2025-nji ýylyň 3-den 5-nji oktýabryna çenli Täze Demokratik Kadalar Kongresi Weimar ýakynyndaky Apolda şäherinde geçirildi.
Çagyryşlar Germany Stands Up, Wabeo, ZAAVV, Klagepaten we Freedom Begins with No bileleşikleri tarapyndan berildi.
Täze syýasy, sosial we gurluş meseleleri dürli syýasy geçmişe, başlangyçlara we hereketlere degişli takmynan 90 gatnaşyjy bilen
ara alnyp maslahatlaşyldy we ahyrynda iki çözgüte ylalaşyldy.
Bu ses beriş tertibi "hawa" däl-de, "ýok" esasynda gurlupdyr. Kla.TV siziň üçin täsirleri ýazga aldy.
Meniň ilkinji soragym: Siz nireden gelýärsiňiz?
Aýgsburgdan.
Men Hochtaunus etrabyndan gelýärin.
Berlin golaýyndan.
Men Berlin şäheriniň demirgazygynda ýerleşýän Brandenburgdan gelýärin.
Men Frankfurt am Main-den gelýärin.
Men Ruhr sebitindäki Bochumdan gelýärin.
Men Frankfurt am Main şäherinden gelýärin.
Men Bawariýadan, Ýokarky Frankoniýa sebitinden gelýärin.
Bu konferensiýa gelmegiňize näme höwes berdi?
Hawa, men ilatyň arasynda we demokratiýa hem-de bilelikde nähili öňe gitmelidigimiz barada köp adam bilen gürleşmek isleýärin.
Biz köp ýyllar bäri garşylyk hereketinde bolduk, we indi has gowy jemgyýet döretmegiň wagty geldi, şonuň üçin bu hepdäniň
ahyrynda mümkin bolan zatlary görmek üçin şu ýerde idik.
Men esasan halk derejesindäki demokratiýa temasyndan we bu kongresde pikirleriň nähili emele gelýändiginden aýratyn
täsirlenýärin, sebäbi ilkinji gezek öňki podiýum formatyndan doly ýüz öwürilip, podiýumda oturanlaryň köpçüligiň nähili
pikirlenmelidigini öňünden kesgitleýän adaty tertipden çykylýar.
Bu, kongresden şahsy pikirleri ýygnamak we soňra umumy ylalaşyk gazanmak üçin gurluşlary ulanýan ilkinji gezekdir.
Konsensus toparlaryň umumy, ylalaşylan pikir – konsensus – gazanmak üçin geçirilýän prosese aýdylýar.
Köpçülik ýörelgesine esaslanýan däp bolan ses berişliklerden tapawutlylykda, sistemik konsensus gözleýiş
iň köp "hawa" sesini alan çözgüdi däl-de, topardaky garşylygy iň az bolan çözgüdi gözleýär.
Bu, sessiz ýa-da tankytçy sesleriň hem eşidilýän hemmeleri öz içine alýan we durnukly kararlaryň kabul edilmegine ýardam edýär.
Biz demokratiýamyzyň indi biziň demokratiýamyz däldigini görýäris.
We biz demokratiýany täzeden dikeltmek üçin täze bir ýol tapmak isleýäris.
Taryhy pursatlar käwagt umuman taryhy pursat ýaly görünmeýär.
Bolýar, biz Holiwudda däl, düýn hiç kim uly şowhun bilen gelmedi.
Ähli ilat birden zala ýygnanyp, "bir zat boldy" diýip bu ýere çalt gelip girmändi.
Bu ähli zadyň gahrymany – men gahrymanyň kimdigini hem bilmeýärin – sen!
Ol üns merkezinde däldi, we hemmeler oňa hormat goýup: "Indi bir zat üýtgedi" diýdiler.
Emma düýn taryhy bir zat boldy.
Muny etmek üçin ýeke-täk mümkinçiligimiz – ünsümizi ýitirmezden we özümizi ýok etmezden galmakdyr.
Bu iki gün içinde, ýagny häzir, biz ýazylanlary öçürip geçmek synanyşygyny başladyk.
We biziň döredýän üýtgeşme energiýamyzyň diňe häkimýet merkezlerine garşy gönükdirilýändigini aýtsak.
Ýagny biz referendumlar üçin talaplary azaltmak baradaky kabul eden kararymyz bilen güýji halkyň eline berýäris.
Biz olaryň güýjüni alýarys we olary özümize getirýäris.
