Bere burua hedabide nagusi gisa aldarrikatzen duten hedabideetan, krisi globalak beti azaltzen
zaizkie herritarrei aurkikuntza zientifikoen bidez.
Klima-aldaketa izan ala koronabirusaren krisia, mezua beti bera da: "Zientzialariek bat egiten dute."
Baina benetan hala al da?
Zientzia ez al da galdetzetik, zalantzetatik eta ikuspegi desberdinen arteko eztabaidatik indartzen?
Richard Feynman, fisikari estatubatuarra eta Nobel sariduna, 1965ean ere azpimarratu
zuen zalantzaren eginkizun zentral zientzian.
Adituen ezjakintasunean sinestea zientziaren ezaugarri nagusia dela adierazi zuen, eta horrek
zalantza eta eszeptizismoaren beharra azpimarratzen du.
Prinzipio hau funtsezkoa da aurrerapen zientifikoarentzat, galdera berriak egiteko eta
ezagutzaren mugak zabaltzeko aukera ematen duelako.
Feynmanek azpimarratu zuen ez dela nahikoa zalantzarako lekua uztea, baizik eta aurrera egiteko
zalantzak modu aktiboan bultzatu behar direla.
Hala ere, errealitatea oso bestelakoa da.
Hans-Joachim Zillmer, Lurraren historia esperimentalean idazle eta ikertzailea, hori daki.
Indarrez ez dago ados, eta dio: "Ohiko uste okerra da ikerketa zientifiko berrien aurkikuntzak automatikoki nagusitzen direla."
Zillmeren arabera, hedabideek funtsezko papera dute honetan.
Politikaren eraginez, zein aurkikuntza eta ereduri zabaldu behar zaizkien eta zein ez erabakitzen dute.
Era berean, teoria zaharrak baztertzen dira egungo mundu-ikuspegiaren kontra badaude.
Teoria zaharrak eta Zillmeren aipamena: "Erradikalki berriak eta agian baliotsuak diren ideiek ez
dute inolako laguntzarik jasotzen publiko egiteko."
Zientzialari Prof. Dr. Christof Kuhbandner koronabirusaren krisian hedabide nagusien azterketa zorrotzaren menpe egon zen, berak
ere hain deitutako adituen iritziak zalantzan jarri zituelako.
Gunnar Kaiserrekin elkarrizketan, zientziaren muina dela uste duena adierazten du.
"Zientzialari gisa, oinarrizko mailan inoiz ez dut egiaztatuei buruz hitz egiten."
Fisikari eta Nobel saridun Richard Feynmanek honakoa esan zuen: "Zientziaren esentzia, egiaz, adituei galderak egitea da."
Beraz, zientifikoki pentsatzen dudanean, nire eginkizuna da adituen iritziak zalantzan
jartzea eta giza ezagutza aurrera eramatea.
Eta zientzia-komunikazioan, batzuetan, rolen nahasmendua izaten da.
Egiazki, beti galdetu behar diot neure buruari: zientzialari gisa ari naiz hitz egiten, ala aditu gisa?
"Zientzialari gisa, adituek saltzen duten edozein egia zalantzan jartzeko betebeharra ere baduzu."
Hori da zientziaren benetako misioa.
Hala ere, hori egiten duten zientzialariek berehala sentitzen dituzte ondorioak.
Komunikazio-zientzialari Prof. Michael Meyen etengabe kritikatua dago hedabide nagusien aldetik, eta
horrek bere bazterketa profesional osoa eragin du.
Bere liburu berrian, Wie ich meine Uni verlor (Nola galdu nuen nire unibertsitatea), Meyenek ez du soilik kanpaina baten
xehetasunak deskribatzen —kanpaina horretan zientzialari gisa definitzen zuen ia guztia galdu baitzuen—, baizik eta azken 30
urteotan unibertsitateen egitura errotik eraldatu izana aztertzen duen oinarrizko eta
sistemiko testuinguru sakonago bat ere aztertzen du.
Merkataritza, konformitatea, beldurra eta ikerketaren politizazioari buruzkoa da.
Meyenek idazten du: "Demokrazia nahi dugu, baina guk aukeratzen dugu nork parte hartzeko baimena duen."
