1
00:00:00,000 --> 00:00:00,480


2
00:00:00,480 --> 00:00:08,026
Na mgbasa ozi kacha elu nke ha kpọrọ onwe ha, a na-akọwara ndị
mmadụ nsogbu ụwa niile mgbe niile site n'ihe nchọpụta sayensị.

3
00:00:08,026 --> 00:00:14,218
Ma ọ bụ mgbanwe ihu igwe ma ọ bụ nsogbu coronavirus,
ozi ahụ na-adị mgbe niile otu: "Ndị sayensị kwenyere."

4
00:00:14,218 --> 00:00:16,576
Ma ọ bụ nke ahụ n'eziokwu?

5
00:00:16,576 --> 00:00:24,160
Ọ̀ bụghị na sayensị na-eto site n'ịjụ ajụjụ, n'ịtụ
obi abụọ na mkparịta ụka gbasara echiche dị iche iche?

6
00:00:26,449 --> 00:00:37,333
Richard Feynman, onye sayensị America na onye meriri Nobel,
kọwara mkpa dị ukwuu nke obi abụọ n'ihe sayensị dịka n'afọ 1965.

7
00:00:37,333 --> 00:00:48,800
O kwuru na ikwere na ndị ọkachamara amaghị ihe bụ isi
njirimara nke sayensị, nke na-egosi mkpa ịtụ uche na obi abụọ.

8
00:00:48,800 --> 00:00:58,656
Ihe nduzi a dị oke mkpa maka mmepe sayensị, n'ihi na ọ
na-eme ka e nwee ike ịjụ ajụjụ ọhụrụ ma gbasaa ókè ihe ọmụma.

9
00:00:58,656 --> 00:01:07,592
Feynman kọrọ na mmadụ ekwesịghị ịhapụ ohere maka obi
abụọ naanị, kamakwa kwado ya ka ọ too iji mee mmepe.

10
00:01:07,592 --> 00:01:10,625
Otú ọ dị, eziokwu dị iche kpamkpam.

11
00:01:10,625 --> 00:01:16,919
Hans-Joachim Zillmer, onye ode akwụkwọ na onye
nchọpụta gbasara akụkọ ihe mere n'ụwa n'ule, maara nke a.

12
00:01:16,919 --> 00:01:28,096
Ọ jụrụ nke a kpamkpam, sị, "Ọ bụ echiche ezighi ezi a na-ahụkarị
ikwere na nchọpụta sayensị ọhụrụ na-emeri onwe ha ozugbo."

13
00:01:28,096 --> 00:01:31,648
Dị ka Zillmer si kwuo, mgbasa ozi na-arụ ọrụ dị mkpa na nke a.

14
00:01:31,648 --> 00:01:38,695
N'ihe gbasara ndọrọndọrọ ọchịchị, ha na-ekpebi
nchọpụta na ụdị ndị a ga-ekesa na ndị a gaghị ekesa.

15
00:01:38,695 --> 00:01:44,000
N'otu aka ahụ, a na-egbochi echiche ochie ma
ọ bụrụ na ha megidere echiche ụwa dị ugbu a.

16
00:01:44,000 --> 00:01:50,538
Ma echiche ochie ma okwu Zillmer: "Echiche
ọhụụ kpamkpam, nke nwere ike ịdị bara uru,

17
00:01:50,538 --> 00:01:56,096
anaghị enweta nkwado iji mee ka ọ pụta ìhè."

18
00:01:56,096 --> 00:02:05,246
Onye sayensị Prof. Dr Christof Kuhbandner bụ onye nọ n'okpuru
nyocha siri ike site n'aka ndị mgbasa ozi ukwu n'oge ọgba aghara

19
00:02:05,246 --> 00:02:10,239
coronavirus n'ihi na ọ jụrụkwa echiche ndị a na-akpọ ọkachamara.

20
00:02:10,239 --> 00:02:16,928
N'mkparịta ụka ya na Gunnar Kaiser, ọ
na-akọwa ihe ọ na-ahụ dị ka isi sayensị.

21
00:02:16,928 --> 00:02:20,880
"Dịka onye sayensị, n'ozuzu anaghị m ekwu maka eziokwu."

22
00:02:20,880 --> 00:02:28,893
E nwere okwu sitere n'aka Richard Feynman, onye
sayensị fiziks na onye meriri Nobel Prize, kwuru sị:

23
00:02:28,893 --> 00:02:33,984
"Ihe bụ isi nke sayensị bụ ịjụ ndị ọkachamara ajụjụ."

