WEBVTT

00:00.859 --> 00:07.062
Bana ba ka bang milione ba qalile selemo se secha
sa sekolo naheng ea Switzerland bohareng ba Phato.

00:07.062 --> 00:14.462
Seo pele se neng se qala ka dibukana, dipene le dibuka,
jwale se se se qala haholo ka dilaptop le ditheblete.

00:14.462 --> 00:20.853
Ho kenngwa ha thekenoloji ya dijithale
thutong ho potlakile haholo naheng ena.

00:20.853 --> 00:27.371
Tlhahlobo ea liqeto tsa mebuso ea li-canton le ea paramente e
bontša hore ho feta halofo ea li-canton li qalile

00:27.371 --> 00:33.880
mananeo a pharaletseng a ho kenya sekolo-khubung
lithulelong tsa tsona lilemong tse 'ne tse fetileng.

00:33.880 --> 00:39.750
Ho lebelletsoe hore ho tsetetsoe liforanka tsa Switzerland tse
fetang limilione tse 100 selemo le selemo bakeng sa morero ona.

00:39.750 --> 00:45.563
Ditshenyehelo tsena di a utlwahala ka lebaka la
melemo e babatsehang haholo ya thuto ya dijithale:

00:45.563 --> 00:51.116
Boitekanelo bo boholo, litsela tsa thuto
tse ikhethileng le khothaletso ea litsebo

00:51.116 --> 00:54.964
tsa dijithale, ho bolela tse seng kae feela.

00:54.964 --> 00:59.838
Le ha Switzerland e ntse e tsepamisitse maikutlo ho
ntlafatseng tikoloho ea thuto ea dijithale, ho

00:59.838 --> 01:03.089
boha linaheng lisele ho senola setšoantšo se fapaneng.

01:03.089 --> 01:10.890
Linaha tse kang Denmark, United Kingdom, Netherlands le Sweden,
tseo e kileng ea e-ba baqapi ba litsamaiso tsa thuto tsa

01:10.890 --> 01:15.906
dijithale, hajoale li khutlela morao 'me li
kopa tekano e phetseng hantle lipakeng tsa

01:15.906 --> 01:19.601
ho ruta ka mokhoa oa khale le oa dijithale.

01:19.601 --> 01:26.251
Litlamorao tsa nako e telele tsa tšebeliso ea
li-skrini bophelong bo botle le boiketlong ba

01:26.251 --> 01:30.380
bana le bacha ha li e-so ngoloe ka ho lekana.

01:30.380 --> 01:38.795
Kla.TV e se e lemositse ka keketseho ea tšebeliso e sa laoleheng
ea mecha ea litaba har'a bana le bacha le

01:38.795 --> 01:47.906
keketseho e amanang le eona ea litlamorao tsa bophelo bo
botle le tsa kelello letotong la mananeo ka 2018.

01:47.906 --> 01:53.090
Phuputso e phatlalalitsoeng ka 2019 ke
letlole la inshorense ea bophelo la k'hamphani ea

01:53.090 --> 01:56.431
Jeremane "pronova BKK" e fihlela qeto e reng:

01:56.431 --> 02:02.898
"Li-smartphone, li-tablet le mechini ea lipapali li hohela bana.
Sena se na le litlamorao tse mpe haholo bophelong ba bona."

02:02.898 --> 02:07.560
Lingaka tsa bana li bona mathata a bophelo bo
botle ho bana ba lilemo tsohle, ao li reng a bakoa ke

02:07.560 --> 02:10.304
tšebeliso e ntseng e eketseha ea mecha ea litaba.

02:10.304 --> 02:14.482
Karolo ea boraro ho tse 'ne ea lingaka tsa bana tse ileng tsa
botsisisoa e hlokometse hore bana ba lilemo tse

02:14.482 --> 02:18.518
pakeng tsa leshome le leshome le metso e meraro,
haholo-holo, ba na le mathata a bophelo bo botle.

02:18.518 --> 02:26.633
79% ea lingaka tsa bana li tlaleha keketseho ea mekhoa e sa
tloaelehang ea sechaba, 75% li tlaleha keketseho ea botenya bo

02:26.633 --> 02:33.152
feteletseng, 70% li tlaleha mathata a nts'etsopele
ea puo, 66% li tlaleha mefokolo ea motsamao 'me

02:33.152 --> 02:37.926
59% li tlaleha mathata a nts'etsopele ea ho ithuta.

02:37.926 --> 02:43.536
Phello e 'ngoe e sa lebelloang, eo ho fihlela joale e neng e sa
elelloe haholo, ke ho beha moriti o ntseng o lefifi

02:43.536 --> 02:50.047
haholoanyane holim'a tsoelopele ea thuto ea dijithale: keketseho
e potlakileng ea ho ba le pono e khuts'oane har'a bana.

