1
00:00:00,000 --> 00:00:00,640


2
00:00:00,640 --> 00:00:03,203
"Адам адамға қасқыр емес."

3
00:00:03,203 --> 00:00:11,464
2025 жылғы 12–13 шілдеде Берлинде осы
атаумен халықаралық конференция өтті.

4
00:00:11,464 --> 00:00:21,696
Іс-шараны Шиллер институты, Париж геосаясат академиясы және
Ostdeutsches Kuratorium von Verbänden e.V. (OKV) ұйымдастырды.

5
00:00:21,696 --> 00:00:27,482
OKV-тің вице-президенті Йоахим Бонатц қазіргі
соғыстардың «коммерциялық жағы» туралы, яғни

6
00:00:27,482 --> 00:00:31,444
кімдер пайда тауып жатқаны туралы баяндама жасады.

7
00:00:31,444 --> 00:00:37,179
Мұнда сәл қысқартылған дәрісті тыңдаңыз, ол
суреттерді пайдалана отырып, НАТО талаптары неміс

8
00:00:37,179 --> 00:00:40,380
халқын қалай қарызға батырып жатқанын көрсетеді.

9
00:00:40,380 --> 00:00:42,752
Йоахим Бонатц туралы:

10
00:00:42,752 --> 00:00:49,508
1947 жылы Оре тауларында дүниеге келген,
орта мектеп дипломы бар, декоративті суретші

11
00:00:49,508 --> 00:00:54,560
Ақпараттық технологиялар,
бизнес-администрлеу, құқықтану мамандықтары бойынша дәрежелер

12
00:00:54,560 --> 00:01:00,832
ГДР Қарулы күштерінде 25 жыл,
пионерлік барлау қызметінде жұмыс істедім

13
00:01:00,832 --> 00:01:04,580
зейнетке шыққанынан бері OKV-де жұмыс істейді

14
00:01:04,580 --> 00:01:10,934
Құрметті ханымдар мен мырзалар, Мен Шиллер институтының
конференциясы аясында осы комитет алдында соғыстардың

15
00:01:10,934 --> 00:01:16,881
коммерциялық жағы туралы ойларымды білдіруге
мүмкіндік бергені үшін Зэпп-Лауреш ханымға алғыс айтамын.

16
00:01:16,881 --> 00:01:20,992
Кіріспе ретінде мен Фридрих Шиллердің үзіндісін таңдадым:

17
00:01:20,992 --> 00:01:26,480
Соғыс – ең мықты саудагер. Ол темірді алтынға айналдырады.

18
00:01:26,480 --> 00:01:31,780
2025 жылғы 25 маусымдағы НАТО-ның соңғы саммиті туралы:

19
00:01:31,780 --> 00:01:39,540
Ұлттық парламенттерді айналып өтіп, НАТО елдерінің
ЖІӨ-нің 5 пайызын қару-жараққа жұмсауға шешім қабылдады.

20
00:01:39,540 --> 00:01:45,628
Менің жоғары сыныптағы математика мұғалімім
жиі алма мен алмұртты салыстырмау керек дейтін.

21
00:01:45,628 --> 00:01:49,460
Мұнда халықты алдау мақсатында әдейі жасалған.

22
00:01:49,460 --> 00:01:56,096
Жалпы ішкі өнімнің 5 пайызы елдің
мемлекеттік бюджетінің шамамен 50 пайызын құрайды.

23
00:01:56,096 --> 00:02:01,712
Бұл 5 пайыздық шешім басқа барлық бюджеттік
баптарды, әсіресе халыққа арналған

24
00:02:01,712 --> 00:02:06,360
әлеуметтік шығындарды қысқартуға зор қысым жасайды.

25
00:02:06,360 --> 00:02:10,597
Азаматтардан ақша алу үшін негіздеме қажет.

26
00:02:10,597 --> 00:02:17,201
Осы мақсатта сыртқы жаулар – осы нақты
жағдайда Ресей – аталады, ол 2028/29 жылдары

27
00:02:17,201 --> 00:02:22,140
НАТО елдеріне шабуыл жасағысы келеді делінеді.

