Nini elakisi nkita ya etumba?
Économie ya bitumba elingi koloba "e te na tango ya bitumba, biloko nyonso etyami na nse ya milende ya
bitumba, mpe na yango, économie epesami bibongiseli ya sika," elobi économiste Allemand Tilman Brück.
Brück azali mobandisi mpe mokambi ya Centre International ya Sécurité na Développement na Université Humboldt na Berlin.
Na mokuse: Leta azwi bokonzi mpe nkita elandaka mikano na ye.
Kolanda basango ya sika na bazulunalo ya mokolo na mokolo, Lisanga ya Mpoto ezali sikoyo komibongisa mpo na
kobongola industrie na yango mpo na nkita ya etumba.
Mokano ya kozwa banyongo ya mobimba ya €800 milliards mpo na industrie ya bibundeli ezwamaki na suka ya sanza ya misato 2025.
Lisusu, na ebandeli ya sanza ya motoba 2025, Commission ya Union Européenne esengelaki kopesa pene na €335 milliards uta
na caisse ya lisalisi ya coronavirus mpo na kofuta bibundeli.
Suisse mpe ezali kozwa bopusi na likambo oyo.
Parlemá endimaki kala te kobakisa budje ya basoda kino na miliá 30 ya ba francs suisses kino na mobu 2028.
Kasi, ata yango emonani lokola ekoki te mpo na bamonisi mosusu, ezala na kati ya Lisanga ya Mpoto to na Suisse.
Mpo na nini makambo oyo nyonso?
Boye likama ya etumba ya Russie ya kokɔta na makasi ezali mpenza ya solo – to ezali nde likambo mosusu?
Ata ndenge nini nkita ya bitumba ekokola, bafuteli-mpako mpe bilenge ya mikolo mizali koya
bakozala na mokumba ya kofuta ntalo ya likolo.
Yango ezali na bopusi nini?
Mposa ya mbongo ebele mpenza, ya bankama ya bamiliare ya ba euro, mpo na komatisa bibundeli
makasi, ezali kokitisa bokoli ya secteur privé:
Misolo mpo na ba infrastructures, kelasi, kobatela environnema, bokolongono, mpe bongo na bongo, etalelami mpenza te.
Yango ezali sé kokomisa makasi mikakatano ya bomoi ya bato, ya nkita mpe ya politiki na mboka.
Na ntina ya botɛmɛlani mpe mikakatano na politiki mpe na nkita, kozanga kotyelana motema na kati ya bato ezali se kokola mbangu.
Miyeko ya politiki ya kotika bato ebele na nse ya bokonzi ya makanisi na nzela ya propagande ya leta mpe ya kosala ete
bapanzi-sango ya leta, oyo etalelaka kaka matomba ya leta, etikala na etumba, ezali kokoma lisusu mabe mpe ya kokamwa.
Ndenge tolobaki liboso, mosolo ya basoda ezali komata makasi sikoyo na mikili nyonso ya Wɛsti.
Longola mosolo ya sika oyo ebongisami mpo na bokengi ya koleka €800 milliards na kati ya Union Européenne, mikili ya
NATO ezwaki ekateli kala te ya komatisa mosolo na bango ya mampinga kino na 5% ya Produit Intérieur Brut.
Kaka Espagne, Hongrie mpe Slovaquie nde balakisaki botɛmɛli ya makasi na ntina ya mokano ya 5%.
Kino sikoyo, mbongo oyo bamboka mingi ya OTAN babimisaka mpo na makambo ya bokengi ezalaka pene na 2% ya Produit Intérieur Brut.
Soki tozuí ndakisa na République Fédérale ya Allemagne, yango elingi koloba ete mosolo ya basoda ekomata uta na miliár 90 ya
ba euro ya sikoyo kino na miliár 160 ya ba euro na mbula moko.
Na katikati ya bambula 1990, motuya ya mosolo ezalaki kaka bamiliare 45 ya ba euros.
