WEBVTT

00:00.525 --> 00:04.601
Na batho ba lokela ho ntse ba tseba seo ba se jang hosane?

00:04.601 --> 00:10.698
Pele, lijo tse lokisitsoeng li ne li tlameha ho thathamisa
metsoako ea tsona, 'me lijo tse fetotsoeng liphatsa tsa

00:10.698 --> 00:13.848
lefutso li ne li tlameha ho ngoloa leibole ho latela seo.

00:13.848 --> 00:18.598
Sena se tla fetoha ho latela
litakatso tsa likhoebo le bo-ralipolotiki!

00:18.598 --> 00:21.379
Boemo Switzerland

00:21.379 --> 00:26.512
Naheng ea Switzerland, Lekhotla la Federale le atolositse kemiso
ea nakoana ea boenjiniere ba liphatsa tsa lefutso ho fihlela ka

00:26.512 --> 00:30.080
2030, 'me liteko tsa tšimong tse bulehileng
tse sebelisang mekhoa ea khale ea boenjiniere

00:30.080 --> 00:32.291
ba liphatsa tsa lefutso li ntse li thibetsoe.

00:32.291 --> 00:36.772
Ka nako e tšoanang, leha ho le joalo, o batla ho qhaqholla
melaoana le litekanyetso tsa mmuso bakeng sa

00:36.772 --> 00:41.820
boenjiniere bo bocha ba liphatsa tsa lefutso e le hore
lihlahisoa tse joalo li ka rekisoa kapele haholo.

00:41.820 --> 00:46.735
Ho boenjiniere ba lefutso ba "khale", thepa
ea lefutso e tsoang kantle e kenngoa liseleng

00:46.735 --> 00:49.803
tsa limela ka thuso ea libaktheria, mohlala.

00:49.803 --> 00:57.160
Dijalo tse fokolang tseo ho tsona kopanyo e tlisitseng phetoho
e lakatsehang di ile tsa tlameha ho kgethwa ka hloko e kgolo.

00:57.160 --> 01:04.064
Ka boenjiniere ba lefutso bo "bocha", mekhoa e itseng e
kang CRISPR/Cas e ka sebelisoa ho kenya lisebelisoa tsa

01:04.064 --> 01:08.197
lefutso tse tsoang kantle sebakeng se batloang semeleng.

01:08.197 --> 01:13.816
Sena se nolofalletsa hore ho etsoe liphetoho boemelong ba lefutso
tse neng li sa khonehe ka mekhoa ea khale ea boenjiniere

01:13.816 --> 01:19.763
ba lefutso. Leha ho le joalo, sena se boetse se
kenyelletsa likotsi tse ngata le litla-morao tse ka bang teng.

01:19.763 --> 01:26.023
Molao o sa ntseng o raloa oa mmuso oa kopanelo oa Switzerland o
mabapi le "Limela tse tsoang mekhoeng e mecha ea ho ntlafatsa

01:26.023 --> 01:30.481
mefuta" hajoale o tlas'a tšebetso ea
therisano, moo li-canton, bo-ralipolotiki le mekha e

01:30.481 --> 01:33.415
amehang ba kōptjoang ho fana ka maikutlo a bona.

01:33.415 --> 01:39.349
Le sehlooho sa molao ha se tshepise letho le letle.
Boenjiniere bo botjha ba lefutso bo patilwe ka masene

01:39.349 --> 01:42.774
mona ka polelwana "theknoloji e ntjha ya ho tswala".

01:42.774 --> 01:47.283
Tse ka hare ho molao: Theknoloji tse ncha tsa ho
ntlafatsa mefuta li lokela ho lokolloa molaong oa

01:47.283 --> 01:50.300
boenjiniere ba liphatsa tsa lefutso o ntseng o sebetsa.

01:50.300 --> 01:56.371
Sena se ka bolela hore mekgwa e rarahaneng ya
tumello le ditekolo tsa kotsi bakeng sa

01:56.371 --> 01:59.620
dimela tse fetotsweng ka lefutso di ka tlohelwa.

01:59.620 --> 02:06.303
Sena se ne se tla fella ka tumello e potlakileng 'marakeng,
'me ka hona se ne se tla ba theko e tlase bakeng sa lipatlisiso.

02:06.303 --> 02:12.575
Leha ho le jwalo, sephuthelo sa thetso sena se ka etsa
hore ho be thata hore bareki ba nang le tsebo ba kgethe

02:12.575 --> 02:16.958
dijo le dimela tse fetotsweng ka lefutso e le tse jwalo.

