizem täsirini saklaýar.
We talaplaryň biri – biz bu hasabatda hem talaplar goýýarys; ýerine ýetirilmegi hökmany bolan talaplar goýmak rugsat berilýär.
Talaplarymyzdan biri şok taktikalaryny gadagan etmekdir; BMG bolsa şok taktikalarynyň hemişe adam
hukuklarynyň bozulmagy we adamzada garşy jenaýat hökmünde hasaplanjakdygyny netijeli yglan etsin.
Döwlet şok taktikalaryny ulananda, bu ýerde bolşy ýaly, şygary şeýle:
Eger düzgünlere eýermez bolsaň, ata-babalaryň gaty utanç duýarlar. Soňra çagalaryň nobaty geldi, we ş.m.
Şonuň üçin döwlet adamlary şok edýär: Hytaýdan gelen bu suratlar ýaly, taryha Bergamo suratlary hökmünde giren
Bergamodan gelen surat we eger bu düzgünlere eýermez bolsaňyz, köp adam öler diýlip öňe sürülýän iddialar.
Soňra babalar öljek, soňra biri agyrylyk bilen boğuljak, we ş.m.
Bularyň ählisi şok strategiýasydyr. Döwlet bu şok strategiýasyny raýatlaryna, "nudging" diýlip atlandyrylýan usul arkaly belli
bir ugra iteklemek üçin ulananda, elbetde adamlar eýerýärler.
We, bilşimiz ýaly, bu beýni reaksiýasyny döredýär, adamlaryň birden boýun egermegine we kritik çäreleri soramakdan
has az ýa-da düýbünden el çekmegine, şeýle hem, gördügimiz ýaly, tankytçylary gysmagy başlamagyna sebäp bolýar.
Şonuň üçin öý barlaglary, jenaýatçylykda aýyplamak we ş.m. bilen, şeýle hem metbugatda jemgyýeti
jenaýatçylykda aýyplamak we ş.m. bilen näme başdan geçirdik?
Bu şok strategiýasy sebäpli bolýar. We biz ony gadagan etmelimiz.
Biz döwletiň geljekde ilaty şol usulda täsir etmäge synanyşmagyna ýene-de ýol berilmejekdigine göz ýetirmeli.
Döwlet öz çemeleşmesini üýtgeder diýip näderejede mümkin hasaplaýarsyňyz?
Şonda takyk näme bolar? Belki-de oňa geljekde nämeleri üýtgetmelidigini jikme-jik görkezýän çäreler
sanawy berlermi? Ýa-da bu amalda nähili işleýär?
Takyk, bu kritik nokatlary beýan edýän çäreler katalogy bolar.
Şonuň üçin biz eýýäm gaty köp zat gazandyrys.
Biz paralel hasabaty tabşyrdyk we paralel hasabat kabul edildi.
Ol BMG-niň websaýtynda neşir edildi, şonuň üçin ony şol ýerde görüp we okaýyp bilersiňiz.
Bizi şol ýere hökümet däl gurama hökmünde çagyrdylar – meniň pikirimçe, Germaniýadaky şahsy adam hukuklaryny
goramak ugrunda göreşýän ýeke-täk hökümet däl gurama.
Galanlaryň ählisi, elbetde, munuň ýaly etmeýärler.
Biz şol brifing otagynda, şol zalda bolarys, ol ýerde ara alnyp maslahatlaşylar.
Bu, federal hökümetiň, şeýle diýsek, biziň nokatlarymyz bilen ýüzbe-ýüz boljakdygyny aňladýar.
Mysal üçin, bu Prof. Dr. Denis Rancourt tarapyndan geçirilen bir barlagda hakykatdan hem subut edilendigini öz içine alýar
, Prof. Dr. Denis Rancourt 2022-nji ýylyň ahyryna çenli dünýäde 17 million adamyň sanjymdan ölendigini anyklady.
Bu möhüm nokatdyr, onda biz şeýle diýmeli:
Bu ýere hatda güýç bilen girizilen bir zat dünýäde 17 million adamyň ölmegine subutly görnüşde sebäp boldy.