Mpe yango na pene ya mbala mibale ya motango ya basali mpe biloko ya mosala koleka na tango ya mosala ya makasi
ya soda, kozanga kokota na misala ya mikili ya bapaya.
Mbongo mingi koleka ezali kotiyama na tekiniki ya basoda, mpe bobangi ya monguna oyo bakanisaka ezali
kotombolama ntango nyonso mpo na kondimisa mosolo wana.
Elilingi yango moko emonanaki na tango ya liboso ya bitumba ya mokili mobimba.
Nini tomoni na oyo?
Ndenge emonanaka na site internet "production.de" na se ya "Focus" mpe "Industrie ya bibundeli", bakompanyi mingi
ya kala ya ingénierie mécanique bazali kokota na chaîne ya valeur ya makambo ya securité oyo ezali na ntina mingi.
Longola mikakatano ya géopolitique, ezali koleka mpenza mbongwana monene ya tekinoloji nde ezali kopesa makasi ya sika.
Bandakisa oyo elandi etangami: Mayele ya bɔ́kɔ́ mpo na koyeba bilɔ́kɔ́ ya kobɛta, Ba systèmes ya kobatela na ba drones na
technologie ya laser to ya micro-ondes, Kosangisa ba signaux ya ba capteurs mpo na botatoli na tango mpenza na esika ya bitumba,
Ba jumeaux numériques mpo na ba scénarios ya simulation .
Ndenge emonani, industrie ya défense epesaka mokili ya finance ba projets ebele ya matabisi.
Ba lignes ya production oyo ezalaki ezali kokangama mpe kobongolama mpo na kosala bibundeli.
Pona kopesa kaka bandakisa mibale kati na ebele, kompani oyo esalaka batrɛ́, Alstom, na esika na
yango ya mosala na Görlitz, na ɛsti ya Allemagne.
Na mikolo ezali koya, bakotonga kuna mituka ya bitumba ya KNDS, nkolo mpe mopesi ya sika ya ba systèmes ya bitumba ya mabele .
Groupe MV Werften, oyo ekweaki na faillite na 2022 mpe ezalaki kotonga bamasuwa ya bakrú, ekobanda sikoyo kotonga
bamasuwa ya bitumba mpe biloko na yango na ba usines na yango na Wismar, Rostock-Warnemünde mpe Stralsund.
Esika ya Rostock-Warnemünde ekopesama na Mampinga ya Allemagne na motuya ya milio 87 ya ba euro.
Komisyo ya Lisanga ya Mpoto (EU) elakisaki Stratégie ya Industrie ya Défense ya Mpoto (EDIS) mpe programme ya
investissement oyo eyokani na yango (EDIP) na mobu 2024.
Libosoliboso na mokano ya kotia na EU industrie ya défense ya makasi, ya bonsomi mpe oyo ekoki komekana.
Ndenge emonanaka na bisika ebele, oyo elendisaka bosali ya bibundeli.
Tokoki kozela ete matambe mosusu na ngambo oyo makozala.
Soki ba kompani ya basivili ebongwani mpo na kosala bibundeli, ezalaka pɛtɛɛ te kozongela misala na bango ya liboso.
Na ntina wana, mbongo ebele oyo ezali kopesama sikoyo mpo na kobongola ba izine mpe bisika ndenge na
ndenge ya mosala, ekoki te kozala mpo na kobuka yango.
Mpo yango ekozala lisusu te na kati ya oyo babengaka "matomba ya bato banso ya kobatela bato" .
Na boye, mbongo ya bafuteli-mpako ezali kosalelama mpo na kobebisa bisika ya mosala ya
ntango molai mpo na bomoi ya bato mpe mombongo.
Kasi, na esika na yango, biloko oyo ebimisami ebongi kaka mpo na koboma mpe kobebisa, kasi
ezali na litomba moko te mpo na bato nyonso.
