1
00:00:00,000 --> 00:00:00,640


2
00:00:00,640 --> 00:00:03,203
"Кеше кешегә бүре түгел."

3
00:00:03,203 --> 00:00:11,464
2025 елның 12–13 июль көннәрендә Берлинда
бу исем астында халыкара конференция узды.

4
00:00:11,464 --> 00:00:21,696
Чараны Шиллер институты, Париж Геополитика Академиясе һәм
Ostdeutsches Kuratorium von Verbänden e.V. (OKV) оештырды.

5
00:00:21,696 --> 00:00:27,659
OKV вице-президенты Йоахим Бонатц хәзерге
сугышларның «коммерция ягы» турында, ягъни кемнәр сугыштан

6
00:00:27,659 --> 00:00:31,444
файда күрүчеләр икәнлеге хакында презентация ясады.

7
00:00:31,444 --> 00:00:36,823
Монда бераз кыскартылган лекцияне тыңлагыз, ул
саннар ярдәмендә Германия халкының НАТО

8
00:00:36,823 --> 00:00:40,380
таләпләре аркасында ничек бурычка батырылуын күрсәтә.

9
00:00:40,380 --> 00:00:42,752
Йоахим Бонатц турында:

10
00:00:42,752 --> 00:00:49,508
1947 елда Оре тауларында туган,
урта мәктәп дипломы, декоратив рәссам

11
00:00:49,508 --> 00:00:54,560
IT, бизнес-администрлау һәм хокук буенча дәрәҗәләр

12
00:00:54,560 --> 00:01:00,832
ГДР кораллы көчләрендә 25 ел хезмәт
иттем, пионер разведкасында эшләдем

13
00:01:00,832 --> 00:01:04,580
пенсиягә чыкканнан бирле OKVда эшләп килә

14
00:01:04,580 --> 00:01:10,786
Хөрмәтле ханымнар һәм әфәнделәр, Мин Шиллер институты
конференциясе кысаларында бу комитет алдында сугышларның

15
00:01:10,786 --> 00:01:16,879
коммерция ягы турында фикерләремне белдерү мөмкинлеге
биргән өчен Зэпп-Ларуш ханымга рәхмәт әйтәм. Кереш сүз

16
00:01:16,879 --> 00:01:20,992
итеп мин Фридрих Шиллерның әсәреннән бер цитатаны сайладым:

17
00:01:20,992 --> 00:01:26,480
Сугыш – иң яхшы сәүдәгәр. Ул тимерне алтынга әйләндерә.

18
00:01:26,480 --> 00:01:31,780
2025 елның 25 июнендә узган НАТО саммиты турында:

19
00:01:31,780 --> 00:01:39,540
Ул милли парламентларны узып, НАТО илләренең
ГМПсының 5 процентын коралландыруга тотарга карар кылды.

20
00:01:39,540 --> 00:01:45,628
Минем алты сыйныфтагы математика укытучым еш кына
алма белән грушаны чагыштырмаска кирәк, дип әйтә иде.

21
00:01:45,628 --> 00:01:49,460
Биредә бу эш халыкны алдау өчен махсус эшләнә.

22
00:01:49,460 --> 00:01:56,096
Эчке валовой продуктның 5 проценты илнең
дәүләт бюджетының якынча 50 процентын тәшкил итә.

23
00:01:56,096 --> 00:02:06,360
Бу 5 процент карар бюджетның башка барлык пунктларын, бигрәк тә
халыкка юнәлтелгән социаль чыгымнарны киметүгә зур басым ясый.

24
00:02:06,360 --> 00:02:10,597
Гражданнардан акча сыгару өчен нигез кирәк.

25
00:02:10,597 --> 00:02:22,140
Шуның өчен тышкы дошманнар – бу очракта Россия – атала,
ул, диләр, 2028/29 елларда НАТО илләренә һөҗүм итәргә тели.

26
00:02:22,140 --> 00:02:25,230
Бу тема буенча мин Карл Петер Фройлингны цитаталыйм:

27
00:02:25,230 --> 00:02:31,200
Властькә омтылыш һәм курку һәрвакыт
ирек һәм тынычлыкны җирләүчеләр булды.

28
00:02:31,200 --> 00:02:37,866
Германиядә 2024 елда брутто эчке
продукт 4,31 триллион евро тәшкил итте.

29
00:02:37,866 --> 00:02:48,032
Шуның биш проценты — 215 миллиард евро, һәм Германия
аны бер ел эчендә хәрби техникага тотарга вәгъдә итте.

30
00:02:48,032 --> 00:02:49,023
Һәр ел!