Muny etmek üçin biziň ýeke-täk mümkinçiligimiz ünsüňi sowdurmazlyk we özümizi ýok etmezlikdir.
Pikirlerimizi durmuşa geçirmek üçin güýjümiz bolmasa, aýdýan zatlarymyz hemmesi boş gürleýişdir.
Şunuň üçin biz düýn şu ýerde karar berdik.
Häzir meniň bilen bu kongresiň başlangyççylarynyň biri Ralf Ludwig goşuldy.
Şeýle hem, meniň soragym: bu konferensiýanyň maksady näme?
Bu kongresiň maksady, ähli syýasy toparlaryň uly we möhüm meselelerini öz içine alýan köp sanly dürli topary bir
ýere jemlemek, şeýdip olar bilelikde umumy tema, ýagny ähli syýasy toparlaryň umumy düşünjesini tapyp, kesgitlemekdir.
Biz muny eýýäm etdik, ýagny häkimlik meselesini gozgamak zerurdygyny.
Haýsydyr bir meselemiz bolanda-da, ony diňe ýurtdaky adamlar, ýagny raýatlar syýasy
häkimiýete eýe bolanda durmuşa geçirip bileris.
Bu, hakykatda, syýasy meseleler boýunça özüň karar berip bilmek diýmekdir.
Siz dürli guramalar, pikirler we şahsyýetler bilen nähili ylalaşyp işleşip bildiniz?
Görüňiz, şu gün soňky gün. Men örän ýadym.
Bu ýerde köp güýçli şahsyýetlerimiz bar, tebigy ýagdaýda çözmeli möhüm meseleleri bolan güýçli adamlar. Bu çylşyrymly
gürrüň boldy we hemişe aňsat däldi, ýöne şeýle bolmaly.
Ahyrynda biz gowy netije gazandyk, sebäbi men hemmäniň şol bir möhüm meseläni – ýagny maksatlaryňy durmuşa geçirmek üçin syýasy
karara gelmek güýjüne eýe bolmalydygyny – hemmeler üçin iň möhüm mesele, diýip düşünendigine ynanýaryn;
bu, meniň aýdşym ýaly, hemmeler üçin esasy meseledir.
Bu ajaýyp işledi. Meniň pikirimçe, şol zat iň gyzykly tarapy: hemmeler öz işini dowam etdirip, özü bolup,
işleri öz usulynda edip bilerler we diňe başga bir temany, ýagny häkimlik meselesini goşup bilerler.
Men bu kongresiň guramaçylarynyň we gurnamaçylarynyň biri Stephanie Tsomakaewa bilen bilelikde.
Meniň ilkinji soragym: bu konferensiýanyň maksady näme?
Hawa, salam, şu ýerde bolanyňyz üçin sag boluň.
Kongresde biziň maksadymyz täze demokratik düzgünleri kabul etmek däl, eýsem olara ylalaşyk gazanmakdyr.
Biz bu ýerde dürli başlangyçlaryň we toparlaryň wekilleri, ýöne mowzuk bilen gyzyklanýan adamlar bilen ýygnandyk, kararlary kabul
etmek ygtyýaryny parlament agzalaryndan halkyna nähili geçirmegi, özümiz üçin nähili karar kabul etmegi we bu düzgünleri doly
adaty, kanuna laýyk ýagdaýda nähili üýtgetmegi öwrenmek üçin.
Hawa, sag boluň. Bu ýerde dürli hereketler, pikirler we garaýyşlar bilen ylalaşyk gazanmak nähili boldy?
Hawa, bu hakykatdanam kynçylyk, ýa-da takyk aýtsam, öwreniş prosesi diýerdim.
Konsensus esasan "hawa" ýa-da "ýok" diýip ses bermekden düýbünden tapawutlydyr.
Ol elbetde, siziň aýrylman galmagyňyz üçin artykmaçlyga eýe.
Bu ýerde gaty çekeleşikli we duýguly diskussiýalar geçirsek-de, biz henizem maşgaladaky ýaly duýýan bir topar.
Elbetde, dogry sözleri tapmak we soraglary takyk düşünmek meselesi bar; ýagny hakykatdan biri-birimizi düşünmek,
diňlemäge islegli bolmak we dogry sözleri tapmak üçin zerur wagt we giňişlik bermek – bu bolsa hakykatdanam uly synag.
We soňra şeýle bir hakykat bar: indi näme tarapdarsyňyzy aýdmaýarsyňyz, eýsem nirede garşy däldigiňizi aýdýarsyňyz.