Fisikari eta klima-aktivista Sabine Hossenfelderrek orain zalantzan jartzen du zenbait eguraldi muturreko gertakari
klima-aldaketarekin lotzeko erabiltzen den metodologia.
Esaten du: "Klima-zientzialari askok badakite eguraldi-atribuziorako zentro honetatik ateratzen diren
ikerketak zein akastunak diren, baina isilik geratzen dira."
"Klima-zientzialari asko daude oso ondo dakitenak deituriko ikerketa hau ez dela fidagarria, baina ez dute
hitzik egiten, politikan deserosoa izango litzatekeelako."
Anke Uhlenwinkel, geografiako eta ekonomia-hezkuntzako unibertsitate irakaslea, liburu bat argitaratu du berriki:
Arazoak sortzen dituztenak alde egin behar dute – Unibertsitateetatik irakasle kritikoak kentzea.
AUF 1ekin egindako elkarrizketa batean, azaltzen du nola gero eta irakasle gehiagok beren lana galtzen ari
diren – ez lan akademiko txarragatik, baizik eta deserosoak diren galderak egiten dituztelako.
Behin eztabaida libreko lekuak zirenak, orain beldur, zentsura eta konformitate politikoaren erakunde bihurtu dira.
Indarrean dagoen narrazioan sartzen ez den edonor baztertzen da.
Elsa Mittmannsgruberrekin elkarrizketan, boterearen gehiegizko erabilera, konformismoa eta
zientziaren ideiaren traizioa aztertzen ditu.
Hark ere uste du herritarrek beren iritziak bakarrik osatu ditzaketela zientziaren egia guztietarako sarbidea dutenean.
"... eta benetan jakin dezakezun gauzei buruz zenbat eta hobeto jakin, orduan eta gehiago izango da
normalean esfera publikoan eztabaidatzen dena baino."
Zenbat eta gehiago jakin, orduan eta hobeto oinarritutako iritzia osatu eta gizarte-iritziak ere moldatu ahal izango dituzu.
"Zientziak barnean gauzak irekita komunikatzen baditu ere, bai, hori ikusten dugu RKI protokoloetan, non zientzia
eztabaidatu den, baina publiko egin zena, esan genezakeen moduan, guztiz bestelako zerbait izan zen."
Bai, eta koronabirus krisi honetan badira zientzialari batzuk, nire ustez benetan zerbait esanguratsua esateko
zutenak, baina, besterik gabe, ez zituzten entzun; albo batera bota zituzten, esateko moduan.
Gure ikerketako pertsona batzuek zalantzarik gabe kategoria horretan sartzen direnez, eta haiek entzun izan balira gutxienez
bi iritzi egongo liratekeenez, herritarrek beren kabuz erabaki ahal izango lukete azken
batean zein iritzi iruditu zitzaien sinesgarriagoa.
Hori gertatzen ez bada, esaten badugu, nolabait esateko, "jarraitu zientzia" – egiaz, esamolde hori
edozein gauza bezain zientzia-kanpokoa da, zeren eta "zientziak" ez baitu ezer agintzen.
Zientziak ez du onik edo txarrik hitz egiten, baizik eta faktore jakin batzuei, hipotesi, esperimentu
eta egiten ari garen edozeri buruz hitz egiten dugu.
Inkestak ere egin ditzakezu eta esan dezakezu: Ados, orain honetatik eta hartatik eta hartatik hori atera
da, baina ez du zertan "ona" eta "txarra" esan nahi.
Horren ordez, soilik dio erantzuleen ehuneko jakin batek hau edo hura esan zutela.
Eta gero, herritar gisa, oso ondo informatuta nagoenean nire iritzia osatu dezaket, zalantzazkoa
iruditzen zaidan ala, ba, lagun guztiek gauza bera diote, beraz, zertaz haserretzen zara benetan?
Azken finean, hori neure kabuz erabaki dezaket.
Baina benetako emaitzen tarte hori ez badut eta haiek esaten badute "bai, baina emaitza bakarra dago eta hori jarraitzen ari
gara", orduan ezin dut hori egin, eta gizartea askatasunik gabe bihurtzen da, pertsona
bakoitzak erabakiak hartzeko askatasunik ez duelako.
Elkarrizketan, Anke Uhlenwinkel irakasleak ikerketak finantzatzeko erabiltzen den hirugarren
pertsonako finantzaketa deiturikoa ere aztertzen du.