02:50.047 --> 02:55.836
Phuputso ea haufinyane e entsoeng ke sehlopha sa
bafuputsi ba Machaena e fana ka lipalo tse tšosang:

02:55.836 --> 03:00.165
Le kajeno, ngoana a le mong ho ba bararo
lefatšeng ka bophara o na le bokuli ba ho se bone

03:00.165 --> 03:03.589
hole hantle – 'me palo ena e ntse e eketseha.

03:03.589 --> 03:09.939
Ho latela likhakanyo, hoo e ka bang 40% ea
bana bohle ba lilemo li hlano ho ea holimo ba

03:09.939 --> 03:14.381
tla be ba phela le myopia ka selemo sa 2050.

03:14.381 --> 03:21.998
Keketseho e kholo hakana e ne e tla ba le
litlamorao tse pharaletseng bophelong, thutong le sechabeng.

03:21.998 --> 03:30.084
Setsi sa litaba se ikemetseng "uncut news" se phatlalalitse
letoto la liphuputso tse bontšang litlamorao tse mpe tsa

03:30.084 --> 03:35.053
tšebeliso ea li-skrini tsa dijithale bophelong ba mahlo a bana.

03:35.053 --> 03:43.192
Tshekatsheko e pharaletseng e phatlaladitsweng koranteng ya
saense ya BMC Public Health ka Phuptjane 2024, e hlahlobileng

03:43.192 --> 03:50.981
datha ho tswa dithutong tse 19 tse neng di akaretsa bana le
batjha ba 102,360 ba tswang Asia Botjhabela, Asia Borwa, Yuropa

03:50.981 --> 03:56.680
le Amerika Leboya, e fumane hore nako ya ho
shebella skrineng ka pela dikhomphutha e na le

03:56.680 --> 04:00.612
tshusumetso e kgolo ka ho fetisisa ho myopia.

04:00.612 --> 04:06.993
Bafuputsi ba boetse ba hlokometse hore ka hora e 'ngoe le e 'ngoe
e eketsehileng ea nako ea ho shebella li-skrini letsatsi le

04:06.993 --> 04:12.404
letsatsi, monyetla oa ho ba le myopia o ne o eketseha ka 7%, e
leng se bontšang kamoo le keketseho e nyane

04:12.404 --> 04:18.459
feela ea tšebeliso ea li-skrini ha nako e ntse e
ea e kenyang letsoho ho ba le pono e khuts'oane.

04:18.459 --> 04:25.565
Ntle le bokooa ba pono, myopia e baka mathata a
mang a bophelo bo botle le a mokhoa oa bophelo.

04:25.565 --> 04:36.060
Ka 2023, Letona la Bana le Thuto la Denmark, Mattias Tesfaye, o
ile a kopa tšoarelo puisanong ka lebaka la ho sebelisa moloko oa

04:36.060 --> 04:42.947
bana le bacha ba Denmark e le liphoofolo
tsa liteko tekong ea dijithale eo boholo le

04:42.947 --> 04:48.145
litlamorao tsa eona li neng li sa lebelloa.

04:48.145 --> 04:55.243
Kamore ea borutelo ha se katoloso ea kamore ea mocha, moo
ba shebellang mananeo, ba bapalang lipapali le ho reka.

04:55.243 --> 05:01.625
Dikolo di bile boikokobetso bo feteletseng ho dikhamphani tse
kgolo tsa thekenoloji ka nako e telele haholo; jwalo ka setjhaba,

05:01.625 --> 05:05.925
re ratane ho feta tekano le mehlolo ya lefatshe la dijithale.

05:05.925 --> 05:12.441
Na katoloso ea tsamaiso ea thuto ea dijithale ha
ea lokela ho boela e shejoa hape le naheng ena?

05:12.441 --> 05:19.775
Ho sa na le monyetla oa ho ithuta ho tsoa ho temohisiso e
fumanweng ke dinaha tse eteletseng pele jwalo ka Denmark, le ho

05:19.775 --> 05:28.259
ntshetsapele tsamaiso ya thuto e sa sireletseng mahlo a bana
feela, empa hape e kgothalletsang boiketlo ba bona ka kakaretso.

05:28.259 --> 05:36.171
Thusa ho tsebisa batsoali, matichere, balaodi
ba dikolo le baetsi ba maano ka dikotsi tsa

05:36.171 --> 05:40.527
thuto ya dijithale ka ho arolelana lenaneo lena.