Tank, na ndakisa, ezali na ntina te mpo na bato nyonso na bomoi ya mokolo na mokolo. Etikalaka kaka na caserne.
Ekoki kosalelama te mpo na komema bakoni to lokola taxi na bomoi ya mokolo na mokolo.
Ezali na ntina te, kasi esɛngaka mbongo ebele mpo na kosala yango mpe kobatela yango.
Na yango, biloko oyo basalelaka mpo na ntina wana ekokaka te mpo na bato ya bisika mosusu.
Likambo ya ntina mingi na makambo ya nkita ezali solo ndenge nini ba investissements esalemaka.
Kobimisa mbongo mpo na biloko ya basoda ezali na suka kobebisa mbongo mpamba.
Kofuta mbongo mpo na bolukiluki, na ngambo mosusu, ekoki komema na kolongono ya nzoto ya malamu koleka, na ndakisa.
Kotia mosolo na ba infrastructures ya malamu ekoki komema bokoli ya nkita na etuka moko, mpe bongo na bongo.
Na yango, tomoni ete na nkita ya etumba, bato basengeli kofuta mingi koleka, kasi bazwi ata litomba moko
ya kobakisa te kouta na ba kompani ya bato bango moko.
Ata soki motango ya bato bazangi mosala ekiti makasi na ebandeli ya nkita ya etumba,
makambo ya kala emonisi ete bozwi ebakisami te.
Kasi, ezali nde kokita mpo na mpako ya monene oyo esengeli mpo na kofuta misolo ya basoda.
Lokola, na tango ya "etumba ya basoda oyo ezali pene," mbongo etyemaka mingi te na misala ya bato bango moko kasi
mingi mpenza na nkita ya basoda, biloko wana ya motuya ezangaka mpenza na bomoi ya mokolo na mokolo ya bato.
Ata bato ya mayele koleka, lokola bato ya siansi, bato ya mayele ya makambo mosusu, mpe bongo na bongo, bazwamaka
na mosala na industrie ya bibundeli, mpe yango etikaka mabulu na misala misusu ya bato ya mpamba.
Na ntango ya etumba, bato mpe bafutaka na bomoi na bango moko mpe ya mabota na bango.
Bato mosusu ya kokanisa makambo mabe bakoki kokanisa ete kobebisama ya nkita ya kimya mpe komata ya bozangi
mosala ezali kosalema na nko mpo na kozwa lisungi mingi mpo na nkita ya etumba na mikolo ezali koya.
Ya liboso, nzela ya kimya ebebisami, mpe na sima, balobaka ete industrie ya bibundeli ezali nzela se moko oyo
etikali mpo na kobikisa mpe kosikola na mokakatano ya nkita.
Ntango basali ya ordinaire bakomi kotalela misala na bango ya kosala bibundeli mpo na
bomoi, na nko te basungaka politiki oyo ezali.
Soki otali lisusu lisapo, okomona ete bokoli oyo ezali polele kaka eteni ya likolo ya bokóli ya
mobulu na kati ya mwango oyo ebongisamaki banda kala.
Mimeseno oyo emonanaka ntango babongisaka etumba ezalaka ntango nyonso ndenge moko.
1. Ba stratégies ebongisamaka na bituluku oyo babengaka "think tanks," oyo elimbolaka mikano ya etumba
mpe etalelaka na likebi makama mpe mabaku ya kolonga.
2. Masolo ya sekele esalemaka na bapartenaire oyo bakoki kosala mpo na koyokanisa matomba ya mokomoko.
Binyɔlɔlɔ oyo bazali kozela bakabolami to balakami – lokola na lisano ya mesa "Risk", kasi sikoyo babengaka yango "geopolitics".
3. Bapesami mitindo basali ya Leta ya likolo bábongisa makambo nyonso esengeli mpe bábongisa
makanisi ya bakonzi ya basoda mpo na monguna.
