"Адам адамга карышкыр эмес."
Бул аталыштагы эл аралык конференция 2025-жылдын 12–13-июль күндөрү Берлинде өттү.
Иш-чара Шиллер институту, Париждеги Геосаясат академиясы жана Ostdeutsches Kuratorium
von Verbänden e.V. (OKV) тарабынан уюштурулду.
OKVнин вице-президенти Йоахим Бонатц учурдагы согуштардын «коммерциялык жагы» жөнүндө, башкача
айтканда кимдер пайда көрүп жатканы тууралуу сөз сүйлөдү.
Бул жерде бир аз кыскартылган лекцияны угуңуз, анда сүрөттөр аркылуу НАТОнун талаптары немис
калкын карызга кантип батырып жатканын көрсөтөт.
Йоахим Бонатц жөнүндө:
1947-жылы Оре тоолорунда туулган, орто мектептин диплому бар, декоративдик боёгуч
IT, бизнес-администрлөө жана укук боюнча дипломдор
ГДРдин куралдуу күчтөрүндө 25 жыл, пионердик барлашта иштеген
пенсияга чыккандан бери OKVде эмгектенет
Аялдар жана мырзалар, Мен Шиллер институтунун конференциясынын алкагында бул комитеттин алдында согуштардын коммерциялык жагы
боюнча ойлорумду билдирүүгө мүмкүнчүлүк бергендиги үчүн Зэпп-Ларуш айымга ыраазычылык билдирем.
Киришүү катары мен Фридрих Шиллердин цитатасын тандадым:
Согуш – эң мыкты соодагер. Ал темирди алтынга айлантат.
2025-жылдын 25-июнундагы НАТОнун акыркы саммити боюнча:
Ал улуттук парламенттерди айланып өтүп, НАТО өлкөлөрүнүн ИДПсынын 5 пайызын куралданууга сарптоого чечим кабыл алды.
Менин жогорку класстагы математика мугалимим көп учурда алма менен грушаны салыштырба деп айтчу.
Бул жерде калкты алдоо максатында атайылап жасалган.
Ички жалпы өндүрүмдүн 5 пайызы өлкөнүн улуттук бюджетинин дээрлик 50 пайызын түзөт.
Бул 5 пайыздык чечим бюджеттин башка бардык беренелерин, айрыкча калкка социалдык чыгымдарды кыскартууга олуттуу басым көрсөтөт.
Жарандардан акча сыгып алуу үчүн негиз табылышы керек.
Бул максат үчүн тышкы душмандар – бул конкреттүү учурда Россия – аталган, ал 2028/29-жылдары НАТО
өлкөлөрүнө чабуул коюуну көздөп жатканы айтылат.
Бул темага байланыштуу мен Карл Петер Фройлингдин сөзүн келтирем:
Бийликке болгон кумар жана коркуу ар дайым эркиндик менен тынчтыктын кабыр казгандары болуп келген.
Германияда 2024-жылы жалпы ички продукт 4,31 триллион еврону түздү.
Анын беш пайызы 215 миллиард еврону түзөт, Германия аны бир жылдын ичинде аскердик жабдууларга коротууга милдеттенген.
Ар бир жыл!
2024-жылы Германиянын улуттук бюджети канчалык чоң болгон, анын эсебинен бул төлөнөт?
2024-жылы мамлекеттик бюджет 476,8 миллиард еврону түздү.
2025-жылдагы улуттук бюджет азыр каралууда.
Бул тең салмактуу эмес жана жогорку карыз каржылоосу менен мүнөздөлөт.
Коргоо чыгымдарына таянып туралы.
Маркус Туллий Цицерон мындай деген: «Согуштун күчү чексиз каражаттарга жатат.»
Бул НАТО согушка даярданып жатканын көрсөтөт!
Макулдашылган 215 миллиард евро улуттук бюджеттин чыныгы пландарына дал келбейт.
Германия милдеттүү аскердик кызматты кайра киргизүүнү каалап жатат жана 2025-жылдын 1-июлуна чейин эркектер менен аялдар үчүн
аскердик кызматты милдеттүү кылууну чечкен Данияга көңүл бурууда.