We muny elleriňiz bilen edýärsiňiz. Bu hem başga bir kynçylyk, sebäbi adamlar muny etmäge öwrenenoklar.
We geçen agşam hakykatdanam şol maşk boldy.
Muny indi nähili etmeli? Ony şuňa meňzeş ýagdaýda etmeli, ýa-da şuňa we şol ýagdaýda etmeli?
Hawa, Meniň pikirimçe, bu ajaýyp öwreniş prosesi, syýasatda köplenç bolşy ýaly, biri-birimizi ýok etmezden, çekeleşmezden we
ahyrynda uruşmazdan, örän tapawutly adamlar bilen hem çözgüte gelip bolýandygyny görkezdi. Eger biz muny dünýäde ulanıp, uly
syýasy derejede ylalaşyk döretmäge başlasak, bu elbetde hemmämiz üçin has parahatçylykly bir
dünýä döreder. Bu bolsa şu ýerde başlangyç boldy.
Hawa, köp sag boluň. Bu kongresden siziň şahsy netijäňiz näme?
Hawa, men muny örän gyzykly tapdym. Men hem gaty ýadadym.
Şonuň üçin ilki men üçin örän ýadawly boldy, ýöne tagalla buna degýär.
Men pikir edýärin, biz düýn we şu gün taryhy pursata eýe boldyk, sebäbi biz şol karary kabul edip, köp sanly
dürli adamlary, guramalary we toparlary bir ýere jemlemegi başardyk. Meniň netijäm örän oňyn.
Men häzir öňe barýandygymyza we ilatyň arasynda bar bolan üýtgeşme energiýasyny ugrukdyrjak hereket tizligini
dörederis diýip ynanýaryn, bu bolsa ilatyň häzir syýasy karar kabul etmek ygtyýaryny öz ellerine almagyna getirýär.
Olar nädip taryhy boldular? Şol günleriň näme aýratynlygy bardy?
Taryhda hiç haçan şeýle zat bolmady: hemmeler hemişe öz şahsy meseleleri bilen syýasy bal gazanmaga synanyşdy we öz
şahsy meseleleriniň üýtgeşiklik getirmäge ýeterlikdigine ynandy.
Emma biz muny duýýarys. Urşa garşy protest geçirmek üçin on müňlerçe, ýüz müňlerçe adam bilen köçelere çykyp bileris, emma
syýasatçylar şol adamlaryň hiç haçan bolmandygy ýaly hereket edýärler. Koronawirus pandemiýasy döwründe hem şeýle boldy.
Biz ýüzlerçe müň adam bilen köçelere çykdyk we çäreler durmuşa geçirildi. Hemmesi öňki ýaly dowam etdi.
Indi taryhy bolan zat şundan ybarat: bu guramalar ideologik bölünişmeleriň üsti bilen, hakykatdanam syýasy we ideologik
bölünişmeleriň üsti bilen doly bu zatlary ykrar edip, düşündiler.
Adamlar nirede durýandygynyň hiç hili ähmiýeti ýokdugyny olar duýdular.
Biz häzir halk hökmünde birleşip, häkimiýeti öz elimize almaly.
Guwat ellerimizde bolanda, biz ýene-de aýratyn meseleler barada çekeleşip bileris, sebäbi şonda biz diňe
adaty oturgyçlaryň stolynda oturman, işleriň göwresinde bolup, karar kabul edip bileris.
Bu diňe taryhy, adamlar düşündiler.
Biz häzir güýji ýokarda bolmagyny islemeýäris. Biz güýji elimizde bolmagyny isleýäris.
Men WABEO-y ýene-de agzamak isleýärin.
WABEO referendumlar üçin iň möhüm guramalaryň biri bolar, sebäbi WABEO saýlawlary giň gerimde gözegçilik edýär.
Hem-de giň gerimli diýmek referendumlardaky sesleriň sanawyny synlamak diýmekdir, sebäbi ýüzbe-ýüz bolýan töwekgelçiliklerimiziň
biri şundan ybarat: eger sesleriň nähili sanalýandygyna üns bermesek, biz gysga tapawut bilen ýeňlişe sezewar bolup bileris.
Bu günlerde size nämeler ýakdy?
Hawa, sistemik konsensus prinsipi hökmünde, şeýle hem käwagt örän uly topar belli bir hereket ugrunda ylalaşanda.
Eger bu hakykatdanam depgini alyp, işläp başlasa, tagalla hakykatdanam arzyp biler.