31
00:02:49,023 --> 00:02:54,956
2024 елда Германиянең дәүләт бюджеты
күпме иде, шуннан бу түләүне каплау каралган?

32
00:02:54,956 --> 00:03:01,186
2024 елда ил бюджеты 476,8 миллиард евро тәшкил итте.

33
00:03:01,186 --> 00:03:04,640
2025 елгы дәүләт бюджеты хәзерге вакытта карала.

34
00:03:04,640 --> 00:03:08,933
Бу тигез түгел һәм югары бурычлы финанслау белән характерлана.

35
00:03:08,933 --> 00:03:11,136
Саклану чыгымнарына тукталыйк.

36
00:03:11,136 --> 00:03:17,220
Маркус Туллий Цицерон әйткән: «Сугыш
көче чиксез акча запасларында ята.»

37
00:03:17,220 --> 00:03:20,353
Бу НАТОның сугышка әзерләнүен күрсәтә!

38
00:03:20,353 --> 00:03:27,275
Килешенгән 215 миллиард евро милли
бюджетның чын планнарына туры килми.

39
00:03:27,275 --> 00:03:34,005
Германия мәҗбүри хәрби хезмәтне яңадан кертмәкче һәм 2025
елның 1 июленә кадәр ир-атлар һәм хатын-кызлар өчен хәрби

40
00:03:34,005 --> 00:03:38,380
хезмәтне мәҗбүри итәргә карар кабул иткән Даниягә карый.

41
00:03:38,380 --> 00:03:44,352
Казармәләрне төзү һәм җиһазлау, техника һәм хезмәт
хаклары барысы да хәрби чыгымнарга йогынты ясый.

42
00:03:44,352 --> 00:03:49,680
Шул ук вакытта запас хәрбиләрне җәлеп итү планнары
бар, бу исә җиһазлар һәм шундый башка әйберләр таләп итә.

43
00:03:49,680 --> 00:03:55,880
Алар Германия кораллы көчләрен заманча дроннар сугышына
әйләндерергә телиләр, ләкин алар параметрларын белмиләр.

44
00:03:55,880 --> 00:04:06,594
1000-дән артык Leopard 2 танкы, 2500 бронетранспортёр,
флот, ракета җитештерү һ.б. төгәлсез теләкләр исемлегендә.

45
00:04:06,594 --> 00:04:13,440
2020 елда FCAS проекты Германия һәм
Франция арасында килешенде һәм эшкә җибәрелде.

46
00:04:13,440 --> 00:04:19,800
План заманча һөҗүм очкычларын, пилотсыз очкычлар
һәм дроннар күпләп очыру белән берлектә куллану иде.

47
00:04:19,800 --> 00:04:23,380
Бәяләмә 500 миллиард евро иде.

48
00:04:23,380 --> 00:04:26,290
АКШта туктатылганнан соң, ул яңадан эшләтеп җибәреләчәк.

49
00:04:26,290 --> 00:04:29,142
Бу һәм башка күп кенә планнар кире кайтты.

50
00:04:29,142 --> 00:04:35,907
Моннан тыш, башка «ахыры булмаган чокырлар» да бар, мәсәлән,
Германия салым түләүчеләре акчасына Украинаны

51
00:04:35,907 --> 00:04:44,340
шартсыз яклау, аерым ярдәмнәрне парламентта тавышка
куймыйча – моны без гаҗәпләнеп билгеләп үтәргә тиешбез.

52
00:04:44,340 --> 00:04:46,432
Бу өч өлешкә бүленә:

53
00:04:46,432 --> 00:04:52,922
1. Турыдан-туры финанс субсидияләре – Яшелләр партиясе
хәзерге вакытта аларны сизелерлек арттыруны таләп итә.

54
00:04:52,922 --> 00:04:59,616
2. Украина халкына да, төрле хәрби
тәэминатларга да товарларны җибәрү.

55
00:04:59,616 --> 00:05:07,380
3. Моңа өстәп, Бундесверның арсеналларын һәм
дәүләт запасларындагы товарларны бушату да бар.

56
00:05:07,380 --> 00:05:14,882
Боларның барысын да финанслау өчен китүче хөкүмәт,
яңа хөкүмәт вазифага керешкәнче үк, халыкны сугыш өчен

57
00:05:14,882 --> 00:05:19,558
өстәмә 1 триллион евро бурычка батырырга вәгъдә итте.

58
00:05:19,558 --> 00:05:26,454
Ләкин 2024 елның 31 декабренә карата Германия дәүләте, федератив
штатлар һәм муниципалитетлар бурычларын исәпкә алмаганда,

59
00:05:26,454 --> 00:05:30,296
2,509 триллион евро күләмендә бурыч йөкләнешенә ия иде.

