Tēnā koe i te ahiahi, e te rangatira Vrabel. Kei te tino koa ahau kua whakaae koe ki tēnei uiui mō Kla.TV.
Mēnā ka taea e au te whakamōhio poto atu ki a koutou ki ā mātou kaimātakitaki:
Kei te tū koe hei kaitono mō te rōpū "Te Repupurika o Tēke Tuatahi (ČR1)" i ngā pōtitanga
paremata e heke mai nei i Te Repupurika o Tēke.
Kei te tino koa ahau kua whakapau koe i tō wā mō tēnei uiui.
Tērā pea ka taea e koe te whakamōhio poto i a koe ki ā mātou kaimātakitaki nō Tiamana me
ētahi atu whenua kāore anō kia mōhio ki a koe.
Tuatahi, tēnā koe mō te tono.
He tangata noa katoa ahau i whānau mai i te tonga o te Repupurika o Tēhia.
Kua noho au hei kaikōkiri i te whawhai ki te pokanoa mai i te tau 2003, tae noa ki taku wehenga i te kura.
I tētahi wā i waenga i te tau 2003 me te tau 2025, i whakapau kaha ahau ki te whawhai ki te pokanoa.
Mai i te tau 2012 pea, kua whai wāhi hoki au ki te whawhai ki te manene.
Mai i te tau 2022, arā, i te wā o te mate urutā o te korona, kua whawhai hoki au mō te
rangatiratanga me ngā tika o ngā tāngata whenua me ngā pakihi.
Mai i te tau 2022, kua whakarite au i ngā whakahe nui i Prague mō te herekore kōrero me te
rangimārie, ā, tērā pea kua kite hoki koe i ēnei i ōu pāpāho.
Āe, kua whai mātou i tērā. Ngā mihi. I Kla.TV, e kite ana mātou hei kawenga kia pūrongo
mō ngā mea e huna ana e ngā pāpāho whānui.
Koia te take i tono ai mātou ki a koe ki tēnei uiui.
Kei te tū koe mō te pōti i ngā pōtitanga pāremata o te tau 2025. Kua roa koe e mahi ana i ngā mahi tōrangapū.
I whakarite rātou i ngā hīkoi nui i Prague mō te rangimārie me te herekore o te whakaputa whakaaro.
Kua pēhea te urupare a ngā pāpāho tūmatanui ki a koe mai i tō whakapuaki i tō tono kia tū hei kaitono?
Tuatahi, e hiahia ana ahau ki te kī, i muri i taku whakarite i ēnei whakahe nui i te Repupurika o Tēhia, ko
ēnei pea ngā nui rawa atu mai i te huringa, ka tīmata ngā pāpāho ki te tuhi kōrero kino mōku.
Āe mārika, e whakaparahako ana rātou, e whakaparahua ana hoki i ahau, engari i konei i te Repupurika o Tēhia, kua
whakatūria e te Manatū o roto tētahi tari motuhake hei mahi tahi me te iwi whānui kia whakahaere i ngā whakaaro a te iwi.
Ā, koinei tonu te tari e mōhiotia ana ko "KRIT" , kei reira he kōnae motuhake mōku.
Ā, i reira tonu i whakatau ai ngā kairangahau hinengaro e mahi ana mō te Tari Kāinga me tika
kia whakahē tūmatanui, kia whakamā hoki ahau.
Nō reira, koinei tā ngā pāpāho i mahia i te tau tuatahi.
I muri i tērā, i tūturu ahau ki te aroaro o ngā tukanga hara ā-motu e tekau mā rua mō ngā
hara pūtea me te whakangaro i te herekore kōrero.
I taku whakapuaki i taku whakahe ki ngā tikanga a te kāwanatanga hei whakaiti i te herekore kōrero, i te mutunga iho i toa ahau i
taku take ki te Kōti Ture Matua, ā, i whakawātea ahau i te hara.
Engari i mauheretia ahau, ā, i whakaritea kia mau ahau ki te whare herehere i mua i te whakawa.