4. Na kosungáká bituluku ya opposition kati na banguna na bango ya mikolo mizali koya, na nzela ya ba ONG mpe misala na bango
moko ya renseignements, babimisaka " bantina mpe makambo " mpo na " intervention oyo esengeli " mpo na kozwa "
ndingisa ya bizaleli malamu " epai ya bato na bango moko.
5. Bapanzi sango na "bikolo baninga" bazali kopesama mitindo ya kolakisa monguna oyo akoki kozala na lolenge ya mabe.
Mbala mingi, balobelaka mabe oyo esalemi na bato to mpe balobaka ete likama ya monene ezali koya likolo ya bato
ya mboka, kasi bafungolaka te makambo oyo ezali na sima.
Bilili ya kotinda ntembe mpe maloba ya kosimba mitema etombolaka mayoki ya bato ebele mpe na ndenge wana ekambaka bango.
6. Leta epesaka mbongo mpo na bibundeli mpe efutaka mpo na kolendisa bakompanyi ya mombongo oyo esengeli bákota na yango.
7. Na biteyelo, na ba iniversite mpe na bomoi ya mokolo na mokolo, babengisaka lisungi ya bolingo ya mboka mpo na bolamu ya
bato nyonso, na ntina ya kolendisa bilenge básala na mampinga.
8. Soki mampinga ebongi, bato babongisami mpo na etumba, mpe nkita ekómi makasi, oyo
etikali ezali kaka ntina ya malamu mpo na kobeta.
Molongo ya bitɔ́ndi 4–8 ekoki kobongwana.
Mbala mingi, bobongisi ezwaka bambula ebele, kolanda bonene ya etumba oyo balingi kosala.
Mpo na nini bato mingi bandimaka nkita ya etumba kozanga kotɛmɛla
Bopusi ya media ezali moko ya makambo ya ntina mingi mpo na kokonza bato.
Moto nyonso oyo azali na bokonzi ya kolimbola nde aponaka nini ezali ya solo mpe nini ezali ya lokuta.
Gustave Le Bon – moko ya babandisi ya psychologie ya ebele ya bato – alimbolaki ndenge ebele ya bato bakambamaka libosoliboso
na mayoki, bamposa mpe elikya – kasi na mayele mpe bososoli te.
Alakisi ete ata likambo ya zoba koleka ekoki kotiyama na makanisi ya bato ebele lokola solo oyo ekoki kowangana te.
Yango esalemaka na nzela ya lolenge misato oyo elandi: ya liboso, na nzela ya kozongela makambo mbala na mbala; ya
mibale, na nzela ya kolendisa na mayoki; mpe ya misato, na nzela ya kopanza makambo oyo eyokamaki na kati ya etuluku.
Ndenge oyo lokuta ekomaka solo ya komonana mpo na bato ebele.
Bato mingi bayebi mpe te ndenge nini mbongwana na nkita ya etumba ekitisaka bolamu ya bato.
Soki bayebaki likambo oyo, botɛmɛli elingaki kozala makasi mingi koleka.
Makambo ya politiki ya mokili mobimba oyo tozali komona sikoyo, bakanisaki yango na monene na katikati ya ekeke eleki.
Nsima ya kokwea ya Union Soviétique, bato ya mayele ya Amerika na makambo ya mokili mobimba bamonaki libaku ya
koyela monene esika na bango ya bopusi kino na bikolo ya Bloc de l'Est oyo bakonzi na bango balongolamaki.
Oyo ezali mpo na kokokisa ndɔtɔ ya kala ya bato ya mondialisme mpe ya ba oligarques financiers – ya kotia
boyangeli ya mokili mobimba na nse ya bokambi ya Amerika.
Zbigniew Brzezinski azalaki kosala lokola mopesi-toli ya John F. Kennedy banda mobu 1960.
