WEBVTT

00:00.859 --> 00:07.062
Unyaka omtsha wesikolo uqale eSwitzerland
phakathi ku-Agasti kubantwana abamalunga nesigidi.

00:07.062 --> 00:14.462
Into eyayidla ngokuqala ngeenowuthi, iipeni
neencwadi ngoku isiya isiqala ngeelaptop neethebhulethi.

00:14.462 --> 00:20.853
Ukufakwa kwezobuchwepheshe bedijithali
kwimfundo kuye kwakhawuleza kakhulu kweli lizwe.

00:20.853 --> 00:27.046
Uvavanyo lwezigqibo zikarhulumente wecandelo kunye nezepalamente
lubonisa ukuba ngaphezu kwesiqingatha

00:27.046 --> 00:33.880
samacandelo siqalise iinkqubo ezibanzi zokufaka
iteknoloji kwizikolo zawo kule minyaka mine idlulileyo.

00:33.880 --> 00:39.750
Kulindeleke ukuba kutshalwe imali engaphezulu kwe-100
lezigidi zeefranse zaseSwitzerland minyaka le ngenjongo le.

00:39.750 --> 00:45.563
Ezi ndleko ziyavunyelwa ngenxa
yeenzuzo ezidumileyo zemfundo yedijithali:

00:45.563 --> 00:50.875
Uguquguquko olukhulu, iindlela zokufunda
ezenzelwe umntu ngamnye kunye nokukhuthazwa

00:50.875 --> 00:54.964
kwezakhono zedijithali, ukukhankanya nje ezimbalwa.

00:54.964 --> 00:59.983
Ngelixa iSwitzerland iqhubeka nokugxila
ekukhuthazeni imeko yezemfundo yedijithali, ukhangelo

00:59.983 --> 01:03.089
elingaphandle lutyhila umfanekiso owahlukileyo.

01:03.089 --> 01:11.239
Amazwe anjengeDenmark, i-United Kingdom, iNetherlands neSweden,
awayekhe wangabaphambili kwiinkqubo zemfundo yedijithali, ngoku

01:11.239 --> 01:19.601
ayathatha inyathelo elingasemva kwaye afuna ulungelelwaniso
olusempilweni phakathi kokufundisa ngendlela yendalo nedijithali.

01:19.601 --> 01:30.380
Iziphumo zexesha elide zokusetyenziswa kwezikrini kwimpilo
nentlalontle yabantwana nabantu abatsha azikabhalwa ngokwaneleyo.

01:30.380 --> 01:38.715
I-Kla.TV sele ilumkisile malunga nokwanda kokusetyenziswa
kwemidiya okungalawulekiyo phakathi kwabantwana

01:38.715 --> 01:47.906
nabantu abatsha kunye nokunyuka okunxulumeneyo
kweziphumo zempilo nezengqondo kuthotho lweenkqubo ngo-2018.

01:47.906 --> 01:56.431
Uphando olupapashwe ngo-2019 yingxowa-mali yomrhumo
wezempilo yaseJamani "pronova BKK" lufikelela kwisigqibo esithi:

01:56.431 --> 02:02.898
"Ii-smartphones, ii-tablets kunye nee-game consoles zitsala
umdla wabantwana. Oku kuneziphumo ezimbi kakhulu kwimpilo yabo.

02:02.898 --> 02:07.108
Oogqirha bezingane babona iingxaki zempilo
ezingabantwaneni bayo yonke iminyaka, abathi

02:07.108 --> 02:10.304
zibangelwa kukwanda kokusetyenziswa kwezithuthi zosasazo.

02:10.304 --> 02:15.332
Iikota ezintathu zoogqirha bezingane abaphendule kuphando
ziye zaqaphela ukuba abantwana abaphakathi kweminyaka

02:15.332 --> 02:18.518
elishumi nelishumi elinesithathu ngokukodwa baneengxaki zempilo.

02:18.518 --> 02:27.750
I-79% yezigqirha zezingane zixela ukwanda kweengxaki zentlalo,
i-75% zixela ukwanda kobutyebotyebo, i-70% zixela iingxaki

02:27.750 --> 02:37.926
zophuhliso lokuthetha, i-66% zixela ukungabikho kobuchule
bomzimba kwaye i-59% zixela iingxaki zophuhliso lokufunda.

