Gaur gure estudioan ongi etorri diogu Ernst Wolff-i.
Eskerrik asko gaur denbora hartzeagatik gurekin zenbait premiazko galdera argitzeko.
Eskerrik asko gonbidapena emateagatik.
Bai, Wolff jauna, egungo finantza-garapenen eta finantza-politika-erabakien aditu nagusietako bat zara.
Eta hori da gaur zurekin eztabaidatu nahi duguna.
Egungo mundu egoera nahasmendu izugarri batez ezaugarritzen da.
Beraz, Ukrainako eta Gazako gerrak, mundua egunero gero eta digitalagoa bihurtzen ari da.
Horri gehitu behar zaizkio mundu mailan hazten ari diren zor-mendiek.
Haiek zerrendatzen jarraitu eta jarraitu liteke.
Ondoren, iritziak zatitzen dituzten eta hedabideetan nonahi agertzen diren pertsonaia
interesgarri hauek ditugu, hala nola Trump, Musk eta Putin.
Jokalari, ekitaldi eta garapen hainbeste daude martxan, ezen oso lanpetuta gauden eta benetan galdera handia
egitera garamatza: ea hau guztia nolabait lotuta egon daitekeen?
Eta horregatik, gaurko eztabaida ekitaldi garrantzitsuak testuinguru orokor batean kokatzeari buruzkoa izango da.
Beraz, Ukrainako gerrarekin hastea proposatuko nuke.
Zer dute Ukrainako eta Gazako gerrek komunean?
Zalantzarik gabe irabazlea.
Beraz, atzean irabazi egiten dutenak, jakina, arma handien fabrikatzaileak dira.
Eta armagintza-enpresen atzean, berriz, gaur egun Wall Streeteko aktibo nagusien kudeatzaile handiak daude,
BlackRockek gidatuta, eta ondoren Vanguard eta State Street.
Eta beste aldean, noski, daude korporazio digital handiak, hau da, Silicon Valleyn "Zazpi Miresgarriak" .
Gaur egun defentsa-kontratista guztiak zuzenean menpe daude industria digitalean.
Industria digitalik gabe, ezerk ez du funtzionatzen.
Eta konplexu honek une honetan diru kopuru harrigarria irabazten ari da.
Behin Ukrainako gerran, baina baita Gazako Zerrendan ere.
Eta, noski, Ekialde Ertaineko gerra jarraitzen badu, Iranen aurkako gerra bilakatu beharko litzateke?
Honekin beldur handienak ditut, izan ere, horrelako gauzak gustuko dituztelako eta modu
horretan diru asko irabazi daitekeela dakitelako.
Ukrainari dagokionez, esan behar da gerra noizbait amaitzen bada ere, dagoeneko argi dagoela
susmagarri berberak irabazten jarraituko dutela.
Zelensky jaunak, 2023ko urrian, uste dut hala izan zela, Ukrainaren berreraikuntza BlackRock-en esku utzi zuelako.
Bai, eta Zelenskyk egindako aipamen interesgarri bat ere badugu. Laburki erakutsi dezakegu?
2022ko Nazioaren Egoerari buruzko Hitzaldian ekarri zuen aipua:
Jada gara, eta etorkizunean ere izango gara, gure estatuaren eta gure gizartearen eraldaketa digitalean liderrak.
Fenomeno oso interesgarria da bi herrialdek une honetan digitalizazioan bidearen buruan daudela.
Estatu bat Israel da, bestea Ukraina. Biek gerran daude.
Gerra datuen babesa etenda dagoela esan nahi du, eta datu-korporazioek, hau da, datu guztiak biltzen
dituzten korporazioek, oztoporik gabe jardun dezaketela.
Interesgarria da ohartzea Kieven Little Silicon Valley izenez ezagutzen den auzo txiki bat dagoela, non Silicon
Valleyn dauden IT enpresa nagusi guztiak kokatuta dauden eta, egiazki, inolako murrizketarik gabe lan egin dezaketen.
Honetarako adibide txiki bat da Clearview izeneko enpresa, aurpegi-errekonozimendua kudeatzen duena.
Amerikan lege-murrizketekin topo egin zuten, ondoren Ukrainara joan eta han aurpegi-errekonozimendua perfekzionatu zuten.
Irabazi-irabazi egoera.
Bai.
Sinestezina.
Zure hitzaldietan behin eta berriro hitz egiten duzu konplexu digital-finantzarioaz.
Laburbilduz, hori berriro azal dezakezu? Zer esan nahi duzu horrekin?
Amerikako mendea atzean geratu da.
Hori izan zen AEBetako bankuen mendea.
Esan behar da XX. mendea Wall Streeteko banku amerikarren nagusitasunpean egon zela.
Bi mundu-gerren irabazle nagusiak izan ziren.