28
00:02:22,140 --> 00:02:25,230
Осы тақырыпқа қатысты мен Карл
Петер Фройлингтің сөзін келтіремін:

29
00:02:25,230 --> 00:02:31,200
Билікке құмарлық пен қорқыныш әрқашан
бостандық пен бейбітшіліктің қабір қазушылары болған.

30
00:02:31,200 --> 00:02:37,866
Германияда 2024 жылы жалпы ішкі өнім 4,31 триллион еуроны құрады.

31
00:02:37,866 --> 00:02:48,032
Оның бес пайызы – 215 миллиард еуро, оны Германия бір
жылдың ішінде әскери техникаға жұмсауға міндеттеді.

32
00:02:48,032 --> 00:02:49,023
Әр жыл сайын!

33
00:02:49,023 --> 00:02:54,956
2024 жылы Германияның ұлттық
бюджеті қанша болды, одан бұл төленеді?

34
00:02:54,956 --> 00:03:01,186
2024 жылы ұлттық бюджет 476,8 миллиард еуроны құрады.

35
00:03:01,186 --> 00:03:04,640
2025 жылғы ұлттық бюджет қазір шешіліп жатыр.

36
00:03:04,640 --> 00:03:08,933
Бұл теңгерімсіз және жоғары қарыздық қаржыландырумен сипатталады.

37
00:03:08,933 --> 00:03:11,136
Қорғаныс шығындарына тоқталайық.

38
00:03:11,136 --> 00:03:17,220
Маркус Туллий Цицерон былай деді: «Соғыстың күші – шексіз қаржы.»

39
00:03:17,220 --> 00:03:20,353
Бұл НАТО соғысқа дайындалып жатқанын көрсетеді!

40
00:03:20,353 --> 00:03:27,275
Келісілген 215 миллиард еуро ұлттық
бюджеттің нақты жоспарларына сәйкес келмейді.

41
00:03:27,275 --> 00:03:33,910
Германия міндетті әскери қызметті қайта енгізгісі келеді
және 2025 жылғы 1 шілдеге дейін ерлер мен әйелдер үшін әскери

42
00:03:33,910 --> 00:03:38,380
қызметті міндетті етуге шешім қабылдаған Данияға көз салуда.

43
00:03:38,380 --> 00:03:44,352
Казармәлерді салу мен жабдықтау, техника
мен жалақылар әскери шығындарға әсер етеді.

44
00:03:44,352 --> 00:03:49,680
Сонымен бірге резервистерді тарту жоспарланып отыр, бұл өз
кезегінде жабдық пен басқа да қажетті заттарды талап етеді.

45
00:03:49,680 --> 00:03:55,880
Олар Германия Қарулы Күштерін заманауи дрондар
соғысына айналдырғысы келеді, бірақ параметрлерін білмейді.

46
00:03:55,880 --> 00:04:06,594
1000-нан астам Leopard 2 танктері, 2500 бронетранспортёр, флот,
зымыран өндірісі және т.б. анық емес тілектер тізімінде тұр.

47
00:04:06,594 --> 00:04:13,440
2020 жылы FCAS жобасы Германия мен
Франция арасында келісіліп, іске қосылды.

48
00:04:13,440 --> 00:04:19,800
Жоспар – заманауи шабуылдағыш ұшақтарды адамсыз ұшу
аппараттары мен дрондар легімен бірге қолдану еді.

49
00:04:19,800 --> 00:04:23,380
Бағалау 500 миллиард еуро болды.

50
00:04:23,380 --> 00:04:26,290
АҚШ-та тоқтатылғаннан кейін ол қайта іске қосылады.

51
00:04:26,290 --> 00:04:29,142
Осы және тағы басқа көптеген жоспарлар қайта оралды.

52
00:04:29,142 --> 00:04:36,408
Сонымен қатар, басқа да «төмен түбі жоқ шұңқырлар» бар, мысалы,
жеке сыйлықтарға қатысты парламенттегі дауыс

53
00:04:36,408 --> 00:04:44,340
берусіз неміс салық төлеушілерінің ақшасына
Украинаны шексіз қолдау – бұл бізді таң қалдырады.