24
00:02:33,984 --> 00:02:44,460
Ya mere, mgbe m na-eche echiche sayensị, ọrụ m bụ ịjụ ajụjụ
gbasara echiche ndị ọkachamara ma kwalite ihe ọmụma mmadụ.

25
00:02:44,460 --> 00:02:50,392
Ma ọtụtụ mgbe, e nwere mgbagwoju anya gbasara ọrụ
ndị dị na nkwukọrịta sayensị n'etiti ụfọdụ ndị mmadụ.

26
00:02:50,392 --> 00:02:58,108
N'eziokwu, m kwesịrị mgbe niile ịjụ onwe m: Ana m
ekwu dịka onye sayensị ma ọ bụ dịka ọkachamara?

27
00:02:58,108 --> 00:03:15,019
"Dịka onye sayensị, ị nwekwara ọrụ ịjụ ajụjụ
gbasara eziokwu ọ bụla ndị ọkachamara na-ere."

28
00:03:15,019 --> 00:03:17,780
Nke ahụ bụ ezi ebumnuche sayensị.

29
00:03:17,780 --> 00:03:23,675
Otú ọ dị, ndị sayensị na-eme otú
ahụ na-enwe ngwa ngwa mmetụta ya.

30
00:03:23,675 --> 00:03:31,169
Onye sayensị nkwukọrịta Prof. Michael Meyen
na-enweta mwakpo mgbe niile site n'aka mgbasa ozi ndị bụ isi,

31
00:03:31,169 --> 00:03:35,681
nke emeela ka a kpamkpam kpọpụ ya n'ọrụ ọkachamara.

32
00:03:35,681 --> 00:03:43,518
N'akwụkwọ ọhụrụ ya, Wie ich meine Uni verlor (Otu m si tufuo
mahadum m), Meyen ọ bụghị naanị na-akọ nkọwa zuru ezu banyere

33
00:03:43,518 --> 00:03:51,483
mkpọsa o tufuru ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ ihe niile kọwara ya
dịka onye sayensị, kamakwa na-enyocha omimi na usoro ndabere:

34
00:03:51,483 --> 00:03:56,742
mgbanwe siri ike e mere na mahadum n'ime afọ iri atọ gara aga.

35
00:03:56,742 --> 00:04:03,126
Ọ gbasara ire ahịa, ịgbaso ụkpụrụ, ụjọ na
itinye ndọrọndọrọ ọchịchị n'ime nchọpụta.

36
00:04:03,126 --> 00:04:10,920
Meyen na-ede: "Anyị chọrọ ọchịchị onye kwuo uche
ya, mana anyị na-ahọrọ ndị a ga-ekwe ka ha sonyere."

37
00:04:10,920 --> 00:04:18,625
Onye sayensị fiziks na onye na-alụso mgbanwe ihu igwe
ọgụ, Sabine Hossenfelder, ugbu a na-ajụ usoro eji ejikọta

38
00:04:18,625 --> 00:04:23,360
ụfọdụ ihe mberede ihu igwe dị oke njọ na mgbanwe ihu igwe.

39
00:04:23,360 --> 00:04:34,634
O kwuru, "Ọtụtụ ndị sayensị ihu igwe maara otú ọmụmụ si na etiti
a na-enyocha njikọ ihu igwe si mebie, ma ha na-eme mkpụchi ọnụ."

40
00:04:34,634 --> 00:04:42,843
"E nwere ọtụtụ ndị sayensị ihu igwe maara nke ọma na
nnyocha a a na-akpọ adịghị ntụkwasị obi, ma ha anaghị ekwu

41
00:04:42,843 --> 00:04:48,192
okwu n'ihi na ọ ga-adịghị mma n'ihe ndọrọ ndọrọ ọchịchị."

42
00:04:48,192 --> 00:04:56,961
Anke Uhlenwinkel, prọfesọ mahadum maka nkuzi
jiọgrafi na akụ na ụba, bipụtara akwụkwọ nso nso a:

43
00:04:56,961 --> 00:05:02,660
Ndị na-akpata nsogbu ga-apụ – iwepụ ndị
prọfesọ dị oke mkpa n'ụlọ akwụkwọ mahadum

44
00:05:02,660 --> 00:05:09,949
N'ajụjụ ọnụ ya na AUF 1, ọ kọwara otú ndị prọfesọ si na-efunahụ
ọrụ ha ka ọ na-abawanye – ọ bụghị n'ihi ọrụ agụmakwụkwọ

45
00:05:09,949 --> 00:05:14,040
ha dara ogbenye, kama n'ihi na ha na-ajụ ajụjụ na-ewute.