Men aýdýaryn, 17 million adam – taryhda hökümetiň çäreleri netijesinde hiç haçan 17 million adam
öldimi? Hawa, biz munuň hemmesini unutmaly däldiris.
Bu bolsa biz şol ýere gelendigimizi aňladýar. Biz şol ýerde tanalýarys.
Biz öz düşünjelerimizi goşup bileris. Bu bolsa düşnükli etmegiň we täzeden bahalandyrmagyň
prosesindäki tapmacanyň başga bir bölegidir.
Hawa, şonuň üçin biz ony BMG-niň websaýty hem goşmak bilen ýaýratýarys.
Biz öňe sürýän, hemmesi ylmy taýdan subut edilen pikirlerimizi jiddilik bilen kabul etmeli.
Siz muny biziň bilen ara alyp maslahatlaşmaly. We belli bir pursatdan soň ony inkär edip bilmeýärsiňiz.
We siz şeýle diýdiňiz: Döwlet hiç kimi öldürmezligi gerek.
Men henizem goşmak üçin ikinji jümlem bar:
Adamlyga garşy jenaýatlar ýa-da adamzada garşy jenaýatlar hiç hili möhlet çäklendirmelerine degişli däl.
Şonuň üçin häzir etýän işimiz indiki tapgyrydyr.
Biz jenaýat aýyplamalaryny tabşyrdyk. Olar, elbetde, ret edildi.
Biz munuň şeýle boljakdygyny çaklapdyk, ýöne bu Haagada jenaýat şikaýatyny tabşyrmak üçin zerur ädimdir.
Indi biz bu wakalaryň ylmy we syýasy taýdan gaýtadan barlanmagyny, dokumentirlenmegini üpjün edýäris; bu
wakalaryň bolandygyny we netijeleriniň bardygyny subut edýäris.
We bu indiki ädim bolar: bu hereketleri sud etmek we olary girizip ulananlary jogapkärçilige çekmek.
Şonuň üçin biz hemişe bir ädim öňe barýarys. Bu hem onuň bir bölegidir.
Muny hakykatdanam ynanmak gaty kyn.
Şonuň üçin hökümetimiziň hasabaty, mysal üçin, Robert Koch Institutynyň gizlinligi aýrylan protokollaryny
agzaman galdy; olar bu çäreleriň hiç haçan lukmançylyk zerurlygynyň bolmandygyny belläp geçdi.
Şonuň üçin bu düýbünden syýasy maksatly, sebäbi bu hiç haçan agzalman gelýär.
Diňe Robert Koch protokollarynyň mälim edilmegi üçin sud edilmegi zerurdygy hakykaty, hökümetiň özüniň islegi bilen: "Garaň, bu
biziň hasabatymyz, şol wagt nähili pikir edendigimiz, nähili hereket edendigimiz we haýsy
ýagdaýda bolandygymyz" diýmegiň bolmandygyny görkezýär.
We olary arassalanyndan soň, hemmesi hem garaýdy.
Biziň bilýänimiz Robert Koch protokollary syzdyryldy.
Hawa, redaktirlenmedik wersiýalar, olarda biz hakykatdan-da näme bolup geçenini okaýarys.
Bu bolsa hakykatdan-da buýsanyp boljak zat däl.
Siz görüp bilýärsiňiz... Bize hemişe aýdylýardy: ylymy yzarlaň, ylyma ynanyň!
RKI protokollary hem bu ýerde biraz ynamy gaýtadan dikeltdi, ýagny:
Hakykatdanam ylyma ynanyň, sebäbi ylym gepleşikdir, ol garşylykdyr, ol çekişmedir.
We hakykatdanam RKI-de şeýle boldy.
Soňra syýasy taýdan bu dawa, ylmy dawa we ylmy netijeler durmuşa geçirilmezligi, onuň ýerine
bolsa syýasy çäreleriň görülmegi karara alyndy.
Biz muny hem...-de görýäris. Bu hasabatyň bir bölegi sanjymlar boýunça durnukly komitet (STIKO)-nyň nähili işleýändigi barada.