54
00:04:44,340 --> 00:04:46,432
Олар үш бөлікке бөлінеді:

55
00:04:46,432 --> 00:04:52,922
1. Тікелей қаржылық субсидиялар – Жасыл партия қазіргі
уақытта оларды айтарлықтай арттыруды талап етіп отыр.

56
00:04:52,922 --> 00:04:59,616
2. Тауарларды жеткізу, Украина халқына
да, барлық түрдегі әскери жабдықтарға да.

57
00:04:59,616 --> 00:05:07,380
3. Оған қоса, Бундесвердің арсеналдары мен
мемлекеттік резервтегі тауарлар босатылады.

58
00:05:07,380 --> 00:05:14,861
Осының бәрін қаржыландыру үшін кетіп бара жатқан үкімет
жаңа үкімет қызметке кіріспей тұрып-ақ халыққа соғыс

59
00:05:14,861 --> 00:05:19,558
үшін қосымша 1 триллион еуро қарыз жүктеуге міндеттеді.

60
00:05:19,558 --> 00:05:25,998
Алайда, 2024 жылғы 31 желтоқсанға қарай Германия
мемлекеті, федералдық жерлер мен муниципалитеттердің қарыздарын

61
00:05:25,998 --> 00:05:30,296
есептемегенде, 2,509 триллион еуро қарыз жүктемесіне ие болды.

62
00:05:30,296 --> 00:05:36,257
Тағы бір триллион еуро қарыз алғаннан кейін
Германияның қарыз жүктемесі 3,509 триллионға

63
00:05:36,257 --> 00:05:40,420
дейін өсті, және оның аяқталуы әлі көрінбейді.

64
00:05:40,420 --> 00:05:45,824
Неміс мемлекетіне осындай зор қаржыны
қарызға бере алатындай жағдайда кім бар?

65
00:05:45,824 --> 00:05:52,415
Әлемдегі он ірі активтерді басқарушы компанияның сегізі
АҚШ-та орналасқан. Тізімде бірінші орында Black Rock тұр.

66
00:05:52,415 --> 00:05:59,633
Кездейсоқ, Фридрих Мерц мырза 2016 жылдан 2020 жылға
дейін BlackRock Asset Management Deutschland Aktiengesellschaft

67
00:05:59,633 --> 00:06:04,300
компаниясының Бақылау кеңесінің төрағасы болды.

68
00:06:04,300 --> 00:06:09,756
Әдетте пайыздық мөлшерлеме қарыз алушының несие рейтингісіне
негізделеді – белгісіздік неғұрлым жоғары болса, мөлшерлеме

69
00:06:09,756 --> 00:06:13,576
соғұрлым жоғары болады – сондай-ақ нарыққа,
инфляция деңгейіне және басқа инвестиция

70
00:06:13,576 --> 00:06:17,024
түрлеріндегі табыс алу мүмкіндіктеріне байланысты.

71
00:06:17,024 --> 00:06:24,168
Егер ұзақ мерзімді кезеңде пайыздық мөлшерлемені тек
5 пайыз деп алсақ, 3,5 триллион еуро несие бойынша

72
00:06:24,168 --> 00:06:27,933
жыл сайынғы пайыз сомасы 175 миллиард еуроны құрайды!

73
00:06:27,933 --> 00:06:35,882
Қару-жараққа 215 миллиард, пайыздарға 175
миллиард қосылып, барлығы 390 миллиард еуро.

74
00:06:35,882 --> 00:06:38,647
Қарыздың бір тиыны да әлі қайтарылған жоқ!

75
00:06:38,647 --> 00:06:43,503
Сонымен қатар, ұлттық бюджеттен
қаржыландырылатын зейнетақыларды ескеру қажет.

76
00:06:43,503 --> 00:06:48,427
2024 жылы бұл көрсеткіш 54,67 миллиард еуроны құрады.