Gutxi gorabehera mundua gobernatu zuten.
Baina, 1970eko hamarkadatik aurrera, finantziazioa deitzen zaion prozesua bizi izan genuen, eta horrek esan nahi
du finantza sektorea gero eta boteretsuagoa bihurtu zela.
Eta finantziazio-prozesu honetan zehar, gero eta produktu finantzario berri gehiago onartu dira.
Eta, adibidez, hedge funtsak ere onartu dituzte.
Eta hori da aktiboen kudeatzaileak hain boteretsu bihurtu dituena.
Beraz, esan liteke 2000. urtetik aurrera, milurtekoko aldaketatik hurbil, aktiboen kudeatzaileek
Wall Streeteko pertsona boteretsuenak bihurtu direla.
Eta badago argi bidean aurrera daraman enpresa bat – BlackRock.
BlackRock-en akziodun nagusia Vanguard da, bigarren handiena den aktiboen kudeatzailea.
Biek, berriz, hirugarren eta laugarren handienak diren aktiboen kudeatzaileen akziodun
nagusiak dira, alegia State Street eta Fidelity.
Beraz, ezin duzu zure eskuetan indar gehiago kontzentratu.
Gainera, Silicon Valleirekin ere estu lotuta daude, izan ere, BlackRock, Vanguard eta State Street
Silicon Valleiko zazpi korporazio handienetako sei korporazioetako akziodun nagusiak baitira.
Beraz, boterearen tresna zaharraren, hau da, diruaren, eta boterearen tresna
berriaren, datuen, arteko simbiosi bat garatu da.
Beraz, orain garai berri batean bizi gara, gutxienez azken 30 urteotan, non datuek gero eta garrantzi handiagoa hartu duten.
Eta nire ustez, gaur egun datuak diruaren baino baliotsuagoak dira.
Beraz, dirua botere-bitarteko bat da, baina gaur egun boterearen bigarren eta garrantzitsuena den bitarteko datuak dira.
Beraz, dagoeneko aipatu duzu AIaren eta garapen osoaren eta finantza-sistemaren arteko lotura.
Beste konexiorik ba al dago?
Adimen Artifizialaren eta finantza-sistemaren arteko loturarik garrantzitsuena, sinpleki, "Aladdin" , BlackRocken finantza-datuen
analisi-sistema, Fink jaunak 1988an sortu zuena, 2023an Microsoft hodeira igo zuten eta adimen artifizialarekin ere lotu zuten.
Honek, funtsean, esan nahi du ez dagoela inolako giza bitartekari edo akzio-bitartekari arruntik BlackRocki eutsi diezaiokeenik.
Beraz, nanosegundoetan garraiatzen den informazio guztia ezin da giza garunak jarraitu.
Eta joan den astean ikusi genuen nola mesede egiten dion honek BlackRocki.
Aurreko astean, Estatu Batuetako hirugarren banku handiena den Citibankek bere aktiboen
kudeaketa negozio osoa BlackRock-era transferitu zuen.
Honek 80 mila milioi AEBetako dolar balio du.
Hau denbora labur baterako soilik BlackRocki emango zaio, BlackRockek munduko finantza-fluxuen
gaineko ikuspegi sakonagoa duelako beste edozein baino.
Hori zoroa da.
Ados. Dagoeneko aipatu duzu Larry Fink.
Han oso lotura interesgarri bat dago.
Iaz, Klaus Schwab bat-batean eman zuen dimisioa Munduko Ekonomia Foroan zuen goi-mailako
kargutik, nonbaitetik etorri balitz bezala.
Eta jakin nahi nuke. Zer gertatu zen han benetan?
Lotura zuzena dago.
Klaus Schwabek 2019an izendatu zuen Larry Fink Munduko Ekonomia Foroko Batzorde Exekutiboan.
Beraz, ordutik biak elkarrekin egurrezko taularen gainean eserita daude.
Orduan, Klaus Schwab-ek bakarrik egin zuen zerbait, nire ustez, Fink jaunari batere gustatu ez zitzaiona.
2020an, osasun-krisi handia piztu eta gutxira —orain izena aipatu nahi ez dudana—, hain zuzen ere 2020ko
uztailan, "The Great Reset" izeneko liburu bat argitaratu zuen.
Eta liburu honek mundu osoan zehar zabaldu da, salmenta-arrakasta bihurtu da eta WEFari nazioarteko arreta handia erakarri dio.
Eta hori da, hain zuzen ere, Fink jaunaren estrategiari erabat kontrajarri zaiona.
Fink jaunak beti atsegin du atzean lanean aritzea.
1988tik aurrera, pixkanaka-pixkanaka gero eta botere gehiago eskuratu du, gehienbat oharkabean,
eta hori, zalantzarik gabe, ezin zitzaion gustatu.
