I tēnei rā, ka mihi ahau ki te rōia a Ralf Ludwig ki tō mātou taiwhanga.
Ngā mihi nui mō tō wā ki te whakautu i ā mātou pātai whakamīharo, pātai e mura ana!
Ko koe tētahi o ngā kaiwhakatū o te ZAAVV e kīia nei.
Ko ZAAVV – kia pānuitia e au: ko te kupu poto ZAAVV e tohu ana i te Pokapū mō te Rangahau, te Whakamārama,
te Whakapae Ture me te Ārai i ngā Hara ki te Tangata.
I puta mai te ZAAVV i te wā ka kī au he wā tata nei, ā, i tūturu i pā ki ahau he tino taumaha, he
whakatumatuma, he herekore; arā, he tino atawhai-kore.
Ā, koia pēnei i puta mai ai a ZAAVV, me te whāinga kia kaua e puta anō tēnei, kia taea ai e tātou te whakaae ki tēnei.
He aha i tupu i reira – ā, me kore rawa e tupu anō!
Ināianei, i tēnei wā – te wā o te huaketo koronā, te wā o te mate urutā – kua whakatūria he maha o ngā tikanga whakahau, ā, i te
tirohanga whakamuri, kua kitea kāore i hiahiatia e te rongoā, pēnei i whakaaturia e ngā kawa i
whakakorehia hei muna e te Robert Koch Institute.
Ko te tikanga noa iho, i whakatakotoria ngā here ki a mātou mō ngā take tōrangapū anake, kāore he take hauora tūturu.
Ā, nā tēnei ka tae au ki te take he aha ahau, he aha mātou i Kla.TV, e hiahia ana ki te kōrero ki a koe
motuhake. Ā, he mea noa iho i runga i te tirohanga whaihua.
Ko te Komiti Tūmau mō te Whakamaimoatanga e tino tūtohu ana kia whakamaimoatia te mate polio.
Kei reira hoki ngā kōrero āta whakahuatia anō me ngā reo e kī ana me whakauru te werohanga ā-ture mō te mate pōrō.
I whakakorehia i taua wā, engari kua tae te wā kia whakahokia anō.
Ā, hei tāngata whenua, he tika noa āku pātai. Kei te hiahia au i tēnei? Me mahi au i tēnei? Me
mahi au i tēnei? Ā, e rapu ana au i ngā pārongo.
Ā, i ngā rā tata nei, i pānui au i tētahi pūrongo whakamīharo nā Torsten Engelbrecht rāua ko Hans Tolzin.
Ka tuhi rātou i roto i tā rātou pūrongo e mea ana ka taea hoki ēnei tohu o te polio, arā ko te parālisi me ērā atu, e
puta mai i te paitini – pērā i te DDT, te aresenika, te ārahi me ērā atu – ā, ka whakaputa i ēnei tohu anō.
Nā reira, kei a koe anō tētahi e ai ki te kī he mate polio tōna.
Ahakoa mō te Pōrohitara Tākuta Bhakdi, kāore tēnei i tino mārama.
Huaketo: He aha ngā mea e tautoko ana i te huaketo? He aha anō ētahi atu? Ā, pēnei tonu.
He mea kapi i ngā tohu pātai maha.
Nō reira taku pātai ki a koe hei tohunga ture:
Mēnā, hei tāngata whenua, ka whiwhi au i te werohanga polio, hei tauira, ā, kāore te take i te mārama, ka tika rānei kia
whakaritea kia whai tētahi tāngata whenua i tētahi tikanga pēnei?
Āe rā, ko te whakautu ture paerewa: e whakawhirinaki ana ki ngā āhuatanga.
He mea pouri, kua kite mātou i te wā o te mate urutā coronavirus kāore ngā kōti i tiaki i te iwi, ā, ngā kōti...
Mo tēnei wā, ka mea tonu ahau he whakatau whaiaro tēnei, ā, kāore e tika kia mahia ngā tikanga rongoā
ki runga i te tangata me te kore whakaaetanga a ia.
Ko tērā tonu ngā mea i ako ai mātou, ā, i tangohia e mātou i te wā o ngā Nazi.
Kua whakahaerehia ngā whakamātautau ki runga i te tangata, ā, kua rongoāhia ngā tāngata ki te hē o tō rātou hiahia.
Ā, koia tonu te take i akona ai tētahi o ngā akoranga i puta i te wā o ngā Nazi: Kaua anō, me kore rawa e tupu!
Nō reira, ko ngā kawa 40s rānei, ahakoa pēhea rānei ō rātou ingoa, nē rā?
Tika tonu, engari i te nuinga, e pā ana anō ki te Tauākī Whānui mō ngā Tika Tangata me ngā kawa, ngā
rārangi rānei o ngā tika taketake i ahu mai i reira.
He konihua mō ngā tikanga matatika o te koiora, ā, kāore anō a Tiamana kia whakamanahia.
Engari kei roto i te Tiriti ā-ao mō ngā Tikanga Pūtaiao Ora tēnei, ā, kei roto hoki i te Karaati o Europi mō ngā Tika Taketake.
Nō reira, ka kīia anō, ka kīia anō: kaua e whakahau rongoā, kaua hoki e mahia he
maimoatanga hauora e hē ana ki te hiahia o te tangata!
Ā, kua tino herea tēnei mō te wā tuatahi ināianei i te mate urutā o te korona.
Ā muri ake, i mōhio ngā kaitōrangapū, neke atu, neke atu rānei, ka taea e mātou tēnei.
Ā, ko te rāngai whakawā, e tika ana kia whakarato i ngā tikanga whakatika, kāore i whakatika i tēnei.
Koinei tā mātou wheako tae noa ki tēnei wā.
Ā, koinei tonu te mōrearea, pēnei i tāu i kī ai, e toe tonu ana mai i taua wā pōuri, ā, ko tētahi hoki o ngā take
i tū ai te ZAAVV, kia taea ai e mātou te uru atu ki tēnei wā tonu, ka hiki i ō mātou maihao, ka kī:
Tū mai mō tētahi meneti, kei a mātou tonu te ture taketake.