Azalaki mpe mopanzi-nzela monene na makambo ya mokili mobimba mpe mopesi-toli ya kala na makambo ya
bokengi mpo na Etats-Unis mpe bakompanyi ya mikili mingi.
Brzeziński alakisaki biteni ya ntina mpo na yango na buku na ye "The Grand Chessboard: American Primacy
and Its Geostrategic Imperatives", oyo ebimaki na 1997.
Mabongisi ebele oyo ezuamaki na politiki ya mikili ya Wɛsti, na kati ya mboka mpe na mokili mobimba, banda na
ebandeli ya bambula 1990, ekoki kozwama na buku ya Brzeziński.
Na mobu 2015, George Friedman, mobandisi mpe mokonzi ya kala ya Stratfor, lisanga ya bato ya mayele ya Amerika oyo ezali ya leta
te, asakolaki ete na boumeli ya koleka mibu 100, politiki ya Amerika ezalaki na mokano ya kopekisa boyokani
kati na Allemagne na Russie mpo ete yango ezalaki likama monene koleka mpo na bokonzi ya Amerika.
Na kati ya makambo mosusu, amonisaki ntina monene oyo Allemagne ezali na yango mpo na kosalela mpenza mikano oyo.
Allemagne ekosala nini? – Esika ya bolembu na lisano ya bokonzi likolo ya mokili mobimba.
Ndenge makambo ebele ezali komonisa sikoyo, longola sé bokamati ya nkita ya etumba, "esika ya bolɛmbu" ya Allemagne ebongisami.
Ba-oligarques financiers ya liboso na mokili mobimba basalelaka bopusi na bango likolo ya media mpe ya politiki mpo na
kokolisa bokonzi na bango mpe kosala ete bikolo etosa bango.
Yango wana, ezali likambo ya mbalakaka te ndenge mabota ya bato mpe bikolo etindamaka.
Ekomelaka mpo na matomba ya etuluku moke ya bato ya nguya oyo bazali na bisika ya bokonzi.
Biso-biso nini tokoki kobimisa uta na mbongwana monene oyo ya kokende na nkita ya etumba?
Mbongwana monene mpe ya polele na nkita ya etumba na mikili ebele na Eropa mpe na mokili mobimba emonisi
polele ete etumba ezali kobongisama to ezali kosalema.
Kasi, yango elingi koloba te ete etumba ezali pene ya kobanda.
Kasi yango elakisi mbongwana ya mozindo na ndenge nkita etongami – kolongwa na mibeko ya eleko ya
kimya mpe kokende na makambo ya liboso ya basoda.
Bokaboli oyo ya sika ya biloko mpe ya mbongo ekomonana lokola bozangi na biteni mingi ya
bato ya mpamba mpe ekomema mabunga ya minene.
Soki bitumba ekozala mpenza na Eropa to soki maloba nyonso ya bitumba mpe komibongisa na bibundeli ezali
kaka mayele ya kobenda makanisi ya bato, yango ekomonana.
Ndenge elakisami na documentaire na biso ya NATO (www.kla.tv/29106), bato oyo bazali na mposa ya kokonza
mokili mobimba bazali kolanda banzela ebele na mbala moko.
Ezala na nzela ya bitumba ya solo to ya biloko ya kobenda makanisi, mokano ezali kaka moko: kotia
mabanga ya litumu ya boyangeli moko ya mokili mobimba – bokonzi ya mobimba mpe bokengi ya mobimba.
Na masolo etali politiki ya bokengi, mbala mingi balobaka ete na mobu 2027 etumba ekobuka na Eropa.
Bamboka ebele ya OTAN – ndakisa Allemagne, Pologne mpe Suède – bazali kolobela ntina ya komibongisa mpo na komibatela kino
na mobu 2030, mpamba te bitumba ya minene bakanisi ete ekozala na tango wana soki kobangisa banguna esali mosala te.