Sanjym boýunça durnukly komitet esasan özleriniň rezýumelerinde belli bir derejä ýa-da ykrar edilmäge eýe bolmak
maksady bilen agza bolan professorlardan ybarat guramadyr.
Biz bu hemişelik sanjym komitetiniň agzasy, ýöne bu komitet doly syýasy täsir astyndaky gurama bolup, ahyrynda kararlary ylmy
netijeler esasynda däl-de, syýasy netijeler esasynda kabul edýär.
We şol zat RKI protokollarynda ýüze çykdy.
Elbetde, federal hökümet şeýle hasabatynda munuň agzalmagyny islemeýär, sebäbi şonda bu adam hukuklarynyň
bozulmalarynyň hatda gowy niýet bilen däl-de, aslynda syýasy ynançdan dörendigi ýüze çykardy.
Şeýlelik bilen, raýatlaryň nukdaýnazaryndan, häzirki wagtda ýagdaý şeýledir.
Döwlet bu geçmişiň hemmesini halta süpürýär.
Hökümet we hökümet däl guramalar, hasabatlaryny tabşyrýan ýigrimi guramaň arasynda diňe
biri galpyryp durup: "Munuň ýaly däl!" diýdi.
Jenaýat amala aşyryldy. Esasyda – şeýle aýdalyň – bu Dawidiň Golýata garşy göreşi ýaly, dälmi?
Garşy sesleriň uly köpüsi ýa-da özüňi geçmeli bolan ýagdaýlar.
Meniň ýaly bir raýat siziň işiňizi nähili goldap biler, şonda ol has ähmiýetli bolar we adamlar bu täzeden
baha bermegiň we geljekki jenaýatlaryň öňüni almagyň zerurdygyny has gowy düşünip bilerler?
Ilki bilen, goldaw beriji agza bolup bize goldaw berip bilersiňiz.
Şonuň üçin biziň köp goldawçy agzalarymyz bar. Biz ZAAVV-i merkez hökmünde gurdyk.
Şol goldaw assosiasiýasy bar, onda goldawçy agza bolup bilersiňiz we, meniň pikirimçe, aýlyk on
ýewrodan başlap maliýe goşantlaryny berip bilersiňiz.
Çünki, elbetde, çykdajylar hemişe ýüze çykýar.
Mysal üçin, häzir Ženewa syýahat etmek we Ženewada bolmak pul talap edýär.
Şeýle hasabat taýýarlamak, ony tamamlamak üçin ýarym ýyldan gowrak wagt gerek bolup, gaýtalanýan
duşuşyklar, hünärmenler bilen maslahatlaşmak we ş.m. işleri öz içine alýar, hem pul talap edýär.
Şonuň üçin bir mümkinçilik, ony hakykatdanam maliýe taýdan we goldaw agzalygy arkaly goldap bilersiňiz.
Bolmasa, hyzmatdaşlyk üçin hem mümkinçiliklerimiz bar.
Şonuň üçin biziň dürli komitetlerimiz we dürli guramalarymyz bar.
Şonuň üçin biz bu ZAAVV-de esasan dört kiçi sebitde işleýäris.
Siz muny öňem belläp geçdiňiz: derňew, täzeden baha bermek, hukuk taýdan jezalandyrmak we öňüni almak.
Bu ugurlaryň her biri üçin dürli ugurlarda işleýän şahamçalar bar.
Mysal üçin, flýerler, poçta kartoçkalary, maglumat materiallary, metbugat relizleri we ş.m. döretmek.
Biz munuň üçin ZAAVV web sahypasynda mümkinçilik bar; şol ýerde siz muny görüp, öz tejribäňizi beýan edip bilersiňiz.
Esasan, özüňiz başdan geçiren ýagdaýlary – demonstrasiýalarda basyşa sezewar bolmagyňyzy ýa-da konsertden içeri
girmäge rugsat berilmezligiňizi – özüňiz habar berip bilersiňiz.