Eta horregatik uste dut Larry Fink orain WEF osoa bere kontrolpean hartzeko prozesuan dagoela.
Bitxia da gatazka hau guztia Wall Street Journal-en bidez jakin zela.
Wall Street Journal-en jabea nor den begiratuz gero, News Corp-ena da, eta News Corp-en akziodun nagusia BlackRock da.
Beraz, Larry Finkek argitalpen hau saihestu zezakeen. Ez zuen egin.
Beraz, oso kontzienteki utzi zuen Schwab jaunaren proiektua mundu osoan desegin zedin, eta, ondorioz,
Klaus Schwab orain bazterturik egoteagatik erantzule da.
Honek ez du esan nahi WEF baztertu denik. WEF-ek funtzionatzen jarraituko du.
WEF sare harrigarria da, eta, adibidez, Txinan oso ondo funtzionatzen du.
Beraz, Tianjinen urtean behin egiten den bilera bat dago, gutxienez Davoseko bilera bezain handia dena, non
Txinako Lehendakariak beti lehen hitzaldia ematen duen.
Beraz, badakizu nola ondo funtzionatzen duen sare honek.
Dagoeneko asko hitz egin dugu enpresa digital eta finantzarioen botere esanguratsuaz.
Orain, urrian, euro digitala aurkezteko zorian gaude.
Testuinguruan zer esan nahi duen azal dezakezu?
Aurrez aurre gauden arazo nagusia da gure diru-sistemak, orain arte funtzionatu duen moduan,
ezin duela epe luzera funtzionatzen jarraitu.
Beraz, orain 350 bilioi baino gehiagoko zor global erraldoi bat dugu. Estatu Batuak
bakarrik 37 bilioi baino gehiagoko zorpetan daude.
Hau ez da epe luzera jasangarria. Beraz, noizbait sistema hau eroriko da.
Manipulazio muturreko baten bidez bizirik mantendu da, baina atzean sistema berri bat garatzen ari da.
Eta bitxia da, Larry Fink eta Klaus Schwab aipatu genituen unean, 2019an, diru zentral digital
hau garatzeko kontsortzioa Davosen sortu zela.
Beraz, azken sei urteotan, gutxienez, jendea etengabe lanean aritu da atzean.
Orain 130tik gora banku zentralek moneta garatzen parte hartzen dute.
Beraz, diru berri hau etorriko da.
Eta diru berri hau diru kontantearen abolizioarekin batera etorriko da.
Orduan denok, gehiago edo gutxiago behartuta egongo gara diru horretara jotzera.
Honek, noski, esan nahi du erraz kontrolatu gaitzaketela, diru hori programagarria izango delako.
Lehenik eta behin, iraungitze-data izan dezake.
Guri banako zerga-tasak eta banako interes-tasak ezarriko zaizkigute.
Gizarte kreditu-sistema batera lotuta egongo gara.
Baina, gainera, finantza-fluxu guztietatik erabat mozteko gai ere izango dira.
Horrek kontrol osoa esan nahi du.
Eta askok ez dakiten gauza da hau inoiz existitu den lehen bi mailako moneta-sistema dela.
Handizkako CBDC bat egongo da .
Hau da banku zentralaren eta finantza-talde handien, hau da, aseguru-konpainia handien, hedge funtsen
eta pentsio-funtsen artean trukatzen den CBDC bat.
Eta herritar arrunteontzat "retail CBDC" bat egongo da.
Eta horrek euro digitalera eramaten nau.
Lagarde andrearen arabera, euro digitala orain udazkenean ezarriko da.
Jende askok beldur dute orduan eguneroko bizitzan euroa erabili beharko dutela. Ez dut uste hori gertatuko denik.
Beraz, uste dut lehenik eta behin merkataritza handiko CBDC hau finantza-jokalari nagusien artean aurkeztuko
dutela, eta gero beste CBDC hori geroago aurkeztuko dutela.
Sarrera horrekin arazo handiak izan ziren.
Lau proba egin ziren.
Lehen proba Karibeko Batasunean izan zen. Bigarrena Jamaikan izan zen.
Hirugarrena Nigerian izan zen. Eta laugarrena non egon zen une honetan ez dakit.
Edonola ere, lau proba nagusi zeuden. Eta proba horiek guztiak huts egin zuten.
Beraz, jendea, baita Nigeriakoak ere, ez zegoen prest moneta berri hau onartzeko.
Eta horregatik orain bide desberdin bat hartu behar dugu.
Ez diezu hori jendeari soilik eskaini dezakezu.
Ez duzu hori egin dezakezu Nigeriako moduan presioa aplikatuta.
Beraz, diru kontantea oso mugatuta zegoen.
Bat-batean, aurretik kobratu ez ziren tasak kobratzen hasi ziren.
Hala ere, ezin izan zuten diru hau biztanleriaren artean zabalki banatu.