60
00:05:30,296 --> 00:05:40,420
Тагын бер триллион евро бурычка алгач, Германиянең бурыч
йөкләнеше 3,509 триллионга күтәрелде, һәм ахыры күренми.

61
00:05:40,420 --> 00:05:45,824
Кем Германия дәүләтенә шундый зур суммада акча бирә ала?

62
00:05:45,824 --> 00:05:52,415
Дөньядагы иң зур ун активлар белән идарә итүче
компаниянең сигезе АКШта урнашкан. Black Rock беренче урында.

63
00:05:52,415 --> 00:05:58,801
Очраклы рәвештә, Фридрих Мерц әфәнде 2016 елдан 2020
елга кадәр BlackRock Asset Management Deutschland

64
00:05:58,801 --> 00:06:04,300
Aktiengesellschaft компаниясенең күзәтү шурасы рәисе булган.

65
00:06:04,300 --> 00:06:10,120
Гадәттә, процент ставкасы заем алучының кредит рейтингына
нигезләнә – рейтинг нечкә булган саен ставка югарырак була

66
00:06:10,120 --> 00:06:17,024
– шулай ук базар шартларына, инфляция дәрәҗәсенә һәм
башка инвестиция формаларында табыш алу мөмкинлекләренә бәйле.

67
00:06:17,024 --> 00:06:24,201
Әгәр без озак вакытлы перспективада процент ставкасын бары
тик 5 процент дип алсак, 3,5 триллион евролык кредит буенча

68
00:06:24,201 --> 00:06:27,933
ел саен түләргә тиешле процент 175 миллиард евро тәшкил итә!

69
00:06:27,933 --> 00:06:35,882
Коралландыруга 215 миллиард һәм процентлар буенча 175
миллиард евро барлығы 390 миллиард евро тәшкил итә.

70
00:06:35,882 --> 00:06:38,647
Бурычның бер тиен дә әле кайтарылмаган!

71
00:06:38,647 --> 00:06:43,503
Моннан тыш, милли бюджеттан
финансланасы пенсияләрне дә исәпкә алырга кирәк.

72
00:06:43,503 --> 00:06:48,427
2024 елда бу 54,67 миллиард евро тәшкил итте.

73
00:06:48,427 --> 00:06:52,832
Моңа өстәп дәүләт хезмәткәрләре һәм дәүләт
хезмәте хезмәткәрләренең хезмәт хаклары да өстәлә.

74
00:06:52,832 --> 00:06:58,037
Бернинди тикшеренү дә үткәрмичә, аларның
пенсияләрдән шактый югарырак булуын фаразлау җиңел – бигрәк

75
00:06:58,037 --> 00:07:00,980
тә Германия мәҗбүри хәрби хезмәт кертергә теләсә.

76
00:07:00,980 --> 00:07:07,291
Гади булсын өчен мин моның чыгымнарын пенсия
түләүләренә якынча 55 миллиард гына булачак дип фараз итәм.

77
00:07:07,291 --> 00:07:10,880
Бу гомуми чыгымнарны 500 миллиардка җиткерә.

78
00:07:10,880 --> 00:07:12,140
Искәртү:

79
00:07:12,140 --> 00:07:18,220
Ләкин 2024 елда милли бюджет бары тик
476,8 миллиард евро гына тәшкил итте.

80
00:07:18,220 --> 00:07:26,272
Пенсияләр, мәгариф, башка социаль иминият фондлары
һ.б. кебек башка бюджет чыгымнары исәпкә алынмый!

81
00:07:26,272 --> 00:07:30,480
Яңа бурыч алу кредиторлар мәнфәгатьләре өчен мәҗбүри.

82
00:07:30,480 --> 00:07:34,027
Бу шунлыктан, кайтарылуы шикле булган
очракта процент ставкаларын арттыру законлы

83
00:07:34,027 --> 00:07:37,062
санала, һәм моны югарыда әйтелгәннән көтәргә була.

84
00:07:37,062 --> 00:07:44,315
Барлык хәйләләргә карамастан, Клингбайльның 2025 елга
тәкъдим иткән бюджет проекты яңа бурычны яшерә алмады.

85
00:07:44,315 --> 00:07:52,143
Бу безне милли бюджетның башка өлкәләрен кискен
киметергә кирәклеге нәтиҗәсенә китерә, һәм хәтта

86
00:07:52,143 --> 00:07:56,544
шул очракта да дәүләт үз бурычларын үти алмаячак.

87
00:07:56,544 --> 00:08:00,398
Коралландыру һәм процент түләүләре башка барлык бюджетларны йота.

