Í sjálfsegðum leiðandi fjölmiðlum eru alþjóðlegar kreppur alltaf útskýrðar fyrir almenningi með vísindalegum niðurstöðum.
Hvort sem um er að ræða loftslagsbreytingar eða kórónaveirukreppu, er boðskapurinn alltaf sá sami: "Vísindamenn eru sammála."
En er það virkilega svo?
Stendur vísindin ekki á spurningum, vafa og umræðu um mismunandi sjónarmið?
Richard Feynman, bandaríski eðlisfræðingurinn og Nóbelsverðlaunahafinn, lagði áherslu á miðlæga
stöðu vafa í vísindum svo seint sem árið 1965.
Hann sagði að trúin á fáfræði sérfræðinga sé kjarnatriði í vísindum, sem undirstrikar nauðsyn vafa og tortryggni.
Þessi meginregla er grundvallaratriði fyrir vísindalegan framfarir, því hún gerir kleift að
spyrja nýjar spurningar og víkka út mörk þekkingar.
Feynman lagði áherslu á að maður mætti ekki einungis skilja eftir pláss fyrir vafa, heldur
einnig hvetja hann virkt til að ná framförum.
En raunin er nokkuð önnur.
Hans-Joachim Zillmer, rithöfundur og rannsakandi í tilrauna jarðfræði, veit þetta.
Hann er eindregið ósammála og segir: "Það er algeng misskilningur að trúa því að nýjar
niðurstöður vísindarannsókna gildi sjálfkrafa."
Samkvæmt Zillmer gegna fjölmiðlar lykilhlutverki í þessu.
Stýrðir af pólitískum hagsmunum ákveða þeir hvaða niðurstöður og líkön eru dreift og hvaða ekki.
Á sama hátt eru gamlar kenningar bældar niður ef þær stangast á við núverandi heimssýn.
Bæði gamlar kenningar og tilvitnun Zillmers: "Rökrænt nýjar og kannski verðmætar hugmyndir
fá enga stuðning til að koma þeim á framfæri."
Vísindamaðurinn prófessor Dr. Christof Kuhbandner er einstaklingur sem lenti undir mikilli athugun
aðalmiðla á meðan kórónaveirufaraldurinn geisaði, vegna þess að hann efast líka um skoðanir svokallaðra sérfræðinga.
Í samtali við Gunnar Kaiser lýsir hann því sem hann telur kjarna vísindanna.
"Sem vísindamaður tala ég í rauninni aldrei um sannleika."
Það er til vitnun frá Richard Feynman, eðlisfræðingi og Nóbelsverðlaunahafa, sem sagði:
"Kjarni vísinda er í raun að spyrja sérfræðinga."
Þegar ég hugsa vísindalega er verkefni mitt að efast um sérfræðingaskoðanir og efla mannlega þekkingu.
Og meðal sumra er oft ruglingur á hlutverkum í vísinda­miðlun.
Í raun ætti ég alltaf að spyrja sjálfan mig: Er ég að tala sem vísindamaður eða sem sérfræðingur?
"Sem vísindamaður berðu jafnvel skyldu til að efast um hvaða sannleika sem sérfræðingar selja."
Þetta er raunverulegt hlutverk vísinda.
Hins vegar finna vísindamenn sem gera það fljótt afleiðingarnar.
Samskiptavísindamaðurinn prófessor Michael Meyen er undir stöðugum árásum frá hefðbundnum fjölmiðlum, sem
hefur nú leitt til fullkominnar faglegrar útilokunar hans.
Í nýrri bók sinni, Wie ich meine Uni verlor (Hvernig ég missti háskólann minn), lýsir Meyen ekki aðeins smáatriðum herferðar þar
sem hann missti nánast allt sem skilgreindi hann sem vísindamann, heldur greinir hann einnig dýpri, kerfislegan bakgrunn:
róttæka endurskipulagningu háskóla á síðustu þrjátíu árum.
Þetta snýst um verslunvæðingu, samræmi, ótta og pólitískvæðingu rannsókna.
Meyen skrifar: "Við viljum lýðræði, en við veljum hverjum er leyft að taka þátt."