77
00:06:48,427 --> 00:06:52,832
Оған қосымша мемлекеттік қызметшілер мен
мемлекеттік қызметкерлердің жалақысы қосылады.

78
00:06:52,832 --> 00:06:57,422
Зерттеу жүргізбей-ақ, әсіресе Германия міндетті
әскери қызмет енгізгісі келсе, бұлардың

79
00:06:57,422 --> 00:07:00,980
зейнетақыдан айтарлықтай жоғары екенін оңай болжауға болады.

80
00:07:00,980 --> 00:07:07,291
Қарапайым болу үшін мен оның шығынын зейнетақы
төлемдеріне шамамен 55 миллиард қана деп есептеймін.

81
00:07:07,291 --> 00:07:10,880
Нәтижесінде жалпы шығын 500 миллиардды құрайды.

82
00:07:10,880 --> 00:07:12,140
Ескерту:

83
00:07:12,140 --> 00:07:18,220
Алайда, 2024 жылғы ұлттық бюджет
тек 476,8 миллиард еуроны құрады.

84
00:07:18,220 --> 00:07:26,272
Зейнетақы, білім беру, басқа әлеуметтік қамсыздандыру
қорлары және т.б. сияқты басқа да бюджеттік баптар ескерілмейді!

85
00:07:26,272 --> 00:07:30,480
Несие берушілер мүддесі үшін жаңа қарыз алу қажеттігі сөзсіз.

86
00:07:30,480 --> 00:07:37,062
Бұл жоғарыда айтылғандардан күтілетін белгісіз қайтару
жағдайында пайыздық мөлшерлеменің өсуі заңды болып табылады.

87
00:07:37,062 --> 00:07:44,315
Барлық айла-шарғыларға қарамастан, Клингбайльдің 2025
жылға арналған жобалық бюджеті жаңа қарыз алуды жасыра алмады.

88
00:07:44,315 --> 00:07:52,060
Бұл бізді ұлттық бюджеттің басқа бағыттарын айтарлықтай
қысқарту қажет деген қорытындыға әкеледі, және тіпті

89
00:07:52,060 --> 00:07:56,544
сол кезде де мемлекет өз міндеттемелерін орындай алмайды.

90
00:07:56,544 --> 00:08:00,398
Қару-жараққа және пайыздық төлемдерге
барлық басқа бюджет қаражаттары жұмсалып жатыр.

91
00:08:00,398 --> 00:08:03,980
Жоғарыда келтірілген сандарды интернеттен табуға болады.

92
00:08:03,980 --> 00:08:07,174
Бундестаг отырыстарында әртүрлі сандар келтіріледі.

93
00:08:07,174 --> 00:08:12,880
Дегенмен, кез келген жағдайда
жоспарлар әрі қарай қарыз алуды көздейді.

94
00:08:12,880 --> 00:08:16,860
Француз маршалы Джан Джакомо Тривульцио :

95
00:08:16,860 --> 00:08:24,300
Соғыс жүргізу үшін үш нәрсе қажет: ақша (яғни несиелер),
ақша (яғни несиелер) және тағы да ақша (яғни несиелер).

96
00:08:24,300 --> 00:08:31,840
Мен сізге ұсынған осы көрсеткіштер арқылы жоғарыда айтылғандай,
мемлекеттік бюджеттің шегінен тыс созылғанын көрсетіп отырмын.

97
00:08:31,840 --> 00:08:36,820
Одан әрі бюджеттік саясат
мәселелері тек қана қысқаша қарастырылады.

98
00:08:36,820 --> 00:08:44,618
НАТО-ның басқа елдерінің статистикасы көрсеткендей, ірі НАТО
елдері – АҚШ, Франция, Ұлыбритания, Германия, Италия,

99
00:08:44,618 --> 00:08:52,631
Испания және Канада – ішінде жалпы ішкі өнімнің 3
пайызынан сәл артық қорғаныс шығындарын тек АҚШ қана жұмсады.