Hemmämiziň özümiz gatnaşmagymyza rugsat berilendigi we hemmesini dikteýän hiç bir çykyşçynyň ýokdugy pikiri.
Konsensusyň nähili işleýändigini, nähili amala aşyrylýandygyny we şonça köp adamyň pikirler we teklipler bilen, beýany
taýdan aýdylanda, bir, iki ýa-da üç umumy umumylyk tapmak üçin işjeň gatnaşandygyny bilmek gowy boldy.
Biz hakykatdanam näme edip bileris? Ýurdumyzy ýene-de dogry ýola getirmek üçin iň akylly ädim näme?
Bu ýerde bilelikde işlemäge, çözgütleri işläp düzmäge we olary durmuşa geçirmäge çyndan
gyzyklanýan şonça köp duýgur aňlaryň bardygyny.
Men kök gatlagyndaky agza bolsam-da, geçmişde umumy ylalaşyk döretmek düşünjesi maňa düşnüksizdi.
Şonuň üçin konsensusyň nähili gowy işleýändigi meniň üçin has aýdyň boldy.
Men işimi dowam etdirmäge örän höweslendirilýärin we biz öňe gidişlik gazanarys diýip ýene-de optimistik garaýaryn.
Bu günlerden şahsy taýdan näme alarsyňyz?
Demokratiýa ugrunda oňyn iş etmek isleýän köp ygrarly adamlaryň bardygy.
Käbir meselelerde ylalaşyk bolup bilýändigini we bu örän tapawutly adamlaryň arasynda pikir alyşmak medeniýetiniň
hakykatdanam örän gowy bolup bilýändigini görmek bolýar.
Men näme etmelidigimi eýýäm bilýärin we şonuň ýaly dowam ederin.
Şahsy menimçe, bu ýerde hemmeleriň örän işjeň bolan adamlary bilen duşuşmak hemişe gowy.
Aragatnaşyk gurmak hemişe möhümdir, täzeden ýygnanmak, pikir alyşmak.
Köp täze aragatnaşyklar, bu ýerde duşan hoşniýetli adamlar.
Men häzir aýdşym ýaly, täze jemgyýet gurmak aňsat däl; bizde demokratik serişdeler bar, ýöne päsgelçilikler örän ýokary.
We biz bulary azaltmak ugrunda işlemelimiz gerek.
Men biz ýan meseleler bilen ünsüňi sowdurman we biri-birimizi gowşatman, eýsem demokratiýany täzeden
dikeltmek maksadyna ünsi jemlemeli bolmagymyzy düşünýärin.
Şonuň üçin biz ahyryna geldik. Bu üç günüň netijesi näme?
Hawa, bu üç günüň netijesi şundan ybarat: biz iş toparlaryny döretdik we häzir bu iş toparlaryny federal
ştatlarda konstitusiýa üýtgetmelerini durmuşa geçirmek üçin ulanmagy maksat edinýäris.
Men pikirimçe, biz jemi ýedi iş toparyny döretdik.
Indi işe başlamak wagty geldi: tehniki infrastrukturany döretmek, kadr infrastrukturasyny döretmek, marketing,
jemgyýetçilik işleri, töwekgelçilik seljermesi – häzir bu meseleleriň ählisine ünsi bermeli.
Elbetde, maliýeleşdirmek we maliýeleşdirmäniň kepillendirilmegi hem möhümdir, şeýle hem ähli meseleleriň hukuk taýdan işlenmegi
hem möhümdir, sebäbi ýerine ýetirmeli belli talaplar bar.
Şeýlelik bilen indi, şeýle diýsek, amaly durmuşa geçirişe geçýäris.
Ol haçan dowam eder?
Iş toparlary derrew ýygnanmaga başlar.
We häzir her iki aýda bir uly plenar mejlisde dowam etmäge ylalaşdyk, ýagny esasan onlaýn kongresi her
iki aýda bir uly plenar mejlis hökmünde dowam etdirmek.
Bellikleriň her iki aýda bir galmagy ýa-da aralyklaryň gysgarmagy ýa-da uzalmagy entek belli däl.
Men pikir edýärin, geljek ýyl takmynan alty aýdan soň indiki analog kongresimizi ýene-de geçireris.
Hawa, munuň guramaçylygyny gurnadygyňyz üçin, gatnaşanlaryň hemmesi adyndan sag boluň.
Hawa, şol ýerde bolup, munuň barada habar berendigiňiz üçin sag boluň. Sag boluň!
Kla.TV. Erkin, garaşsyz, senzurasyz.