Eta horregatik bide desberdin bat hartzen duzu.
Eta beste bide hori orain "stablecoin" hauek bidez doa.
Beraz, ez da harritzekoa Trump bezalako AEBetako presidente batek egonkortutako moneta digitalak hain gogor sustatzea.
Stablecoinak ez dira CBDC atetik sartzeko bide bat baino, stablecoinak CBDC bezain programagarriak direlako.
Uau. Beraz, laburbilduz.
Moneta-sistema berri bat jasoko dugu.
Ernst Wolff: Bai.
Zer funtzionatzen du guztiz bestela?
Galdera bat gehiago daukat:
Uste dut hamarkada luzez egungo finantza-sistemaren kolapsoa zabaltzen ari direla.
Hala ere, herritar arruntek oraindik ez dute hauetako ezer nabaritu.
Bai, hori manipulazio izugarriagatik da.
Beraz, azken urteotan iraganean pentsaezinak izango liratekeen gauzak egin dira.
Horrela, 1970eko hamarkadan finantzializazioarekin hasi zen.
Adibidez, 1980ko hamarkadara arte akzioen berrerosketak debekatuta zeuden, merkatuaren manipulazio desleiala zirela uste zelako.
Bat-batean baimendu zituzten.
Lehen, ez zeuden hedge funtsik , baina bat-batean baimendu zituzten.
Inoiz ez dute jendeak gaur egun bezain zor handirik hartu.
Gaur egun, zor guztiak ondasun berezi gisa soilik deklaratzen dira.
Beraz, manipulazio harrigarria gertatzen ari da.
Eta ni neu ere harrituta nago zenbat urrun joan diren ikusita.
Baina, noski, noizbait amaiera puntu bat egongo da.
Noizbait, sistema honek ez du gehiago funtzionatuko.
Eta barrukoek hori dakite. Orain hori aurrera bultzatzen ari dira.
Orain sistema honen azken fasean bizi gara.
Eta azken fase hau eragile nagusiek sistema hau berriro lapurtzeko erabiltzen ari dira.
Beraz, sistema honen baitan dagoen guztia eta denak lapurreta absolutu baten egoeran bizi gara.
Hori adierazpen ausarta da.
Eta moneta-sistema berria sartzeak berriro atzeratuko luke hori, ondo ulertzen dudanez?
Bai, ez dakit orain nola ezarriko den.
Beraz, ea honek stablecoin hauekin funtzionatuko duen, modu honetan atzeko atearen bidez sartuta.
Beraz, hainbat egoera posible daude.
Beraz, noski, gerta liteke noizbait ziber-istripu handia gertatzea , eta orduan denoi azalduko digute: 'Barkatu, baina
zure banku-kontuak ezin dira gaur egungo formatan mantendu.'
Hau guztia soilik CBDC bidez egin dezakegu. Hori aukera bat litzateke.
Beste aukera bat da neurri muturrekoetara jotzea, hala nola gerra, eta gero esatea: "Barkatu, baina
bizirauteko moneta berri honetara jo behar dugu."
Hala ere, hori beste modu batzuetan egiteko aukera ere badago.
Adibidez, langabeziaren gorakadari buruz.
Une honetan zorpetze-kasu ugari eta langabeziaren gorakada nabarmena pairatzen ari gara.
Honek adimen artifizialaren oihartzun-efektuarekin zerikusia du.
Eta, beraz, datozen urteetan, baita datozen hilabeteetan ere, baina baita datozen urteetan ere,
mundu osoan ehunka milioi langabe izango ditugu.
Eta gero, noski, agian noizbait gobernuek esango dute: ondo, langabeak kontsumitzaile
gisa berriro sistemara sartu behar ditugu.
Haiei oinarrizko errenta unibertsala ordaintzen diegu.
Beraz, oinarrizko diru-sarrera unibertsal hau laster etorkizunean oso gai garrantzitsua izango da.
Eta hori ordaintzen duzunean, uste dut CBDC formatuan ordainduko duzula, eta, aldi berean, noski, estatuaren
beste ordainketa batzuk ere CBDCetan egingo direla, adibidez, pentsioen ordainketak.
Beraz, langabezian daudenak eta pentsiodunak sistema berrian sartuko balira, biztanleriaren zati handi
bat jada sistema berri honek estalita egongo litzateke.
haur-laguntza jasotzaile guztiekin konektatuta
Edozer posible da, bai, zehazki.
… funtzionarioak, langileak.
Orain aipatu duzu adimen artifizialaren garapenaren testuinguruan langabe kopuru gero eta handiagoa.
Hori pixka bat zehaztu al dezakezu?
Ba, adimen artifiziala gehienek uste duten baino askoz aurreratuagoa dago.