Eðlisfræðingurinn og loftslagsbaráttumaðurinn Sabine Hossenfelder efast nú um þá aðferðafræði sem notuð er til að
tengja ákveðna öfgakennda veðuratburði við loftslagsbreytingar.
Hún segir: "Margir loftslagsvísindamenn vita hversu gölluð rannsóknirnar sem koma frá
þessu veðurábyrgðarmiðstöð eru, en þeir þegja."
"Það eru margir loftslagsvísindamenn sem vita fullvel að þessi svokallaða rannsókn er ekki áreiðanleg, en
þeir segja ekkert því það væri pólitískt óþægilegt."
Anke Uhlenwinkel, prófessor við háskóla í landfræði og hagfræðimenntun, gaf nýlega út bók:
Þeir sem valda vandræðum verða að fara – brottvísun gagnrýnna prófessora frá háskólum.
Í viðtali við AUF 1 lýsir hún því hvernig sífellt fleiri prófessorar missa störf sín – ekki vegna lélegrar fræðilegrar
vinnu, heldur vegna þess að þeir spyrja óþægilegar spurningar.
Það sem áður voru staðir frjálsrar umræðu eru nú stofnanir ótta, ritskoðunar og pólitískrar samræmingar.
Allir sem falla ekki að ríkjandi frásögn eru hunsaðir.
Í samtali við Elsu Mittmannsgruber ræðir hún misnotkun valds, samræmi og svik við hugmyndina um vísindi.
Hún trúir einnig að borgarar geti aðeins myndað sér eigin skoðanir ef þeir hafa aðgang að öllum vísindalegum staðreyndum.
"... og því betur sem þú þekkir þær hluti sem þú gætir í raun vitað um, og það er mun meira
en venjulega er rætt á opinberum vettvangi."
Því meira sem þú veist, því betur geturðu myndað þér eigin, vel rökstudda skoðun og einnig haft áhrif á almenningsálitið.
"Þar sem vísindin miðla í raun upplýsingum opinskátt innan vísindasamfélagsins, já, sjáum við það í
RKI-prótókollunum, þar sem vísindin voru rædd, en það sem var gert opinbert var eitthvað allt annað, svo að segja."
Já, og í þessari kórónuveirukreppu eru nokkrir vísindamenn sem, að mínu mati, höfðu í raun eitthvað
merkingarfullt að segja, en þeim var einfaldlega ekki hlustað; þeir voru, svo að segja, settir til hliðar.
Við komumst einnig að þeirri niðurstöðu vegna þess að sumir þátttakendur í rannsókninni okkar falla ótvírætt í þann flokk, og
hefðu þeir verið heyrðir, hefðu að minnsta kosti tvær skoðanir verið til staðar, og borgarar hefðu þá getað
ákveðið sjálfir hvorri þeir töldu að lokum trúverðugri.
Ef það gerist ekki, ef við segjum, svo að segja, "fylgja vísindunum" – sem er reyndar orðasamband
sem er jafn ómálefnistengt og nokkuð annað, því "vísindi" segja ekkert fyrir um neitt.
Vísindin tala ekki um gott eða slæmt, heldur tölum við um ákveðin staðreyndir, tilgátur, tilraunir, hvað sem við erum að gera.
Þú getur líka gert kannanir og sagt: "Allt í lagi, nú hefur þetta og hitt og annað komið út úr
því, en það þýðir ekki endilega "gott" og "slæmt"."
Í staðinn stendur bara að ákveðið hlutfall svarenda hafi sagt þetta eða hitt.
Og síðan, sem borgari, get ég myndað mér eigin skoðun þegar ég er fullkomlega upplýstur, hvort sem mér finnst það
vafasamt eða ég segi: "Jæja, allir vinir mínir segja það sama, svo hvað ertu eiginlega að reiðast yfir?"
Ég get ákveðið það fyrir sjálfan mig að lokum.
En ef ég hef ekki þennan fjölda raunverulegra niðurstaðna og þeir segja: "Já, en það er þessi eina niðurstaða og við erum að fylgja
henni," þá get ég það ekki lengur, og samfélagið verður ófritt því einstaklingurinn
hefur ekki lengur frelsi til að taka ákvarðanir.
Í viðtalinu ræðir prófessor Anke Uhlenwinkel einnig svokallaða þriðja aðila
fjármögnun, sem er notuð til að fjármagna rannsóknir.