Āianei kei mua i ahau tētahi atu take kōti, ā, tērā pea ka ngana rātou ki te whakapae hara pūtea ki
ahau, he mea whakapae noa iho, he mea hanga noa hoki.
Mai i taku whakatū i te nekehanga tōrangapū, kua noho puku ngā pāpāho mōku i ngā wā katoa ka taea e rātou.
Ki te kore rātou e taea, pērā i te wā i toa ai au i taku take ki te Kōti Ture Matua, me pūrongo tonu rātou mō tēnei, nā te mea i
kōrero ngā pouaka whakaata katoa me te pirihimana, he whakataunga tino nui tēnei, ko te mea nui rawa atu i roto
i ngā tekau tau mō te rangatiratanga o te kōrero. Nō reira, me pūrongo mai ngā pāpāho mōku.
Engari, ki te kore, ka ngana rātou ki te whakamutu i taku reo.
I te wā o te whakatairanga pōti, i puta ahau ki te pouaka whakaata o Tēhia i te rā i mua i te inanahi, ā, i
whakawhiwhia tō mātou nekehanga tōrangapū ki te whitu meneti wā irirangi mō te whakatairanga katoa.
I roto i aua whitu meneti, i kōrero te kaiwhakaatu mōku kia kore ai au e whai wā ki te kōrero, ā, i pātai mai ki ahau i ngā pātai
kāore rawa he hononga ki te hōtaka pōtitanga, kia whakamutu ai taku reo kia taea ai e ia te whakamutu i ahau i te nui rawa.
Nō reira, koinei tonu te huarahi e awe ai ngā pāpāho whānui i te whanonga pōti a te iwi i te Repupurika o Tēhia, nē rā?
Āe.
Ko tā mātou kaupapa i tēnei rā ko te mea e kīia nei he whakahe whakahaere.
I roto i ngā pāpāho whānui, ka rongo anake mātou mō tēnei i ngā whenua pērā i a Haina me Rūsia.
Engari, he pēhea te āhuatanga i Uropi Hauauru, i ngā whenua kua ū ki ngā uara pāremata?
He aha tō aromatawai mō tēnei pātai, e Mr Vrabel?
Āe, kāore e kore, he mea kē tērā e whakaaturia ana ki te marea.
Ko te tikanga, ka puta i ngā pāpāho he whakahe āhua whakahaere hei whakahe tūturu, ā, ka whawhai te
kotahitanga me te whakahe i runga i te pouaka whakaata.
Heoi anō, i te ao tūturu, kei reira tētahi rōpū whakahē e kīia nei he rōpū tautoko i te whenua i te
Repupurika o Tēhia, ā, e rua ngā rōpū kei roto i a ia.
E whā ngā rōpū kei te taha matau, ā, e rima ngā rōpū kei te taha mauī.
Ā, e whakaatu ana ēnei kotahitanga e rua i a rātou anō hei rōpū whakahē pono.
Ko taku raru, i taku whai wāhi ki te whawhai ki te korupene, i taku kī atu ki a koe e kaha ana taku whai wāhi ki taua whawhai,
te wetewete i ngā taihara pūtea, ngā hononga ki ngā tāpiritanga pūtea o Europi me te tāhae i ngā pūtea tūmatanui, me ngā
kaitautoko o ngā rōpū tōrangapū, ko ēnei kaitautoko e whakahaere ana i tō tātou whenua, arā ko ngā oligarch e
whakahaere ana i tō tātou whenua, e tautoko ana i ngā rōpū tōrangapū me ngā kaihautū tōrangapū.
I kitea e au ētahi o rātou, ā, i aukati e au ētahi o ēnei whakawhitinga.
Nō te tau 2005 rā, ko ngā oligarchs ngā tūturu hoa whawhai ki ahau; e tū ana rātou i te taha huna, ā, ka whakatū rātou i ngā
rōpū tōrangapū, ka tautoko pūtea i aua rōpū kia whakawhiwhia ai rātou ki ngā kirimana ā-iwi e ngā kai-tōrangapū o aua rōpū.