100
00:08:52,631 --> 00:08:59,009
Қалғандары 2006 жылдан 2024 жылға дейін
1,0-ден 2,4 пайызға дейін болды. Осы елдердің

101
00:08:59,009 --> 00:09:02,581
барлығы қазірдің өзінде ауыр қарызға батқан.

102
00:09:02,581 --> 00:09:11,299
Барлық НАТО елдерін ескере отырып, 2025 жылға қарай барлық
НАТО елдері 2,0 пайызға жетеді деген мәлімдеме де аса күмәнді.

103
00:09:11,299 --> 00:09:16,620
Португалия, бәлкім, айла-шарғыға жүгіну арқылы
ЖІӨ-нің тек 1,5 пайызын ғана қамтамасыз ете алады.

104
00:09:16,620 --> 00:09:23,967
Егер АҚШ-ты қоспағанда, НАТО-ның қалған барлық елдері қорғаныс
шығындарын 5 пайызға арттырса, олардың жалпы сомасы АҚШ-тың

105
00:09:23,967 --> 00:09:28,512
қазіргі қорғаныс шығындарынан әлі де 11 пайызға төмен болар еді.

106
00:09:28,512 --> 00:09:34,047
Осы дамуларға сүйене отырып, жақын болашақта
келісілген 5 пайыздық мақсат жеткіліксіз

107
00:09:34,047 --> 00:09:38,116
болып, одан әрі жоғарылатылатынынан қорқуға болады.

108
00:09:38,116 --> 00:09:45,307
Төмендегі салыстыру қаржылық тұрғыдан
қауіп туралы баяндауларға қатысты қызықты:

109
00:09:45,307 --> 00:09:51,438
2024 жылы НАТО елдерінің қорғаныс шығындары
барлық БРИКС елдері мен Солтүстік Кореяның қорғаныс

110
00:09:51,438 --> 00:09:54,760
шығындарының жалпы сомасынан он есе артық болды.

111
00:09:54,760 --> 00:09:59,100
Тек осы бір жайт қана кімнің кімге
қауіп төндіріп тұрғанын көрсетеді.

112
00:09:59,100 --> 00:10:06,464
Барлық НАТО елдері қару-жараққа басымдық беріп,
бюджеттерін қысқартып, қазірдің өзінде ауыр қарызға батқан.

113
00:10:06,464 --> 00:10:13,792
Бенджамин Франклин айтты: «Соғыстар соғыс
кезінде төленбейді; есеп-қисап кейін келеді.»

114
00:10:13,792 --> 00:10:17,333
Осы контексте ескеру қажет басқа фактілер:

115
00:10:17,333 --> 00:10:22,743
Доллардың жаһандық резервтік валюта ретінде
қаржылық күші АҚШ-қа өз экономикалық қуатынан

116
00:10:22,743 --> 00:10:25,460
әлдеқайда асатын қарыз алуға мүмкіндік береді.

117
00:10:25,460 --> 00:10:32,102
Интернетте АҚШ-тың қарызы 37,36
триллион доллар екені көрсетілген.

118
00:10:32,102 --> 00:10:35,757
АҚШ-тың пайыздық жүктемесі оның әскери шығындарынан жоғары.

119
00:10:35,757 --> 00:10:40,288
Осы қақтығысты шешу – Трамп әкімшілігінің мақсаттарының бірі.

120
00:10:40,288 --> 00:10:45,248
Қазіргі уақытта бұл доллардың құнын
әдейі төмендету арқылы жүзеге асырылуда.

121
00:10:45,248 --> 00:10:52,009
АҚШ-тағы әскери-өнеркәсіптік кешен (ӘӨК) –
үнемі жаңа отын – жаңа келісімшарттар мен жаңа

122
00:10:52,009 --> 00:10:56,000
пайда табу мүмкіндіктерін іздейтін қуатты күш.

123
00:10:56,000 --> 00:11:01,910
АҚШ 100 жылдан астам уақыт бойы әлемдегі ең
маңызды әскери техника жеткізушісі болып келеді.