Mai i te whakatūnga o tēnei konihua mō ngā tikanga matatika o te pūtaiao ora – kua kōrerohia tonu mai i ngā tau 1990 – kua anga te
ahunga ki te tautuhi me te whakapūmau kia tino mārama, kāore he tangata e taea te whiwhi rongoā whakaora i runga i tōna hiahia.
Engari, he mārama tonu, e whakahē ana tēnei tirohanga ki ngā tika tangata i ngā hiahia o te umanga rongoā, ā, e tata ana hoki ki te
whakahē i tētahi umanga nui ā-ao e whiwhi moni nui ana i reira.
Āe, koia tā mātou i kite ai i te wā o te mate urutā coronavirus.
I pērā kē i mua i te mate urutā coronavirus.
Kei te pērā tonu tēnei ināianei, ahakoa kua pahure te mate urutā o te korona.
Nō reira, e pā ana ki te nui o te moni, ki te nui o te mana, ki te awe, ki ngā rohe whai pānga, me ērā atu.
Ā, kua kōrero noa koe mō STIKO .
Ko STIKO, arā, he taputapu tino tika hei whakatinana i ēnei whakaaro. Kāore e tika kia warewaretia tērā.
Nō reira, STIKO – mēnā ka tirohia e koe āta me pēhea tonu e mahi ai a STIKO...
Nō reira, he komihana a STIKO, ā, e whakapono ana au he 18 ngā mema kei roto.
Ā, i roto i tēnei STIKO, arā, te Komiti Tū mō te Whakamaimoatanga, e hanga ana i ngā komiti āpiti e kīia nei.
Nō reira, e tohu ana he komiti mō te huaketo korona – arā, he rōpū mahi.
He rōpū mahi mō ngā āhua ā-tinana rerekē, me ngā ine ka arotakehia e rātou kia whakatau mēnā
me tūtohu mātou kia whakawhiwhia he werohanga.
Ā, kei reira ngā aratohu mārama. Nō reira, i te ariā, mēnā ka tirohia āta, kua tino whakahaerehia ngā mea katoa e te ture.
Nā te mea me tuku tūtohu a STIKO i taua wā.
Ka whiwhi rātou i ngā arotakenga o ngā rangahau e pā ana ki ēnei āhua ā-tinana motuhake.
Ka whakarōpūhia ēnei rangahau i runga i tētahi paemāta taunakitanga .
Nō reira, i te nuinga, e mōhio ana mātou he rangahau tēnei i whai wāhi ai te tokomaha o ngā kaiuru, ā, he rangahau huna-rua .
Nā reira, ka whakarōpūhia ngā taunakitanga o tērā rangahau e ai ki ngā paearu pūtaiao, ā, ka whiwhi ngā mema o STIKO, arā ko ērā
o te komiti e tuku ana i ngā taunakitanga ki STIKO, i tētahi tirohanga pūtaiao whānui mō te
āhua haumanu e pā ana me te āhuatanga o nāianei.
Nō reira, he aha rawa ngā mea e mōhio ana tātou mō tēnei mate, he aha ngā tohu o te mate, he aha te ahunga whakamua o te mate, he
aha te taumaha o te mate, he aha ngā rongoā, arā ko ngā werohanga hei ārai i tēnei mate, e pēhea ana te whaihua
o ēnei werohanga, he aha ā rātou pānga taha, ā, ērā atu.
Ā, i runga i ēnei taunakitanga, me tuku tūtohu a STIKO, me kore rānei.
Āe.
Ko te raru, ahakoa, he maha ngā wā kāore he rangahau e tūtohu ana mō tētahi mea, mō
tētahi atu rānei, i runga i te tirohanga pūtaiao.
Koinei te raru matua. Ā, ināianei ka tae mai te tūkino...
He pātai tere noa iho:
E tohu ana tēnei, i raro i ētahi āhuatanga, kāore pea i whakaarohia rawa ētahi āhuatanga pērā i te
whakamate matū i roto i tēnei tukanga whakataurite?
Tuatahi – ka tae atu au ki tērā i roto i te wā poto – tuatahi, ko te pātai, he aha tonu ngā kōrero a ēnei rangahau?
Engari, he pēhea te kaha o ngā taunakitanga i whakaratoa e ēnei rangahau?
Āe, nō reira, tuatahi rawa, ko te pātai: he tino teitei, teitei, waenga, iti, rānei tino iti ngā taumata o ngā taunakitanga?
I te nuinga o ngā wā, kāore ā mātou rangahau e neke ake ana i te taumata taunakitanga waenga.
Nō reira, tērā pea, hei tauira, e kī ana ngā rangahau: ko ēnei tohu, e whakapae ana mātou he tohu nō
tēnei mate, tērā pea i whakaohoa hoki e ētahi atu take.
Nō reira, ko tērā, e whakapono ana au, te mea e tohu ana koe i roto i tēnei pepa e tohu ana koe...
Nō reira, he tino pea ka kī tātou he polio tētahi mea, ahakoa kāore rawa i te polio.
Rānei, ki te hoki ki te wā o te huaketo coronavirus, ka kīia e tātou tētahi mea he Covid – ko Covid te mate, arā, te mate
huaketo coronavirus – ka kīia e tātou tētahi mea he Covid, ahakoa ehara ia i te Covid tūturu, he tohu anake āna, pērā i te mamae o
te korokoro, te kōhā, te upoko mamae, te ngenge, me ētahi atu tohu nō ētahi take tino rerekē, engari ka kī
tonu tātou he Covid. Kāore mātou e mōhio ana ki tērā.
Hei mate pāwera.
Tika tonu, i te wā o tēnei mate, Covid.
Ā, ko ngā tikanga hauora i tūtohutia e STIKO hei whawhai ki tēnei mate.
Engari kāore pea i te pērā, nā te mea mō ngā rangahau kei a mātou, otirā mō te Covid, e mōhio
ana mātou kāore he rangahau whakatau mō te Covid.
Ehara i te mea mō te mate anō, kāore hoki mō ngā taunakitanga mō ngā tikanga.
He pērā ake, he iti rawa, he tino iti rānei ngā rangahau katoa kei a mātou.
