Müharibə iqtisadiyyatı nə deməkdir?
Müharibə iqtisadiyyatı o deməkdir ki, müharibə vaxtı hər şey müharibə səylərinə tabe olur və buna görə
də iqtisadiyyat da fərqli strukturlara tabe olur, deyir alman iqtisadçısı Tilman Brück.
Brück Berlin Humboldt Universitetindəki Beynəlxalq Təhlükəsizlik və İnkişaf Mərkəzinin təsisçisi və direktorudur.
Qısaca: dövlət nəzarəti ələ alır və iqtisadiyyat onun məqsədlərinə uyğun hərəkət edir.
Sonuncu gündəlik mətbuat hesabatlarına görə, Avropa İttifaqı hazırda sənayeni müharibə iqtisadiyyatına çevirməyə hazırlaşır.
Silah sənayesi üçün ümumilikdə ilkin 800 milyard avro məbləğində kredit götürmək qərarı
2025-ci ilin mart ayının sonunda qəbul edildi.
Bundan əlavə, 2025-ci ilin iyunun əvvəlində Avropa Komissiyası silahların maliyyələşdirilməsi üçün koronavirus
yardım fondundan təxminən 335 milyard avro ayırmalı oldu.
İsveçrə də bu inkişafdan təsirlənir.
Parlament yaxınlarda hərbi büdcənin 2028-ci ilə qədər 30 milyard İsveçrə frankına artırılmasını təsdiqlədi.
Lakin hətta bu da həm AB-də, həm də İsveçrədə bəzi nümayəndələr üçün kifayət qədər uzaq görünür.
Bütün bunlar niyə?
Rusiyanın təcavüzkar müharibə təhdidi həqiqətən bu qədər gerçəkdirmi – yoxsa başqa bir məsələ də ortaya qoyulub?
Müharibə iqtisadiyyatı necə inkişaf etməsindən asılı olmayaraq, vergi ödəyiciləri və
gələcək nəsillər yüksək xərcləri daşımalı olacaqlar.
Bunun hansı təsiri var?
Kütləvi yenidən silahlanma üçün bir neçə yüz milyard avroluq yüksək maliyyə tələbləri özəl sektorun inkişafını zəiflədir:
İnfrastruktur, təhsil, ətraf mühitin qorunması, səhiyyə və s. xərcləri ciddi şəkildə laqeydliklə yanaşılır.
Bu, ölkədə sosial, iqtisadi və siyasi problemləri daha da kəskinləşdirir.
Siyasətdə və iqtisadiyyatda ziddiyyətlər və böhranlar səbəbindən cəmiyyətdə etimadsızlıq sürətlə artır.
Dövlət təbliğatı və iqtisadi cəhətdən asılı kütləvi informasiya vasitələri vasitəsilə xalq kütlələrini zehni cəhətdən
manipulyasiya edib müharibə vəziyyətində saxlamağa yönələn siyasi cəhdlər getdikcə daha da grotesk xarakter alır.
Artıq qeyd edildiyi kimi, hazırda bütün Qərb ölkələrində hərbi xərclər əhəmiyyətli dərəcədə artırılır.
Avropa İttifaqında yeni planlaşdırılan 800 milyard avrodan çox müdafiə xərclərinə əlavə olaraq, NATO üzv
dövlətləri yaxınlarda hərbi xərclərini Ümumi Daxili Məhsulun 5%-nə qaldırmağa qərar verdilər.
Yalnız İspaniya, Macarıstan və Slovakiya 5% hədəfi ilə bağlı ciddi etirazlarını bildirdilər.
Əksər NATO ölkələrinin müdafiə xərcləri indiyədək ümumi daxili məhsulun təxminən 2%-i səviyyəsində olub.
Almaniya Federal Respublikasını nümunə götürdükdə, bu, hərbi xərclərin indiki 90 milyard
avrodan ildə 160 milyard avroya artırılması deməkdir.
