Tata ki te kotahi miriona tamariki i tīmata i te tau kura hou i Switzerland i waenganui o Akuhata.
Ko ngā mea i tīmata ai ki ngā pukapuka tuhi, ngā pene me ngā pukapuka, e tīmata ana
ināianei i ngā rorohiko pūkoro me ngā papa rorohiko.
Kua tino tere ake te huringa matihiko o te mātauranga i tēnei whenua.
E whakaatu ana tētahi arotakenga i ngā whakataunga a ngā kāwanatanga ā-rohe me ngā whakataunga a te paremata, kua
whakarewahia e te nuinga ake i te haurua o ngā kāwanatanga ā-rohe he hōtaka whakawhanake matihiko
whānui mō ā rātou kura i roto i ngā whā tau kua pahure.
E tumanakohia ana ka whakangao ia tau i ngā moni e neke atu ana i te kotahi rau miriona franc o Switzerland mō tēnei kaupapa.
Ka whakamana ēnei whakapau moni e ngā painga rongonui o te mātauranga matihiko:
He nui ake te ngawari, ngā ara ako whaiaro, me te whakatairanga i ngā pūkenga matihiko, hei tauira noa iho.
Ahakoa kei te aro tonu a Switzerland ki te whakatairanga i ngā āhuatanga mātauranga matihiko, ka kitea he āhua rerekē i tāwāhi.
Ngā whenua pērā i a Denmark, te United Kingdom, te Netherlands me Sweden, i mua he kaiārahi i ngā pūnaha mātauranga matihiko,
ināianei kei te huri whakamuri, ā, e karanga ana kia whai taurite hauora i waenga i te whakaako ā-tinana me te whakaako matihiko.
Kāore anō kia tuhia whānuitia ngā pānga ā-roa o te whakamahinga mata ki te hauora me te oranga o ngā tamariki me ngā rangatahi.
Kua whakatūpato kē a Kla.TV mō te pikinga ake o te kai pāpāho kāore i raro i te whakahaere i waenga i ngā tamariki me ngā
rangatahi, me te pikinga hoki o ngā pānga hauora me ngā pānga hinengaro i roto i tētahi raupapa hōtaka i te tau 2018.
He rangahau i whakaputaina i te tau 2019 e te pūtea inihua hauora Tiamana "pronova BKK" e whakatau ana:
"Ka kukume ngā waea atamai, ngā papa rorohiko me ngā pūrere kēmu i ngā tamariki. He pānga tino kino tēnei ki tō rātou hauora."
Kei te kite ngā tākuta tamariki i ngā raruraru hauora i waenga i ngā tamariki o ngā reanga katoa, ā, e mea
ana rātou nā te pikinga ake o te whakamahinga pāpāho.
E toru wāhanga o ngā tākuta tamariki i uiuitia i kī he raruraru hauora ā ngā tamariki i
waenga i te tekau me te tekau mā toru tau, otirā.
79% o ngā tākuta tamariki e pūrongo ana kua piki ngā raruraru whanonga ā-pāpori, 75% e pūrongo ana kua piki te momona, 70% e
pūrongo ana kua piki ngā mate whanaketanga kōrero, 66% e pūrongo ana kua piki ngā ngoikoretanga nekehanga, ā,
59% e pūrongo ana kua piki ngā mate whanaketanga ako.
Ko tētahi pānga taha kua kore i tino kitea tae noa ki tēnei wā, ā, kei te whakapae i tētahi atarangi pōuri e piki haere ana
ki runga i ngā ahunga whakamua o te mātauranga matihiko: ko te pikinga tere o te matakite poto i waenga i ngā tamariki.
He rangahau tata nei nā tētahi rōpū rangahau Hainamana e whakaatu ana i ngā tatauranga whakamataku:
I tēnei rā, kotahi i roto i ngā toru tamariki puta noa i te ao e whai tirohanga poto ana – ā, kei te piki haere te āhua.
E ai ki ngā matapae, ka noho tata ki te 40% o ngā tamariki katoa e rima tau te pakeke,
neke atu rānei, me te myopia ā te tau 2050.
Ka whai pānga whānui ki te hauora, ki te mātauranga, me te hapori tēnei pikinga nui rawa atu.
Te hongere rongo pāpāho motuhake "uncut news" i whakaputa i tētahi raupapa rangahau e whakaatu ana i ngā pānga kino o te
whakamahi mata matihiko ki te hauora o ngā karu o ngā tamariki.
He tātaritanga whānui i whakaputaina i roto i te pukapuka pūtaiao BMC Public Health i Pipiri 2024, i arotake i ngā raraunga mai i
ngā rangahau e 19 i whai wāhi ai ngā tamariki me ngā rangatahi e 102,360 nō Ahia ki te Rāwhiti, Ahia ki te Tonga,
Īropi me Amerika ki te Raki, i kitea ko te wā mata i mua i ngā rorohiko te tino pānga ki te myopia.
I kitea hoki e ngā kairangahau, i ia haora tāpiri o te wā mata ia rā, ka piki te tūponotanga kia whanake te myopia e 7%, e
whakaatu ana ahakoa he pikinga iti noa iho o te whakamahinga mata i te wā roa, ka āwhina ki te whanake o te tirohanga poto.
Hei tāpiri atu ki te ngoikore o te tirohanga, ka arahi te myopia ki ētahi atu raruraru
hauora me ngā take e pā ana ki te āhua noho.
I te tau 2023, i tuku whakapāha a Mattias Tesfaye, te Minita mō ngā Tamariki me te Mātauranga o Danemāka, i roto i tētahi uiui mō
te whakamahi i tētahi whakatupuranga o ngā tamariki me ngā rangatahi o Danemāka hei kiore whakamātautau i
roto i tētahi whakamātautau matihiko kāore i taea te matapae i tōna whānuitanga me ōna hua.
Ehara te rūma akomanga i te toronga o te rūma o te rangatahi, kei reira rātou e rere ana i ngā
rerenga ataata, e tākaro kēmu ana, e hoko ana.
Kua roa ngā kura e tino whakarongo ana ki ngā kamupene hangarau nui; hei hapori, kua tino aroha
tātou ki ngā mea whakamīharo o te ao matihiko.
Ehara rānei i te mea me arotake anō te whakawhānuitanga o te pūnaha mātauranga matihiko i tēnei whenua hoki?
Kei reira tonu he whai wāhi kia ako i ngā māramatanga i riro i ngā whenua kaiārahi pērā i a Denmark, kia whakawhanake hoki i
tētahi pūnaha mātauranga e kore e tiaki noa i ngā karu o ngā tamariki, engari e
whakatairanga ana hoki i tō rātou oranga whānui.
Tautokohia kia whakaoho i te mōhio o ngā mātua, ngā kaiako, ngā mana whakahaere o te kura me ngā kaihanga kaupapa here mō ngā
tūraru o te mātauranga matihiko mā te tohatoha i tēnei hōtaka.