Согуштук экономика деген эмне?
Уруш экономикасы деген эмне? «Уруш маалында баары согуштук аракеттерге баш ийет, ошондуктан экономика
башкача түзүлөт», — дейт немис экономисти Тилман Брюк.
Брюкк — Берлиндеги Гумбольдт университетинин Эл аралык коопсуздук жана өнүгүү борборунун негиздөөчүсү жана директору.
Кыскача айтканда: мамлекет көзөмөлдү колго алат жана экономика анын максаттарына ылайык иштейт.
Акыркы күндөлүк басма сөз маалыматына ылайык, Европа Биримдиги учурда өнөр жайды согуштук экономикага өткөрүүгө даярданып жатат.
Курал-жарак өнөр жайы үчүн жалпысынан баштапкы 800 миллиард евро өлчөмүндөгү насыяларды алуу
чечими 2025-жылдын март айынын аягында кабыл алынды.
Мындан тышкары, 2025-жылдын июнь айынын башында Европа Комиссиясы куралдарды каржылоо үчүн коронавирус жардам фондунан
болжол менен 335 миллиард евро бөлүп берүүгө аргасыз болду.
Швейцария да бул өнүгүүдөн жабыркайт.
Парламент жакында 2028-жылга чейин аскердик бюджетти 30 миллиард швейцария франкына чейин көбөйтүүнү жактырды.
Бирок, айрым өкүлдөр үчүн, Евробиримдикте да, Швейцарияда да, бул дагы деле жетишсиздей көрүнөт.
Бул баары эмнеге?
Орусиянын агрессиялык согуш коркунучу чындап эле ушунчалык чыныгыбы – же башка бир
нерсенин үстүндө талаш-тартыш болуп жатабы?
Согуштук экономика кандай өнүгсө да, салык төлөөчүлөр жана келечектеги муундар жогорку чыгымдарды көтөрүүгө туура келет.
Бул кандай таасир тийгизет?
Көптөгөн жүз миллиард еврону талап кылган ири куралдандыруу жеке сектордун өсүшүн басаңдатат:
Инфраструктурага, билим берүүгө, айлана-чөйрөнү коргоого, саламаттык сактоого жана
башка чыгымдарга өтө аз көңүл бурулуп жатат.
Бул өлкөдөгү социалдык, экономикалык жана саясий көйгөйлөрдү курчутот.
Саясатта жана экономикадагы карама-каршылыктар жана кризистер коомдогу ишенимсиздиктин тез өсүшүнө шарт түзүүдө.
Мамлекеттик пропаганда жана экономикалык жактан көз каранды коомдук маалымат каражаттары аркылуу элди руханий
жактан манипуляциялап, согуштук абалда кармоого багытталган саясий аракеттер уламдан-улам абсурддуу болууда.
Буга чейин айтылгандай, азыр Батыштын бардык өлкөлөрүндө аскердик чыгымдар олуттуу көбөйүүдө.
Евробиримдикте жакында эле жаңы пландаштырылган 800 миллиард евродон ашык коргоо чыгымдарына кошумча, НАТО
мүчө мамлекеттери жакында эле өз аскердик чыгымдарын ички дүң продуктынын 5%ына көтөрүүнү чечишти.
Болгону Испания, Венгрия жана Словакия 5% максаты боюнча катуу шек билдиришти.
Көпчүлүк НАТО өлкөлөрүнүн коргонууга кеткен чыгымдары азыркыга чейин ички дүң продуктынын болжол менен 2%ын түзүп келген.
Германия Федеративдик Республикасын мисал катары алганда, бул азыркы жылына 90 миллиард евродон 160 миллиард
еврого чейин аскердик чыгымдарды көбөйтүүнү билдирет.
1990-жылдардын ортосунда чыгымдар «болгону» 45 миллиард еврону түзгөн.
Ал эми бул көрсөткүч, чет элдик миссияларга катышпай туруп, аскерге чакыруу мезгилине салыштырмалуу
персонал менен жабдуулардын саны дээрлик эки эсе көп.