88
00:08:00,398 --> 00:08:03,980
Югарыда бирелгән саннарны Интернетта табарга була.

89
00:08:03,980 --> 00:08:07,174
Бундестаг утырышларында төрле саннар китерелә.

90
00:08:07,174 --> 00:08:12,880
Һәрхәлдә, исә дә, планнар алга таба тагын заем алуны күздә тота.

91
00:08:12,880 --> 00:08:16,860
Француз маршалы Джан Джакомо Тривульцио :

92
00:08:16,860 --> 00:08:24,300
Сугыш алып бару өчен өч нәрсә кирәк: акча (ягъни кредитлар),
акча (ягъни кредитлар) һәм тагын акча (ягъни кредитлар).

93
00:08:24,300 --> 00:08:31,840
Мин сезгә тәкъдим иткән бу саннар белән, югарыда
әйтелгәнчә, дәүләт бюджетының киеренке икәнен күрсәтәм.

94
00:08:31,840 --> 00:08:36,820
Аннан соң калган фискаль сәясәт мәсьәләләренә генә кагылачак.

95
00:08:36,820 --> 00:08:44,708
Башка НАТО илләре статистикасы күрсәтә ки, төп НАТО илләре — АКШ,
Франция, Бөекбритания, Германия, Италия, Испания һәм Канада

96
00:08:44,708 --> 00:08:52,631
— арасында чиста эчке продуктның 3 проценттан бераз артык
өлешен оборона чыгымнарына сарыф иткән ил бары тик АКШ булды.

97
00:08:52,631 --> 00:09:02,581
Калганнары 2006 елдан 2024 елга кадәр 1,0 һәм 2,4 процент
арасында булган. Бу илләрнең барысы да инде зур бурычка баткан.

98
00:09:02,581 --> 00:09:08,312
Барлык НАТО илләренә караганда, 2025 елга
кадәр барлык НАТО илләре дә 2,0 процент

99
00:09:08,312 --> 00:09:11,299
күрсәткеченә ирешәчәк дигән белдерү дә бик шикле.

100
00:09:11,299 --> 00:09:16,620
Португалия, мөгаен, алдау алымнарына мөрәҗәгать
итеп, ВВПның бары тик 1,5 процентын гына ирешә алачак.

101
00:09:16,620 --> 00:09:22,675
Әгәр АКШны исәпкә алмаганда калган барлык НАТО илләре үзләренең
оборона чыгымнарын 5 процентка арттырсалар,

102
00:09:22,675 --> 00:09:28,512
гомуми суммасы һаман да АКШның хәзерге оборона
чыгымнарыннан 11 процентка кимрәк булыр иде.

103
00:09:28,512 --> 00:09:34,200
Бу үсешләргә нигезләнеп, якын киләчәктә килешенгән
5 процент максаты җитәрлек булмаячак һәм аны

104
00:09:34,200 --> 00:09:38,116
тагын да арттырырга туры киләчәк, дип куркырга кирәк.

105
00:09:38,116 --> 00:09:45,307
Түбәндәге чагыштыру куркыныч турында хикәяләрне
чиста финанс күзлегеннән караганда кызыклы итә:

106
00:09:45,307 --> 00:09:54,760
2024 елда НАТО илләренең хәрби чыгымнары барлык БРИКС илләре һәм
Төньяк Кореянең берләшкән чыгымнарыннан ун тапкыр күбрәк булды.

107
00:09:54,760 --> 00:09:59,100
Бу ягы гына үзе кемнең кемне янавын күрсәтә.

108
00:09:59,100 --> 00:10:06,464
Бөтен НАТО илләре кораллы көчләргә өстенлек биреп
бюджетларын кыскарталар һәм инде зур бурычка батканнар.

109
00:10:06,464 --> 00:10:13,792
Бенҗамин Франклин әйткән: "Сугышлар сугыш
вакытында түләнми; исәп соңыннан килә."

110
00:10:13,792 --> 00:10:17,333
Бу контекстта исәпкә алырга кирәк башка фактлар:

111
00:10:17,333 --> 00:10:21,926
Долларның дөньякүләм резерв валютасы буларак
финанс көче АКШка үз икътисади

112
00:10:21,926 --> 00:10:25,460
мөмкинлекләреннән күпкә артыграк бурыч алу мөмкинлеге бирә.

113
00:10:25,460 --> 00:10:32,102
Интернет күрсәткәнчә, АКШның бурычлары 37,36 триллион доллар.

114
00:10:32,102 --> 00:10:35,757
АКШның процент йөкләнеше аның оборона чыгымнарыннан да зуррак.