46
00:05:14,040 --> 00:05:22,353
Ebe ndị bụbu ebe a na-eme mkparịta ụka n'efu, ugbu a aghọwo ụlọ
ọrụ jupụtara n'egwu, nchịkwa okwu na ịgbaso ndọrọ ndọrọ ọchịchị.

47
00:05:22,353 --> 00:05:26,360
Onye ọ bụla na-adịghị adabara akụkọ a na-ekwukarị a na-ewepụ ya.

48
00:05:26,360 --> 00:05:31,568
N'mkparịta ụka ya na Elsa Mittmannsgruber, ọ
na-atụle iji ike mee ihe n'ụzọ na-ezighị ezi, ịgbaso

49
00:05:31,568 --> 00:05:35,008
ụkpụrụ n'enweghị echiche, na imebi echiche sayensị.

50
00:05:35,008 --> 00:05:45,160
Ọ kwukwara na ndị obodo nwere ike ịmepụta echiche
ha naanị ma ha nwee ohere ịnweta ozi sayensị niile.

51
00:05:45,160 --> 00:05:58,272
"... na ka ị maara nke ọma ihe ị nwere ike ịmata
n'eziokwu, nke karịrị nke a na-atụle n'ọha ọha."

52
00:05:58,272 --> 00:06:06,847
Ka ị maara ihe karịrị, ka ị ga-esi nwee echiche nke
onwe gị doro anya nke ọma ma nwee ike imetụta echiche ọha.

53
00:06:06,847 --> 00:06:15,601
"Mgbe sayensị n'eziokwu na-ekekọrịta ihe n'ụzọ doro anya n'ime
sayensị, ee, anyị hụrụ nke ahụ na usoro RKI,

54
00:06:15,601 --> 00:06:23,324
ebe a na-atụle sayensị, mana ihe e bipụtara
n'ihu ọha bụ ihe kpamkpam dị iche, ka anyị sị."

55
00:06:23,324 --> 00:06:30,870
Ee, ma e nwere ụfọdụ ndị sayensị n'ọnọdụ ọrịa coronavirus
a, bụ ndị, n'echiche m, n'eziokwu nwere ihe bara uru

56
00:06:30,870 --> 00:06:35,592
ikwu, ma a naghị ege ha ntị; a tụrụ ha n'akụkụ, ka e si kwuo.

57
00:06:35,592 --> 00:06:43,770
Anyị na-erutekwa nkwubi okwu a n'ihi na ụfọdụ n'ime ndị nọ na
ọmụmụ anyị doro anya na ha dabara n'otu ahụ, ma ọ bụrụ na a nụrụ

58
00:06:43,770 --> 00:06:52,700
ha, ọ ga-adịkarị opekata mpe echiche abụọ, ma ndị obodo ga-enwe
ike ikpebi onwe ha nke ha mechara chọta ka ọ kweere ha nke ukwuu.

59
00:06:52,700 --> 00:07:01,915
Ọ bụrụ na nke ahụ emeghị, ma ọ bụrụ na anyị kwuo, dịka a ga-esi
kwuo, "soro sayensị" – nke n'eziokwu bụ okwu na-adịghị sayensị

60
00:07:01,915 --> 00:07:06,475
dịka ihe ọ bụla, n'ihi na "sayensị" anaghị ekpebi ihe ọ bụla.

61
00:07:06,475 --> 00:07:13,987
Sayensị anaghị ekwu maka ihe ọma ma ọ bụ
ihe ọjọọ, kama anyị na-ekwu maka eziokwu

62
00:07:13,987 --> 00:07:19,278
ụfọdụ, echiche, nnwale, ihe ọ bụla anyị na-eme.

63
00:07:19,278 --> 00:07:24,796
Ị nwekwara ike ime nnyocha ma sị: Ọ dị mma,
ugbu a nke a, nke ahụ na nke ahụ apụtawo na

64
00:07:24,796 --> 00:07:27,674
ya, mana ọ pụtaghị na ha bụ "ọma" na "ọjọọ".