Казармаларды куруу жана жабдуу, жабдуулар жана айлык акылар баары аскердик чыгымдарга таасир этет.
Ошол эле учурда запастагы аскерлерди тартуу пландары бар, бул болсо жабдууларды жана башка керектүү нерселерди талап кылат.
Алар Германиянын куралдуу күчтөрүн заманбап учкучсуз согушка өткөргүсү келет, бирок параметрлерин билбейт.
1000дөн ашык Leopard 2 танктары, 2500 бронетранспортёр, флот, ракета өндүрүшү ж.б. так эмес каалоолор тизмесинде турат.
2020-жылы FCAS долбоору Германия менен Франциянын ортосунда макулдашылып, ишке киргизилди.
План эң заманбап сокку учактарын адамсыз учактар жана дрондордун топтому коштоосунда колдонуу болчу.
Баалоо 500 миллиард евро болгон.
АКШда токтотулгандан кийин кайра ишке киргизилет.
Булар жана башка көптөгөн пландар кайрадан кайтты.
Мындан тышкары, башка «төмөнү көрүнбөгөн тешиктер» да бар, мисалы, Германиянын салык төлөөчүлөрүнүн акчасынан
Украинаны шартсыз колдоо, ар бир белекке парламенттик добуш берүү өткөрүлбөй эле – бул бизди таң калтырат.
Булар үч бөлүккө бөлүнөт:
1. Түз каржылык субсидиялар – Жашыл партия учурда аларды олуттуу көбөйтүүнү талап кылууда.
2. Украина элине да, ар кандай аскердик жабдыктар үчүн да товар жеткирүүлөр.
3. Мунун үстүнө Бундесвердин арсеналдарынын жана мамлекеттик резервдеги товарлардын бошотулушу кошулат.
Мунун баарын каржылоо үчүн кетүүчү өкмөт, жаңы өкмөт кызматка кире электе эле, элге согуш үчүн
кошумча 1 триллион евро карыз жүктөөгө милдеттенди.
Бирок 2024-жылдын 31-декабрына карата Германия мамлекет катары, федералдык штаттардын жана муниципалитеттердин карыздарын
эсепке албаганда, 2,509 триллион евро карыз жүгүнө ээ болгон.
Кошумча бир триллион евро карыз алгандан кийин Германиянын карыз жүгү 3,509 триллионго жетти, жана анын аягы көрүнбөйт.
Ким Германия мамлекетине ушунчалык чоң суммадагы акчаны карызга бере алат?
Дүйнөдөгү он эң ири активдерди башкаруучу компаниялардын сегизи АКШда жайгашкан. Блэк Рок тизмеде биринчи орунда турат.
Кокустан, Фридрих Мерц мырза 2016-жылдан 2020-жылга чейин BlackRock Asset Management Deutschland Aktiengesellschaft
компаниясынын байкоочулар кеңешинин төрагасы болгон.
Адатта пайыздык чен карыз алуучунун кредиттик рейтингине негизделет – канчалык белгисиздик жогору болсо, чен ошончолук
жогору – ошондой эле рынок шарттарына, инфляция деңгээлине жана башка инвестиция
түрлөрүндөгү киреше алуу мүмкүнчүлүктөрүнө жараша болот.
Эгерде узак мөөнөттө пайыздык ченди болгону 5 пайыз деп алсак, 3,5 триллион евролук насыя боюнча
жылына төлөнүүчү пайыз 175 миллиард еврону түзөт!
Курал-жаракка 215 миллиард евро жана 175 миллиард евро пайыздар кошулганда, жалпысынан 390 миллиард евро түзөт.
Каттамдын бир тыйыны дагы азырынча кайтарылган жок!
Мындан тышкары, улуттук бюджеттен каржыланчу пенсияларды эске алуу керек.
2024-жылы бул 54,67 миллиард еврону түздү.
Мунун үстүнө мамлекеттик кызматкерлердин жана мамлекеттик кызматта иштегендердин айлыктары кошулат.