He rangahau kotahi, āhua waenga, e whakahuahia ana e te taunakitanga a STIKO, e pā
ana ki te whaihua. Ā, kāore tērā e ranea.
Ā, i te nuinga o te wā, e ai ki a STIKO, ko ēnei ngā tikanga whakahaere paerewa e kīia nei, āe.
He mea tūturu ēnei, he tikanga ā-ao, he paerewa ā-ao rānei e whai ana i te wā e
whakarōpū ana i ngā mate me te whaihua o ngā rongoā.
Me noho āta rātou i ngā wā katoa. Engari kāore tērā ā mātou.
Ā, tērā pea he pērā te āhua mō te mate polio, kāore au i te tino mōhio, engari me tiro koe ki ngā rangahau e wātea ana i a STIKO.
Ā, tērā pea kāore ā mātou rangahau e neke ake ana i te taumata waenga.
Ā, ānei te pūkenga – mēnā kāore tātou i te āhuatanga hauora, kāore a STIKO e whakatau i runga anake i ngā
take hauora me ngā take pūtaiao, engari ka uru mai tētahi e kīia nei ko te Poari Whakatau.
Ā, ka mea tēnei Poari Whakatau: E pēhea te pai o tā mātou kawe i tēnei ki te mākete?
Ka pēhea te whakaaetanga a te iwi ki tēnei? Ka whai ārai mai ngā tākuta?
Ka puta rānei he ātete mai i ngā whare rongoā? Ā, pērā anō.
E hia te utu iti o ēnei rongoā me ērā atu?
Ā, ka ohorere ka huri te whakataunga pūtaiao hei whakataunga tōrangapū. Nō reira. Ā, koinei te wāhi…
He whakataunga tauhokohoko.
Āe, kua noho tonu te whakataunga tauhokohoko i ngā wā katoa.
He whakatau tōrangapū noa iho tēnei, ā, he maha ngā wā ka mahia mō ngā take hokohoko.
Ā muri ake, āe rā, kei a mātou ngā kaiwhakawhiti kōrero e tohutohu ana i ngā kaipōti i runga i tērā.
Heoi anō, kei reira ngā kaiwhakawhiti kōrero e tohutohu ana i te RKI me ērā atu.
Ā, ohorere, ka noho tētahi mea hei taunakitanga a STIKO, ahakoa kāore mātou i whakamōhiotia kāore rawa e kitea ana ngā
taunakitanga hauora e hiahiatia ana, engari kua wareware noa iho te kore o ēnei taunakitanga i raro i te whakatau tōrangapū.
Koinei te āhuatanga kei a tātou ināianei, ā, me mōhio te katoa kei a rātou he taunakitanga a
STIKO, kāore te taunakitanga a STIKO e kī ana:
Kei a mātou ngā taunakitanga pūtaiao e kī ana kua rangahaua pai tēnei mate, kua rangahaua pai te whaihua o ngā
rongoā, me te kino o ngā rongoā me ngā pānga taha, engari tērā pea kāore rawa ēnei i rangahaua.
He whakataunga tōrangapū noa iho e kī ana ka kawea tonu e mātou ki te mākete.
Ā, me tētahi taunakitanga, me tētahi taunakitanga a STIKO, ka puta noa he āhuatanga kei
reira e hokona pai ake ana te rongoā i tōna kore.
He tino kino rawa tērā. Ehara i te mea mō te oranga o te tangata anō te kaupapa, kāore i te aro ki reira,
engari ka tere huri ngā hiahia tino rerekē hei kaupapa matua.
E te rangatira Ludwig, kāore au e hiahia kia piri tonu ki te kaupapa o te mate polio, engari
kia arotahi ake au ki tētahi wāhanga iti ake.
Hei tauira, ko te tākuta, a Dr Stefan Lanker, e aro ana hoki ki te hinengaro.
He mea nui te hinengaro tangata, ehara i te mea mō te kitenga whaiaro anake, engari mō ngā tohu e puta ana i roto i te tinana.
He rangahau anō nō te tau 1984, e whakakaha ana i te hinengaro me te kai, e whakaatu ana he pānga tūturu
tō te kai – tae atu ki ngā tohu ka puta i te tinana.
Ā, i reira, hei tauira, ka whakamārama hoki e pā ana ngā poke taiao ki te hinengaro.
Ohorere ka pōuri au, ka manukanuka rānei, ka aha atu rānei, ā, he maha ngā wā ka pā tēnei ki te tinana.
Nō reira, he maha ngā āhuatanga e whakatau ana, e whakatau rānei i ngā tohu e puta ake ana i te tinana; kia pērā taku kī.
Nō reira, ehara i te mea mārama tonu pēnei i tā te tangata e kī nei; ahakoa mō te Covid-19, hei tauira, ko te huaketo
te take o te māuiui, engari tērā pea he maha atu ngā take.
E ai hoki a Porofesa Bhakdi, hei tauira, i te mate ate pērā i te hepatitis, he maha ngā rongoā, tērā pea tae noa ki te whakamahi
rongoā hē, te inu waipiro, me ērā atu āhuatanga e whai wāhi ana, ehara i te mea ko te huaketo ate anake te
take e mate ai te ate. Koia nei te take i rārangi ai au.
Ko te mea pono, kei a mātou ināianei te kirimana mate urutā hou rawa a te WHO.
Ā muri ake, ko ngā Ture Hauora ā-Ao – nā te WHO anō i tīmata.
I te ariā, kua tino whakaaturia kē ki a mātou: e te iwi, kei te kuhu tātou ki tētahi wā o ngā mate urutā tonutanga, kāore
he huarahi hei karo. He hononga ngā mea katoa puta noa i te ao.
Mēnā ka puta he take i Āwherika – ahakoa he aha – me tīmata tātou ki te werohia i konei, hei tikanga ārai, me ērā atu.
Engari, mēnā he maha ngā āhuatanga, ā, kāore anō kia whakamāramahia ēnei hononga katoa e tohu ana i ngā tohu ā-tinana,
he mea nui kia pātai tātou, hei tāngata whenua, i raro i tāku e kī nei ko ZAAVV, i ara ake i te wā o te whakamataku mō te
mate urutā o te korona, me pēhea e ārai ai tātou i ēnei hara?