1990-cı illərin ortalarında xərclər "yalnız" 45 milyard avro idi.
Və bu, xarici missiyalarda iştirak etmədən, hərbi xidmət dövrünə nisbətən demək olar ki, iki dəfə çox heyət və avadanlıqla.
Hərbi texnologiyalara daha çox pul yatırılır və xərcləri əsaslandırmaq üçün guya düşmandan qorxu daim oyadılır.
Dünya müharibələrinə aparan dövrdə eyni mənzərə müşahidə oluna bilərdi.
Buna nə diqqət edirik?
İnternet portalı "produktion.de"-də "Focus" və "Arms Industry" bölmələrində göründüyü kimi, getdikcə daha
çox ənənəvi maşınqurma şirkətləri təhlükəsizlik baxımından kritik dəyər zəncirinə daxil olur.
Geosiyasi çağırışlara əlavə olaraq, yeni dinamika gətirən əsas amil texnoloji paradigma dəyişməsidir.
Aşağıdakı nümunələr göstərilir: Hədəf tanıma üçün süni intellekt, Lazer və ya mikrodalğa texnologiyalı dron müdafiə sistemləri,
Sensorların birləşdirilməsi döyüş meydanında real vaxt qiymətləndirməsi üçün,
Simulyasiya ssenariləri üçün rəqəmsal əkizlər .
Göründüyü kimi, müdafiə sənayesi maliyyə dünyasına geniş çeşiddə gəlirli layihələr təklif edir.
Mövcud istehsal xətləri bağlanır və silah istehsalına çevrilir.
Çoxsaylı nümunələrdən yalnız ikisini göstərmək üçün, Almaniyanın şərqindəki Görlitzdəki Alstom qatar istehsalçısı.
Gələcəkdə KNDS-ə məxsus, quru döyüş sistemlərinin yeni sahibi və təchizatçısı olan zirehli texnikalar orada istehsal ediləcək.
2022-ci ildə iflas edən və əvvəllər kruiz gəmiləri tikən MV Werften Qrupu indi Wismar, Rostock-Warnemünde və Stralsunddakı
obyektlərində hərbi gəmilər və aksessuarlar istehsal edəcək.
Rostock-Warnemünde obyekti Alman Silahlı Qüvvələrinə 87 milyon avroya təhvil veriləcək.
Avropa Komissiyası 2024-cü ildə Avropa Müdafiə Sənaye Strategiyasını (EDIS) və müvafiq
investisiya proqramını (EDIP) təqdim etmişdi.
Əsasən Avropa İttifaqında güclü, müstəqil və rəqabətədavamlı müdafiə sənayesi yaratmaq məqsədilə.
Bir çox yerdə göründüyü kimi, bu, silah istehsalını təşviq edir.
Bu istiqamətdə əlavə addımların atılması gözlənilir.
Bir dəfə mülki müəssisələr silah istehsalına yönəldildikdə, əvvəlki fəaliyyətlərinə qayıtmaq asan olmur.
Hal-hazırda müxtəlif fabriklərin və istehsal obyektlərinin çevrilməsinə ayrılan nəhəng
vəsaitlər təbii ki, sökülmə üçün mövcud deyil.
Çünki bu artıq güman edilən "ümumi ictimaiyyəti qorumaq" adlı ictimai maraqda olmazdı .
Beləliklə, vergi ödəyicilərinin pulu vətəndaş cəmiyyəti və ticarət üçün uzunmüddətli istehsal
obyektlərini məhv etmək üçün istifadə olunur.
Əvəzində yalnız öldürmək və məhv etmək üçün yararlı, lakin ümumi ictimaiyyət üçün heç bir
məhsuldar istifadəsi olmayan əşyalar istehsal olunur.
Məsələn, bir tank adi vətəndaşlar üçün gündəlik həyatda heç bir fayda vermir. O, sadəcə kazarmada dayanır.