Beraz, adimen artifiziala, azkenaldian horren gainean zenbait proba egin dituzte.
AI gaur egun 150etik 160era bitarteko IQa duela sailkatuta dago.
Beraz, 160 Einstein-en adimen-koefizientearekin bat dator.
Eta garrantzitsua da ohartzea adimen artifizialeko ezagutzak gaur egun hiru edo lau hilabetero bikoizten direla.
Honek esan nahi du adimen artifizialaren IQ-ak gizakiena askoz gaindituko duela.
Eta horrek, noski, humanoide robotekin edo 3D inprimagailuekin lotuta, esaterako, etorkizunean
ekoizpen-prozesu asko gizakirik gabe egingo direla esan nahi du.
Bereziki humanoide roboten arloan, nonbait artisau gisa lan egiten duen pertsona batek bere esperientzietatik
ikasten du eta, ondorioz, gero eta hobe bihurtzen da.
Zeregin bera burutzen duen humanoide robot bat adimen artifizialaren bidez 10.000, 100.000 edo milioi
beste robotekin konekta daiteke, eta ondoren 10.000, 100.000 edo milioi aldiz azkarrago ikasten du.
Honek esan nahi du denborarekin gizakiok ez dutela inolako aukerarik izango adimen artifizialarekin lehiatzeko.
Elkarrizketak interesgarriak dira, eta Jeffrey Hintonek egindakoak nabarmendu nahi nituzke.
Jeffrey Hinton Google-en adimen artifizialaren garatzaile nagusia izan zen. 75 urteko gizona da.
Bi urte lehenago utzi zuen lana, 2023ko maiatzean, eta esan zuen guztia arriskutsuegi zela.
Jeffrey Hinton-i duela gutxi galdetu zioten bere ilobeari zein karrera gomendatuko liokeen.
Esan zuen nire bilobari iturgina izateko aholkatuko niola, baina berari bost urtez bakarrik lan bermatu ahal niola.
Beraz, ikus dezakezu nola aurrera doan garapen hau izugarri azkar.
Zoritxarrez, jendeari honi buruz ezer ere ez zaie esaten.
Eta okerrena da politikariek horri buruz hitz bakar bat ere ez dutela egiten.
Zeren hori izango litzateke denek etengabe hitz egin beharko luketen gai handiena eta garrantzitsuena.
Horregatik ari gara gaur elkarrizketa hau egiten.
Gauza bat gehiago gehituko nuke.
Orain entzun dugu 2026tik aurrera EBk herritar bakoitzarentzako nortasun digital bat ezarri nahi duela.
Hau garapen osoarekin inolako loturarik al du?
Bai, bai, dena lotuta dago.
Beraz, identifikazio digitala guztiz beharrezkoa da, CBDC-a iristen denean, bakoitzak 'zorro' digital bat izango
duelako, ziurrenik telefono mugikorrean edo smartphonean.
Eta ondoren, ziurtatu behar da benetan identifikagarria dela dena, jendeak ezin dezan beste "wallet" batera sarbidea izan.
Beraz, adibidez, gobernuak manifestari edo arazo-sortzaile gisa hartzen duen norbaiti finantza-fluxu guztietatik mozten badio,
eta nortasun digitalik ez badu, pertsona horrek lagun edo senide baten bila joan eta "Zure
kontuarekin nire ordainketak egin al ditzakezu?" esan dezake.
Baina eIDaren bidez identifikatu daitezkeen heinean, eraginkortasunez baztertuak izaten dira.
Beraz, kontrol absolutu eta osoa posible da.
Eta horixe da une honetan gauden tokia.
Eta Alemanian une honetan gertatzen ari dena da AfDk inoizko arrakasta handiena lortzen ari dela.
Zer da AfDren egungo jarrera garapen hauek guztien aurrean?
Nire ustez, AfD gutxi gorabehera Argentinan Milei jaunarekin gertatu zenaren edo AEBetan
Trump jaunarekin gertatu zenaren baliokidea da.
Beraz, testuinguru osoa ulertzen ez dutenek salbatzaile baten moduko batenengan jartzen dute beren fedea.
Ondoren zerbait agintzen zaie, baina benetan oso adi begiratu behar duzu zer den hori.
Beraz, AfD-rekin benetan adi-adi begiratu behar duzu.
Lehenik eta behin, AfD derrigorrezko zerbitzu militarren alde dago; bigarrenik, NATOa babesten du, hau da, beti
AEBek gidatutako aliantza; eta hirugarrenik, ez dut inoiz entzun AfDk enpresa digitalak kritikatu.
Alderantziz, Weidel andreak orduan Riesa-n Musk jaunarekin hitz egin zuen, edo ia bere burua haren gainean bota zuen, eta
pozik geratu zen Musk jaunak AfDri buruz zerbait esan zuelako.