He hara ki te tangata katoa tēnei, kei te anō mātou e aroaro ana ki ngā here, kei te whakawhiwhia mātou ki ngā rongoā mā te
kaha, ā, tērā pea ka whakaurua mātou ki ngā hōhipera mā te kaha, pērā i ngā mea i tupu whānuitia i Itari me ētahi atu whenua.
Kua whakamātauhia koe i tētahi huarahi – kei a koe te Covid-19, ā, me haere koe ki te hōhipera ināianei.
Me wehe koe, ā ērā atu āhuatanga. Ka whakawhiwhia koe ki ngā rongoā mā te kaha, ka whakawhiwhia koe ki te
hāora mā te kaha, ā, kua mate ngā tāngata pēnei i ngā pī.
Ko ēnei katoa he hara tino taumaha.
Ā, ka tata mai tētahi mea pēnei, ā, kua tata kē te WHO ki te whakaputa i tēnei:
Kei te kuhu tātou ināianei ki te ao o ngā mate urutā. Me whakarite tātou mō tēnei.
Me pēhea e ārai ai ngā tāngata i a rātou anō i tēnei? He aha ngā mea ka taea e rātou?
Tuatahi, hei tāngata whenua, he iwi herekore tātou.
He iwi herekore tātou, ka taea e tātou te tiaki i a tātou anō tuatahi.
Ā, e whakapono ana au he taputapu hokohoko tēnei mō te umanga rongoā, arā ko te WHO me tēnei
kōrero mō te mate urutā kei a tātou ināianei.
Me titiro noa koe ki te hunga e pūtea ana i te WHO, me te hunga e haumi ana ki te WHO…
Nā wai rā tērā?
Āe, i waenga i ētahi atu, ka utua e te Pūtea Bill & Melinda Gates ngā moni nui rawa atu.
Nō reira, ko te nui ake o ngā whenua e tangohia ana i te pūtea a te WHO, ko te nui ake ka pūtea tūmataiti ia.
Ko te tikanga, ko ngā kamupene tūmataiti, te umanga rongoā, Kei te tino hiahia ngā tangata takitahi, te umanga rongoā, ngā
kamupene rongoā me ā rātou rōpū ā-mua kia aro tonu ngā whakahaere pērā i te WHO, STIKO, te European Medicines Agency, te American
Medicines Agency me ērā atu ki ngā rongoā matū – ā, kia iti ake te aro ki ngā rongoā kai, ki ngā
rongoā hinengaro rānei, pērā i tāu i kōrero nei.
Koinei tonu te pakanga ahurea e tū nei i Amerika.
Hei kōrero noa, kei a mātou hoki tētahi rōia i reira, ko Robert Kennedy Junior, ko ia te Minita Hauora o Amerika, ā, nāna i
whakatū te nekehanga MAHA, arā, te nekehanga Make America Healthy Again, i whai wāhi nui ki te
pōti a Donald Trump hei perehitini i te tuatahi.
Nō te mea, nā te ao Pāti Demokirata tēnei nekehanga MAHA e pā ana ki a Robert Kennedy; arā, ko te Pāti Demokirata, ā, i ngā
kāwanatanga hurihuri (ngā kāwanatanga o Amerika kāore he nuinga mārama mō tētahi o ngā pāti matua) i
whakarite ai kia tukuna ngā pōti hāngai ki a Trump, kia toa ai a Trump i ēnei kāwanatanga hurihuri.
I toa ia hei mema o te Pāti Reporepore.
I te wā i toa ai te Pōtitanga Reporepore, tino tika.
Ā, e mōhio ana au ki te tokomaha o ngā tāngata nō tēnei nekehanga MAHA, arā, te nekehanga Make
America Healthy Again. Koinei tonu te kaupapa o tēnei.
E ai ki a rātou, ka titiro noa tātou ina kua puta kē ngā tohu, ina kua pakaru te mate, nō
reira, me pēhea e rongoā ai tātou mā ngā rongoā?
He mārama tērā. Mēnā he māngai rongoā ahau, ko tāku ake whakaaro anō tērā.
Ehara i taku whakaaro ko: He tangata hauora ā mātou?
Engari, ko tāku ake tirohanga: Me pēhea e taea ai e au te pupuri i te hunga kia tino
māuiui, kia whiwhi moni ai tātou i te mutunga?
Nā te mea kāore te umanga rongoā e whiwhi moni i ngā tāngata hauora.
Nō reira, ehara i te mea mō te whai i te tiaki hauora pai rawa atu, pēnei i kīia e te Kawenata ā-Ao mō te
Hapori, engari mō te whai hua nui rawa atu i te tiaki hauora.
Ā, ināianei, tērā pea ka kī anō ngā tāngata he kaiwhakapae whakarite huna a Ludwig, ko
ia te tangata i kī i ēnei kōrero i te uiui.
Engari koia te āhua o tō tātou ao. E noho ana tātou i roto i tētahi ao kapitalisiti, ā, i roto i
tēnei ao kapitalisiti, he mea whai hua ngā mea katoa.
Āe.
Ko te tikanga, mēnā kei roto koe i te umanga rongoā, ka whakaaro koe:
Me pēhea tā tātou whakatairanga i ā tātou hua ki ngā tāne me ngā wāhine kia whai painga ai tātou?
I te wā i tae mai ai te whakaaro kia whakatinanahia ngā aukati i te hikareti, i whakatū tonu te umanga hikareti i ngā whare
rangahau hei whakaatu kāore te auahi hikareti i te tino kino.
Ā, kāore e kore, i whakatū hoki ia i ngā whare rangahau i rangahau i te mate pukupuku o ngā pūkahukahu me ērā atu.
He tino mārama tērā. Mo tēnei wā, he tikanga noa, he arorau hoki tēnei e mahia ana e te umanga.
Nā reira, he hiahia tō te umanga rongoā ki te whakahaere i te WHO, ā, kāore he hiahia tō te umanga rongoā ki te aukati i ngā
mate urutā; heoi, he hiahia tōna kia puta ngā mate urutā, kia taea ai e ia te kawe mai i ngā rongoā e hāngai
ana, kua rēhitatia, kua hangaia rānei i mua – arā, kua whakaritea mō te hanga – ki te mākete.