02:16.958 --> 02:23.570
Pele ho tsohle: Mekhatlo e 60 e kopane ho theha "SAG" (Mokhatlo
oa Switzerland bakeng sa Switzerland e se nang GMO), ho

02:23.570 --> 02:27.280
etsa lets'olo le khahlanong le tlhahiso ena e ncha ea molao.

02:27.280 --> 02:32.215
Ba batla hore: Haeba e na le boenjiniere ba
liphatsa tsa lefutso, ho lokela ho ngolwa jwalo leiboleng!

02:32.215 --> 02:38.846
Ka nako e tšoanang, mokhatlo "wa lijo tse se nang li-GMO" o
tsamaisa boikitlaetso bo tumileng ho fihlela qalong ya Hlakubele

02:38.846 --> 02:45.316
2026, bo ikemiseditseng eseng feela ho thibela ho se be le
melao e laolang boenjiniere bo botjha ba lefutso, empa hape le

02:45.316 --> 02:49.310
ho netefatsa tlhahiso e se nang li-GMO naheng ya Switzerland.

02:49.310 --> 02:55.516
Haeba molao o sisintsweng o amohelwa ke di-canton tsa
Switzerland, mekgatlo ya dipolotiki le mekgatlo e amehang nakong

02:55.516 --> 03:02.195
ya dipuisano, mme molao o qala ho sebetsa, dimela tseo pele di
neng di sa ka ke tsa fumana patent di tla fetoha ka tshohanyetso

03:02.195 --> 03:06.151
hore di ka fumana patent ka lebaka la sekgobo sa molao!

03:06.151 --> 03:15.087
Ho latela SAG Newsletter No. 134, mefuta e fetang 1,000
ea Europe e se e ameha ke likopo tse joalo tsa patent.

03:15.087 --> 03:20.776
Lenaneo la rona le fanang ka leseli mabapi le "Tlhophiso Botjha e
Kgolo Phepong ya Dijo" le bontsha ditlamorao

03:20.776 --> 03:26.194
tsa mokgwa ona o hlanyang wa ho fumana
ditokelo tsa molao ka botlalo bo boholo le ho feta!

03:26.194 --> 03:29.888
Theknoloji ena e ncha ea boenjiniere ba
liphatsa tsa lefutso e hlile e mabapi le eng?

03:29.888 --> 03:37.037
Haeba karolo ea DNA e fetotsoeng ka liphatsa tsa lefutso e ka
hlahisoa ka boqapi ho tsoa semeleng sa tlhaho 'me ea fumana

03:37.037 --> 03:43.359
tokelo ea molao, joale tokelo eo ea molao e lokela ho sebetsa le
ho limela tse nang le karolo ena ea tlhaho

03:43.359 --> 03:49.615
ea DNA, leha hangata ho thibetsoe ho fumana
tokelo ea molao bakeng sa limela tsa tlhaho.

03:49.615 --> 03:56.032
Ho feta moo, ha ho sebediswa dimela tsena tsa tlhaho empa tse
nang le tokelo ya molao ho hlahisa mefuta e metjha

03:56.032 --> 04:02.480
kapa hore peo ya tsona e jalwe temong, ditefello
tsa laesense tse tsamaelanang di lokela ho lefuwa!

04:02.480 --> 04:08.651
Sena se ne se tla ba le litlamorao tse pharaletseng, haholo-holo
bakeng sa mapolasi a mangata a manyenyane, hobane a ne a tla

04:08.651 --> 04:12.440
tlameha ho jara litšenyehelo le likotsi tse hlahang ka bo ona.

04:12.440 --> 04:21.900
Mohlala Vayirase ea Jordan e ile ea sibolloa ka 2014 'me
e sokela tlhahiso ea tamati le pelepele mona Europe hape.

04:21.900 --> 04:28.344
Lik'hamphani tse kang Bayer, BASF, Rijk Zwaan le Syngenta li
fumane liphatsa tsa lefu tse hananang le lona limeleng tsa

04:28.344 --> 04:35.576
tamati tsa naha, 'me ka mor'a moo tsa etsa likopo tsa bo-'mali
ba peo bakeng sa limela tse hananang le vaerase ea Jordan.

04:35.576 --> 04:41.842
Ka hara tshebetso ena, dithata tsa dijini tse ngata tsa
semela sa tamati di ntse di nkuwa ke dikoporasi tse kgolo.

04:41.842 --> 04:47.135
Sephetho ke moru o moferefere oa litokelo tsa
molao o thibelang phihlello ea limela tsa tamati e le

04:47.135 --> 04:50.610
mohloli bakeng sa ho ntlafatsa ka mokhoa oa setso.