Özüňiz başdan geçiren bu zatlaryň ählisi https://www.habeascorpus.ch/fallerfassung.php salgysyndaky
hasaba alyş formasy arkaly habar berilip bilner.
Sebäbi eger Haaga barýan bolsaň... Haagada eýýäm bir jenaýat şikaýaty bar; ony esasan meniň bilen bilelikde
hasabaty ýazan iki adam hukuklaryny goramakçylar tabşyrdylar.
Faýl nomeri bar, Haagda eýýäm jenaýat şikaýaty bar we biz goşmaça maglumatlary yzygiderli tabşyrýarys.
Bu, täze hadysalar ýüze çykanda, has köp sanly sanjym pidalary bolanda, goşmaça zyýanlar ýüze çykanda
we ş.m. Haag hemişe iň agyr ýükü götermeli bolýar.
Bu, Haagyň köp maglumata mätäç boljakdygyny aňladýar we siz bize şol maglumaty berip bilersiňiz.
Şonuň üçin maglumaty ZAAVV-e berip bilersiňiz, bize resminamalary iberip bilersiňiz.
Indi wideolary we resminamalary ýerleşdirip biljek ajaýyp server ulgamy bar.
Koronawirus pandemiýasy döwründe başdan geçiren ähli zatlaryňyzy ZAAVV-e iberiň. Munuň nähili edilýändigini görmek
üçin ZAAVV-iň web sahypasyna (www.zaavv.com) girip bilersiňiz.
Şol ýere diňe zatlary ýükläň, faýllary ýükläň ýa-da e-poçta arkaly iberiň.
We biz aýdanymyz ýaly, ähli zady okalyp bilinjek görnüşde taýýarlamak üçin dokumentasiýa
ulgamy bar. Her wideo derrew transkripsiýa edilýär .
Bu, gözleg funksiýasyny ulanyp biljekdigimizi aňladýar, şonuň üçin hukukçylar we alymlar koronawirus pandemiýasy
döwründe bolup geçen köp sanly wakalary gözläp bilerler.
Wideolar, aýdşym ýaly, resminamalar, faýllar, maglumatlar we elbetde ähli itergi we şok strategiýasy hatlary.
Bularyň ählisi ýygnalýar, dokumentirlenýär we wagt çizgesine ýerleşdirilýär, şonda biz geljekki nesiller
üçin işleýäris we ylmy seljeriş üçin elýeterli edýäris.
Bu bolsa bize öz tejribelerimiziň hemmesini geçirmäge mümkinçilik berýär.
Meselem, men bir gezek ýüz tutdum. Her kim, şol sanda siz hem, muny edip biler.
Mobil telefonyňyz bilen wideo ýazmak örän möhümdir. Häzirki wagtda hemmäniň mobil telefony bar.
Mobil telefonyňyzy öňüňize goýuň, wideo çekip ýa-da 2020 we 2023-nji ýyllar aralygynda başdan
geçirenleriňiz barada kimdir birine gürrüň beriň.
Bu örän möhümdir, sebäbi bolmasa biziň agza-dili taryhymyz esasy media ýa-da esasy gazetler,
telewideniýe we ş.m. habar berýän zatlar bilen çäklenýär.
Adamlar üçin öz-özlerine aýtmak has amatlydyr.
Biz muny Milli Sosializm döwüründen bilýäris – häzir şol döwürde bolup, bolup geçenleri gürrüň
berip bilýän köp sanly garry adamlary görýäris.
Indi bolsa häzirki döwürde biz hemmämiz özümiz şaýat bolup bileris: diňe wideo ýazgy edip, öz
hekaýalarymyzy aýdyp, olary ZAAVV-a iberip, ýükläp bilýäris.
Her ses siziň işiňizde, şeýle wakalary ele almak we olaryň öňüni almak, hem-de olaryň gaýtadan
gaýtalanmazlygyny üpjün etmek boýunça biziň umumy işiňizde agramlydyr. Bu hem tutuş işe agram goşýar.
Hawa, geljek üçin hem. Dogry, her halda agramy bar.