I kite tātou i tēnei i te mate pāwera o ngā poaka, ā, kei te kite tātou ināianei i te mate huaketo koronā.
Ā, pēnei i taku i kī ai, ka kite koe i tēnei nekehanga whakahē.
I hiahia koe kia mōhio he aha ngā mahi ka taea mō tēnei.
Nō reira, i Amerika, kei reira ināianei tēnei nekehanga whakahē, Make America Healthy
Again. E rua tonu ā rātou tūāpapa tīmatanga.
Ko te tuatahi, e kī ana a Kennedy ahakoa ko mātou i Amerika te whenua ahumahi whai rawa rawa atu o te
ao, he iti rawa tā mātou tūmanako ora ki ērā atu.
He aha ai? Kāore tērā e tika.
He whenua whai rawa mātou, ā, he iti te toharite roa o te oranga.
Ā, ka titiro ia, ka mea: He pēhea te hōtaka kai i Amerika?
Ā, nō reira, ka kite koe i te nui o ngā kai tere, i te nui o ngā kai kore hauora, i te nui o ngā kai tere-tere,
i te nui hoki o ngā kai hangarua e whakawhanakehia ana i reira, ā, pērā tonu atu. Ā, ka mea ia…
ngā paitini taiao...
Ngā paitini taiao, ngā matū maha, ngā rongoā maha, ko reira te tīmatanga. Ina koa tēnei raru opioid i Amerika me ērā atu.
Nō reira, i Amerika, he nui rawa atu ngā rongoā e… – kāore te wai inu i te mā, nā te mea kei roto ētahi toenga rongoā me ērā atu.
Nō reira, ka tīmata ia i tēnei wāhi tonu, ā, ka mea ia:
Me whakapai ake i te kai; me whakarite kia kai ngā tāngata i ngā kai hauora ake.
Me whakarite kia whakaitihia ngā poke taiao. Koinei tonu te huarahi.
Ā muri ake, me kite tātou mēnā he pono ngā kōrero a te umanga rongoā. Koinei te hikoinga e whai ake nei…
I whakakapi katoa ia i te komihana ārai mate e tū ana i reira, ā, ka mea:
Ko tō mahi ināianei he tirotiro tūturu mēnā e hiahiatia ana ngā tūtohutanga katoa e wātea ana, kāore rānei.
Ā, ināianei, tirohia ngā rangahau mō ngā taunakitanga.
Kua puta he tangi nui puta noa i te ao, otirā i konei i Tiamana, nā te mea he mārama...
Āe, ka taea e au te kī atu kua tirohia e mātou tēnei mō te huaketo coronavirus, ā, kāore he
rangahau whakatau mō te huaketo coronavirus!
Heoi anō, he taunakitanga ā mātou. Āe, he taunakitanga ā mātou kia whakawhāngai i te katoa ahakoa kāore
he taunakitanga mārama nō ngā rangahau. Ā, ka tino...
Ā, koia tērā me ngā pānga taha kino katoa me ngā mate maha.
Tika tonu! Ā, e whakapono ana au ka pērā anō ki ērā atu werohanga.
Āianei kei te rangahau a Robert Kennedy i tēnei. Ā, ohorere, ka puta he tangi nui.
He aha? Ko wai e whakaputa ana i tēnei haruru, ā, ko wai e whakarite ana i tēnei?
Āe mārika, ka tino whai painga hoki te pāpāho i tēnei pūtea mai i te rāngai rongoā, mai i ngā
pānuitanga, me te moni kua whakaurua ki roto.
Ko Bill Gates, ānei anō mātou kua hoki ki a Bill Gates, i utu ia i ngā miriona maha ki Der Spiegel, hei tauira.
Ko te tikanga, e whakawhirinaki nui ana a Der Spiegel me ngā niupepa, e heke haere ana ā
rātou pūtea, ki te tautoko a te umanga rongoā.
Nō reira, ka pūrongo hoki rātou i ēnei kōrero. Koia tērā te take.
Nō reira, tuatahi rawa atu, i roto i tō tātou pūnaha tōrangapū o nāianei, me pātai tātou ki a tātou
anō: ko wai ngā tāngata e whakahē ana i tēnei pūnaha?
Āianei, kei te puta mai i Amerika tētahi nekehanga whakahē nui, kaha hoki, ā, kua whakatūria e rātou
tēnei MAHA, arā, te nekehanga Make America Healthy Again.
Kāore he take kia kaua e mahi pera i Tiamana.
Ā mātou i ZAAVV e tino whakarite ana kia tautoko i ēnei take tonu hei whakahaere.
Kei te mahi ngātahi mātou ināianei me te nekehanga MAHA.
E mōhio ana mātou ki ngā tāngata, kei te whakapā mātou ināianei, kua tūtaki kē mātou.
He mea nui hoki kia whakakaha i te kōrero, me tono mātou i ngā taunakitanga mārama mai i ngā rangahau, ā, me
whakarite kia whakawhiwhia anake ngā rongoā mēnā kei a mātou ngā rangahau e tino ū ana ki ngā taunakitanga.
He āhua waenga tonu, engari he tino teitei.
Ā, ka huri tētahi mea – kāore e whakaaetia anō ētahi rongoā maha.
Ā, nō reira, me tiaki tonu te tangata i a rātou anō.
Nō reira, ko te tuatahi, ko tāu i kī ai, me aro tuatahi e te katoa ki tō rātou āhua kai.
Ko te tikanga me tirohia mēnā ka taea e koe te kai i ngā kai ā-rohe ake, ā, kia tautoko i ō kaiwhenua ā-rohe.
Kua puta rātou ki ngā tiriti ināianei hei whakahe ki tēnei kaupapa here pokapū, e kī ana me kai ngā tāngata i ngā kai
ā-rohe, i ngā kai hauora, ā, me aro ki tō rātou taurite kai.
Tuatahi, he take whaiaro tēnei. Ā muri ake, ka whai mana ēnei tikanga kāwanatanga, me whawhai koe.
Me puta anō tātou ki ngā tiriti. Ka mea ai tātou: "Kāo, kāore au e whakaae ki tērā."