O, gündəlik həyatda xəstə daşınması və ya taksi daşınması üçün istifadə edilə bilməz.
Heç bir məqsədə xidmət etmir, amma istehsalı və saxlanması çox pula başa gəlir.
Bu məqsəd üçün istifadə olunan resurslar sonra digər ərazilərdəki əhali üçün çatışmır.
İqtisadi baxımdan əhəmiyyətli olan əslində investisiyaların necə həyata keçirilməsidir.
Hərbi ləvazimatlara investisiya etmək nəticədə pul israfıdır.
Tədqiqatlara investisiya qoymaq isə, məsələn, daha yaxşı sağlamlığa gətirib çıxara bilər.
Yaxşı infrastrukturaya sərmayə qoymaq regionda iqtisadi artıma səbəb ola bilər və s.
Buna görə də biz belə qənaətə gəlirik ki, müharibə iqtisadiyyatında əhali özəl sektordan
əlavə fayda əldə edə bilmədən daha çox ödəməlidir.
Müharibə iqtisadiyyatının başlanğıcında işsizlik göstəriciləri kəskin şəkildə azalsa
da, tarixi təcrübə göstərir ki, rifah artmır.
Əksinə, bu, hərbi xərclərin maliyyələşdirilməsi üçün tələb olunan yüksək vergi yükü səbəbindən azalır.
"Yaxınlaşan hərbi münaqişə" dövrlərində vəsaitlər demək olar ki, özəl sektora yatırılmır, əsasən hərbi
iqtisadiyyata yönəldildiyindən, bu resurslar əhalinin gündəlik həyatında qaçılmaz şəkildə çatışmır.
Hətta elm adamları, mütəxəssislər və s. kimi ən yaxşı zehinlər belə silah sənayesində işə
götürüldükdə, digər mülki sahələrdə boşluqlar yaranır.
Müharibə baş verərsə, əhali həm də öz həyatları və ailələrinin həyatları ilə ödəyir.
Bəzi şübhəli insanlar sülh iqtisadiyyatının məhv edilməsinin və işsizliyin artmasının sonradan müharibə
iqtisadiyyatına daha çox dəstək qazanmaq məqsədilə qəsdən törədildiyini güman edə bilərlər.
Əvvəlcə sülhsevər alternativ məhv edilir, sonra isə silah sənayesi iqtisadi dilemmadan
xilas və nicat üçün yeganə seçim kimi göstərilir.
Bir dəfə adi işçilər silah istehsalındakı iş yerlərindən iqtisadi cəhətdən asılı olduqda, onlar
qaçılmaz olaraq mövcud siyasəti dəstəkləyirlər.
Əgər tarixə nəzər salsanız, görəcəksiniz ki, bu inkişaflar uzun müddət əvvəl planlaşdırılmış bir
gündəliyin yalnız irəliləmiş eskalasiya mərhələsidir.
Müharibəyə hazırlıq zamanı yaranan naxışlar həmişə eynidir.
1. Strategiyalar adlanan "düşüncə mərkəzləri" tərəfindən hazırlanır, onlar müharibə məqsədlərini müəyyən edir və
riskləri və uğur şanslarını diqqətlə qiymətləndirirlər.
2. Fərdi tərəfdaşların maraqlarını uzlaşdırmaq məqsədilə potensial tərəfdaşlarla gizli danışıqlar aparılır.
"Gözlənilən qənimətlər" bölüşdürülür və ya vəd edilir – lövhə oyunu "Risk"də olduğu kimi, indi isə buna "geosiyasət" deyilir.
3. Ölkənin baş qərargahına zəruri hazırlıqları görmək və zabit korpusunu düşmənə qarşı psixoloji cəhətdən hazırlamaq tapşırılıb.
4. QHT-lər və öz kəşfiyyat fəaliyyəti vasitəsilə gələcək rəqiblər arasındakı müxalifət qruplarını dəstəkləyərək, öz
əhalisindən "mənəvi əsaslandırma" əldə etmək məqsədilə "zəruri müdaxilə" üçün "səbəb və əsaslar" yaradılır.