115
00:10:35,757 --> 00:10:40,288
Бу низагны чишү Трамп идарәсенең максатларының берсе.

116
00:10:40,288 --> 00:10:45,248
Хәзерге вакытта моңа долларның
кыйммәтен махсус киметү юлы белән ирешелә.

117
00:10:45,248 --> 00:10:56,000
АКШтагы хәрби-сәнәгать комплексы (ХСК) — яңа ягулык, ягъни яңа
контрактлар һәм яңа табыш мөмкинлекләре эзләп торган көчле көч.

118
00:10:56,000 --> 00:11:01,910
АКШ 100 елдан артык вакыт дәвамында дөньяның иң
мөһим хәрби техника тәэмин итүчесе булып килә.

119
00:11:01,910 --> 00:11:10,500
НАТО илләренең салым керемнәренең 5 проценты кораллы
көчләргә бүленгәнгә, МИК АКШка аларны проектлау мөмкинлеге бирә.

120
00:11:10,500 --> 00:11:13,599
Бу НАТО илләренең дәүләт сәясәте.

121
00:11:13,599 --> 00:11:20,160
Глобаль Көньякта ресурсларны файдалану бурычларны
каплау һәм хөкүмәтнең хакимияттә тотылышын ныгыту өчен.

122
00:11:20,160 --> 00:11:29,729
Доллар көче һәм патент законы ярдәмендә соңгы дистә
елларда байлык глобаль Көньяктан «алтын миллиард»ка күчерелде.

123
00:11:29,729 --> 00:11:33,220
БРИКС, бу гаделсезлеккә җавап
итеп, яңа куркыныч образ булып тора.

124
00:11:33,220 --> 00:11:36,840
Массакүләм мәгълүмат чаралары бу бәйләнешкә аз игътибар бирә.

125
00:11:36,840 --> 00:11:42,320
Израильнең Иранга каршы прокси-сугышы
бер мисал буларак каралырга мөмкин.

126
00:11:42,320 --> 00:11:49,312
Бу контекстта мин элекке АКШ президенты Двайт
Дэвид Эйзенхауэрны сүзләрен китерергә телим:

127
00:11:49,312 --> 00:11:57,079
Һәр җитештерелгән винтовка, һәр суга төшерелгән сугыш
корабе, һәр атылган ракета ахыр чиктә ачлыктан интегүче һәм

128
00:11:57,079 --> 00:12:02,460
азык-төлек белән тәэмин ителмәгән кешеләрдән урлау дигән сүз.

129
00:12:02,460 --> 00:12:06,020
Хәзер сорау шунда: чишелешләр нинди булырга мөмкин?

130
00:12:06,020 --> 00:12:11,232
Монда да мин Фредерик Жолио-Кюрине гына цитаталарга телим:

131
00:12:11,232 --> 00:12:14,520
Бер генә дәүләт тә, бер генә кеше дә сугышны булдырмая алмый.

132
00:12:14,520 --> 00:12:20,000
Бары тик барлык илләр халыклары бергәләп
эш итсә генә, алар бу максатка ирешә ала.

133
00:12:20,000 --> 00:12:28,442
Мин 2014 елның 20 сентябреннән IG Metallның «Штутгарттагы
делегатлар конференциясенең резолюциясе»н цитаталыйм:

134
00:12:28,442 --> 00:12:34,900
Озак вакыт эчендә корал җитештерүне һәм
корал экспортын тулысынча бетерү теләнер иде.

135
00:12:34,900 --> 00:12:43,420
Чөнки корал җитештерү кешелеккә каршы һәм
барлык төр ресурсларны зур күләмдә әрәм итү.

136
00:12:43,420 --> 00:12:45,888
Һәм Альберт Эйнштейн :

137
00:12:45,888 --> 00:12:52,072
Тынычлыкны көч белән саклап булмый. Аны
бары тик аңлашу аша гына ирешеп була.

138
00:12:52,072 --> 00:12:59,927
Мин Германияне мисал итеп китереп, монда сезгә ВВПның 5
проценты милли байлыкны яңадан бүлүне аңлатып, бу

139
00:12:59,927 --> 00:13:04,700
җәмгыятькә артык зур йөк салуын күрсәтә алганмын дип өметләнәм.

140
00:13:04,700 --> 00:13:07,980
Бу мондый бурыч йөкләнгән һәр дәүләткә кагыла.

141
00:13:07,980 --> 00:13:17,216
2025 елның 11 июлендә JP Morgan генераль директоры
Джейми Даймон Европаны тәнкыйтьләде: «Европа җиңелә.»

142
00:13:17,216 --> 00:13:19,020
Игътибарыгыз өчен рәхмәт.