Аскердик технологияларга акча көбүрөөк салынып жатат, жана болжолдонгон душманга болгон
коркуу чыгымдарды актоо үчүн дайыма козутулуп турат.
Дүйнөлүк согуштардын алдында да ушундай эле көрүнүш байкалган.
Бул жөнүндө эмнени байкайбыз?
Интернет порталында «produktion.de» сайтында «Focus» жана «Arms Industry» бөлүмдөрүндө көрүнүп тургандай, салттуу
механикалык инженердик компаниялардын көбү коопсуздук жагынан маанилүү баа чынжырына кирип жатышат.
Геосаясий чакырыктарга кошумча, эң негизгиси технологиялык парадигманын өзгөрүшү жаңы дем берип жатат.
Төмөнкү мисалдар келтирилген: максатты таануу үчүн жасалма интеллект, лазердик же микротолкундуу технология менен учкучсуз
аппараттарды коргоо системалары, сенсорлорду бириктирүү согуш талаасында реалдуу убакыт режиминде баалоо үчүн, Симulation
сценарийлери үчүн санариптик эгиздер [Түшүндүрмө: Санариптик эгиз — бул мүмкүн болгон сценарийлерди сыноо үчүн колдонулуучу
чыныгы объекттин же системанын виртуалдык көчүрмөсү.
Көрүнүп тургандай, коргоо өнөр жайы каржы дүйнөсүнө кирешелүү долбоорлордун кеңири спектрин сунуштайт.
Учурдагы өндүрүш линиялары жабылып, курал-жарак өндүрүүгө кайра жабдылууда.
Көптөгөн мисалдардын ичинен экисин гана атап өтсөк, Германиянын чыгышындагы Гёрлицтеги Alstom поезд өндүрүүчү компания.
Келечекте жер согуш системаларынын жаңы ээси жана жеткирүүчүсү KNDSге таандык бронетехника ошол жерде өндүрүлөт.
2022-жылы банкрот болгон жана мурун круиздик кемелерди куруп келген MV Werften Group эми Висмар,
Росток-Варнемунде жана Штральсунд шаарларындагы жайларында согуштук кемелерди жана аксессуарларды өндүрөт.
Росток-Варнемюнде жайы 87 миллион еврого Германиянын Куралдуу Күчтөрүнө өткөрүлөт.
Европа Комиссиясы 2024-жылы Европалык коргонуу өнөр жай стратегиясын (EDIS) жана ага
тиешелүү инвестициялык программаны (EDIP) сунуштаган.
Негизинен Европа Биримдигинде күчтүү, көз карандысыз жана атаандаштыкка жөндөмдүү коргоо өнөр жайын түзүү максатында.
Көптөгөн жерлерде көрүнүп тургандай, бул курал-жарак өндүрүшүн өнүктүрүүнү илгерилетет.
Бул багыттагы кошумча кадамдар күтүлүүдө.
Бир жолу жарандык ишканалар курал-жарак өндүрүүгө өткөрүлгөндөн кийин, мурдагы ишмердүүлүгүнө кайтып келүү оңой эмес.
Учурда ар кандай заводдорду жана өндүрүш ишканаларын кайра жабдууга бөлүнүп жаткан зор
каражаттар, албетте, демонтаждоого жеткиликтүү эмес.
Анткени бул эми болжолдонгон «жалпы коомчулукту коргоо» деген коомдук кызыкчылыкка туура келбейт .
Ошентип, салык төлөөчүлөрдүн акчасы жарандык коом менен соода үчүн узак мөөнөттүү
өндүрүштүк объектилерди жок кылууга колдонулуп жатат.
Анын ордуна жалпы эл үчүн пайдалуу өндүрүмдүү колдонууга жарабаган, болгону өлтүрүү жана
кыйратуу үчүн гана ылайыктуу нерселер өндүрүлөт.