Muskek oraindik AfDri buruzko mezuak argitaratzen jarraitzen du, eta duela egun batzuk berriro esan zuen
Alemaniaren salbamendua bakarrik AfDk egin dezakeela.
Beraz, AfD ez da beste ezer, konplexu digital-finantzario honen beste beso bat baino.
Beraz, inork ez luke sinetsi behar gaur Parlamentuan eserita dagoen inork guretzat aldaketa handirik ekarriko duenik.
Hau ezkerreko aldeari eta eskuineko aldeari aplikatzen zaio.
Beraz, ezker eta eskuin arteko bereizketa osoa publikoa engainatzeko modu bat baino ez da.
Iraganeko balio hauek guztiak jada ez diren garaian bizi gara.
Garai berri batean bizi gara, eta gure zentzuzko pentsamenduari fidatu behar diogu, politikan ditugun posizioen ordez.
Beraz, zure elkarrizketetan behin eta berriro aipatzen duzu Palantir enpresa.
Enpresa oso interesgarria. Hemen dugu logotipoa.
Honetaz bi galdera ditut.
Lehenik eta behin, zer esan nahi du Palantirrek gaur egungo garaiotan?
Eta bigarrenik, baduzu jada informaziorik Errusian edo Txinan antzeko proiektuak dauden ala ez?
Ba, antzeko proiektu batzuk egon beharko direla ziur, baina oraingoz Palantirri arreta jarriko diogu.
Palantir 2004an sortu zuen Peter Thielek.
Nor da Peter Thiel? Peter Thiel PayPalen sortzaileetako bat da.
Beraz, Elon Musk-en lagun zaharra da.
Eta Peter Thiel-ek aurpegi-errekonozimenduan eta industria digitalean oso goiztiar zentratu zen eta enpresa hau sortu zuen.
Eta CIAren laguntzarekin, ez gutxiago.
Beraz, CIAk ere orduan diru-kopuru bat ekarri zuen.
Eta bitxia da enpresa honek ez duela soilik CIArentzat jardun, baita NSArentzat eta FBIrentzat ere,
eta orain Pentagonoarentzat ere lan egiten duela.
Era berean, Ukrainiako armadarentzat helburu militarrak aukeratzen laguntzen du, eta Israelgo
armadarentzat ere helburu militarrak aukeratzen laguntzen du.
Palantir azken hilabeteotan burtsan gehien gora egin duten enpresetako bat da.
Orain oso balio handia du merkatuan.
Enpresak botere izugarri handia eskuratu du, gaur egun ez baita diruak bakarrik paperik jokatzen, baita datuek ere.
Eta ez dago Palantir baino datu kritiko gehiago duenik.
Beraz, niretzat Peter Thielek honetan duen papera ere interesgarria da.
Peter Thiel Alemanian jaio zen, Afrikan hazi zen eta orain Silicon Valleyn izen handietako bat da.
Beraz, Peter Thielek ere ziurtatu zuen bere jendea Trumpen kabinetearen kide izatea.
Beraz, Trumpen kriptomoneta eta adimen artifizialeko aholkulariaren izena David Sachs da.
David Sachs hau ere PayPal mafia deituriko taldekoa da.
Beraz, Peter Thiel-en laguna ere bada.
Eta esan behar dut, Peter Thielek duen datu kopuru bera duen edonork gutxienez Larry Finkek duen diru
kopuru bera eta finantza-sistemako botere bera duen norbaitek baino botere gehiago duela.
Beraz, uste dut gaur zeure buruari galdetuko bazenio zeintzuk diren munduko gizon boteretsuenak, Larry Fink eta
Peter Thiel nire zerrendako goialdean egongo liratekeela.
Orain PayPal Mafia aipatu duzu. Zergatik Mafia?
Bai, izan ere, PayPalek jada mafia moduko metodoak erabiliz beste enpresa batzuk bereganatu
zituen eta, noski, besteen datuak ere eskuratzen ditu.
Nahiko interesgarria da, adibidez, Peter Thiel Facebookeko sortzaileetako bat izan zela.
Eta jende askok inoiz bere buruari egin ez dion galdera bakarra da: zergatik da Facebook benetan doakoa?
Jendeak ere ez zien inoiz WhatsAppi buruzko galdera bera beren buruari egin.
Inork ez du bere buruari galdetzen zergatik den WhatsApp doakoa.
Gauza hauek doakoak dira, datuak biltzeko erabiltzen direlako.
Eta datu hauekin atzean diru asko irabazten da.
Eta datu hauekin, botere handia ere eskuratzen da.
Beraz, interesgarria da Peter Thiel hasieratik bertatik gauzen muinean egon zen pertsonaetako bat izatea.
Beraz, ez da PayPal-en sortzailea bakarrik, baita Facebook-en lehen ko-finantziatzailea ere,
eta, beraz, oso lotuta dago Zuckerbeger jaunarekin.