65
00:07:27,674 --> 00:07:34,079
Kama nke ahụ, ọ na-ekwu naanị na pasent ụfọdụ
n'ime ndị zara ajụjụ kwuru nke a ma ọ bụ nke ahụ.

66
00:07:34,079 --> 00:07:42,080
Ma mgbe ahụ, dịka onye obodo, m nwere ike ịmepụta echiche nke m
mgbe m nwetara ozi zuru ezu, ma ọ bụrụ na m chọpụta na ọ

67
00:07:42,080 --> 00:07:49,600
dị ajọ ajọ ma ọ bụ na m sị, "Ee, ndị enyi m niile na-ekwu
otu ihe ahụ; ya mere, gịnị kpatara i ji enwe iwe n'eziokwu?"

68
00:07:49,600 --> 00:07:51,640
N'ikpeazụ, m nwere ike ikpebi nke ahụ maka onwe m.

69
00:07:51,640 --> 00:08:00,612
Ma ọ bụrụ na enweghị m usoro nsonaazụ n'eziokwu a, ha wee sị, ee,
mana e nwere otu nsonaazụ a anyị na-eso, mgbe ahụ enweghị

70
00:08:00,612 --> 00:08:10,400
m ike ime nke ahụ ọzọ, ma ọha mmadụ aghọwo enweghị nnwere
onwe n'ihi na onye ọ bụla enweghịzi nnwere onwe ime mkpebi.

71
00:08:10,400 --> 00:08:18,200
N'ajụjụ ọnụ ahụ, Prof. Anke Uhlenwinkel na-atụlekwa ihe a na-akpọ
nkwado ego nke ndị nke atọ, nke a na-eji akwado nchọpụta.

72
00:08:18,200 --> 00:08:21,000
"Ee, ego nkwado sitere n'aka ndị
nke atọ bụ ihe dị oke mkpa ebe a."

73
00:08:21,000 --> 00:08:29,557
Ya mere, dị ka ụkpụrụ, ọ na-akọwa ihe "ọma" a chọrọ, e nwekwara
ụfọdụ "okwu a na-eji eme mkpọtụ", ka e si kwuo, nke ị ga-etinye

74
00:08:29,557 --> 00:08:34,400
n'arịrịọ nkwado ego nke ndị nke atọ ka ị nwee ohere ọ bụla.

75
00:08:34,400 --> 00:08:42,680
Ugbu a enwekwara ego nkwado nke ndị ọzọ,
nke a na-akpọsa ma ewebatala ya n'ọrụ.

76
00:08:42,680 --> 00:08:49,507
Prof. Dr. Werner Kirstein kwukwara maka nsogbu
ego a na AZK nke iri na anọ ma chepụta okwu

77
00:08:49,507 --> 00:08:54,080
"mgbanwe ihu igwe sitere na ndọrọ ndọrọ ọchịchị."

78
00:08:54,080 --> 00:09:00,520
"Mgbe ahụ, aga m alaghachi na eziokwu na e nyere nnukwu
ego ebe a, n'ezie site na EU na site na steeti ọ bụla."

79
00:09:00,520 --> 00:09:10,360
Ya mere, a na-akpọ ọtụtụ ndị sayensị ka ha mepụta mmemme
gbasara ihu igwe ma mee nnyocha banyere ha iji nweta ego.

80
00:09:10,360 --> 00:09:20,870
Ihe bụ na m si n'ụlọ akwụkwọ mahadum, ebe anyị hụrụ na
ego ntọala maka mahadum adịghị ezu iji rụọ ọrụ nke ọma.

81
00:09:20,870 --> 00:09:22,643
Ya mere, gịnị ka onye sayensị na-eme?

82
00:09:22,643 --> 00:09:28,900
Ọ ga-elele katalọgụ ego EU na katalọgụ ego
Germany, na mba ndị ọzọ nwekwara katalọgụ yiri ya.

83
00:09:28,900 --> 00:09:34,501
Ugbu a ị hụrụ, ịchọta isiokwu kwekọrọ na
mgbanwe ihu igwe, m wee mepụta aro, hazie ya, ma

84
00:09:34,501 --> 00:09:37,645
nyefee ya n'aka ndị ọchịchị kwesịrị ekwesị.

85
00:09:37,645 --> 00:09:46,361
Lee hụ, ozugbo e kwuru okwu 'ịkụ ọkụ ụwa' ma ọ bụ
'ịrị elu okpomọkụ' n'ọnọdụ ọ bụla, ego malitere ịgba.