Şonuň üçin biz maksada tarap işleýäris – bu maksat, aýratyn-da, paralel hasabatymyzda öňe sürlen goşmaça talaplaryň
hem biridir – ýagny biz "hakykat komissiýasy" diýlip atlandyrylýan bir guramanyň döredilmegini isleýäris.
Hakykat komissiýasy näme?
Hakykat komissiýasy BMG-de hem kabul edilen termin.
Bu, Ruanda ýaly adam hukuklarynyň bozulmagy ýagdaýlarynda ýa-da Günorta Afrikada apartheid ýatyrylandan soň "hakykat komissiýasy"
diýlip atlandyrylýan bir komissiýanyň döredilendigini aňladýar.
Hakykat komissiýasy täsirlenenleriň bir ýere jemlenýändigini aňladýar. Häzir biz näme başdan geçirýäris?
Barlag komitetlerini, barlag komissiýalaryny we ş.m. görýäris.
Bu, jenaýatçylaryň hakykatdan hem bile oturyp, şol wagt bolup geçen wakalary ara alyp maslahatlaşýandygyny aňladýar.
Kurbanlyklar nirede geçiriler? Hawa, birnäçe hünärmen bize goşular, ýöne şondan başga hiç zat ýok.
Ýöne täsir gören adamlar nirede? Bu nirede bolup geçýär?
Çünki täsirlenen adamlar muny ýerli derejede başdan geçirdiler.
Meniň pikirimçe, geçmiş bilen meşgullanmak üçin her etrapda, her şäher häkimliginde hakykat komissiýasy bolmaly.
Bu döwürde hakykatdan näme boldy? Kim gatnaşdy? Kim gatnaşdy we nähili?
Saglyk edaralary gatnaşdy, mekdepler gatnaşdy, mekdep dolandyryjylary gatnaşdy, iş berijiler
gatnaşdy, polisiýa gatnaşdy, ýygnak häkimiýetleri gatnaşdy.
Hemmeler gatnaşdy we adamlara garşy tapawutçylyk etdi, hakykatda diňe kritik soraglar berýän adamlary
ezdi: bu ýerde eşidýän zatlarymyzyň hemmesi hakykatmy?
Bu hem şeýle atlandyrylýan hakykat komissiýalarynda ýerli derejede bolmalydyr.
Bu onuň hökmany däldigini aňladýar... – men aýdşym ýaly, derňew komitetleri we derňew komissiýasy hemmesi gowy.
Emma bizde ýerli komissiýalar gerek, olarda jenaýatçylar we pidalar bir stolda oturyp gepleşýärler, bolup
geçen wakalar düýpli seljerilýär we jenaýatçylar näme üçin şol işi edendiklerini düşündirýärler.
Soňra biz täzeden şok strategiýasyna, ýagny itergi strategiýasyna dolanyp gelýäris, olar "biz munuň hemmesine ynandyk" diýýärler.
We soňra bilelikde ýaşamak üçin täze düzgünleri işläp düzüp, "Okey, firewall-lary nirede gurnap bilerin?" diýýärsiňiz.
Munuň ýaly zat ýene-de gaýtalanmazlygyna nirede göz ýetirip bilerin?
Bu hakykat komissiýalaryny kim döredýär? Olar nähili döreýär?
Hawa, hakykat komissiýalary dürli usullar bilen işe girizilip bilner.
Biz häzir BMG-e ýüzlenýäris we ondan Federal Hökümete esasan "pul serişdelerini üpjün ediň" diýen talap goýmagyny haýyş edýäris.
Şonuň üçin, prinsipde, döwlet derejesinde, ýagny federal döwlet derejesinde ýa-da hatda federal derejesinde,
aýdyp bolýar: biz üpjün edýäris... – demokratiýany ösdürmäge başga 15 million maýa goýmak ýerine...
Elbetde, şol NGO-lar soňra durup: "Aslynda tankyt etmeli hiç zatymyz ýok" diýýärler.
Biz döwletden pul alýarys, hemmesi iň ýokary derejede.