Baina interesgarria da, halaber, Larry Fink bezalaxe, atzean geratzea gustuko duen pertsona bat izatea.
Beraz, oraintxe izan dugu bilera Etxe Zurian, non Mark Zuckerberg bertan egon zen, non Bill Gates bertan egon zen, eta biak
Donald Trump eta bere emazte Melaniaren ondoan eserita zeuden.
Peter Thiel ez zegoen bertan.
Beraz, gizonak atzean geratzea gustuko du. Atzetik hariak mugitzen ditu.
Bai, negozio-eredu hori berriro azaldu beharko duzu.
Nola irabazten da dirua datuekin modu praktikoan, agian adibide bat erabiliz?
Hainbeste non Facebookeko plataforma osoa horrekin exekutatu ahal izango zenuke.
Datuak gaur egun garrantzitsuena dira, datuekin diru asko irabazten delako.
Beraz, norbaitek zehazki zer erosten ari den badakizu, eta non dagoen ere zehazki badakizu, orduan beti egin dezakezu pertsona
horri zehazki horiek hartuko dituztela dakizun eskaintzak.
Beraz, oso adibide interesgarria, orain pixka bat zaharragoa dena, da Amazonek salmenta-datuen arabera haurdun
zegoen emakume bat baino bi aste lehenago jakin zuela.
Beraz, emakumeek beren ginekologoarengandik haurdun zeudela jakin baino bi aste lehenago, Amazonek erosketa-jokabidearen
arabera jada bazekien emakume horiek haurdun zeudela.
Eta, noski, datuak arakatuta jakin dezakezu zein erosketak gustatzen zaizkien haurdun dauden emakumeei,
eta gero publizitate egokia bidali diezaiokezu telefono mugikorrez edo ordenagailu bidez.
Eta gero haiek ere erosten dute. Beraz, atzean trilioika libera balio duen negozioa gertatzen ari da.
Mugimendu horiek, noski, Errusian eta Txinan ere martxan daude.
Beraz, Palantir bezalako enpresak ere han sortzen ari dira.
Beraz, esan behar da Mendebaldean ez dakigula Txinari buruz asko.
Baina Txinaren aurpegi-errekonozimenduaren eta adimen artifizialaren garapenean egindako aurrerapausoaren
neurria osasun-krisi handian nabarmena izan zen.
Txinako Shanghain, adibidez, egoera horretara iritsi zen, konfinamenduak indarrean zeudenean eta jendeari
etxetik irtetzea edo balkoira ere ateratzea debekatuta zutela esaten ziotenean, norbaitek...
Norbait balkoira ateratzen bazen, dron bat hegan etorriko litzateke eta pertsona horren izena ozenki
iragarriko luke, auzokide guztiei une horretan norbaitek legea urratzen ari zela jakinarazteko.
Beraz, ikus dezakezu Txinak batere atzean ez duela geratzen.
Alderantziz, Txinak ere kreditu sozialeko sistema du – eta batzuek horri aurka egiten diote.
Hori guztiz zentzugabea da, Txinako osasun-krisiaren testuinguruan bakarrik gertatu den guztia kontuan hartuta.
, gainera, eIDari buruzko ohartarazpen premiazko bat ere badago.
Txinako osasun-krisian QR kodea erabili zen, gero eID-a erabiliko den moduan.
Txinako hainbat banku porrot egin dute higiezinen garatzaile handi baten kolapsoarekin lotuta.
Banku hauetan kontuak zituztenek beren diru guztia galdu zuten.
Jende hauek manifestatu nahi zuten, eta goizean beren telefono mugikorretan ohartu ziren beren osasun-kodea gorria zela.
Beraz, modu horretan manifestatzeko galarazi zitzaien.
Hori da mundua, eID hau benetan errealitate bihurtzen bada, bertan murgiltzen hasiko garena.
Ongi. Azken iruzkin bat.
Zure bideoetako baten azpian esaldi interesgarri bat aurkitu nuen.
Norbaitek dio: dena ondo dago, baina laguntzen duen gauza bakarra dago: ahal dudan bitartean nire bizitza gozatzen dudala.
Zer iruditzen zaizu?
Bai, hori saiatzen naiz egiten, baina bigarren esaldian ahal dudan bitartean pixka bat zalantzan nago.
Uste dut nahiko denbora luze beharko duela.
Beraz, gizateriak jada krisi handiak gainditu ditu, eta bizitza beti aurrera egin du, eta krisi honen ondoren ere jarraituko du.
Ba, ni neuk Txinan jaio nintzen, eta krisiaren txinierazko karakterea bi karakterez osatuta dago.
Bat arriskua da eta bestea aukera bat.