86
00:09:46,361 --> 00:09:54,003
Ihe kacha ijuanya m hụrụ n'anya bụ mgbe otu ndị ọkà mmụta sayensị
ndụ, ọ bụghị ndị ọkà mmụta ihu igwe n'eziokwu – ha amaghịkwa ihe

87
00:09:54,003 --> 00:10:01,174
mgbanwe ihu igwe bụ n'eziokwu, ọkụ ụwa, ọ dị mma, ị nwere ike
ijikwa nke ahụ – mgbe ahụ isiokwu maka ndị ọkà mmụta sayensị

88
00:10:01,174 --> 00:10:06,260
ndụ bụ: "Omume ụmụ lugworm n'oge okpomọkụ na-arịwanye elu"!

89
00:10:08,925 --> 00:10:17,020
Nke a ka ọ ruru; okwu a adịghịzi mkpa ọ bụla. Ihe
kacha mkpa bụ mgbanwe ihu igwe, mgbe ahụ ka ego na-asọba.

90
00:10:17,020 --> 00:10:22,692
Ee, mgbe ahụ ị na-ahụ ndị nkwado bara ọgaranya, yabụ ọ bụghị
naanị EU na-akwado ihe ndị dị otú a, kamakwa

91
00:10:22,692 --> 00:10:27,610
ministiri gọọmenti etiti na-akwado ngwa ndị
dị otú a, na nchọpụta nwekwara ihe jikọrọ ya.

92
00:10:27,610 --> 00:10:32,238
Ọtụtụ n'ime ndị ọrụ ibe m, ya mere m na-agwa
ha sị: "Gịnị ka unu na-eme n'eziokwu? Ọ bụghị

93
00:10:32,238 --> 00:10:34,864
na unu na-enyocha ma ihe na-eme bụ eziokwu?"

94
00:10:34,864 --> 00:10:41,259
Ee, anyị chọrọ ego, ego ga-aga. Kedu ka anyị
ga-esi dị ndụ ma ọ bụrụ na anyị enweghị ego?

95
00:10:41,259 --> 00:10:48,338
Ma mgbe ahụ, n'ezie, ị nwere ike ịkpọghachi ụmụ akwụkwọ
dọkịta ọzọ, ị nwere ike ịzụta kọmputa, ị nwere ike itinye ego na

96
00:10:48,338 --> 00:10:52,020
akụrụngwa, ndị ọrụ wdg., mgbe ahụ ihe ga-amalite ịga nke ọma.

97
00:10:52,020 --> 00:11:02,180
Ma ịchọrọ ego maka nke ahụ, ọ dịghịkwa mkpa
isiokwu ị họrọ, ọ bụrụhaala na ọ metụtara ịkụ ọkụ n'ụwa.

98
00:11:02,180 --> 00:11:06,106
Ọ dị mwute, mana ọ dị otú ahụ.

99
00:11:06,106 --> 00:11:14,139
A naghị ekwe ka ndị sayensị kwekọọ, n'ihi na sayensị
na-eto site n'ịjụ ajụjụ, obi abụọ na mkparịta ụka mepere emepe.

100
00:11:14,139 --> 00:11:21,619
O doro anya na nchọpụta dabere na ndọrọndọrọ
ọchịchị, ya mere a na-achịkwa ya site na nkesa ego.

101
00:11:21,619 --> 00:11:28,520
Ọha mmadụ na-amụta naanị banyere nchọpụta sayensị ndị
kwekọrọ na ndọrọ ndọrọ ọchịchị site na mgbasa ozi bụ isi.

102
00:11:28,520 --> 00:11:35,137
Nke a na-etinye ndị sayensị n'ọgba aghara,
n'ihi na aha ọma sayensị ha na ọtụtụ mgbe ndụ ha

103
00:11:35,137 --> 00:11:39,776
na-enweta ize ndụ ma ọ bụrụ na ha pụọ n'usoro a.

104
00:11:39,776 --> 00:11:47,601
Nke a bụ ihe kpatara anyị ji arịọ onye ọ bụla na-eme nchọpụta
n'ezi obi – ndị sayensị chọrọ ime nchọpụta n'eziokwu – ka

105
00:11:47,601 --> 00:11:55,360
ha ghara ikwe ka e mee ha mmejọ, kama ha kwụọ olu ha, nye
ihe àmà megidere, ma nwee obi ike ijide n'aka idozi mmegbu.