5. "Tərəfdaş dövlətlərdə" mətbuata potensial rəqibi mənfi işıqda təqdim etməsi tapşırılır.
Qayda olaraq insanlığa və insaniyyətə qarşı cinayətlər göstərilir və ya ölkənin öz əhalisinə qarşı yaxın
təhlükə elan olunur, lakin əsl fon işıqlandırılmır.
Provokativ görüntülər və emosional nitqlər kütlələrin duyğularını oyadır və beləliklə onları istiqamətləndirir.
6. Silahlanmanın maliyyələşdirilməsi təmin edilir və zəruri kommersiya müəssisələrinin iştirakını stimullaşdırmaq
üçün onlara dövlət tərəfindən subsidiyalar verilir.
7. Məktəblərdə, universitetlərdə və gündəlik həyatda ümumi xeyir naminə vətənpərvər dəstək istənilir, gənc
nəsli silahlı qüvvələrdə xidmət etməyə ruhlandırmaq üçün.
8. Ordunun hazır olması, əhalinin münaqişəyə hazırlanması və iqtisadiyyatın möhkəmləndirilməsi başa çatdıqdan
sonra zərbə vurmaq üçün yalnız uyğun bir səbəb qalır.
4–8-ci bəndlərin ardıcıllığı dəyişə bilər.
Hazırlıqlar adətən planlaşdırılan hərbi əməliyyatın miqyasından asılı olaraq bir neçə il çəkir.
Niyə əksər insanlar müharibə iqtisadiyyatını etiraz etmədən qəbul edirlər
Kütləvi informasiya vasitələrinin təsiri əhalini nəzarətdə saxlamağın həlledici amillərindən biridir.
Şərh etmək səlahiyyətinə sahib olan hər kəs nəyi doğru, nəyi yanlış olduğunu müəyyən edir.
Gustave Le Bon – kütlə psixologiyasının banilərindən biri – izah edib ki, insanların əksəriyyəti əsasən hisslər,
istəklər və ümidlərlə idarə olunur, ağıl və məntiqlə yox.
O sübut edir ki, hətta ən absurd iddia belə kütlələrə danılmaz həqiqət kimi yeridilə bilər.
Bu, aşağıdakı üç yanaşma ilə həyata keçirilir: birincisi, daimi təkrarlamaqla; ikincisi, emosional gücləndirmə ilə;
üçüncüsü isə qrup daxilində eşidilənlərin ötürülməsi ilə.
Beləliklə, bir yalan bir çox insan üçün görünən həqiqətə çevrilir.
Əksər insanlar da müharibə iqtisadiyyatına keçidin əhalinin sosial rifahını nə dərəcədə azaldığını bilmirlər.
Əgər onlar bundan xəbərdar olsaydılar, müqavimət xeyli çox olardı.
Hazırda yaşadığımız geosiyasi inkişaflar ötən əsrin ortalarında artıq geniş xətlə planlaşdırılmışdı.
Sovet İttifaqının dağılmasından sonra Amerika qlobal strateqləri indi hakimiyyətdən salınmış Şərq Bloku
ölkələrinə təsir dairələrini genişləndirmək fürsəti gördülər.
Bu, qlobalistlərin və maliyyə oliqarxlarının uzun müddətdir arzuladıqları bir xəyala – Amerika rəhbərliyi
altında dünya hökuməti yaratmağa – nail olmaq üçündür.
Zbigniew Brzezinski 1960-cı ildən bəri Con F. Kennediyə müşavir kimi işləyirdi.
O, həmçinin qlobal səviyyədə aparıcı strateq və ABŞ-a, eləcə də beynəlxalq şirkətlərə
uzun müddət təhlükəsizlik məsləhətçisi olub.
