Sa giangkon nga nanguna nga media, ang mga global nga krisis kanunay ipatin-aw sa
populasyon gamit ang mga siyentipikong kaplag.
Bisan klima nga nag-usab o krisis sa coronavirus, pareho ra gihapon ang balik-balik: "Nagkasinabot ang mga siyentista."
Apan tinuod ba gyud kana?
Dili ba ang siyensya molambo pinaagi sa pagpangutana, pagduha-duha, ug diskurso sa lain-laing panan-aw?
Si Richard Feynman, ang Amerikano nga pisiko ug nakadaug sa Nobel Prize, nagpasiugda sa sentral nga
papel sa pagduha-duha sa siyensya kutob pa sa 1965.
Miingon siya nga ang pagtuo sa pagkawalay-hibalo sa mga eksperto usa ka sentrong kinaiya sa siyensya, nga
nagpasiugda sa panginahanglan sa pagduha-duha ug pagduhaduha.
Kini nga prinsipyo hinungdanon alang sa siyentipikong kalamboan, kay nagtugot kini sa pagpangutana og bag-ong
mga pangutana ug sa pagpalapad sa mga utlanan sa kahibalo.
Gipasiugda ni Feynman nga dili lang dapat magbilin og luna para sa pagduha-duha, kondili aktibo
pa gani kini dasigon aron makab-ot ang kalamboan.
Apan, lahi kaayo ang kamatuoran.
Hans-Joachim Zillmer, usa ka awtor ug mananaliksik sa eksperimental nga kasaysayan sa yuta, nahibalo niini.
Siya kusganong misupak, miingon, "Kasagaran nga sayop nga pagtuo ang pagtuo nga awtomatikong mananaog
ang bag-ong mga kaplag sa siyentipikong panukiduki."
Sumala ni Zillmer, ang media nagdula og yawe nga papel niini.
Gikontrolar sa politika, sila ang nagdesisyon kung unsang mga kaplag ug modelo ang ipalapnag ug kung unsa ang dili.
Sa susama, gipugngan ang mga karaang teyorya kung kini supak sa kasamtangang panan-aw sa kalibutan.
Ang mga karaang teyorya ug ang panultihon ni Zillmer: "Ang radikal nga bag-ong ug tingali bililhon nga
mga ideya wala'y suporta aron ipahibalo sa publiko."
Si siyentista Prof. Dr. Christof Kuhbandner usa ka tawo nga naatubang sa hugot nga pagsusi gikan sa mainstream nga
pamamahayag atol sa krisis sa coronavirus tungod kay siya usab nangutana sa gitawag nga mga opinyon sa mga eksperto.
Sa pakighinabi kang Gunnar Kaiser, iyang gipadayag kung unsa ang iyang nakita nga kinauyokan sa siyensya.
"Ingon usa ka siyentista, halos dili gyud ko maghisgot bahin sa mga kamatuoran.
Aduna'y usa ka panultihon gikan kang Richard Feynman, pisiko ug mananaog sa Nobel Prize, nga miingon: "Ang
kinauyokan sa siyensya mao ang pagpangutana sa mga eksperto."
Busa kung maghunahuna ko sa siyentipikong paagi, ang akong buluhaton mao ang pangutana sa mga opinyon
sa mga eksperto ug pagpalambo sa kahibalo sa tawo.
Ug kasagaran adunay kalibog sa mga papel sa komunikasyon sa siyensya sa pipila ka mga tawo.
Sa tinuod, kinahanglan kanunay nakong pangutan-on ang akong kaugalingon: Naga-istorya ba ko isip siyentista o isip eksperto?
"Ingon usa ka siyentista, aduna ka gani katungdanan nga pangutan-on bisan unsang
kamatuoran nga gibaligya sa mga eksperto."
Mao kana ang tinuod nga misyon sa siyensya.
Apan, ang mga siyentista nga mubuhat niini dali ra makasinati sa mga sangputanan.
Ang siyentista sa komunikasyon nga si Prof. Michael Meyen kanunay gisaway sa mainstream media, nga karon
misangpot sa hingpit niyang pagbaliwala sa propesyon.
Sa iyang bag-ong libro nga Wie ich meine Uni verlor (Giunsa Nako Nawala ang Akong Unibersidad), si Meyen dili lang naghulagway sa
mga detalye sa usa ka kampanya diin halos tanan niyang gipang-angkon isip siyentista nawala, apan gisusi usab niya
ang mas lawom ug sistemikong kahimtang: ang radikal nga pagbag-o sa estruktura sa mga unibersidad sa miaging 30 ka tuig.
Mahitungod kini sa komersyalisasyon, pagsunod, kahadlok, ug politisasyon sa panukiduki.
Meyen nagsulat: "Gusto namo og demokrasya, apan kami ang mopili kinsa ang gitugotan nga moapil."
