1
00:00:00,001 --> 00:00:00,859


2
00:00:00,859 --> 00:00:07,062
Bana ba ka bang milione ba qalile selemo se secha
sa sekolo naheng ea Switzerland bohareng ba Phato.

3
00:00:07,062 --> 00:00:14,462
Seo pele se neng se qala ka dibukana, dipene le dibuka,
jwale se se se qala haholo ka dilaptop le ditheblete.

4
00:00:14,462 --> 00:00:20,853
Ho kenngwa ha thekenoloji ya dijithale
thutong ho potlakile haholo naheng ena.

5
00:00:20,853 --> 00:00:27,371
Tlhahlobo ea liqeto tsa mebuso ea li-canton le ea paramente e
bontša hore ho feta halofo ea li-canton li qalile

6
00:00:27,371 --> 00:00:33,880
mananeo a pharaletseng a ho kenya sekolo-khubung
lithulelong tsa tsona lilemong tse 'ne tse fetileng.

7
00:00:33,880 --> 00:00:39,750
Ho lebelletsoe hore ho tsetetsoe liforanka tsa Switzerland tse
fetang limilione tse 100 selemo le selemo bakeng sa morero ona.

8
00:00:39,750 --> 00:00:45,563
Ditshenyehelo tsena di a utlwahala ka lebaka la
melemo e babatsehang haholo ya thuto ya dijithale:

9
00:00:45,563 --> 00:00:51,116
Boitekanelo bo boholo, litsela tsa thuto
tse ikhethileng le khothaletso ea litsebo

10
00:00:51,116 --> 00:00:54,964
tsa dijithale, ho bolela tse seng kae feela.

11
00:00:54,964 --> 00:00:59,838
Le ha Switzerland e ntse e tsepamisitse maikutlo ho
ntlafatseng tikoloho ea thuto ea dijithale, ho

12
00:00:59,838 --> 00:01:03,089
boha linaheng lisele ho senola setšoantšo se fapaneng.

13
00:01:03,089 --> 00:01:10,890
Linaha tse kang Denmark, United Kingdom, Netherlands le Sweden,
tseo e kileng ea e-ba baqapi ba litsamaiso tsa thuto tsa

14
00:01:10,890 --> 00:01:15,906
dijithale, hajoale li khutlela morao 'me li
kopa tekano e phetseng hantle lipakeng tsa

15
00:01:15,906 --> 00:01:19,601
ho ruta ka mokhoa oa khale le oa dijithale.

16
00:01:19,601 --> 00:01:26,251
Litlamorao tsa nako e telele tsa tšebeliso ea
li-skrini bophelong bo botle le boiketlong ba

17
00:01:26,251 --> 00:01:30,380
bana le bacha ha li e-so ngoloe ka ho lekana.

18
00:01:30,380 --> 00:01:38,795
Kla.TV e se e lemositse ka keketseho ea tšebeliso e sa laoleheng
ea mecha ea litaba har'a bana le bacha le

19
00:01:38,795 --> 00:01:47,906
keketseho e amanang le eona ea litlamorao tsa bophelo bo
botle le tsa kelello letotong la mananeo ka 2018.

20
00:01:47,906 --> 00:01:53,090
Phuputso e phatlalalitsoeng ka 2019 ke
letlole la inshorense ea bophelo la k'hamphani ea

21
00:01:53,090 --> 00:01:56,431
Jeremane "pronova BKK" e fihlela qeto e reng:

22
00:01:56,431 --> 00:02:02,898
"Li-smartphone, li-tablet le mechini ea lipapali li hohela bana.
Sena se na le litlamorao tse mpe haholo bophelong ba bona."

23
00:02:02,898 --> 00:02:07,560
Lingaka tsa bana li bona mathata a bophelo bo
botle ho bana ba lilemo tsohle, ao li reng a bakoa ke

24
00:02:07,560 --> 00:02:10,304
tšebeliso e ntseng e eketseha ea mecha ea litaba.

25
00:02:10,304 --> 00:02:14,482
Karolo ea boraro ho tse 'ne ea lingaka tsa bana tse ileng tsa
botsisisoa e hlokometse hore bana ba lilemo tse

26
00:02:14,482 --> 00:02:18,518
pakeng tsa leshome le leshome le metso e meraro,
haholo-holo, ba na le mathata a bophelo bo botle.

27
00:02:18,518 --> 00:02:26,633
79% ea lingaka tsa bana li tlaleha keketseho ea mekhoa e sa
tloaelehang ea sechaba, 75% li tlaleha keketseho ea botenya bo

28
00:02:26,633 --> 00:02:33,152
feteletseng, 70% li tlaleha mathata a nts'etsopele
ea puo, 66% li tlaleha mefokolo ea motsamao 'me

29
00:02:33,152 --> 00:02:37,926
59% li tlaleha mathata a nts'etsopele ea ho ithuta.