Ko ngā kaiārahi o ngā rōpū tōrangapū e whakaatu ana i a rātou hei rōpū whakahē, hei kī, kei raro rātou i tētahi taahiraa.
Ko taku whawhai ki te hunga e tūtohu ana i a rātou.
Nō reira, i taku whakarite i aua whakahe nui i te Tapawhā o Wenceslas, ā, i tono atu ki ngā rōpū whakahē katoa kia tae mai, I
tūmanako ahau kia kotahi rātou, kia whakapuaki i te rangatiratanga o te Repupurika o Tēhia, engari kāore au i
mōhio kei muri i a rātou ngā oligarch e whawhai ana ahau ki a rātou, ā, ko rātou ngā kai tautoko pūtea o te rōpū whakahaere.
Engari, i ohorere ka mārama ki ahau, nā te mea ko te rōpū whakahaere, e māngai ana i te ODS i ēnei rā, i ahu mai i
reira, me ngā kaipōti o te ODS, hei hanga i ngā rōpū ā-motu hou.
Nō reira, he momo ODS-B tēnei, e hangaia ana ināianei e ngā mema o te pāti e noho ana i te kāwanatanga.
Ā, kāore e kore, ko ngā kaitautoko i tautoko i te ODS, ā, nā rātou i whakawhiwhia ngā kirimana tūmatanui e te ODS, nā reira i
ngaro ngā moni i ngā pūtea tūmatanui, ā, i kitea e au, ko rātou tonu ngā kaitautoko e
tautoko ana ināianei i te rōpū whakahē ā-motu.
Ā, kāore e kore ka kitea ahau e ēnei kaitautoko hei mōrearea, nā te mea kua whakangaro ahau i ētahi kirimana mō rātou.
He pouri, kāore te iwi whānui e mōhio ana ki tēnei, ā, kāore rawa e puta ki ngā pāpāho.
Āe mārika. Hei whakarāpopoto: ko te hunga tino kaha ka noho tonu ki te mana.
E pēhea ana tō whakaaro ka mahi tēnei i te Repupurika o Tēhia?
Ko tērā tonu tāku i whakamārama nei.
E rua ngā kotahitanga i te Repupurika o Tēhia kua mahi hē hoki, nā te mea i te tīmatanga o tā rātou kaupapa pōti iwa marama ki
muri, i kī rātou ka whā ngā rōpū tōrangapū katoa, engari ka whakaatu rātou i a rātou anō hei
kotahi, ā, mā konei ka whakaiti i te pae pōti.
Ināianei kei te aro a te Kōti Ture Matua ki tēnei, ā, kei te mōrearea i te Repupurika o Tēhia ka whakataua he hē ngā nuinga o
ngā pōti i pōtiia e ngā tangata aroha whenua, ā, ka ngaro ēnei mana nā te mea kua mahi taihara
ngā kotahitanga mauī me ngā kotahitanga matau.
E ai ki tāku i kī ai, kei te whakamārama ināianei e ngā kōti tēnei. Ā, koinei tonu te āhuatanga.
Ā, he pouri, kei te wheako ngā tāngata nō te motu i ēnei rā i tētahi teka rite tonu, pērā i te tau 1989, i te mea kei te
tūmanako rātou mō tētahi panoni kāore e tae mai, nā te mea ko ngā kanohi tohu o tēnei rōpū whakahē hou, o tēnei panoni
rānei, he kaipōti tawhito nō ngā hanganga mana kotahi tonu me te rōpū e whakahaere ana i te kāwanatanga.
Āe, e mōhio ana mātou ki tērā. I Tiamana, kua ngaro te whakawhirinaki katoa o te tokomaha ki te
tōrangapū nā te kore o ngā oati pōti i tutuki.
I ētahi wā, kua tutuki i muri i ngā pōtitanga te mea kē atu i tā i oati ai i mua i ngā pōtitanga.
E mōhio ana mātou ki tērā. Ko tētahi tauira o tēnei ko te Kāwana o Tiamana o nāianei, a Merz, i oati ia i mua
i ngā pōtitanga kia kaua e pā ki te pūnaha aukati nama.