Ang pisiko ug aktibista sa klima nga si Sabine Hossenfelder karon nagduhaduha sa metodolohiya nga gigamit aron iugnay ang
pipila ka ekstremong panghitabo sa panahon sa pagbag-o sa klima.
Miingon siya, "Daghang mga siyentipiko sa klima ang nakahibalo kung unsa ka depektibo ang mga pagtuon nga gikan sa niining sentro
sa pag-atribusyon sa panahon, apan nagpabilin silang hilom."
"Daghan kaayong mga siyentipiko sa klima ang kahibalo kaayo nga kining gitawag nga panukiduki dili kasaligan, apan
wala silay gisulti kay kini dili kombinyente sa politika."
Si Anke Uhlenwinkel, propesor sa unibersidad sa heograpiya ug edukasyon sa ekonomiya, bag-ohay lang nagmantala og usa ka libro:
Ang mga naghimo og kasamok kinahanglan molakaw – Ang pagtangtang sa mga kritikal nga propesor gikan sa mga unibersidad.
Sa usa ka interbyu sa AUF 1, iyang gihulagway kung giunsa nga daghan na kaayo nga mga propesor ang nawad-an sa trabaho –
dili tungod sa dili maayong akademikong trabaho, kondili tungod kay nagapangutana sila og mga dili komportableng pangutana.
Ang kaniadto mga lugar sa gawasnong debate karon nahimong mga institusyon sa kahadlok, sensura, ug politikal nga pagsunod.
Ang bisan kinsa nga dili mohaom sa nag-unang naratibo ginapasagdan.
Sa pakighinabi kang Elsa Mittmannsgruber, iyang gihisgutan ang pag-abuso sa gahum, ang
pagsunod-sunod, ug ang pagtraydor sa ideya sa siyensya.
Nagtuo usab siya nga ang mga lungsoranon makahimo lamang sa ilang kaugalingong opinyon kung adunay sila'y
access sa tibuok han-ay sa siyentipikong mga kamatuoran.
"... ug mas maayo nga masayud ka sa mga butang nga tinuod nga mahimo nimong masayran, ug kini mas
daghan pa kaysa sa kasagarang hisgutan sa publiko."
Mas daghan imong nahibaw-an, mas makahimo ka og imong kaugalingong opinyon nga makatarunganon ug lig-on, ug
makatabang usab sa paghulma sa opinyon sa katilingban.
"Samtang ang siyensya sa tinuod nagpakigsulti sa mga butang sa hayag ug bukas sulod sa komunidad sa siyensya, oo, makita
nato kini sa mga protokol sa RKI diin gihisgutan ang siyensya, apan ang gipahibalo sa publiko lain kaayo, aron isulti."
Oo, ug aduna'y pipila ka mga siyentista sa krisis sa coronavirus nga, sa akong hunahuna, adunay gyud silay
makahuluganon nga isulti, apan wala lang sila paminawa; gipahiluna sila sa kilid, aron isulti lang.
Miabot usab kami sa maong konklusyon, tungod kay pipila sa mga tawo sa among pagtuon klaro nga nahulog sa maong kategorya, ug
kung paminawon sila, unta adunay labing menos duha ka opinyon, ug makahimo na unta ang mga lungsoranon sa
ilang kaugalingong pagdesisyon kung asa sila sa katapusan nakakaplag nga mas makumbinsi.
Kung dili kana mahitabo, kung moingon kita, aron lang isulti, "sunda ang siyensya" – nga sa tinuod usa ka
hugpong sa pulong nga dili siyentipiko sama sa bisan unsa, kay ang "siyensya" wala magmando og bisan unsa.
Ang siyensya dili maghisgot og maayo o dautan, kundili maghisgot kita sa pipila ka mga kamatuoran, mga hipotesis,
mga eksperimento, bisan unsa pa man ang atong gibuhat.
Mahimo usab nimo buhaton ang mga survey ug moingon: Sige, karon ni ug ni ug ni ang nigawas niini,
apan dili kini magpasabot og "maayo" ug "daotan".
Sa baylo, nag-ingon lang kini nga usa ka piho nga porsyento sa mga mitubag miingon niini o niadto.
Ug unya, isip usa ka lungsoranon, makahimo ko sa paghimo sa akong kaugalingong opinyon kung hingpit na akong nahibaloan ang tanan,
bisan pa man kung akong hunahunaon nga kini kuwestiyonable o kung moingon ko, "tanang akong mga higala nag-ingon
man pud ana, busa unsa man diay gyud imong gikabalak-an?"
Sa katapusan, ako ra ang makadesisyon ana para sa akong kaugalingon.
Apan kung wala koy ingon ani nga han-ay sa tinuod nga mga resulta ug moingon sila, "Oo, apan naa kining usa ka resulta ug gisunod
nato kini," dili na nako kini mabuhat, ug ang katilingban mahimong dili gawasnon kay ang
indibidwal wala na'y kagawasan sa paghimo og desisyon.