Мисалы, танк жалпы элге күнүмдүк жашоодо эч кандай пайда алып келбейт. Ал жөн гана казармада турат.
Аны күнүмдүк жашоодо бейтаптарды ташуу же такси катары колдонсо болбойт.
Ал эч кандай максатты көздөбөйт, бирок аны өндүрүү жана тейлөө көп акча талап кылат.
Бул максат үчүн колдонулган ресурстар андан соң башка аймактардагы калкка жетишпей калат.
Экономикалык жактан маанилүү нерсе — чындыгында инвестициялар кандайча жасалат.
Аскердик товарларга инвестиция салуу акыры акчаны текке кетирүү болуп саналат.
Изилдөөлөргө инвестиция салуу, экинчи жагынан, мисалы, жакшыраак саламаттыкка алып келиши мүмкүн.
Жакшы инфраструктурага инвестиция салуу аймакка экономикалык өсүштү алып келиши мүмкүн, ж.б.
Ошондуктан биз согуштук экономика шартында калк жеке сектордон кошумча пайда ала албай туруп,
көбүрөөк төлөшү керек деген жыйынтыкка келебиз.
Согуш экономикасы башталганда жумушсуздук көрсөткүчтөрү кескин төмөндөшү мүмкүн, бирок
тарыхый тажрыйба көрсөткөндөй, гүлдөп-өсүү артпайт.
Тескерисинче, ал аскердик чыгымдарды каржылоо үчүн талап кылынган жогорку салык жүгүнүн айынан төмөндөп жатат.
Аскердик кагылышуунун алдында турган учурларда каражаттар жеке секторго дээрлик салынбай, негизинен аскердик
экономикага жумшалат, ошондуктан бул ресурстар калктын күнүмдүк турмушунда сөзсүз жетишпей калат.
Эң мыкты акыл ээлери, мисалы илимпоздор, адистер ж.б., андан соң курал-жарак өнөр жайында иштешет,
натыйжада башка жарандык секторлордо боштуктар пайда болот.
Согуш болгондо, калк да өз өмүрү жана үй-бүлөсүнүн өмүрү менен төлөйт.
Кээ бир шектүү адамдар тынчтык экономикасын талкалоо жана жумушсуздуктын өсүшү кийинчерээк согуш
экономикасына көбүрөөк колдоо алуу максатында атайылап жасалып жатат деп шектениши мүмкүн.
Алгач тынчтыкка негизделген альтернатива жок кылынат, андан кийин курал-жарак өнөр жайы экономикалык дилеммадан
куткаруунун жана сактап калуунун жалгыз жолу катары калат.
Кадимки жумушчулар курал өндүрүшүндөгү жумуштарына экономикалык жактан көз каранды болуп
калганда, алар сөзсүз түрдө учурдагы саясатты колдошот.
Эгер тарыхка көз чаптырсаң, бул өнүгүүлөрдүн баары узак убакыт мурун пландаштырылган бир күн тартиптин
эскалациясынын жогорку баскычы гана экенин көрөсүң.
Согушка даярданууда пайда болгон үлгүлөр ар дайым бирдей болот.
1. Стратегиялар «ойлонуучу топтор» деп аталган уюмдар тарабынан иштелип чыгат, алар согуштун максаттарын аныктап, тобокелдиктерди
жана ийгиликке жетүү мүмкүнчүлүктөрүн кылдаттык менен салышат.
2. Жеке өнөктөштөрдүн кызыкчылыктарын шайкештештирүү максатында мүмкүн болгон өнөктөштөр менен жашыруун сүйлөшүүлөр жүргүзүлөт.
«Күтүлгөн олжолор» бөлүштүрүлөт же убада кылынат – такта оюну «Risk» сыяктуу, бирок эми аны «геосаясат» дешет.
3. Өлкөнүн баш штабына керектүү даярдыктарды көрүү жана офицерлер курамын душманга
моралдык жактан даярдоо боюнча көрсөтмө берилди.