Heoi, i muri tata iho i ngā pōtitanga, i whakakotahitia e ia tētahi kohinga nama hītori e waru piriona tāra te uara.
Kua whakawhanake koe i tētahi ariā mō tēnei kaupapa.
Ka taea e koe te whakamārama poto mai ki a mātou?
Āe mārika, i pūrongo ahau mō te here nama i Tiamana i te Repupurika Ceka, ā, i uiui hoki ahau ki a Petr Bystron, he mema
pāremata, mō tēnei kaupapa tonu i mua tata i ngā pōtitanga.
He raru anō tēnei, āe rānei, i te Repupurika o Tēhia.
Aroha mai, engari ko te rōpū aroha-whenua, e kī ana rātou ko rātou ngā tangata aroha-whenua, i whakapae i te rua tau ki muri
kia whakamanahia te tangohanga o te Repupurika Tēki i te Uniana o Europi me NATO, kia whakakaha hoki i tōna
rangatiratanga, kua āta neke haere ki te karanga mō tētahi pōtitanga ā-motu mō te tangohanga i te Uniana o Europi.
Ā, i te mōhio rātou kāore tēnei i te āhei ā-ture, ka huri katoa rātou i te whakatinana i te wehenga o te Repupurika o
Tēhia i te Uniana o Europi, arā, kua whakarere rātou i ā rātou kaupapa aroha-motu i mua noa atu i ngā pōtitanga.
Ki a Friedrich Merz, he rerekē ake. I hē ia ki te iwi Tiamana i muri tata iho i ngā pōtitanga,
ahakoa kāore anō kia whakatūria te paremata hou.
Ā, he ariā tāku mō tēnei. Kua whakarite mātou i tētahi mahere e kīia nei ko "Te Repupurika o Tēhia
Tuatahi", tae atu ki ngā whakahoutanga e hiahiatia ana hei whakarerekē i te pūnaha tōrangapū.
Ā, ko tētahi o ēnei panonitanga e hiahiatia ana, ko te āhei ki te whakahoki i ngā mema pāremata.
Me whakamanahia tētahi ture e tautuhi ana i te maha o ngā hainatanga e hiahiatia ana mō ia kaitōrangapū, i
runga i te mea he kaitōrangapū ā-rohe, ā-rohe-whānui, ā-motu rānei, ā, mēnā he mema pāremata, he minita rānei.
Me tū he ture e kī ana, mēnā ka takahi tētahi kaitōrangapū i ngā kaupapa e ngana ana ia ki te whakatinana, arā,
i te hōtaka i pōti ai ia, me āhei ia kia whakakorehia.
Ka whakamārama noa ahau. Ina oma tētahi kaitōrangapū mō te pōti, he puka whakapuaki kaupapa āna.
Ā, ka hoatu e ngā pōti ki ngā kai-tōrangapū ā rātou pōti, he rite ki te haina i tētahi kirimana mahi.
Ko tēnei kirimana mahi, ko tēnei pūrongo kōwhiringa, e whakaatu ana i ngā mahi a te kaitōrangapū.
Mēnā ka mahi anō tēnei kaitōrangapū i tētahi atu mea i muri i ngā pōtitanga, he rite ki te pakaru i tana
kirimana mahi, ā, me whakakore ia i tana tūranga mahi.
Ko te tikanga, mēnā ka mōhio te iwi kua oati a Friedrich Merz kia ū ki te aukati nama, engari i muri tata i tana pōti ka karanga ia
i te paremata, kāore i tino whai mana, ā, ka whati ia i te aukati nama, ka haina ngā tāngata o
Tiamana i tētahi petihana i raro i tēnei ture.
Ā, i te wā ka kohia e rātou ngā hainatanga e hiahiatia ana, ka haere rātou ki te kōti,
ā, ka whakaatu i ngā taunakitanga ki reira.