Изилдөө жүргүзбөстөн эле, айрыкча Германия милдеттүү аскердик кызматты киргизгиси келсе, булар
пенсиялардан кыйла жогору экенин оңой эле божомолдоого болот.
Жөнөкөйлүк үчүн мен бул чыгымдын болгону пенсия төлөмдөрүнө болжол менен 55 миллиард гана болорун эсептейм.
Бул жалпы 500 миллиард чыгымга алып келет.
Эскертүү:
Бирок 2024-жылдагы улуттук бюджет болгону 476,8 миллиард еврону түздү.
Пенсиялар, билим берүү, башка социалдык камсыздандыруу фонддору ж.б. сыяктуу башка бюджеттик чыгымдар эске алынбайт!
Жаңы карыз алуу насыя берүүчүлөрдүн кызыкчылыктары үчүн сөзсүз.
Бул пайыздык чендердин жогорулашы кайтарылышы белгисиз болгон учурда негиздүү болуп
саналат, бул жогоруда айтылгандардан күтүлөт.
Бардык айла-амалдарына карабастан, Клингбайлдын 2025-жылга карата долбоордук бюджети жаңы карыз алууну жашыра алган жок.
Бул бизди улуттук бюджеттин башка багыттарын кескин кыскартууга алып келет, жана ошондо
да мамлекет өз милдеттенмелерин аткара албайт.
Курал-жаракка жана пайыздык төлөмдөргө кеткен чыгымдар башка бардык бюджеттерди жеп жатат.
Жогоруда келтирилген сандарды Интернеттен табууга болот.
Бундестаг жыйналыштарында ар кандай сандар келтирилет.
Кайсы гана учурда болбосун, бирок пландар кошумча карыз алууну карайт.
Француз маршалы Джан Джакомо Тривульцио :
Согуш жүргүзүү үчүн үч нерсе зарыл: акча (мисалы, насыялар), акча (мисалы, насыялар) жана дагы акча (мисалы, насыялар).
Бул мен сизге сунуштаган сандык көрсөткүчтөр менен улуттук бюджеттин жогоруда айтылгандай ашып кеткенин көрсөтүп жатам.
Андан кийин каржылык саясат боюнча кошумча маселелерге гана токтолуп өтүлөт.
НАТОнун башка өлкөлөрүнүн статистикасы көрсөткөндөй, НАТОнун ири өлкөлөрүнүн — АКШ, Франция, Бириккен Королдук, Германия,
Италия, Испания жана Канада — ичинен жалпы ички продукттун 3 пайызынан бир аз ашык аскердик чыгымдарды гана АКШ сарптаган.
Калган өлкөлөрдө 2006-жылдан 2024-жылга чейин көрсөткүчтөр 1,0дөн 2,4 пайызга чейин өзгөргөн. Бул
өлкөлөрдүн баары буга чейин эле катуу карызга батып калган.
Бардык НАТО өлкөлөрүн карасак, 2025-жылга чейин бардык НАТО өлкөлөрү 2,0 пайызга жетет деген билдирүү да өтө талаштуу.
Португалия, балким, айла-амал колдонуп, ИДПнын болгону 1,5 пайызына гана жетиши мүмкүн.
Эгерде АКШдан башка бардык НАТО өлкөлөрү коргонуу чыгымдарын 5 пайызга көтөрсө, алардын жалпы суммасы азыркы
АКШнын коргонуу чыгымдарынан дагы 11 пайызга төмөн болмок.
Бул өнүгүүлөргө таянып, жакын келечекте макулдашылган 5 пайыздык максат жетишсиз болуп, андан ары жогорулатылары күтүлөт.
Төмөнкү салыштыруу коркунуч тууралуу баяндамаларды таза каржылык көз караштан караганда кызыктуу:
2024-жылы НАТО өлкөлөрүнүн коргоо чыгымдары бардык БРИКС өлкөлөрү менен Түндүк Кореянын
биргелешкен коргоо чыгымдарынан он эсе көп болду.
Бул гана жагдай ким кимди коркутуп жатканын көрсөтөт.
Бардык НАТО өлкөлөрү курал-жаракка артыкчылык берип, бюджеттерин кыскартып, буга чейин эле катуу карызга батып калышты.