Şu 15 million, ony häzir artdyrmak isleýänler, demokratiýany, şol atlandyrylýan
demokratiýany ösdürmegi dowam etdirmek üçin ulanylmaýar.
Öňe sürülýän zat demokratiýa däl, eýsem biziň demokratiýamyz – bu iki düşünje biri-birinden tapawutlydyr.
Meselem, bu puly alyp, ony ýerli derejede hakykat komissiýasyny döreden guramalara ýa-da adamlara berjekdigiňizi aýdyň.
Soňra hakykatdan-da şol ýerde oturyp, "Bolýar, boş ýer bar eken şol ýere, ýagny etrap häkimligine ýa-da şäher
häkimligine bararys" diýýärsiňiz. Hemme adam gatnaşyp biler.
Biz häzir bu ýerde bir programma düzüp, "Okej, ýyllar boýy nämeleri başdan geçirdik?" diýýäris.
Men näme başdan geçirdim? Ony nähili başdan geçirdim?
Maňa näme boldy? Çagalaryma näme boldy? Men haýsy basyşlara çydam etmeli boldum?
Soňra bilelikde oturýarsyňyz, biri-biriňizi höküm etmek ýa şonça meňzeş zat üçin däl-de, eýsem "gel bolup geçen zatlar
barada gürleşeliň" diýmek üçin: "Biz nädip şu nokada geldik?"
Soňra munuň bilen ýönekeýçe ýüzleşiler. Soňra ondan netijeler çykarylar.
Bu hakykat komissiýasy bolar. Ol soňra, mysal üçin, BMG-niň himayasynda geçiriljek bolup, onuň adalatly
geçirilmegini we ýene-de bir tarapa ýakyn, "biz hemmesini dogry etdik" diýen ýaly bir taraplaýyn däl-de, üpjün eder.
ZAAVV häzirki hasabatynda BMG-ä bu hakykat komissiýalarynyň bolmalydygyny teklip etdi.
Biz talap goýup bileris. Biz esasan häzir nämeleriň bolmagyny isleýändigimizi aýdyp bileris.
Bu hakykat komissiýalaryny döretmegi öz içine alýar. Şeýle hem mRNA sanjymlaryny derrew togtatmagy öz içine alýar.
Bu nudging-i gadagan etmegi öz içine alýar. Bu, medeniýetiň gaýtadan hiç haçan gadagan
edilmezligi üçin anyk düzgün öz içine alýar.
Medeniýetde hemişe garşylyk özegi bar.
Medeniýet we sungat hemişe bolup biljek zatlaryň ideýasyny öz içine alýar we şonuň üçin
hemişe garşylyk elementini özünde saklaýar.
Meniň pikirimçe, munuň üçin bir sebäp bardy.
Men başynda bu çäreleriň dünýäniň ähli ýerinde durmuşa geçirilenini aýdandygyňyza ynanýardym. Bu dogry däl.
Şeýlelik bilen, bu çäreler, hatda iň berk çäreler hem esasan Günbatar ýurtlaryna ýa-da has dogry aýdanyňda
senagatlaşan ýurtlara çäkli boldy. We uly tapawutlar bardy.
Şonuň üçin dünýä derejesinde koronawirus pandemiýasyna garşy döwlet çäreleriniň berkidiligini bahalandyrmak
üçin niýetlenen, şeýle atlandyrylýan Oksford berkidilik indeksinde Germaniýa hemişe ep-esli öňde boldy.
Mysal üçin, Ispaniýada medeni çäreler hiç haçan gadagan edilmedi, sebäbi Ispaniýanyň
medeniýeti hem Ispaniýanyň Konstitusiýasynda berkidilen.
Bu bolsa konsertleriň hemişe geçirilmelidigini we adamlaryň konsertlere, medeni çäreleriň, muzeýleriň we ş.m.
gatnaşmak hukugyna hemişe eýe bolmalydygyny aňladýar.
Men totalitar jemgyýetiň diňe sungaty gadagan etmek arkaly gurlup biljekdigine ynanýaryn.