Ko te puka whakatairanga pōti me ngā mahi tūturu a te kaiārahi tōrangapū, me te kōti me tētahi rōpū kaiwhakawā ā-iwi – ka tohu
atu au me whakahou anō i ngā tikanga whakawā kia taea ai e tātou ngā rōpū kaiwhakawā ā-iwi – ā, ko tēnei rōpū
kaiwhakawā ā-iwi e aromatawai ana i ngā mea i oati ai te kaiārahi tōrangapū me ngā mea e mahia ana e ia i te tūturu.
Ā, ki te kitea e te kōti kua oati te kai-tōrangapū i tētahi mea, ā, kei te mahi ia i tētahi
atu, ka whakatau te kōti kua ngaro tana mana.
Ngā mihi nui. He āhua pai tērā. E ai ki tā tātou i rongo nei, he wāhanga o te oranga o ia rā
mō ngā tāngata i Uropi ngā oati pōti kua pakaru.
Ka taea rānei ko ngā oati pōtitanga kāore i tutuki he rautaki whakarite kia whakararuraru, kia whakaiti i
te ngākau o te iwi, ā, kia pakaru ai tā rātou ārai?
Kāore au e whakaaro pēnei. Ki taku whakaaro, mā ngā oati pakaru e kukume ana i ngā pōti kia pōti ai rātou i ēnei kaihē.
He pouri, he tere te wareware a ngā tāngata whenua me ngā pōti, ā, koia nei, hei tauira, ko Andrej Babiš, te Pirimia o mua i
rangatira i te wā o te mate urutā coronavirus, i patua e ia ngā tāngata i ngā tiriti, i whakamahia e ia te tūkino kia werohia ki
a rātou ngā werohanga mRNA, ā, ināianei kua pōti anō ia nā te mea ka tuku ia i ōna oati ki a rātou, ā, ko ia
ināianei te tino manakohia mō ngā pōtitanga i tō tātou whenua.
Ki taku whakaaro, he whakaaturanga tēnei e whakapono tonu ana ngā tāngata whenua, ahakoa kāore pea i te tika,
ki te tangata e whakaaturia ana e ngā pāpāho hei whai tūmanako kia toa i te pōtitanga.
Ā, ko ngā pāpāho tonu e whakatau ana ko wai ka tākaro i tēnei kēmu.
Ehara i te mea kei te whai ngā kaitono katoa i ngā āhuatanga ōrite i konei.
Kāo, ko ngā pāpāho e whiriwhiri ana ko wai ka tākaro, ka whakataetae i ngā kaitākaro ki a rātou anō, ā,
kātahi ka taea e koe te whiriwhiri i waenga i tētahi kōwhiringa kino me tētahi atu kōwhiringa kino.
Ā, ka wareware ngā tāngata whenua ehara i te mea me kōwhiri i te kino iti, engari me whai hōtaka hei āwhina i te whenua.
Āe. Nō reira, e tohu ana kei te aro te hōtaka a tō rōpū ki tētahi panoni mārama o te huarahi.
He aha te rerekētanga? Me pēhea e taea ai e te tangata te mōhio kāore koe i te tautohetohe whakahaerehia?
Ā, he aha ngā tikanga kua mahia e koe kia aukati i te urunga huna ki tō rōpū?
Āe mārika, he uaua tēnei nā ngā tikanga hei aukati i te kuhu huna, i te mea kei te haere tonu ngā māngai
huna me ngā pirihimana; kāore e taea te karo i tērā.
Nō reira, kei a mātou he mōhio ko wai nō te pirihimana, ko wai nō te ratonga huna, ā, ka ngana mātou kia kaua e whakaatu ki
a rātou ngā pārongo muna, engari kāore i ngā wā katoa e taea.
Ki te hōtaka nei, he tino rerekē mātou, nā te mea kei konei he kāwanatanga, arā ko te kāwanatanga ā-ao, he piramīra mana e ārahi
ana mai i te FED o Amerika, mā te EU, mā ngā rōpū kore-hua me te pūtea ā-ao, ā, i tētahi atu taha, ko te
whakawātea o te Repupurika o Tēhia, arā ko te rangatiratanga.