4. Келечектеги каршылаштар арасындагы оппозициялык топторду НПОлор жана өзүнүн чалгындоо ишмердүүлүгү аркылуу
колдоп, «зарыл кийлигишүү» үчүн «себептер жана негиздер» жаратылып, өз калкынан «моралдык актоо» алууга шарт түзүлөт.
5. «Партнер мамлекеттердеги» басма сөзгө мүмкүн болгон душманды терс жагынан көрсөтүү тапшырмасы берилди.
Эреже катары адамзаттыкка жана адамгерчиликке каршы кылмыштар мисал катары келтирилет же өлкөнүн өз калкына жакындоодогу
коркунуч жарыяланат, бирок чыныгы себептерине жарык түшүрүлбөйт.
Провокациялык сүрөттөр жана эмоционалдуу сөздөр элдин сезимдерин козгоп, ошентип аларды багыттайт.
6. Курал-жаракты каржылоо камсыздалып, керектүү коммерциялык ишканалардын катышуусуна
стимулдар мамлекет тарабынан субсидияланат.
7. Мектептерде, университеттерде жана күнүмдүк турмушта жалпы кызыкчылыкты колдоого патриоттук колдоо суралат, жаш
муунду куралдуу күчтөрдө кызмат кылууга шыктандыруу максатында.
8. Аскер даяр болгондо, калк кагылышууга даярдалып, экономика бекемделгенде, сокку урууга
керектүү болгону ылайыктуу себеп гана калат.
4–8 упайлардын тартиби ар түрдүү болушу мүмкүн.
Даярдыктар адатта пландалган аскердик аракеттин масштабына жараша көп жылдарды талап кылат.
Эмне үчүн көпчүлүк адамдар согуштук экономиканы нааразычылыксыз кабыл алышат
ММКнын таасири калкты көзөмөлдөөнүн чечүүчү факторлорунун бири болуп саналат.
Интерпретациялоо укугу кимде болсо, ал эмне чын, эмне жалган экенин аныктайт.
Густав Ле Бон – массалык психологиянын негиздөөчүлөрүнүн бири – адамдардын көпчүлүгү негизинен акыл-эстүү жана логика эмес,
сезимдер, каалоолор жана үмүт менен башкарыларын түшүндүргөн.
Ал эң абсурддуу дооматты да элге талашсыз чындык катары сиңире аларын далилдейт.
Бул төмөнкү үч ыкма аркылуу ишке ашырылат: биринчиден, үзгүлтүксүз кайталоо аркылуу; экинчиден, эмоционалдык бекемдөө
аркылуу; үчүнчүдөн, топ ичинде уккандарды өткөрүп берүү аркылуу.
Мына ушинтип жалган көптөгөн адамдар үчүн көрүнгөн чындыкка айланат.
Көпчүлүк адамдар согуштук экономикага өтүү калктын социалдык жыргалчылыгын канчалык деңгээлде азайтарын да билбейт.
Эгерде алар бул тууралуу кабардар болсо, каршылык бир кыйла күчтүү болмок.
Биз азыркы учурда байкап жаткан геосаясий өнүгүүлөр өткөн кылымдын ортосунда кеңири шартта пландалган эле.
Совет Союзу кулагандан кийин америкалык глобалдык стратегдер эми бийлигинен алынган Чыгыш блогунун
өлкөлөрүнө өз таасир чөйрөсүн кеңейтүү мүмкүнчүлүгүн көрүштү.
Бул глобалисттер менен каржылык олигархтардын көптөн бери кыялданган максатын – Американын жетекчилиги
астында дүйнөлүк өкмөттү түзүүнү – ишке ашыруу үчүн.
Збигнев Бжезинский 1960-жылдан бери Жон Ф. Кеннедидин кеңешчиси болуп иштеп келген.
Ал ошондой эле дүйнөлүк деңгээлдеги алдыңкы стратег жана АКШга жана эл аралык компанияларга көп
жылдар бою коопсуздук боюнча кеңешчи болуп келген.