30
00:02:37,926 --> 00:02:43,536
Phello e 'ngoe e sa lebelloang, eo ho fihlela joale e neng e sa
elelloe haholo, ke ho beha moriti o ntseng o lefifi

31
00:02:43,536 --> 00:02:50,047
haholoanyane holim'a tsoelopele ea thuto ea dijithale: keketseho
e potlakileng ea ho ba le pono e khuts'oane har'a bana.

32
00:02:50,047 --> 00:02:55,836
Phuputso ea haufinyane e entsoeng ke sehlopha sa
bafuputsi ba Machaena e fana ka lipalo tse tšosang:

33
00:02:55,836 --> 00:03:00,165
Le kajeno, ngoana a le mong ho ba bararo
lefatšeng ka bophara o na le bokuli ba ho se bone

34
00:03:00,165 --> 00:03:03,589
hole hantle – 'me palo ena e ntse e eketseha.

35
00:03:03,589 --> 00:03:09,939
Ho latela likhakanyo, hoo e ka bang 40% ea
bana bohle ba lilemo li hlano ho ea holimo ba

36
00:03:09,939 --> 00:03:14,381
tla be ba phela le myopia ka selemo sa 2050.

37
00:03:14,381 --> 00:03:21,998
Keketseho e kholo hakana e ne e tla ba le
litlamorao tse pharaletseng bophelong, thutong le sechabeng.

38
00:03:21,998 --> 00:03:30,084
Setsi sa litaba se ikemetseng "uncut news" se phatlalalitse
letoto la liphuputso tse bontšang litlamorao tse mpe tsa

39
00:03:30,084 --> 00:03:35,053
tšebeliso ea li-skrini tsa dijithale bophelong ba mahlo a bana.

40
00:03:35,053 --> 00:03:43,192
Tshekatsheko e pharaletseng e phatlaladitsweng koranteng ya
saense ya BMC Public Health ka Phuptjane 2024, e hlahlobileng

41
00:03:43,192 --> 00:03:50,981
datha ho tswa dithutong tse 19 tse neng di akaretsa bana le
batjha ba 102,360 ba tswang Asia Botjhabela, Asia Borwa, Yuropa

42
00:03:50,981 --> 00:03:56,680
le Amerika Leboya, e fumane hore nako ya ho
shebella skrineng ka pela dikhomphutha e na le

43
00:03:56,680 --> 00:04:00,612
tshusumetso e kgolo ka ho fetisisa ho myopia.

44
00:04:00,612 --> 00:04:06,993
Bafuputsi ba boetse ba hlokometse hore ka hora e 'ngoe le e 'ngoe
e eketsehileng ea nako ea ho shebella li-skrini letsatsi le

45
00:04:06,993 --> 00:04:12,404
letsatsi, monyetla oa ho ba le myopia o ne o eketseha ka 7%, e
leng se bontšang kamoo le keketseho e nyane

46
00:04:12,404 --> 00:04:18,459
feela ea tšebeliso ea li-skrini ha nako e ntse e
ea e kenyang letsoho ho ba le pono e khuts'oane.

47
00:04:18,459 --> 00:04:25,565
Ntle le bokooa ba pono, myopia e baka mathata a
mang a bophelo bo botle le a mokhoa oa bophelo.

48
00:04:25,565 --> 00:04:36,060
Ka 2023, Letona la Bana le Thuto la Denmark, Mattias Tesfaye, o
ile a kopa tšoarelo puisanong ka lebaka la ho sebelisa moloko oa

49
00:04:36,060 --> 00:04:42,947
bana le bacha ba Denmark e le liphoofolo
tsa liteko tekong ea dijithale eo boholo le

50
00:04:42,947 --> 00:04:48,145
litlamorao tsa eona li neng li sa lebelloa.

51
00:04:48,145 --> 00:04:55,243
Kamore ea borutelo ha se katoloso ea kamore ea mocha, moo
ba shebellang mananeo, ba bapalang lipapali le ho reka.

52
00:04:55,243 --> 00:05:01,625
Dikolo di bile boikokobetso bo feteletseng ho dikhamphani tse
kgolo tsa thekenoloji ka nako e telele haholo; jwalo ka setjhaba,

53
00:05:01,625 --> 00:05:05,925
re ratane ho feta tekano le mehlolo ya lefatshe la dijithale.

54
00:05:05,925 --> 00:05:12,441
Na katoloso ea tsamaiso ea thuto ea dijithale ha
ea lokela ho boela e shejoa hape le naheng ena?

55
00:05:12,441 --> 00:05:19,775
Ho sa na le monyetla oa ho ithuta ho tsoa ho temohisiso e
fumanweng ke dinaha tse eteletseng pele jwalo ka Denmark, le ho

56
00:05:19,775 --> 00:05:28,259
ntshetsapele tsamaiso ya thuto e sa sireletseng mahlo a bana
feela, empa hape e kgothalletsang boiketlo ba bona ka kakaretso.

57
00:05:28,259 --> 00:05:36,171
Thusa ho tsebisa batsoali, matichere, balaodi
ba dikolo le baetsi ba maano ka dikotsi tsa

58
00:05:36,171 --> 00:05:40,527
thuto ya dijithale ka ho arolelana lenaneo lena.