Ko te tūāpapa o tēnei ko te wehenga atu i te EU, te wehenga atu i te NATO, te wehenga atu i te WHO.
Ko te tikanga, ka mārama te tangata katoa me te hinengaro noa, e whakapakipaki ana te whakahe whakahaere ki te
taha o te iwi Ceko, ki te taha o te whenua whānau Ceko.
Engari i te mutunga, ka mea tonu ia me kimi he rongoā ā-Europi, me noho tonu tātou ki roto i te Kotahitanga o Europi, me whakahou
te Kotahitanga o Europi, kāore e taea e tātou te wehe i te Kotahitanga o Europi, nā te mea
kāore ā tātou mana ki ngā take e puta ake ana.
Kāore e taea e mātou te wehe i te EU nā te mea ka pakaru ā mātou kamupene, me ērā atu kōrero pōrangi.
Ka kukume tonu te whakahe whakahaere i ngā pōtitanga mā tētahi momo oati, ā, ka huri āta haere i taua oati.
Ko tētahi tauira o tēnei i puta i te wā i whakarite ai au i ngā whakaaturanga i te Tapawhā o Wenceslas, ā, i
whakakapia ahau e tētahi atu hoa mahi i whakaritea kia nui ake tōna rongonui i taku mahi tōrangapū.
I whakahaere ia i ngā whakahe i te Tapawhā o Wenceslas, ā, ko te mea tuatahi i mahia e ia i tana mihi ki te iwi, ko te karanga kia
mōhio ai te katoa kāore he tangata i konei e whakahē ana i a Ruhia, i a Putin rānei; ā, i tīmata ia ki te huri i te
katoa o te āhua aroha-motu kia huri ki te Rawhiti, ki Ruhia, kia whai wāhi ai ki ngā mahi a te kāwanatanga.
I pūrongo ia i ngā kaiwhakaatu nā te mea i whai rātou i tētahi tapanga me te reta "Z", ā, kua whakapaehia aua tāngata ināianei,
nō reira… ā, he pouri, kāore te hunga e kite tika ana i tēnei, nā te mea he tino pūmau rātou,
ā, kāore rātou e mārama hohonu ana ki ēnei mea.
Engari ka taea tonu e koe te mōhio ki tētahi whakahē teka nā te mea ka kī rātou i tētahi mea, ā, ka mahia e rātou tētahi atu.
I te tīmatanga, ka kōrero rātou i tētahi mea rerekē i tā rātou e mahi ana ā muri ake.
Ā, ināianei, hei tauira, kei te oma tahi au me Dr Miroslav Sládek, ko ia te heamana o te Pāti Reporepore, ā, i kī ia i ngā mea
e kī ana au i te 35 tau ki muri, ā, kei te kī tonu ia i ēnei rā.
Ka mea tonu ia i ngā wā katoa, ā, kua tuhia e ia ki āna pukapuka katoa.
Nō reira, mēnā he tangata tūturu ia hei kaiwhakatete, kei roto i tōna ngākau, ā, ka mahia e ia nā te mea e whakapono
ana ia ki tōna whenua, e whakapono ana hoki ia ki te anamata.
Mēnā he wāhanga tētahi tangata o te whakatūtū whakahaere, ka mutu ka hono ia ki te pūtea ā-ao.
Ngā mihi nui mō ō whakamārama whakamīharo, ā, kia waimarie koe i ngā pōtitanga. Taku mihi atu.
Ngā mihi nui. Ngā mihi mō te whai wāhi. E mihi ana ahau ki a koutou i Tiamana, ā, ki ngā whenua katoa e whakamāoritia ana
tēnei uiui, ā, e hiahia ana ahau kia pai katoa koutou i te hohonutanga o tōku ngākau, kia taea ai e tātou te
whakakore i te fasisma ā-pakihi ā-ao o ēnei rā, ā, kia kitea te rangatiratanga i ō tātou whenua. Ngā mihi nui.
Āe, ngā mihi hoki ki a koe. Tiaora.
Haere mai anō.