02:37.926 --> 02:43.755
Isiphumo esisecaleni esingaphantse sangqatyalwa ingqalelo kude
kube ngoku, sithi sithi ndlongondlongo ithunzi elimnyama

02:43.755 --> 02:50.047
phezu kwenkqubela phambili kwimfundo yedijithali: ukwanda
okukhawulezayo kokubona okufutshane phakathi kwabantwana.

02:50.047 --> 02:55.836
Uphando lwakutsha nje olwenziwe liqela
labaphandi baseTshayina lunika amanani aphazamisayo:

02:55.836 --> 03:03.589
Kule mihla, umntwana omnye kwabathathu kwihlabathi
jikelele akanakubona kude – kwaye le meko iya isanda.

03:03.589 --> 03:09.916
Ngokweengqikelelo, malunga nama-40% awo onke
abantwana abaneminyaka emihlanu nangaphezulu

03:09.916 --> 03:14.381
baya kube bephila ne-myopia ngonyaka ka-2050.

03:14.381 --> 03:21.998
Unyuso olungaka kangaka luya kuba neziphumo
ezinobubanzi kwimpilo, kwimfundo nakuluntu.

03:21.998 --> 03:30.595
Ijelo leendaba elizimeleyo i-"uncut news" lipapashe
uthotho lwezifundo ezibonisa iziphumo ezibi zokusetyenziswa

03:30.595 --> 03:35.053
kwezikrini zedijithali kwimpilo yamehlo abantwana.

03:35.053 --> 03:44.221
Uhlalutyo-dibaniso olupapashwe kwijenali i-BMC Public Health
ngoJuni 2024, oluhlolisise idatha evela kwizifundo ezili-19

03:44.221 --> 03:52.043
ezibandakanya abantwana kunye nolutsha abali-102,360 abavela
kuMbindi Mpuma, uMbindi Mzantsi, iYurophu kunye

03:52.043 --> 04:00.612
noMntla Merika, lufumanise ukuba ixesha elichithwa
phambi kweekhompyutha linegalelo elikhulu kwi-myopia.

04:00.612 --> 04:08.017
Abaphandi baphinde baqaphela ukuba ngeyure nganye eyongezelelweyo
yexesha elichithwa phambi kwezikrini yonke imihla, amathuba okuba

04:08.017 --> 04:13.784
nobubhidekileyo (myopia) ayenyuka nge-7%, nto leyo
ebonisa indlela nokunyuka okuncinci kokusetyenziswa

04:13.784 --> 04:18.459
kwezikrini ekuhambeni kwexesha okuthi kubangele ububhidekileyo.

04:18.459 --> 04:25.565
Ukongeza ekuphazamisekeni kombono, imyopia
ibangela nezinye iingxaki zempilo nezokuphila.

04:25.565 --> 04:35.373
Ngo-2023, uMphathiswa wamaDanish wezeNtombi nezeMfundo uMattias
Tesfaye wacela uxolo kudliwanondlebe ngokusebenzisa isizukulwana

04:35.373 --> 04:41.886
sabantwana nabantu abatsha baseDanish
njengezilwanyana zovavanyo kulingo lwedijithali

04:41.886 --> 04:48.145
obubungakanani baso neziphumo zaso bengaboni kwangaphambili.

04:48.145 --> 04:52.605
Igumbi lokufundela asilololunye lwegumbi
lomntwana okhulayo, apho abukela khona iividiyo,

04:52.605 --> 04:55.243
bedlala imidlalo kwaye bethenga kwi-intanethi.

04:55.243 --> 05:01.194
Izikolo bezithobele kakhulu iinkampani ezinkulu
zeteknoloji ixesha elide kakhulu; njengoluntu,

05:01.194 --> 05:05.925
besithanda kakhulu imimangaliso yehlabathi ledijithali.

05:05.925 --> 05:12.441
Akufanelanga na ukuba ukwandiswa kwenkqubo
yemfundo yedijithali kuphinde kuqwalaselwe nakweli lizwe?

05:12.441 --> 05:20.149
Kusekho ithuba lokufunda kubulumko obufunyenwe ngamazwe
akhokelayo afana neDenmark, nokuphuhlisa inkqubo

05:20.149 --> 05:28.259
yemfundo engakhuseli nje kuphela amehlo
abantwana kodwa ekwakhuthaza impilo-ntle yabo ngokubanzi.

05:28.259 --> 05:36.215
Nceda unyuse ulwazi phakathi kwabazali, ootitshala,
abaphathi bezikolo kunye nabenzi bomgaqo-nkqubo malunga

05:36.215 --> 05:40.527
nezingozi zemfundo yedijithali ngokwabelana ngale nkqubo.