124
00:11:01,910 --> 00:11:10,500
НАТО елдерінің салық түсімдерінің 5 пайызы қару-жараққа
бөлінетіндіктен, MIK АҚШ-қа оларды жобалауға мүмкіндік береді.

125
00:11:10,500 --> 00:11:13,599
Бұл НАТО елдерінің мемлекеттік саясаты.

126
00:11:13,599 --> 00:11:20,160
Әлемдік Оңтүстіктегі ресурстарды қарыздарды жабу
және үкіметтің билікті сақтап қалуы үшін пайдалану.

127
00:11:20,160 --> 00:11:29,729
Доллардың және патент заңының күші арқасында соңғы онжылдықтарда
байлық жаһандық Оңтүстіктен «алтын миллиардқа» қайта бөлінді.

128
00:11:29,729 --> 00:11:33,220
БРИКС, осы әділетсіздікке жауап ретінде, жаңа қорқыныш.

129
00:11:33,220 --> 00:11:36,840
Бұл байланысқа БАҚ аз көңіл бөледі.

130
00:11:36,840 --> 00:11:42,320
Израильдің Иранға қарсы прокси-соғысы
бір мысал ретінде қарастырылуы мүмкін.

131
00:11:42,320 --> 00:11:49,312
Осы контексте мен АҚШ-тың бұрынғы президенті
Двайт Дэвид Эйзенхауэрді дәйексөз келтіргім келеді:

132
00:11:49,312 --> 00:11:57,001
Өндірілетін әрбір винтовка, суға түсірілетін әрбір
соғыс кемесі, ұшырылатын әрбір зымыран ақырында аш

133
00:11:57,001 --> 00:12:02,460
қалып, тамақтанбаған адамдардан ұрлық жасауды білдіреді.

134
00:12:02,460 --> 00:12:06,020
Ендігі сұрақ – шешімдер қандай болуы мүмкін?

135
00:12:06,020 --> 00:12:11,232
Мұнда да мен Фредерик Жолио-Кюриді дәйексөз келтіргім келеді:

136
00:12:11,232 --> 00:12:14,520
Ешбір мемлекет те, ешбір адам да соғыстың алдын ала алмайды.

137
00:12:14,520 --> 00:12:20,000
Тек барлық елдердің халықтары бірге
әрекет етсе ғана олар осы мақсатқа жете алады.

138
00:12:20,000 --> 00:12:25,266
Мен 2014 жылғы 20 қыркүйектегі IG
Metall-дің «Штутгарттағы делегаттар конференциясының

139
00:12:25,266 --> 00:12:28,442
резолюциясы» мәтінінен дәйексөз келтіремін:

140
00:12:28,442 --> 00:12:34,900
Ұзақ мерзімде қару өндіру мен қару
экспортын толықтай жою қажет болар еді.

141
00:12:34,900 --> 00:12:43,420
Себебі қару өндіру адамгершілікке жат әрі барлық
түрдегі ресурстарды аса үлкен мөлшерде ысырап етеді.

142
00:12:43,420 --> 00:12:45,888
Ал Альберт Эйнштейн :

143
00:12:45,888 --> 00:12:52,072
Бейбітшілікті күшпен сақтауға болмайды. Оны
тек түсіністік арқылы ғана орнатуға болады.

144
00:12:52,072 --> 00:13:00,083
Мен Германияны мысалға ала отырып, ЖІӨ-нің 5 пайызы
ұлттық байлықты қайта бөлуді білдіретінін және қоғамға

145
00:13:00,083 --> 00:13:04,700
артық жүктеме салатынын сізге жеткізе алғанымды үміттенемін.

146
00:13:04,700 --> 00:13:07,980
Бұл ондай міндеттемесі бар әрбір мемлекетке қатысты.

147
00:13:07,980 --> 00:13:13,326
2025 жылғы 11 шілдеде JP Morgan
компаниясының бас атқарушы директоры Джейми Даймон

148
00:13:13,326 --> 00:13:17,216
Еуропаны сынға алды: «Еуропа жеңіліп жатыр».

149
00:13:17,216 --> 00:13:19,020
Құрметіңіз үшін рахмет.