1
00:00:00,001 --> 00:00:00,859


2
00:00:00,859 --> 00:00:07,062
Unyaka omtsha wesikolo uqale eSwitzerland
phakathi ku-Agasti kubantwana abamalunga nesigidi.

3
00:00:07,062 --> 00:00:14,462
Into eyayidla ngokuqala ngeenowuthi, iipeni
neencwadi ngoku isiya isiqala ngeelaptop neethebhulethi.

4
00:00:14,462 --> 00:00:20,853
Ukufakwa kwezobuchwepheshe bedijithali
kwimfundo kuye kwakhawuleza kakhulu kweli lizwe.

5
00:00:20,853 --> 00:00:27,046
Uvavanyo lwezigqibo zikarhulumente wecandelo kunye nezepalamente
lubonisa ukuba ngaphezu kwesiqingatha

6
00:00:27,046 --> 00:00:33,880
samacandelo siqalise iinkqubo ezibanzi zokufaka
iteknoloji kwizikolo zawo kule minyaka mine idlulileyo.

7
00:00:33,880 --> 00:00:39,750
Kulindeleke ukuba kutshalwe imali engaphezulu kwe-100
lezigidi zeefranse zaseSwitzerland minyaka le ngenjongo le.

8
00:00:39,750 --> 00:00:45,563
Ezi ndleko ziyavunyelwa ngenxa
yeenzuzo ezidumileyo zemfundo yedijithali:

9
00:00:45,563 --> 00:00:50,875
Uguquguquko olukhulu, iindlela zokufunda
ezenzelwe umntu ngamnye kunye nokukhuthazwa

10
00:00:50,875 --> 00:00:54,964
kwezakhono zedijithali, ukukhankanya nje ezimbalwa.

11
00:00:54,964 --> 00:00:59,983
Ngelixa iSwitzerland iqhubeka nokugxila
ekukhuthazeni imeko yezemfundo yedijithali, ukhangelo

12
00:00:59,983 --> 00:01:03,089
elingaphandle lutyhila umfanekiso owahlukileyo.

13
00:01:03,089 --> 00:01:11,239
Amazwe anjengeDenmark, i-United Kingdom, iNetherlands neSweden,
awayekhe wangabaphambili kwiinkqubo zemfundo yedijithali, ngoku

14
00:01:11,239 --> 00:01:19,601
ayathatha inyathelo elingasemva kwaye afuna ulungelelwaniso
olusempilweni phakathi kokufundisa ngendlela yendalo nedijithali.

15
00:01:19,601 --> 00:01:30,380
Iziphumo zexesha elide zokusetyenziswa kwezikrini kwimpilo
nentlalontle yabantwana nabantu abatsha azikabhalwa ngokwaneleyo.

16
00:01:30,380 --> 00:01:38,715
I-Kla.TV sele ilumkisile malunga nokwanda kokusetyenziswa
kwemidiya okungalawulekiyo phakathi kwabantwana

17
00:01:38,715 --> 00:01:47,906
nabantu abatsha kunye nokunyuka okunxulumeneyo
kweziphumo zempilo nezengqondo kuthotho lweenkqubo ngo-2018.

18
00:01:47,906 --> 00:01:56,431
Uphando olupapashwe ngo-2019 yingxowa-mali yomrhumo
wezempilo yaseJamani "pronova BKK" lufikelela kwisigqibo esithi:

19
00:01:56,431 --> 00:02:02,898
"Ii-smartphones, ii-tablets kunye nee-game consoles zitsala
umdla wabantwana. Oku kuneziphumo ezimbi kakhulu kwimpilo yabo.

20
00:02:02,898 --> 00:02:07,108
Oogqirha bezingane babona iingxaki zempilo
ezingabantwaneni bayo yonke iminyaka, abathi

21
00:02:07,108 --> 00:02:10,304
zibangelwa kukwanda kokusetyenziswa kwezithuthi zosasazo.

22
00:02:10,304 --> 00:02:15,332
Iikota ezintathu zoogqirha bezingane abaphendule kuphando
ziye zaqaphela ukuba abantwana abaphakathi kweminyaka

23
00:02:15,332 --> 00:02:18,518
elishumi nelishumi elinesithathu ngokukodwa baneengxaki zempilo.

24
00:02:18,518 --> 00:02:27,750
I-79% yezigqirha zezingane zixela ukwanda kweengxaki zentlalo,
i-75% zixela ukwanda kobutyebotyebo, i-70% zixela iingxaki

25
00:02:27,750 --> 00:02:37,926
zophuhliso lokuthetha, i-66% zixela ukungabikho kobuchule
bomzimba kwaye i-59% zixela iingxaki zophuhliso lokufunda.