Ā muri ake, whakautua kia hāngai.
Hmm. Hei tangata, i mea hoki koe: He mana tangata motuhake āku, kāore e taea te whiriwhiri, ā, e tū kaha ana ahau ki ēnei!
Ā, kāore au e hiahia kia whai wāhi ki tēnei rongoā kua whakahaua, ahakoa he aha, ahakoa pēhea tōna āhua.
Āe, ka kitea e mātou ka puta aunoa te hua.
Hei tauira, ka kitea e mātou kei te whakaputa tēnei herenga ā-tari mō te werohanga i ngā raruraru tino kino
rawa atu i te wāhi o ngā pūmanawa rangatahi, otirā i te wāhi o ngā pūmanawa hauora rangatahi.
Āe, he urupare anō tērā ki tērā, āe rānei.
Nō reira, tērā pea kāore he tangata e kōrero, ā, kāore ngā tāngata e puta ki ngā tiriti.
Engari, kāore e maha ana ngā rangatahi e kōwhiri ana i tēnei umanga rongoā, nā te mea kei te whakatārewatia tonu ki runga i a
ia te hoari a Damocles, ā, ka mea ngā tāngata, 'inaianei ko te mate urutā e whai ake nei; me whiwhi
kanohi ki tēnei matū, me inu hoki i ēnei rongoā.'
Ā, kāore hoki rātou e hiahia ana ki tērā. E āwangawanga ana hoki rātou mō tō rātou tinana.
Āe, tērā noa.
Ā, kātahi ka mea noa koe "Kāo!" ā, ka mea: "Tū, kāore au e mahi ana i tērā!"
Ā, mēnā ka ruarua koe, me kī koe, "Nō reira, ka wehe au i tēnei umanga."
Āe mārika, he whakatau ā-tangata anō tēnei.
Engari e mōhio ana au i mahia e te tokomaha tēnei ahakoa i te wā o te mate urutā o te korona.
Ā, ko rātou rā i wehe mā te mōhio i te umanga, kāore rātou e hoki anō. Kāore rātou e hiahia ana.
Ā, ko tērā te tikanga, he raru nui tēnei i Tiamana, ā, kāore anō kia matapakihia – he āputa
whakamīharo kei ngā umanga hauora kāore e whakakīia.
Āe, he tino ngoikore o ngā kaimahi.
Tika tonu.
Āe, ināianei kei konei hoki tēnei Vetopedia.
Kua kite koe i ngā kino o te werohanga? Tuhia ki Vetopedia, te pukapuka mātauranga koreutu mō ngā reo whakahē: www.vetopedia.org
Tēnei papaanga, tēnei pātengi raraunga, kei reira ka taea e koe te whakauru, hei tauira, ō whara ārai mate i te wā
o te mate urutā coronavirus – me ērā atu whara ārai mate.
Engari, i te wā o te mate urutā coronavirus, kua puta he tokomaha ngā take kino o te werohanga, tae atu
ki ngā matenga – ā, he maha o ēnei i taea ai te...
Ka taea hoki e ngā whanaunga te rēhita i konei i tēnei kino ārai mate.
Ehara rānei tērā i te taputapu hira anō, ka mea au, i te tirohanga ture, i te tirohanga
tātari hara, kia whai hoki he huarahi mahi i reira?
Ehara i te mea pai ngā tikanga whakahau i taua wā, ā, kāore mātou e hiahia kia hoki anō ki tētahi āhuatanga ka
whakawhiua noa mai he mea ki a mātou i ngā mate urutā ā muri ake nei – me ngā hua tino kino pēnei.
E kore rānei koe e whakaae he taputapu hira anō tēnei mō ngā rōia?
Āe, ko tērā anō tētahi mea i ako ai mātou i tēnei wā o te mate urutā.
He wā tūturu tēnei o ngā tikanga ārai mate urutā.
Ā, ko tā mātou e kite nei ināianei – otirā mā ngā tāngata pērā i a Tom Lausen – i roto i ngā komiti rangahau:
Kāore ngā mana whakahaere e tino kawenga ana i mahi i ā rātou mahi.
Kāore te Whare Rangahau Paul Ehrlich i tuhi i ngā raraunga i te huarahi e tika ana.
Kāore i tukuna ngā karere whakatūpato.
Ngā kamupene inihua hauora... – tūturu, me mōhio katoa te tangata, nā te mea, me kī, i puta ngā tohu
whakatūpato puta noa i ngā wāhi katoa, ā, me tangi ngā pēke whakatūpato puta noa i ngā wāhi katoa.
Arā, i te Komiti Rangahau o Brandenburg, i ako mātou kāore rawa i te nui te kaha tūmau o te Paul Ehrlich Institute
hei tuhi i ngā pūrongo katoa mō ngā pānga taha i tae mai.
Auē.
Nō reira, ko te kī nei kāore mātou i te nui o ngā pānga taha, ā, e hāngai ana tēnei ki te mea kāore ngā
pānga taha kua pūrongoia i tuhia, i whakamana rānei.
Ko ngā mea kāore au e kite, kāore au e whai. Ā, kua tino pai te whakahaere a Tom Lausen i tērā.
Ā, ko tērā e tohu ana ahakoa i reira, mā te tauira anake e taea ai e mātou te tae ki ngā
tatauranga tūturu kua tutuki mā tēnei werohanga.
Nō reira, āe rā, he pai kia puta ngā kaupapa tūmataiti e mahi tika ana i ēnei mea, kia mārama ai,
ahakoa he iti noa, he maha ake, he maha ake ngā take.
Nō reira, mēnā kāore e taea e tētahi mana tūmatanui, e tata ana ki te whai rauemi mutunga kore, te mārama ki tēnei, ā, ka
mahia e tētahi kaupapa tūmataiti, ā, ka ohorere ka kite koe:
Aue e taku Atua, e hia ngā pūrongo kei a mātou i konei, ā, he aha rawa i tupu?
Nō reira, ka taea e koe te titiro tuatahi.
Ā muri ake, i tētahi wā, kāore e taea e ngā rōpū pāpāho matua te mahi ki te whawhai ki a ia, ki te huna rānei i ngā mea kua tupu.