Бжезинский 1997-жылы жарык көргөн «Чоң шахмат тактасы: Американын үстөмдүгү жана анын геостратегиялык
милдеттери» аттуу китебинде бул үчүн зарыл кадамдарды баяндаган.
1990-жылдардын башынан бери Улуттук жана эл аралык Батыш саясатында кабыл алынган көптөгөн
чараларды Бжезинскийдин китебинен байкап алса болот.
2015-жылы жеке АКШлык Stratfor аналитикалык борборунун негиздөөчүсү жана мурдагы башкы директору Жорж Фридман 100 жылдан
ашык убакыт бою АКШнын саясаты Германия менен Россиянын альянсын алдын алууга багытталганын, анткени ал
АКШнын үстөмдүгүнө эң чоң коркунуч туудурганын жарыялады.
Башка нерселерден тышкары, ал бул максаттарды чындап ишке ашырууда Германиянын ойногон чечүүчү ролун белгиледи.
Германия эмне кылат? – дүйнөлүк үстөмдүк үчүн оюндагы алсыз жагы.
Азыр көптөгөн нерселер көрсөтүп тургандай, согуштук экономиканы басып алууну эске албаганда, Германиянын «алсыз жери» оңдолду.
Дүйнөнүн алдыңкы каржылык олигархтары медиа жана саясатка болгон таасирин колдонуп, бийлигин
кеңейтип, мамлекеттерди баш ийдирүүгө аракет кылышат.
Ошондуктан коомдор менен улуттардын кандай таасирлениши кокустан эмес.
Бул бийликтеги аз сандагы, таасирдүү азчылыктын кызыкчылыктарынан улам болот.
Согуштук экономикага массалык өтүүнүн натыйжасында кандай жыйынтыктарды чыгарууга болот?
Европанын жана дүйнөнүн көптөгөн өлкөлөрүндө «согуштук экономикага» ачык жана ири көлөмдөгү өтүү согуш даярдалып
жатканын же жүрүп жатканын күчтүү түрдө көрсөтүп турат.
Бирок бул сөзсүз согуш жакында болот дегенди билдирбейт.
Бирок бул экономикалык түзүмдө тынчтык мезгилиндеги тартиптен ажырап, аскердик
артыкчылыктарга багытталган түпкү өзгөрүүнү билдирет.
Бул ресурстарды жана финанстарды кайра бөлүштүрүү көпчүлүк жарандык тармактарда тартыштык
катары сезилип, олуттуу жоготууларга алып келет.
Чындап эле Европада согуш болору же согуштук риторика менен куралдандыруунун баары кабыл алууга
жарактуу алаксытуу тактикасы болуп саналары кийин көрүнөт.
Биздин НАТО тууралуу документалдык тасмабызда (www.kla.tv/29106) баяндалгандай, дүйнөлүк үстөмдүккө умтулган
адамдар бир эле учурда бир нече жолдорду колдонуп жатышат.
Физикалык согуштар аркылуу болобу же көңүлдү башка жакка буруулар аркылуу болобу, максат бир эле: дүйнөлүк борбордук өкмөттүн
негизги таштарын орнотуу – толук көзөмөл жана толук байкоо.
Коопсуздук саясаты боюнча талкууларда 2027-жыл Европанын согушу чыгары деп көп айтылат.
Бир нече НАТО өлкөлөрү – мисалы, Германия, Польша жана Швеция – эгерде алдын алуу чаралары иштебей калса, 2030-жылга
чейин коргонууга даяр болуу зарылдыгын талкуулап жатышат.
2024-жылдын ортосунда Германиянын коргоо министри Писториус мындай деди: «Биз 2029-жылга чейин согушка даяр болушубуз керек.»
Согуштук экономикага тез арада өтүү жана башка курчуп бараткан согуш арандатуулар караңгы келечекке ишарат кылып турат.
Бирок бул келечек ташка оюлган эмес.
Чындап эмне болоруна чечим чыгаруу ар бир өлкөнүн өзүндө.