Brzeziński 1997-ci ildə nəşr olunmuş "Böyük Şahmat Taxtası: Amerika Üstünlüyü və Onun Geostrateji
Zərurətləri" kitabında bunun üçün zəruri addımları açıqladı.
1990-cı illərin əvvəllərindən bəri milli və beynəlxalq Qərb siyasətində atılan bir çox
addım Brzeziński-nin kitabından götürülə bilər.
2015-ci ildə ABŞ-ın özəl Stratfor təhlükəqoruyucu mərkəzinin təsisçisi və sabiq baş icraçı direktoru Corc Friedman elan etdi
ki, 100 ildən artıq müddət ərzində ABŞ siyasəti Almaniya ilə Rusiya arasındakı ittifaqın qarşısını almağa yönəlib,
çünki bu, ABŞ-ın üstünlüyünə ən böyük təhdid hesab olunurdu.
Digər məsələlərlə yanaşı, o, bu məqsədləri əslində həyata keçirməkdə Almaniyanın oynadığı həlledici rolu vurğuladı.
Almaniya nə edəcək? – Dünya hökmranlığı uğrunda oyundakı zəif nöqtə.
Artıq bir çox şey göstərir ki, müharibə iqtisadiyyatının ələ keçirilməsindən başqa, Almaniyanın "zəif nöqtəsi" nizama salınıb.
Dünyanın aparıcı maliyyə oliqarxları media və siyasətə təsirini istifadə edərək gücünü
genişləndirir və ölkələri itaətkar edirlər.
Buna görə də cəmiyyətlərin və millətlərin necə təsirə məruz qalması təsadüfi deyil.
Bu, hakimiyyətdəki kiçik, nüfuzlu azlıq qrupunun maraqları üzündən baş verir.
Müharibə iqtisadiyyatına kütləvi keçiddən hansı nəticələr çıxarmaq olar?
Avropanın bir çox ölkəsində və dünya miqyasında "müharibə iqtisadiyyatına" aşkar və kütləvi keçid müharibənin
hazırlandığını və ya aparıldığını güclü şəkildə göstərir.
Lakin bu mütləq müharibənin yaxınlaşdığını demək deyil.
Amma bu, iqtisadi strukturda sülh dövrü qaydasından imtina edilərək hərbi prioritetlərə yönələn əsaslı dəyişikliyi göstərir.
Bu resursların və maliyyənin yenidən bölüşdürülməsi əksər mülki sahələrdə çatışmazlıq kimi
hiss olunacaq və xeyli itkilərə səbəb olacaq.
Avropada həqiqətən müharibə olacaq, yoxsa bütün müharibə ritorikası və silahlanma diqqəti
yayındıran xoş bir taktikadır, bunu zaman göstərəcək.
NATO haqqında sənədli filmimizdə (www.kla.tv/29106) qeyd edildiyi kimi, dünya hökmranlığına can
atanlar eyni anda bir neçə istiqamət üzrə irəliləyirlər.
Fiziki müharibələr vasitəsiləmi, yoxsa diqqəti yayındırmaqla, məqsəd eynidir: mərkəzi dünya hökumətinin
təməl daşlarını qoymaq – tam nəzarət və tam müşahidə.
Təhlükəsizlik siyasəti müzakirələrində 2027-ci il Avropada müharibənin baş verəcəyi il kimi tez-tez qeyd olunur.
Bir neçə NATO ölkəsi – məsələn, Almaniya, Polşa və İsveç – müdafiə hazırlığının 2030-cu ilə qədər təmin olunmasının
zəruriliyi barədə danışırlar, çünki əgər caydırıcılıq işə yaramasa, həmin vaxt böyük münaqişələrin baş verəcəyi gözlənilir.
2024-cü ilin ortalarında Almaniya Müdafiə naziri Pistorius dedi: "2029-cu ilə qədər müharibəyə hazır olmalıyıq."