He wheako tino hira anō hoki tēnei kua riro mā mātou i tēnei wā.
Me kawe ēnei mea katoa i te pōuri ki te mārama.
Nō reira, ko tāu pātai, he aha ngā mea ka taea e te tangata?
Hei tauira, ka taea e koe te whakatū i ēnei kaupapa. Ka taea hoki e koe te rēhita ki reira māu anō.
Ka taea e koe te tuku i ōu pārongo, tae atu ki te ZAAVV , hei whakaatu, ahakoa kāore koutou, hei mana
whakahaere, e tuhi ana i ēnei pārongo, kei te tuhi mātou.
Me akiaki hoki koe i tō tākuta kia kī: He kino tēnei nā te werohanga, ā, e kī ana ahau kia pūrongo koe ki
te kamupene inihua hauora hei kino nā te werohanga!
Nō te mea kāore te tokomaha o ngā tākuta e mahi pēnei. Me akiaki noa ngā tūroro kia mahia.
Me mahi tērā e te tākuta. Mēnā he kino nā te werohanga, me pūrongo ia.
Ngā āhuatanga pēnei, me tino pūrongo koe ki tō kamupene inihua hauora, ā, mēnā kāore koe i te mōhio, haere ki
tētahi tomokanga pēnei i tēnei, ā, pūrongo atu ki reira kia kite ai mātou kua tūturu tētahi mea i tupu.
Ā, ka kite koe kei te huri haere ngā hau tōrangapū.
Nā te kaha o ngā rōpū pērā i te AfD, te BSW rānei , – i te taha rawhiti o Tiamana, kei a mātou ināianei neke atu i te 25 ōrau
puta noa, kia taea ai te whakatū komiti rangahau, komiti uiui rānei puta noa, hei whakamōhio ki te iwi whānui mō ēnei take.
Me kōrero noa koe, ā, me haere tonu koe whakamua.
Āe, ā, koia tonu tāku e rongo nei, he wā pai tēnei ināianei, i tēnei wā i muri i te korona, kia akiaki mō
tētahi arotake, tētahi aromatawai rānei, kia mahi ai tātou ki reira, kia aukati i ngā hara anō, nē rā?
Āe, tino tika. He mea nui tēnei mō te aukati. Me ako tātou i ngā mea i tupu.
Ka taea noa e au te tūtohu kia tirohia… – kei runga ipurangi ngā ataata o te Komihana Uiui i Brandenburg.
I Brandenburg, kua whakatū te paremata ā-rohe i tētahi komihana uiui hei arotake i te wā o te huaketo korona.
Ehara i te komiti uiui, engari ko te komihana uiui e aro tonu ana ki te anamata anake.
Ko te tikanga, me arotahi noa koe ki ngā mea ka taea te whakapai ake.
Engari ko te Komihana Uiui i Brandenburg, i runga ake i ngā āhuatanga tōrangapū o reira, kua hoahoatia kia
nui rawa ngā mātanga arotake, ā, kia whai wāhi hoki ki te kōrero a te tokomaha o ngā mātanga arotake.
He mea whakamīharo.
Kei reira a Gerd Antes, hei tauira; i reira a Stefan Homburg; kei reira a Tom Lausen. Nō reira, he tokomaha.
Hei tauira, ko Stephan Kohn te kaitohutohu pūtaiao mō te rōpū paremata o te AfD; i mahi ia i konei i te Manatū ā-Rohe
o te Kāwanatanga, ā, nāna i tuku atu tēnei tuhinga ohorere, ā, nā reira i whakakorehia ai ia i tana tūranga mahi.
Kei te whai wāhi ia ināianei ki te tukanga arotake anō i Brandenburg, kia kī ai.
Ka hoatu ki a mātou he nui ngā mōhiohio mō ngā mea kua tupu, ā, ka titiro whakamua ki te heke mai.
Ā, koinei tonu te wāhi e tū ai ngā tīmatanga: ko te mātauranga o te tangata, ā, ko te rapu tuatahi i ngā pātai:
he aha i tupu i reira, pēhea i puta ai, ā, he aha te pono?
Ā, ko Wolfgang Wodarg, ko Dr Wolfgang Wodarg, i te tīmatanga o tēnei wā o te huaketo koronā – koinei te huarahi i mōhio ai au he
hapa tētahi mea i konei – i kī ia i tētahi o āna ataata tuatahi rawa, tērā pea ko tana ataata tuatahi, mēnā he
mate urutā tūturu tā tātou, ka kite tātou i ngā tūpāpaku i ngā tiriti. Nā, ka mōhio katoa te tangata...
…he mate urutā.
He mate urutā tēnei; kei te mate ngā tāngata.
Ehara i te mate urutā pepa.
Tika tonu. Āianei, ina puta tātou ki te tiriti, kāore e kitea e tātou he tangata e taea te kī mai ki a mātou:
Āe, he tangata i mōhio au ki a ia i mate i te huaketo koronavīra. Kāore rawa e pērā.
Nō reira, kāore he tangata, nā te mea ka kitea e tātou ko te tau waenga o te hunga i mate i te huaketo
coronavirus, i mate rānei me te huaketo coronavirus, he 84 tau – he nui ake i tō tātou tūmanako ora.
Engari, e mōhio ana te katoa ki tētahi kua pāngia e te kino o te werohanga.
E mōhio ana te katoa ki tētahi kua pāngia e te werohanga, kua whara rānei – pērā i te mate pūkahukahu, te mate ngakau,
te mate manawa, te mate myocarditis, ngā matenga, me ērā atu.
Arā, ko te mate urutā tūturu e pā ana ki a tātou he pānga taha noa iho o te werohanga.
Kua kite hoki au i tēnei i roto i ngā tāngata kāore i tino rerekē, kāore hoki i tino whai whakaaroaro.
Engari ina kōrero au ki ngā tāngata i ēnei rā – kāore rātou e maha e whakaae ki tēnei i te marea, engari
ina kōrero rātou ki a rātou anō, ka mea katoa rātou:
Kei te mōhio au ki tētahi tangata, ā, kua pā mai hoki ki ahau anō. Kua māuiui ahau i muri i taku whiwhinga i tēnei
werohanga; e māuiui tonu ana ahau, ā, he nui tonu aku raruraru, ā, pērā tonu atu. Ā, koirā tonu te take.