26
00:02:37,926 --> 00:02:43,755
Isiphumo esisecaleni esingaphantse sangqatyalwa ingqalelo kude
kube ngoku, sithi sithi ndlongondlongo ithunzi elimnyama

27
00:02:43,755 --> 00:02:50,047
phezu kwenkqubela phambili kwimfundo yedijithali: ukwanda
okukhawulezayo kokubona okufutshane phakathi kwabantwana.

28
00:02:50,047 --> 00:02:55,836
Uphando lwakutsha nje olwenziwe liqela
labaphandi baseTshayina lunika amanani aphazamisayo:

29
00:02:55,836 --> 00:03:03,589
Kule mihla, umntwana omnye kwabathathu kwihlabathi
jikelele akanakubona kude – kwaye le meko iya isanda.

30
00:03:03,589 --> 00:03:09,916
Ngokweengqikelelo, malunga nama-40% awo onke
abantwana abaneminyaka emihlanu nangaphezulu

31
00:03:09,916 --> 00:03:14,381
baya kube bephila ne-myopia ngonyaka ka-2050.

32
00:03:14,381 --> 00:03:21,998
Unyuso olungaka kangaka luya kuba neziphumo
ezinobubanzi kwimpilo, kwimfundo nakuluntu.

33
00:03:21,998 --> 00:03:30,595
Ijelo leendaba elizimeleyo i-"uncut news" lipapashe
uthotho lwezifundo ezibonisa iziphumo ezibi zokusetyenziswa

34
00:03:30,595 --> 00:03:35,053
kwezikrini zedijithali kwimpilo yamehlo abantwana.

35
00:03:35,053 --> 00:03:44,221
Uhlalutyo-dibaniso olupapashwe kwijenali i-BMC Public Health
ngoJuni 2024, oluhlolisise idatha evela kwizifundo ezili-19

36
00:03:44,221 --> 00:03:52,043
ezibandakanya abantwana kunye nolutsha abali-102,360 abavela
kuMbindi Mpuma, uMbindi Mzantsi, iYurophu kunye

37
00:03:52,043 --> 00:04:00,612
noMntla Merika, lufumanise ukuba ixesha elichithwa
phambi kweekhompyutha linegalelo elikhulu kwi-myopia.

38
00:04:00,612 --> 00:04:08,017
Abaphandi baphinde baqaphela ukuba ngeyure nganye eyongezelelweyo
yexesha elichithwa phambi kwezikrini yonke imihla, amathuba okuba

39
00:04:08,017 --> 00:04:13,784
nobubhidekileyo (myopia) ayenyuka nge-7%, nto leyo
ebonisa indlela nokunyuka okuncinci kokusetyenziswa

40
00:04:13,784 --> 00:04:18,459
kwezikrini ekuhambeni kwexesha okuthi kubangele ububhidekileyo.

41
00:04:18,459 --> 00:04:25,565
Ukongeza ekuphazamisekeni kombono, imyopia
ibangela nezinye iingxaki zempilo nezokuphila.

42
00:04:25,565 --> 00:04:35,373
Ngo-2023, uMphathiswa wamaDanish wezeNtombi nezeMfundo uMattias
Tesfaye wacela uxolo kudliwanondlebe ngokusebenzisa isizukulwana

43
00:04:35,373 --> 00:04:41,886
sabantwana nabantu abatsha baseDanish
njengezilwanyana zovavanyo kulingo lwedijithali

44
00:04:41,886 --> 00:04:48,145
obubungakanani baso neziphumo zaso bengaboni kwangaphambili.

45
00:04:48,145 --> 00:04:52,605
Igumbi lokufundela asilololunye lwegumbi
lomntwana okhulayo, apho abukela khona iividiyo,

46
00:04:52,605 --> 00:04:55,243
bedlala imidlalo kwaye bethenga kwi-intanethi.

47
00:04:55,243 --> 00:05:01,194
Izikolo bezithobele kakhulu iinkampani ezinkulu
zeteknoloji ixesha elide kakhulu; njengoluntu,

48
00:05:01,194 --> 00:05:05,925
besithanda kakhulu imimangaliso yehlabathi ledijithali.

49
00:05:05,925 --> 00:05:12,441
Akufanelanga na ukuba ukwandiswa kwenkqubo
yemfundo yedijithali kuphinde kuqwalaselwe nakweli lizwe?

50
00:05:12,441 --> 00:05:20,149
Kusekho ithuba lokufunda kubulumko obufunyenwe ngamazwe
akhokelayo afana neDenmark, nokuphuhlisa inkqubo

51
00:05:20,149 --> 00:05:28,259
yemfundo engakhuseli nje kuphela amehlo
abantwana kodwa ekwakhuthaza impilo-ntle yabo ngokubanzi.

52
00:05:28,259 --> 00:05:36,215
Nceda unyuse ulwazi phakathi kwabazali, ootitshala,
abaphathi bezikolo kunye nabenzi bomgaqo-nkqubo malunga

53
00:05:36,215 --> 00:05:40,527
nezingozi zemfundo yedijithali ngokwabelana ngale nkqubo.