"Bai, hirugarren pertsonako finantzaketa puntu oso garrantzitsua da hemen."
Beraz, arau gisa, eskatzen dena "onak" diren gauzen terminoetan adierazten da, eta baita zenbait "modako hitz" ere, hain
zuzen, hirugarrenen finantzaketa-eskaera hauetan derrigorrez sartu behar dituzunak, inolako aukerarik izateko.
Eta orain hirugarren pertsonako finantzaketa ere eskuragarri dago, publizitate bidez
iragarria dena eta praktikan jada esleitu dena.
Prof. Dr. Werner Kirstein-ek finantzaketa-arazo hau ere jorratu zuen 14. AZK-n eta
"politogenikoa den klima-aldaketa" terminoa asmatu zuen.
"Orduan itzuliko naiz funts asko ematen ari direla hemen, noski EBk eta estatu bakoitzak."
Beraz, zientzialari asko kontratatzen dira klima-programak garatzeko eta horiei buruzko
ikerketak egiteko, diru-laguntzak lortzeko.
Kontua da ni neu unibertsitate batetik natorrela, eta han ikusi genuela unibertsitateetako oinarrizko finantzaketa
ez dela nahikoa gauzak behar bezala martxan jartzeko.
Beraz, zer egiten du zientzialariak?
EUko finantzaketa-katalogoa eta Alemaniako finantzaketa-katalogoa aztertuko ditu, eta
beste herrialdeek ere antzeko katalogoak dituzte.
Eta orain ikusten duzuenez, klima-aldaketarekin bat datorren gai bat aurkitzen duzu, eta gero proposamen
bat egiten dut, proposamena formulatzen dut eta dagokion agintaritzari aurkezten diot.
Eta hara, 'global warming' edo 'tenperaturaren igoera' hitzak edozein testuingurutan
agertzen direnean, dirua isurtzen hasten da.
Nik inoiz bizitako gauzarik bitxiena izan zen biologoz osatutako talde batekin izandakoa, ez klimatologoak batere – ez zekiten ere
klima-aldaketa zer zen, berotze globala, ondo, hori ulertzen duzu – eta biologo horientzat gaia hauxe
izan zen: "Tenperatura igotzean lugwormen portaera"!
Hain urrun iritsi da; arazoa orain batere garrantzirik ez du. Gakoa klima-aldaketa dela da, eta ondoren dirua isurtzen da.
Bai, orduan babesle eskuzabalak ikusten dituzu, beraz, ez da bakarrik EBk halako gauzak babesten dituena, ministerio federalek
ere halako eskaerak babesten dituzte eta ikerketak zerikusia du.
Nire lankide askori esaten diet: "Zer egiten ari zarete benetan? Ez al duzue egiaztatzen egia den ala zer gertatzen ari den?"
Bai, dirua behar dugu, dirua ibili behar da. Dirurik ez badugu, nola biziko gara?
Eta, noski, berriro doktoretza-ikasleak kontrata ditzakezu, ordenagailuak erosi, ekipamenduetan, langileetan eta
abarretan inbertitu, eta orduan gauzak martxan jartzen dira.
Baina horretarako diru-laguntza behar duzu, eta, berotze globalarekin zerikusia duen bitartean,
ez du benetan axola zein gaia aukeratzen duzun.
Hori tristea da, baina hala ere hala da.
Zientzialariek ezin dute ados egon, zientzia galderetan, zalantzan eta eztabaida irekian oinarrituta bizi baita.
Argi dago ikerketa politikaren menpe dagoela eta, beraz, diru-laguntzen banaketaren bidez kontrolatzen dela.
Jendeak soilik hedabide nagusien bidez ezagutzen ditu politikoki desiragarriak diren zientzia-aurkikuntzak.
Honek zientzialariak tranpan jartzen ditu, zeren eta beren ospe zientifikoa eta askotan beren
bizibideak mehatxupean daudelako sistematik aldentzen badira.
Hori dela eta, ikertzaile zintzo guztiei – ikerketa zintzoa egin nahi duten zientzialariei – dei egiten diegu ez
dezatela usteldu, baizik eta ahotsa altxatu, kontrako ebidentziak aurkeztu eta ausart izan abusuen aurrean.