"Já, fjármögnun frá þriðja aðila er hér mjög mikilvægur þáttur."
Svo, sem regla, er tilgreint hvaða "góðu" hlutina er óskað eftir, og það eru líka nokkur "tískuorð", svo að segja, sem þú
verður algjörlega að taka með í þessum umsóknum um fjármögnun frá þriðja aðila til að hafa nokkra möguleika yfir höfuð.
Og nú er einnig þriðja aðila fjármögnun í boði, sem er auglýst og hefur þegar í reynd verið úthlutað.
Prófessor dr. Werner Kirstein fjallaði einnig um þetta fjármögnunarmál á 14. AZK og
skóp hugtakið "pólitógenísk loftslagsbreyting".
"Þá sný ég aftur að þeirri staðreynd að hér er veittur mikill fjármögnun, að sjálfsögðu af ESB og einstökum ríkjum."
Margir vísindamenn eru því ráðnir til að þróa loftslagsáætlanir og stunda rannsóknir á þeim til að fá fjármögnun.
Málið er að ég kem sjálfur frá háskóla, þar sem við sáum að grunnfjármögnun háskóla
dugar ekki til að reka hlutina almennilega.
Svo, hvað gerir vísindamaðurinn?
Hann mun skoða fjármögnunarkatalog ESB og fjármögnunarkatalog Þýskalands, og önnur lönd hafa líka svipaða kataloga.
Og nú sérðu, þú finnur eitthvert efni sem hentar loftslagsbreytingum, og svo geri ég tillögu, móta
tillögu og skila tillögunni til viðeigandi yfirvalda.
Og sjáðu til, um leið og orðin "hnattræn hlýnun" eða "hækkun hitastigs" koma fram í hvaða
samhengi sem er, fer peningurinn að streyma.
Mest forvitnilega sem ég hef nokkurn tíma upplifað var þegar hópur líffræðinga – alls ekki loftslagsfræðinga – vissi ekki einu
sinni hvað loftslagsbreytingar raunverulega eru, hnattræn hlýnun, allt í lagi, þú getur ráðið við það – og þá var umræðuefni
líffræðinganna: "Hegðun lugorma við hækkandi hitastig"!
Svona langt hefur þetta gengið; málið er alls ekki lengur viðeigandi. Það sem skiptir mestu máli
er loftslagsbreytingin, og þá streyma peningarnir.
Já, þá sérðu örlátu styrktaraðilana, svo það er ekki bara ESB sem styður slíkt, sambandsráðuneytin styðja líka
slíkar umsóknir og rannsóknir eiga eitthvað í því hlut.
Margir samstarfsmenn mínir, svo ég segi við þá: "Hvað eruð þið eiginlega að gera, eruð þið ekki að
kanna sannleikann eða hvað er eiginlega í gangi?"
Já, við þurfum peninga, peningarnir verða að flæða. Hvernig eigum við að geta lifað ef við höfum enga peninga?
Og svo, auðvitað, geturðu ráðið doktorsnema aftur, keypt tölvur, fjárfest í búnaði,
starfsfólki o.s.frv., og þá fer allt að ganga upp.
En þú þarft fjármögnun fyrir það, og þá skiptir í rauninni engu máli hvaða efni þú
velur, svo lengi sem það tengist hlýnun jarðar.
Það er sorglegt, en svona er þetta bara.
Vísindamönnum er ekki heimilt að vera sammála, því vísindi dafna á spurningum, vafa og opnum umræðum.
Það er augljóst að rannsóknir eru háðar stjórnmálum og eru því stjórnað af þeim með úthlutun fjármagns.
Almenningur fær aðeins fréttir af vísindalegum niðurstöðum sem eru pólitískt hagstæðar í gegnum meginstraumsmiðlana.
Þetta setur vísindamenn í gildru, því vísindalegt orðspor þeirra og oftast framfærsla
þeirra eru ógnað ef þeir víkja frá þessu kerfi.
Þess vegna skorum við á alla einlæga rannsakendur – vísindamenn sem vilja stunda heiðarlega rannsóknir – að láta
ekki spillast, heldur láta í sér heyra, leggja fram mótrök og vera hugrakkir við að takast á við misnotkun.