04:50.610 --> 04:57.818
Monyetla oa ho sebelisa limela tsa tlhaho empa tse nang le tokelo
ea molao bakeng sa ho ntlafatsa ka mokhoa oa setso le oona o

04:57.818 --> 05:05.669
ne o ke ke oa tsoela moruo, kaha litefello tsa laesense li
nyoloha haholo ha mohoesi a ntse a atamela ho rekisa sehlahisoa.

05:05.669 --> 05:07.747
Ka bokgutshwanyane:

05:07.747 --> 05:14.033
Haeba rona ba Switzerland le ho pholletsa le Europe re sa emelane
le ho se laoleheng ha boenjiniere bo bocha ba liphatsa

05:14.033 --> 05:20.508
tsa lefutso, lik'hamphani tse kholo tse kang Bayer,
Corteva le Syngenta li tla ikhapela litokelo tsohle tsa boqapi.

05:20.508 --> 05:23.980
Mmoho, ba se ba na le mokhatlo o laolang litokelo
tsa molao tsa CRISPR, e leng motheo oa

05:23.980 --> 05:26.620
theknoloji e ncha ea boenjiniere ba liphatsa tsa lefutso.

05:26.620 --> 05:31.600
Mekgwa e metjha ya boenjiniere ba lefutso e sokela ho
etsa hore bahlahisi ba setso ba itšetlehe ka

05:31.600 --> 05:35.200
ditumellano tsa laesense le ho ba qobella ho tswa mmarakeng.

05:35.200 --> 05:40.856
Ha nako e ntse e ea, papali ena e tla fella ka
Great Reset, e atisang ho boleloa ho Kla.TV:

05:40.856 --> 05:47.787
Ntho e leng ea tlhaho ka ho feletseng e thibeloe kapa e nyatsoe
ka mabaka a fokolang, ebe e nkeloa sebaka ke lihlahisoa tsa

05:47.787 --> 05:53.929
maiketsetso tsa laboratori tse ka ngolisetsoang molaong, tse
fetotsoeng liphatsa tsa lefutso – ka sephetho sa

05:53.929 --> 06:00.212
hore lik'hamphani tse fokolang li ntse li fumana
matla a maholo le ho feta holim'a phepelo ea lijo.

06:00.212 --> 06:07.679
Lik'hamphani li etsa phaello e kholo ho sena, 'me sechaba
ha se sa lumelloa ho lema "litamati tse tloaelehileng".

06:07.679 --> 06:12.010
Likoporasi li ntse li eketsa matla a tsona 'me li
ntse li ruile le ho feta, ha sechaba sona se ntse

06:12.010 --> 06:15.365
se itšetlehile haholo 'me se futsanehile le ho feta.

06:15.365 --> 06:17.626
Ho ka etswa eng ka yona?

06:17.626 --> 06:23.987
Bakgethi ba Switzerland ba na le monyetla wa ho
saena Morero wa Tshireletso ya Dijo le ho bokella

06:23.987 --> 06:28.074
ditshwaelo tse ding ho fihlela ka la 3 Tlhakubele 2026.

06:28.074 --> 06:34.928
Morero ona o kopa taolo e thata ya mekgwa e metjha ya
boenjiniere ba dijini Molaong wa Boenjiniere ba Dijini.

06:34.928 --> 06:41.034
Ho bonahala eka boholo ba baemeli ba sa
feleng ba linaha tsa European Union, Brussels, ba

06:41.034 --> 06:44.743
lumellane le tlhahiso ea ho hlakola melaoana.

06:44.743 --> 06:49.163
Leha ho le jwalo, dipuisano pakeng tsa Palamente ya
Yuropa, Dinaha tseo e leng ditho (Lekgotla la Kopano ya

06:49.163 --> 06:52.820
Yuropa) le Khomishene ya Yuropa di ntse di tswela pele.

06:52.820 --> 06:59.091
Mang kapa mang ea batlang ho tsoela pele ho iketsetsa qeto ka seo
a tla se ja hosane, o lokela ho ikopanya le MEP ea hae

06:59.091 --> 07:05.397
hang-hang le ho mo khothalletsa ho thibela tumello ea
mokhoa o mocha oa boenjiniere ba liphatsa tsa lefutso.

07:05.397 --> 07:09.801
Kea leboha haholo ka tlatsetso ea lona ho
bolokeng mehloli ea rona ea lijo tsa tlhaho!