Sa interbyu, gihisgutan usab ni Prof. Anke Uhlenwinkel ang gitawag nga third-party
funding, nga gigamit aron pondohan ang panukiduki.
"Oo, ang pondo gikan sa ikatulong partido usa ka hinungdanon kaayo nga butang dinhi."
Busa, kasagaran kini mosulti kung unsang klase sa "kaayohan" ang gipangita, ug aduna usab pipila ka "buzzwords", aron
isulti, nga kinahanglan gyud nimo iapil sa mga aplikasyon sa third-party nga pondo aron adunay ka bisan gamay nga tsansa.
Ug karon adunay usab ikatulo nga partido nga pondo nga magamit, nga gi-anunsyo ug praktikal nga gi-allocate na.
Gihisgutan usab ni Prof. Dr. Werner Kirstein kini nga isyu sa pagpondo sa ika-14 nga AZK ug gihimo
niya ang termino nga "politogenic climate change."
"Unya mobalik ko sa kamatuoran nga dako kaayo ang pondo nga gihatag dinhi, siyempre sa EU ug sa matag estado."
Daghang mga siyentista busa ang gi-recruit aron maghimo og mga programa sa klima ug
magbuhat og panukiduki niini aron makakuha og pondo.
Ang tinuod, gikan ko sa usa ka unibersidad diin namo nakita nga ang batakang pondo sa mga
unibersidad dili igo aron mapadagan ang mga butang sa husto.
Busa, unsa man ang buhaton sa siyentista?
Tan-awon niya ang katalogo sa pondo sa EU ug sa Aleman, ug ang ubang mga nasud adunay susamang mga katalogo usab.
Ug karon makita nimo, mangita ka og usa ka hilisgutan nga angay sa pagbag-o sa klima, unya maghimo ko og usa ka sugyot,
porma kini, ug isumite kini sa may katungod nga awtoridad.
Ug tan-awa, sa diha-diha nga mogawas ang mga pulong nga global warming o pagsaka sa temperatura bisan
unsang konteksto, mosugod na ang pag-agos sa kuwarta.
Ang labing katingalahan nga akong nasinati mao sa dihang usa ka grupo sa mga biyolohista, dili gyud mga klimatologo – wala gani
sila kahibalo unsa gyud ang climate change, global warming, sige, kaya na nimo na – unya ang hilisgutan para sa mga biyolohista
mao: "Ang pamatasan sa mga lugworm sa pagtaas sa temperatura"!
Mao na kaayo kadako sa kalamboan; dili na gyud importante ang isyu. Ang labing importante mao ang
pagbag-o sa klima, unya mosulod na ang kuwarta.
Oo, unya makita nimo ang mga mapinanggaon nga sponsor, busa dili lang ang EU ang mosuporta sa ingon ani nga mga butang, apan
ang mga pederal nga ministeryo usab mosuporta sa ingon ani nga mga aplikasyon ug ang panukiduki adunay kalabotan niini.
Daghan sa akong mga kauban, busa ingon ko kanila: "Unsa man gyud inyong gibuhat? Wala ba mo
nag-usisa sa kamatuoran o sa unsay nahitabo?"
Oo, kinahanglan namo og kuwarta, kinahanglan nga modagan ang kuwarta. Unsaon man namo pagpadayon kung wala kami'y kuwarta?
Ug unya, siyempre, mahimo ka na usab magkuha og mga doktorado nga estudyante, mopalit ka og mga kompyuter,
mopuhunan ka sa mga kagamitan, sa mga kawani, ug uban pa, ug unya mosugod na ang dagan sa mga butang.
Pero kinahanglan ka og pondo para ana, ug dili na gyud importante unsang hilisgutan ang imong pilion
basta may kalabotan kini sa pag-init sa kalibutan.
Kasubo na, pero mao ra gyud na.
Dili tugotan ang mga siyentista nga mouyon, kay ang siyensya molambo pinaagi sa
pagpangutana, pagduha-duha, ug bukas nga debate.
Klaro kaayo nga ang panukiduki nagsalig sa politika ug busa kini gikontrolar niini pinaagi sa pag-apod-apod sa pondo.
Ang publiko makahibalo lang sa mga siyentipikong kaplag nga politikal nga gustong ipakita pinaagi sa mainstream media.
Nagbutang kini sa mga siyentista sa usa ka bitag, kay ang ilang siyentipikong dungog ug kasagaran ang ilang
panginabuhi naangolan kung molapas sila niini nga sistema.
Mao nga among gihangyo ang matag matinud-anong mananaliksik – kining mga siyentista nga gustong maghimo og matinud-anong
panukiduki – nga dili tugotan nga malimbongan, kondili ipataas ang ilang tingog, maghatag og supak nga
ebidensya, ug magpakaisog sa pag-atubang sa mga pag-abuso.