Ошондо ар бир адам эмне кыла алат? Сен «жок» деп айта аласың.
Курал өндүрүүчү компанияларда иштешиңизге эч ким мажбурлай албайт, өзүңүздү арандатууга жол бербеңиз, форма
кийген жаранга айланышыңызга эч ким мажбурлай албайт.
Сиз үнүңүздү көтөрүп, согуштук экономикага каршылык көрсөтө аласыз.
Сиз бул байланыштар жөнүндө башка адамдарды окута аласыз.
Ар бир адам катышууга же катышпоого өзү чечим кабыл алат.
Мен Kla.TVде ыктыярчы болуп иштейм, анткени дүйнө башка пикирге укуктуу.
Командабызга кошулуп, биздин ишке колдоо көрсөтүңүз.
Тизматка кирүү: www.kla.tv/mitwirken
Бир эле кан сенде да, менде да агат
Уулдар жана аталар катары биз бул жерде турабыз
Тынчтык жана эркиндик эң чоң жакшылык, ооба, биз ошого жашап жатабыз.
Теги эмес, улуту эмес, дини эмес, – бул биздин жүрөгүбүздү бөлүп турат.
Эркиндик жана тынчтык – жашоого татыктуу дүйнөнүн көз карашы, .
Эми сен бизди бул жерге мажбурлап, бири-бирибизди зулумдуу өлтүрүүгө мажбур кылгың келет,
бирок чындыгында биз баарыбыз бир туугандарбыз.
Биз айтабыз: «Биздин атыбыздан эмес!»
Биз сиздердин согушуңуздарга кошулбайбыз
Биз курал көтөрбөйбүз, анткени алар эч качан жеңишке алып келбейт.
Биз айтабыз: «Биздин атыбыздан эмес!»
Биз сиздердин согушуңуздарга кошулбайбыз
Биз курал көтөрбөйбүз, анткени алар эч качан жеңишке алып келбейт.
Бул канчага чейин созулат?
Уруш чыгаруу, бийлик жана ачкөздүкбү?
Асманга кыйкырып жаткандардын үнүн уга аласыңбы?
Эгер биз болбосо, бул акылсыздыкты ким токтотот?
Адамдарда коркуу, жек көрүү жана ачууну козгогон ар бир адам согуш чыгаруучу жана адамзатты жек көрүүчү.
Ал баарын талкалоого жетелейт жана бүт адамзатты четке кагат.
Биз айтабыз: «Биздин атыбыздан эмес!»
Биз сиздердин согушуңуздарга кошулбайбыз
Биз курал көтөрбөйбүз, анткени алар эч качан жеңишке алып келбейт.
Биз айтабыз: «Биздин атыбыздан эмес!»
Биз сиздердин согушуңуздарга кошулбайбыз
Биз курал көтөрбөйбүз, анткени алар эч качан жеңишке алып келбейт.
Сен балдарды аталарынан ажыратып жатасың! Сен уятсың, сен саткынсың, күнөөсүз адамдарды союуга
жетелеп жана муну моралдык жактан туура деп эсептейсиң.
Сиздин улуттарыңыз менен кошулат, эч ким сизге бийлик бербейт, колуңуздагы кан өмүрүңүз бою сизди кууп жүрөт!
Биз айтабыз: «Биздин атыбыздан эмес!»
Биз сиздердин согушуңуздарга кошулбайбыз
Биз курал көтөрбөйбүз, анткени алар эч качан жеңишке алып келбейт.
Биз айтабыз: «Биздин атыбыздан эмес!»
Бизди ачууңуз үчүн колдонбоңуз, күйүп турган жек көрүү урук сыяктуу, биз сиздин шайтандын тукуму эмеспиз!
Биз айтабыз: «Биздин атыбыздан эмес!»
Бизди ачкөздүгүңүз үчүн пайдаланбаңыз, сиздер өзүңүздөр кесепеттерин тартасыздар,
анткени жакын арада сиздер максатка алынасыздар!