Na katikati ya mobu 2024, Ministre ya Défense ya Allemagne, Pistorius, alobaki:
"Tosengeli kozala prêt mpo na etumba na mobu 2029."
Mbongwana ya mbangu na nkita ya etumba mpe bitumba mosusu oyo ezali se komata emonani lokola ezali kolakisa avenire ya mawa.
Kasi, avenir oyo ebongwanaka.
Ezali na maboko ya bikolo mpo na kokata ete nini mpenza ekosalema.
Bongo moto na moto akoki kosala nini? Okoki koloba "te".
Esengeli te osala mpo na bakompanyi ya bibundeli, esengeli te otika bábɛtɛla yo nkoni,
esengeli te okoma mozwi-mboka na bilamba ya basoda.
Okoki kotombola mongongo na yo mpe kotɛmɛla nkita ya etumba.
Okoki koteya baninga na yo ya bomoto na ntina ya boyokani oyo.
Moto nyonso azali na likoki ya kokɔta to te.
Nasalaka mosala ya bolingo malamu na Kla.TV mpo ete mokili ezali na lotomo ya koyoka mongongo oyo ekeseni.
Yaka na ekipi na biso mpe sala mosala na biso makasi.
Komisa nkombo na: www.kla.tv/mitwirken
Makila moko etambolaka na kati na yo mpe na kati na ngai.
Lokola bana mpe batata, totelemi awa
Kimia mpe bonsomi lokola bolamu ya monene koleka, ɛɛ, yango nde ntina ya bomoi na biso.
Ezali te origine, te race, te religion, nde ekabolaka mitema na biso.
Bonsomi mpe kimya ezali emonaneli, mpo na mokili oyo ebongi na kobika.
Mpe sikoyo bolingi kotinda biso awa na makasi, tóbomana na mabe, nzokande na bosolo biso nyonso tozali bandeko.
Tolobi: "Te na nkombo na biso!"
Tokokɔta na etumba na bino te
Tokozwa bibundeli te, mpo ememaka na elonga te.
Tolobi: "Te na nkombo na biso!"
Tokokɔta na etumba na bino te
Tokozwa bibundeli te, mpo ememaka na elonga te.
Kino ntango nini ekokoba?
Kotombola bitumba, bokonzi mpe lokoso?
Okoki koyoka bato oyo bazoki bazali koganga na likolo?
Nani akokanga ligboma oyo soki biso moko te?
Moto nyonso oyo atombolaka bobangi, koyina mpe nkanda na mitema ya bato azali mobimisi-bitumba mpe moyini-bato.
Ye nde amemaka biloko nyonso na libebi mpe aboyaka bato nyonso.
Tolobi: "Te na nkombo na biso!"
Tokokɔta na etumba na bino te
Tokozwa bibundeli te, mpo ememaka na elonga te.
Tolobi: "Te na nkombo na biso!"
Tokokota na etumba na bino te
Tokozwa bibundeli te, mpo ememaka na elonga te.
Bozali kobɔtɔla bana batata na bango! Nsoni na bino, bozali batɛkisi, ntango bozali komema bato oyo basali mabe
te na liboma mpe koloba ete ezali malamu na miso ya bato.
Bikolo na bino esangani na , moto moko te akopesa bino bokonzi, makila oyo ekangami na maboko na bino
ekoyikaka bino nzoto ntango nyonso oyo bozali na bomoi!
Tolobi: "Te na nkombo na biso!"
Tokokɔta na etumba na bino te
Tokozwa bibundeli te, mpo ememaka na elonga te.
Tolobi: "Te na nkombo na biso!"
Salela biso te mpo na nkanda na yo, koyinela oyo ezali kolangwa ezali lokola mboto, biso tozali bana ya zabolo na yo te!
Tolobi: "Te na nkombo na biso!"
Bósalela biso mabe te mpo na lokoso na bino, bokomona mabe na bino moko, mpo mosika te bokozwa etumbu!