Ýa-da sungata girmegi gadagan etmäge synanyşyklar edilende. We bu hem boldy.
Şonuň üçin biziň iň möhüm talaplarymyzdan biri şundan ybarat: sungat we medeniýet indi asla şeýle gadagan
edilmez, olara elýeterlilik hem indi asla soňky üç ýylyň dowamynda başdan geçirenimiz ýaly gadagan edilmez.
Gaty gyzykly.
Elbetde, bilim. Bilim çäklendirildi.
Okuwçylar mekdebe barup bilmediler.
We şol atlandyrylýan uzakdan okuw geçirilmedi ýa-da esasan geçirilip bilmedi.
Mektep barada: Mektebiň esasy zady şunda: adamlar bir ýere ýygnanýarlar, haýsydyr bir
enjamda, bir maşinada oturyp, bilim almaga däl.
Emma bu hem şu birleşmek, bu adamlar arasyndaky özara aragatnaşyk.
Şeýle zat ýene-de hiç haçan gadagan edilmez. Bu ýene-de hiç haçan bolmaly däl.
Bu ädim hökmünde hakykat komissiýasyny döretmek hem girýär; mysal üçin, mekdep okuwçylary şol döwürde hakykatdanam nähili
duýandyklaryny we häzirki wagtda hem nähili duýandyklaryny beýan edip bilerler, şonuň netijesinde jemgyýet üçin has
düşnükli bolar: biz muny gaýtadan asla gaýtalamaly däldiris!
Hawa, örän gyzykly. Ajayyp.
Şonuň üçin bu hem geçmiş bilen ylalaşmaga we geljekde jenaýatlaryň öňüni almaga açar bolup durýar, şeýle hem
häzir dörediljek bu hakykat komissiýalarynyň bir bölegidir.
Men pikir edýärin, şu günki interwýumyz, şu günki söhbetdeşligimiz bu mowzuk boýunça hem jemgyýetçilik üçin möhüm maglumatdyr.
Şeýle bir zady girizmeli, adamlar munuň doly zerurdygyny bilsinler.
Hawa, bu habar bolmaly. Pandemiýa döwri bu düzgünleri sorag astyna almaň diýen şygary bilen häsiýetlendirilýärdi.
We biz munuň garşysyndadyrys – meniň T-şertimde şu ýerde görşüňiz ýaly: Azatlyk "ýok" diýmekden
başlaýar – düzgünler hemişe sorag astyna alynmaly.
Siz hemişe "ýok" diýmeli. Azatlyk – adamyň ýaramaz netijelerden gorkman "ýok" diýip bilmegidir.
Sebäbi her kim özüniň üçin munuň ýaly edip bilmelidir.
Adamlar häzire çenli ynananlaryndan has köp güýje eýedigini öwrenmeli.
Adamlar ýönekeýçe ynanýarlar: biz wekillerimize ygtyýar berýäris we olar dogry işi ederler.
Şeýle nädogry maglumatlar ýa-da adamlary ýumşak basyş arkaly hereket etmäge mejbur edýän strategiýalar ýa-da şok strategiýalar
peýda bolanda, adamlar diňe körpe yzarlaýarlar we hakykatda ýagdaýlary üýtgedip biljek güýjleriniň bardygyny hem duýmaýarlar.
Koronawirus pandemiýasy döwründe adamlaryň demonstrasiýalar, meselem duşenbe demonstrasiýalary arkaly syýasata täsir
edip, jemgyýetçilik şertlerini üýtgedip bilýändigini gördük.
Bu hakykat komissiýalary hem adamlara döwletiň hemişe halkyň üstünde gurlýandygyny we halkyň, ony öz
ellerinden berip goýmança, hakykatda häkimiýetiň eýeleri bolýandygyny aýdyň görkezmäge hyzmat etmeli.
Bu özüňe wefaly bolmagy aňladýar we bir zadyň dogry däldigini duýanyňda "ýok" diýmek we "men munuň
bilen gitmeýärin, men muny etmeýärin" diýmekdir.