Müharibə iqtisadiyyatına sürətli keçid və digər artan müharibəçilik ünsürləri qaranlıq gələcəkdən xəbər verir.
Lakin bu gələcək daşlaşmış deyil.
Nələrin həqiqətən baş verəcəyinə qərar vermək millətlərin özündən asılıdır.
Bəs hər bir fərd nə edə bilər? Siz "yox" deyə bilərsiniz.
Silah şirkətlərində işləməyə məcbur deyilsən, özünü alovlandırmağa imkan verməyə məcbur
deyilsən, formalı vətəndaş olmağa məcbur deyilsən.
Səsinizi qaldıra və müharibə iqtisadiyyatına qarşı çıxa bilərsiniz.
Siz bu əlaqələr barədə həmvətənlərinizi maarifləndirə bilərsiniz.
Hər kəsin iştirak edib-etməmək seçimi var.
Mən Kla.TV-də könüllü işləyirəm, çünki dünyanın etiraz səsinə haqqı var.
Komandamıza qoşulun və işimizi dəstəkləyin.
Qeydiyyatdan keçin: www.kla.tv/mitwirken
Eyni qan səndə və mənim içimdə axır
Oğullar və atalar olaraq biz burada dayanırıq
Sülh və azadlıq ən böyük xeyir kimi, bəli, biz buna görə yaşayırıq.
Mənbə deyil, irq deyil, din deyil, ürəklərimizi bölür.
Azadlıq və sülh vizyondur, yaşamağa dəyər bir dünya üçün.
İndi isə bizi burada bir-birimizi qəddar şəkildə öldürməyə məcbur etmək istəyirsiniz, halbuki əslində hamımız qardaşıq.
Biz deyirik: "Adımızdan deyil!"
Biz sizin müharibənizə qoşulmuruq
Biz silah daşımayacağıq, çünki onlar heç vaxt zəfərə aparmır.
Biz deyirik: "Adımızdan deyil!"
Biz sizin müharibənizə qoşulmuruq
Biz silah daşımayacağıq, çünki onlar heç vaxt zəfərə aparmır.
Bu nə qədər davam edəcək?
Müharibəçilik, güc və tamahkarlıq?
Qurbanların göylərə yalvararaq qışqırdığını eşidə bilirsənmi?
Əgər biz olmasaq, bu dəliyi kim dayandıracaq?
İnsanlarda qorxu, nifrət və qəzəb oyadan hər kəs müharibəçi və insan nifrətsidir.
O, hər şeyi məhvə aparan və bütün insanlığı inkar edən odur.
Biz deyirik: "Adımızdan deyil!"
Biz sizin müharibənizə qoşulmuruq
Biz silah daşımayacağıq, çünki onlar heç vaxt zəfərə aparmır.
Biz deyirik: "Adımızdan deyil!"
Biz sizin müharibənizə qoşulmuruq
Biz silah daşımayacağıq, çünki onlar heç vaxt zəfərə aparmır.
Siz uşaqları atalarından məhrum edirsiniz! Utanın, siz xəyanətçilərsiniz, günahsız insanları
qırğına aparıb bunu əxlaqi cəhətdən düzgün sayırsınız.
Sizin millətləriniz -ə qoşulur heç kəs sizə güc verməyəcək, əllərinizə yapışan qan yaşadığınız müddətcə sizi təqib edəcək!
Biz deyirik: "Adımızdan deyil!"
Biz sizin müharibənizə qoşulmuruq
Biz silah daşımayacağıq, çünki onlar heç vaxt zəfərə aparmır.
Biz deyirik: "Adımızdan deyil!"
Bizdən qəzəbiniz üçün istifadə etməyin, alovlanan nifrət toxum kimidir, biz şeytanın övladları deyilik!
Biz deyirik: "Adımızdan deyil!"
Tamahınız üçün bizi istismar etməyin, nəticələrlə özünüz üzləşəcəksiniz, çünki tezliklə hədəf alınacaqsınız!