Ā, ko reira te wāhi me… – Ki taku whakaaro, koinei te akoranga kua akohia e mātou.
Ā, mēnā mā ēnei tomokanga, ka whakamahia anō ā muri ake nei, ka mārama ake ki a rātou kei reira ngā pānga
taha, ka tino arotake ake te iwi, ā, tērā pea ka kaha ake rātou ki te kī 'kāore' me te kī:
Kāore au e whai tonu ana i tēnei. Kāore au e mahi anō i tēnei ki a au anō me taku tinana!
Āe, kua mārama au. Hei whakarāpopoto: I te nuinga, he mea whakaohooho i te mōhiohio.
Ehara i te mea mō tō tātou hauora, engari he tauira pakihi mō te umanga rongoā.
He umanga mate urutā kei muri i tēnei.
Kāore ngā kamupene e hiahia kia ora tātou; mā te hunga māuiui anake rātou e whiwhi moni, i
te nuinga o te wā, mēnā kua tika taku mārama.
Āe, otirā, e mōhio ana mātou ki tērā hoki.
Nō reira, ahakoa ki ngā tākuta noa, he poto noa iho te wā e whakapaua ana e te tākuta ki te tūroro.
E whakapono ana ahau koinei tonu te toharite mō ētahi hēkona.
Nō muri iho, he maha ngā wā ka whiwhi ngā tākuta i ngā pūmanawa rorohiko mai i te umanga rongoā, ā, ka whakamahia ēnei e rātou.
Nā, ko te rongoā ka puta ake he mea pūtea, he mea pūtea tahi rānei e te kaihanga o te pūmanawa
rorohiko, o ngā taputapu rānei i roto i te tari o te tākuta.
Ko te moni anake te take, āe, ko te moni tonu.
Ko ngā mea katoa e puta ana i tō tātou rāngai hauora, ko te moni te mea matua.
Āe mārika, ka mea ahau he pānga taha te tiaki hauora.
Ā, ehara ahau i te tangata e whakawā i te rongoā tuku iho, e whakahē rānei i a ia.
Me whai rongoā tuku iho tātou, ā, otirā i te rāngai pokanga, kei a tātou anō hoki ngā rongoā hou, kounga
teitei, e hāngai ana ki te pūtaiao, ā, e whai hua ana.
Engari mō ngā wāhi maha, mō ngā mea maha rānei, hei tauira i roto i te rāngai mate pukupuku, ko ēnei tikanga katoa e whakamahia
ana ki te whawhai i te mate pukupuku, ā, ko ngā hōhipera, he wāhanga nō te rāngai hauora, e kawe ana i ēnei tikanga.
Ā, he nui rawa atu te moni e whai wāhi ana.
Ā, ki ahau nei, he tino mārama kia pātai: He aha ahau e whakaaro ana anake ki ngā rongoā e whakauru ana au ki tōku
tinana, ā, kāore au e whakaaro ana ki ngā mea e kai ana au?
Nō te mea ko te kai ā-waha o ngā matū kai tētahi o ngā mea tino hira rawa atu.
Hei tauira, kei reira tonu tēnei wero mō te huaora D, ā, kei te piki haere tōna whānuitanga ki te hunga whānui.
E tohu ana tēnei kei te mārama ake he mea nui te huaora D, te tāpiritanga rānei o te huaora D, hei ārai i ngā mate.
Engari he iti te utu o te huaora D, nō reira ehara i te tauira pakihi mō te umanga rongoā.
Ā, koia hoki te take i huna ai ētahi o ngā māramatanga a te tangata.
Āe mārika, he umanga hauora ā-ao e tata ana ki te tiriona pauna.
Ā, kāore e kore, ka tūtohutia ngā kanohi-ārai mēnā e hiahia ana koe ki te hoko kanohi-ārai.
Ā, kāore e kore, ka tautoko hoki koe i ngā rangahau e kī ana ka ārai i te huaketo tētahi kapi ihu FFP2, arā he kapi puehu.
Ā, kāore rawa koe e tango i ngā rongoā utu iti e wātea ana i te mākete, mēnā ka taea e koe te whiwhi pūtea
whakawhanake utu nui nā te kāwanatanga – ā, kāore he kawenga.
I te mutunga iho, ko mātou te kāwanatanga; mā ā mātou moni tāke e utu ai.
Tika tonu.
Engari, pēnei i tāu i kī ai i te tīmatanga, kei ia tangata tōna ake haepapa.
Ā, i te mea i kī koe he rōia ahau, kāore au e tino taea te mahi hei rōia.
Ko tāku anake e kī nei, e aukati ana ngā tika tangata i tēnei āhua whakahaere, i tēnei rongoā
ā-pāpā, i tēnei rongoā ā-hinengaro ā-pāpā, me ērā atu.
Engari, mēnā ka whakaae noa ngā kōti ki tēnei, pēnei i tā tātou i kite ai i konei, he uaua tonu.
Ā muri ake, kei a koe anake. Ā, mēnā ka ruarua koe, me kī mārama koe i te 'kāo', ā, me
kī atu, 'kāore au e whai wāhi ana ki tērā'.
E ai ki tā tō tīhāte e kī ana: Ka tīmata te rangatiratanga ki te 'kāore'. Mōku, ko te tikanga tuatahi ko ngā tika tangata.
Ā, ko tētahi atu mea he mea noa iho te aukati hara – ki taku whakaaro mā te mātauranga anō hoki, mā te ako i a koe anō, mā te
whakamōhio i a koe anō, ā, mā te whakamōhio hoki i ētahi atu.
He tino pai. Ngā mihi mō tēnei uiui. Kua tino whakamārama mai.
Hei kī anō, kāore he take kia tino manukanuka koe mō tēnei.
Kua whakatūpato mai a Corona ki a tātou, kua whakaoho mai i a tātou. Ā, kāore e hiahiatia kia tuku
tātou ki ēnei pahūtanga ahi o te mate urutā katoa.
Tika rawa. Ngā mihi mō te whakaae kia noho au i konei!