Eta nik ere uste dut okerren uneetan, historiako gorabehera handienaren erdian, ez direla
arriskuak bakarrik ikusi behar, baizik eta aukerak ere.
Adimen artifiziala bera ez da gertatzen denaren erruduna.
AI hau erabiltzen duten pertsonak errudunak dira.
Eta, zoritxarrez, adimen artifiziala gaur egun oso enpresa gutxik erabiltzen dute beren onurarako.
AI orain guztion onurarako erabiliko balitz, esan beharko genuke urrezko etorkizun baten aurrean egongo ginatekeela.
Benetan gizakiok oraindik egin behar ditugun atsegin gabeko zeregin guztiak adimen artifizialari utzi ahal bagenu, orduan
jendea benetan egin behar duena egiteko aske egongo litzateke.
Sortzaile izan zitezkeen, musika egin zitezkeen, liburuak irakurri zitezkeen, elkartu eta lanaren presiorik gabe bizi zitezkeen.
Beraz, gizakiaren sormenari ez lioke mugarik egongo.
Arazoa da adimen artifiziala gaur egun oso, oso pertsona gutxi batzuen eta oso, oso enpresa gutxi batzuen esku
dagoela, eta haiek beren buruaz bakarrik arduratzen direla.
Eta hori da aldatu behar dugun arazo handia.
Hau guztia kontuan hartuta, amaierako adierazpenik al duzu?
Bai, ziurrenik gizateriaren historiako aldaketa handienaren erdian bizi gara.
Eta ziklo handi baten amaieran bizi gara.
Eta nire ustez, guztia askoz harago doa gaur egun zirkulu alternatiboetan eztabaidatzen ari den baino.
Izan ere, AIak orain dirudien moduan benetan nagusituko dela irudikatzen badugu, dirua
ere noizbait guztiz soberakina bihurtuko da.
Zeren orduan munduko lanaren gehiengoa, %90 baino gehiago, robotek egingo dute.
Robot hauek ekoizpen-aukera mugagabeak izango dituzte.
Eta horri buruz pentsatzen badugu, zer esan nahi du diruak benetan?
Dirua truke-ekonomiaren ondoren agertu zen munduan; truke-ekonomiatik garatu zen eta beti izan da
produktu jakin batean dagoen giza lan-kopuruaren isla.
Beraz, produktu bat garestia da, gizakiaren lan asko sartzen delako.
Beste produktu bat oso merkea da, giza lan gutxi behar duelako.
Baina giza lan honek gizartean jada ez badu paperik, eta dena adimen artifizialak hartzen
badu, orduan diruak ere ez du paperik izango.
Beraz, benetan muga batean bizi gara, muga historiko batean.
Zerbait gertatu behar da.
Ziurtatu behar dugu pertsonak berak prozesu osoa kontrolatzen duela eta teknologia berri hau ez dela
erabiliko hautatutako gutxi batzuen menpe jartzeko.
Beraz, eman dezakedan aholku pertsonala da, batez ere haur eta gazteei dagokienean, ziurtatzea ez daitezen gehiegi murgildu
esfera digitalean eta han aurkezten zaien guztia sinetsi.
Beraz, beti zalantzan jarri informazio-zati bakoitza.
Nork ari zait informatzen?
Zer da bere interesa?
Zer nahi du niregandik?
Ondoren, gauza guztia objektu bihurtzen duzu.
Adimen artifizialari eta, bereziki, adimen artifizialaren erabilerari dagokionez,
gazteekin oso kontu handiz jokatu behar dugu.
Zoritxarrez, gaur egun ikasle asko daude beren lanak egiteko adimen artifiziala erabiltzen dutenak.
Ni beti gomendatzen dizkiet pertsona horiei Justin Sung-en bideoak, S-U-N-G, korear jatorriko Zeelanda Berrikoa.
Hau Zeelanda Berriko mediku bat da, adimen artifizialak gizakiaren garunean duen eraginari buruz askotan hitz egin duena.
Hori zenbait aldetatik nahiko kezkagarria da.
Gazte bazara eta zenbait gertakari aztertzeko edo informazio asko zeure kabuz sailkatzeko saiakerarik egin beharrean
hori Adimen Artifizialari uzten badiozu, orduan zure garuneko oinarrizko egiturak garatzea huts egiten duzu.
Hau garapen oso arriskutsua da.
Zure burmuina garatzeko benetan zuk egin beharko zenituzkeen zereginak AIri goizegi esleitzen
badiozu, oso arriskutsua den espiral batean amaitzen zara.
Uste dut guraso eta aiton-amona guztiek kontu handiz jokatu beharko luketela, haien
seme-alabei eta bilobei hau gertatzea saihesteko.
Eskerrik asko hitz hain barne-ikuspegikoengatik.
Elkarrizketa zirraragarria. Eskerrik asko.
Eskerrik asko.