Бенжамин Франклин айткан: «Согуштар согуш учурунда төлөнбөйт; эсеп кийин келет.»
Бул контекстте эске алууга тийиш болгон башка фактылар:
Доллардын дүйнөлүк резервдик валюта катары каржылык күчү АКШга өзүнүн экономикалык
мүмкүнчүлүгүнөн алда канча ашкан карыз алууга мүмкүндүк берет.
Интернетте АКШнын карызы 37,36 триллион доллар экени көрсөтүлгөн.
АКШнын пайыздык жүгү анын аскердик чыгымдарынан жогору.
Бул кагылышты чечүү Трамп администрациясынын максаттарынын бири болуп саналат.
Учурда бул доллардын баасын атайылап төмөндөтүү аркылуу ишке ашырылууда.
АКШдагы аскердик-өнөр жай комплекси (АӨК) — дайыма жаңы отун, жаңы буйруктар жана жаңы киреше
табуу мүмкүнчүлүктөрүн издеп жүргөн күчтүү күч.
АКШ 100 жылдан ашык убакыттан бери дүйнөдөгү эң маанилүү аскердик жабдыктардын жеткирүүчүсү болуп келет.
НАТО өлкөлөрүнүн салык кирешесинин 5 пайызы курал-жаракка бөлүнүп жаткандыктан, МИК АКШга аларды долбоорлоо мүмкүнчүлүгүн берет.
Бул НАТО өлкөлөрүнүн мамлекеттик саясаты.
Глобалдык Түштүктөгү ресурстарды карыздарды жабуу жана өкмөттүн бийликтеги ордун бекемдөө үчүн пайдалануу.
Доллардын жана патент мыйзамынын күчү менен акыркы ондогон жылдарда байлыктын глобалдык Түштүктөн
«алтын миллиардга» кайра бөлүштүрүлүшү байкалды.
БРИКС, бул адилетсиздикке жооп катары, жаңы коркутуучу образ болуп саналат.
Медиа бул байланышка аз көңүл бурат.
Израилдин Иранга каршы прокси-согушу бир мисал катары каралышы мүмкүн.
Бул контекстте мен АКШнын мурдагы президенти Двайт Дэвид Эйзенхауэрди цитата келтиргим келет:
Ар бир өндүрүлгөн винтовка, ар бир сууга түшүрүлгөн согуштук кеме, ар бир учурулган ракета — акыры ачка
калгандардан, тамак-аш албагандардан уурдоо дегенди билдирет.
Азыркы суроо – чечимдер кандай болушу мүмкүн?
Бул жерде да мен Фредерик Жолио-Кюринин сөзүн гана келтиргим келет:
Бир дагы мамлекет же жеке адам согушту токтото албайт.
Бардык мамлекеттердин элдери гана биргеликте аракет кылса, бул максатка жетише алышат.
Мен 2014-жылдын 20-сентябрындагы IG Metallдин «Штутгарттагы делегаттар конференциясынын резолюциясын» цитаталайм:
Узак мөөнөттө курал өндүрүшүн жана курал экспорттоону толугу менен жоюу каалоого татыктуу болмок.
Аскердик куралдарды өндүрүү адамгерчиликсиз жана ар кандай ресурстарды зор текке кетирүү болуп саналат.
Ал эми Альберт Эйнштейн :
Тынчтыкты күч менен сактап туруу мүмкүн эмес. Аны түшүнүү аркылуу гана орнотууга болот.
Мен бул жерде Германияны мисал кылып, ИДПнын 5 пайызы улуттук байлыкты кайра бөлүштүрүү болуп эсептелерин жана
коомго ашыкча жүк саларын түшүндүрө алгандыгыма үмүттөнөм.
Бул мындай милдеттенмеси бар ар бир мамлекетке тиешелүү.
2025-жылдын 11-июлунда JP Morgan компаниясынын башкы аткаруучу директору Джейми Даймон
Европаны сынга алды: «Европа жеңилип жатат.»
Маани бергендигиңиз үчүн рахмат.