Bu möhüm habar. Elbetde, munuň hem hakykat komissiýalary tarapyndan berkidilip bilner.
We aýdyň bolýar, häzirki wagtda häkimiýeti eýeleýän döwlet hökümeti, ýagny döwletiň
wekilleri, tebigy ýagdaýda şeýle bir zady islemeýärler.
Çünki wekiller üçin iň uly howp, adamlaryň biziň hakykatda munuňy etmeli däldigimizi duýup galmagydyr.
Biz bu ýerde bize etmegimizi aýdýan zatlaryňyza eýermek mejbur däl.
We bu habar bolmaly. Habar hakykatdanam şeýle bolmaly:
Döwlet, şol döwletdäki adamlar öz güýçlerini we mümkinçiliklerini duýup, olardan peýdalanyp başlanda işleýär.
Bu hem, aýtsak, belki-de jemgyýetçilik hasabatyň, ýa-da biz tabşyran paralel hasabatyň bir bölegi hökmünde girizilýär...
Görşüňiz ýaly, ýerine ýetirip bolýan aýratyn adam hukuklaryny etika düşünjesi bilen çalyşmak synanyşyklary edildi.
Biz "etik" terminiň ulanylmazlygyna örän ünsli bolmaly.
Etika komitetleri bar, we bu etika komitetleri birden size näme edip biljekdigiňizi we näme edip bilmejekdigiňizi,
şeýle hem näme dogry we näme ýalňyşdygyny kesgitlediler.
Näme dogry we näme ýalňyşdygy biziň üçin Adam hukuklarynyň umumy deklarasiýasynda we bu iki şertnamada kesgitlenendir.
Ýagny, meniň eýe bolan şahsy adam hukuklarym: meniň ýaşaýşyma hukukym bar.
Men öz durmuşymy erkin geçirmäge hukugym bar.
Men ýygnanmak hukugyna eýedirin. Men mülke eýe bolmak hukugyna eýedirin.
Men isleýän işimi gözlemäge hukugym bar.
Men çagalarymy isleýän ýaly terbiýelemek we ş.m. hukugyma eýedirin.
Çagalaryň, elbetde, urulmazlyk hukugy bar. Bularyň ählisi şahsy hukuklardyr.
Men zerur bolsa, dürli edaralar öňünde we döwlet garşy bu şahsy hukuklary hem öňe sürüp we talap edip bilerin.
Etika jemagat häsiýetlidir. Etika birden düşündirişe öwrülýär – hökmany, döwlet düzgünlerine boýun egmek dogry,
sebäbi şonda hemmämiz has gowy ýagdaýda bolarys we ş.m.
Soňra birden bire men häzir agzagan bilim, iş we beýleki ähli hukuklarym, esasanam
mertebäm üçin şahsy hukuklarym ýola ýanynda galyýar.
Şonuň üçin biz şeýle diýdik we bu hasabatda talap hökmünde hem goşduk: adam hukuklaryny, şahsy
adam hukuklaryny etika bilen çalyşmaly däldiris.
Hawa, aýdyň, şübheli ahlak ýörelgeleri arkaly, ahyrynda şahsy hukuklar ýa-da adam
mertebesi nirede gepleşilip biljek zatlara öwrülýär?
Birden-de, ha, takyk.
Gowy. Meniň pikirimçe, bu siziň aňyňyzda bolan ähli zatlary jemleýär.
Biz munuň üstünde bilelikde işlemäge dowam ederis. Şeýle hem siziň işleriňiz barada habar bermäge dowam ederis.
Ýene bir gezek, bu interwýu üçin wagt ajyrandygyňyz üçin köp sag boluň, köp sag boluň.
Hawa, maňa şu ýerde bolmaga rugsat berendigiňiz üçin köp sag boluň.
Her gezek Kla.TV wideosyny paýlaşanyňyzda, media ýalanlaryny we uruş çagyryşlaryny ýüze çykarmaga örän möhüm goşant goşýarsyňyz.
Adamzady indi garaňkylykda galdyrmaly däl.